Zacharias the Shoemaker and the Fear of Judgment

It is November 17, and our Church commemorates Saint Gregory the Wonderworker of Neocaesarea; Venerable Lazarus the Iconographer; Saints Zacharias the Shoemaker and John; Venerable Longinus; Saints Gennadios and Maximos, Patriarchs of Constantinople; Venerable Gennadios of Vatopedi Monastery; Venerable Justin; and Venerable Nikon the Wonderworker, a disciple of Saint Sergius the Russian.

Among those honored today is Venerable John. He had once been prominent and wealthy by the standards of this world. But he turned away from its pleasures and lived humbly as a monk. Devoted to the work of God, he sought to please Him alone. He was always occupied with prayer and supplication, growing spiritually and undertaking ever greater spiritual labors. He also made it his practice to keep vigil all night in churches. So one night he went to the church of Holy Wisdom, the Wisdom of God the Word, in Constantinople. Finding its doors locked, he sat down on a seat nearby.

He was very tired, and as he sat there, he read the appointed service in a low voice. While he was reading, he saw a light approaching from outside. Looking more closely, he saw a dignified man following the light. He rejoiced at the sight and watched carefully to see what the man would do. When the man reached the locked doors of Hagia Sophia, he knelt at the threshold and prayed for some time. Then he raised his hands and made the sign of the Cross over the locked doors. And, O wonder, they opened at once by themselves, and that remarkable man entered with the light.

Once inside, he knelt again on the ground beneath the icon of the Most Holy Theotokos. He rose and opened the doors there as well. Then he came to the beautiful silver doors in the narthex and prayed there for some time. He opened those doors too with the sign of the Cross and entered the main part of the church, filled with light. Reaching the center, he raised his hands and implored God. When he had finished praying, he turned back and walked into the church courtyard. As he went out, the doors closed through divine uncreated energy. Venerable John stood watching carefully to see where this godly man would go.

He followed him to learn where this precious pearl of God lived. The man went straight ahead, then turned a little and took the downhill path toward the steps of Saint Julian the Martyr. He came to a very small house, knocked on the door, and softly called the name of the woman inside, Maria. Then he entered. The light that had guided him along the road disappeared, leaving them both in darkness so deep it could be felt. His wife lit a lamp from the oil lamp and brought it to him. He did not lie down or rest his body in any other way. Instead, he began to work, for he was a shoemaker and

a leatherworker. John, who had followed him, went straight into the little house. Falling at his feet, he pleaded with him: “Do not hide from me who you are, or what manner of exalted life you lead, through which you perform the wonderful miracles I have seen with my own eyes.” But the humble man replied, “Forgive me, elder, for the Lord’s sake. I am a sinful man and have done no good work. Who am I, and how could I have learned to live such an exalted life, as you say, when I am poor and work at so humble a trade?” Then the elder, in tears, kept imploring him before God to reveal his greatest virtue. “If,” he said,

“it was the work of Divine Providence that your way of life should be revealed, surely I, the least of men, would not have been counted worthy to see the mysteries I saw.” Pressed by these appeals, that remarkable man rose and first made a prostration before the elder. Then he began: “Know well, my brother, that I have accomplished nothing on earth. I have only entangled myself in sin and defiled myself, preferring the pleasures of my flesh. But afterward, through the goodness of my God, the fear of Hell entered my soul. When I took this woman you see as my wife, I did not have relations with her. By mutual agreement, we both preserve chastity, and we keep it hidden by saying that she is barren. To this day, with

God’s help, we have preserved purity of soul and body out of longing and love for our Creator. I will add one more thing. All the wealth we have amounts to no more than a third of a gold coin. With it I buy leather and work at my trade as a shoemaker.

I divide what I earn from this work into two equal parts. The first and foremost part I dedicate to Christ by giving it to the poor, Christ’s brothers and sisters. I spend the other part on our needs. Living in this way, every day I bring to mind the dread Judge who is to come

and the examination the demons will subject me to when my soul departs.”

When John heard this account, he was amazed at the pure and blessed life of Zacharias, for that was the man’s name, and praised him greatly. Then he bade this remarkable man farewell and left his house with joy and gladness. John returned to the place where he was staying, thanking God for the wonders and mighty deeds he had seen. But blessed Zacharias, fleeing human praise, left his home and disappeared, remaining unknown to everyone.

Because sin has altered the human soul, a person needs strong motives to do good. This is true in the spiritual life as well, since the human mind has been intent on evil from youth. These motives can be divided into positive and negative ones. The positive include faith, love of God, gratitude, a generous spirit, and hope for the good things to come. The negative include fear of God, shame, fear of Hell, and fear of Gehenna. It seems that these latter motives are more than useful: they are necessary for spiritual growth.

Saint John Chrysostom tells us that, for those slow to pursue virtue, the promise of good things alone is not enough to encourage them. They also need the fear of punishment to move them. The warning of Gehenna is an expression of God’s love. As John Chrysostom puts it, God warns us about Gehenna so that He may deliver us from it. If He wanted to condemn us, He would not tell us beforehand. He warns us in advance so that we can take heed and escape what He has warned us about. He threatens punishment so that we may avoid punishment. He frightens us with words so that we will not suffer condemnation in reality.

Let no one think these warnings beneath them. That very thought shows pride, which shuts a person off from salvation. So let us close with John Chrysostom’s exhortation: Let us not disbelieve in Gehenna, lest we fall into it. The one who disbelieves becomes more careless, and the one who is careless will surely fall into it. Instead, let us believe without hesitation and speak of it often; then we will be less quick to sin. If the remembrance of these words remains in the soul, it can cleanse us of every evil, like a bitter medicine.

17 του μηνός Νοεμβρίου και η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του Θαυματουργού, του Οσίου Λαζάρου του Ζωγράφου, των Αγίων Ζαχαρίου του Σκυτοτόμου και Ιωάννου, του Οσίου Λογγίνου, των Αγίων Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Γενναδίου και Μαξίμου, του Οσίου Γενναδίου Δοχιάρη της Μονής Βατοπεδίου, του Οσίου Ιουστίνου και του Οσίου Νίκωνος του Θαυματουργού, μαθητού του Αγίου Σεργίου του Ρώσου.

Σήμερα, μεταξύ των άλλων τιμώμενος Όσιος Ιωάννης, ήταν προηγουμένως ένδοξος και πλούσιος στα πράγματα του κόσμου τούτου, αφού όμως καταφρόνησε και εγκατέλειψε όλες τις απολαύσεις και ηδονές της κοσμικής ζωής, ζούσε ταπεινά ως μοναχός. Ασχολούμενος στο έργο του Θεού, φρόντιζε να αρέσει μόνο σε Αυτόν. Καταγινόταν πάντοτε με προσευχές και δεήσεις, προόδευε πνευματικά και προχωρούσε σε όλο και μεγαλύτερα πνευματικά κατορθώματα. Επειδή δε κοντά στα άλλα είχε σαν απαραίτητο έργο του το να αγρυπνεί όλη τη νύκτα σε εκκλησίες, γι' αυτό κάποια νύκτα πήγε στο ναό της του Θεού Λόγου Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη και καθώς βρήκε κλειστές τις πόρτες κάθισε σε ένα κάθισμα που ήταν εκεί κοντά.

Ήταν πολύ κουρασμένος και έτσι καθισμένος διάβαζε με χαμηλή φωνή την κανονισμένη ακολουθία. Καθώς έτσι διάβαζε είδε ένα φως να έρχεται από έξω. Κοίταξε προσεκτικότερα και είδε έναν άνδρα σεμνό να ακολουθεί το φως εκείνο. Χάρηκε με αυτό που έβλεπε και πρόσεχε καλύτερα να δει τι θα έκαμνε ο άνθρωπος εκείνος. Όταν δε εκείνος που φαινόταν έφτασε στις κλεισμένες θύρες του ναού της Αγίας Σοφίας, γονάτισε στο κατώφλι και αφού προσευχήθηκε αρκετά, ύψωσε τα χέρια του. Κάνοντας δε το σημείο του σταυρού στις κλεισμένες θύρες, ω του θαύματος, αμέσως οι κλειστές άνοιξαν μόνες τους και ο θαυμάσιος εκείνος άνθρωπος μαζί με το φως μπήκε μέσα.

Εισήλθε, γονάτισε και πάλι στο έδαφος, κάτω από την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου, σηκώθηκε και άνοιξε και εκεί τις πόρτες και αφού ήλθε στις αργυρές, τις ωραίες πύλες του ναού στον νάρθηκα, προσευχήθηκε και εκεί αρκετά. Έπειτα άνοιξε και αυτές με το σημείο του σταυρού και έτσι εισήλθε στον κυρίως ναό γεμάτος φως. Όταν έφτασε στο μέσον του ναού, ύψωσε τα χέρια του και ικέτευε το Θεό. Αφού τελείωσε την προσευχή του, επέστρεψε και βάδιζε στο προαύλιο του ναού. Οι δε θύρες, καθώς εκείνος έβγαινε, έκλειναν με θεία ενέργεια. Στεκόταν ο Όσιος Ιωάννης και έβλεπε προσεκτικά πού θα πήγαινε ο θείος εκείνος άνδρας αφού βγήκε από το ναό.

Ακολούθησε για να μάθει πού κρυβόταν ο πολύτιμος εκείνος Μαργαρίτης του Θεού. Προχώρησε ευθεία και μετά παρέκκλινε λίγο και πήρε τον κατήφορο προς την κλίμακα του Αγίου Μάρτυρος Ιουλιανού. Πλησίασε σε ένα πολύ μικρό σπίτι και αφού χτύπησε την πόρτα με το χέρι του, είπε με χαμηλή φωνή το όνομα της γυναίκας που έμενε μέσα, Μαρία, και έτσι εισήλθε. Τότε το φως εκείνο που τον φώτιζε στο δρόμο εξαφανίστηκε και έτσι κάλυψε και τους δυο ψηλαφητό σκότος. Η γυναίκα του θείου εκείνου ανδρός άναψε το λυχνάρι από την κανδήλα και το έφερε στον άνδρα της. Εκείνος δεν πλάγιασε, μήτε κατά άλλο τρόπο ανάπαυσε το σώμα του, αλλά άρχισε να εργάζεται, διότι ήταν υποδηματοποιός και

ράπτης δερμάτων. Ο Ιωάννης που τον είχε ακολουθήσει, χωρίς ντροπή πήγε στο μικρό εκείνο σπίτι και αφού έπεσε στα πόδια του τον παρακαλούσε και του έλεγε: «Μη μου αποκρύψεις ποιος είσαι και ποιος είναι ο υψηλός τρόπος της ζωής σου με την οποία επιτελείς εξαίσια θαύματα τα οποία είδα με τα μάτια μου». Ο δε ταπεινόφρων έλεγε: «Συγχώρεσέ με, Γέροντα, για τον Κύριο. Εγώ είμαι αμαρτωλός άνθρωπος και δεν έχω κανένα καλό έργο, διότι ποιος είμαι εγώ ή από πού έμαθα, καθώς λέγεις, κάποια υψηλή ζωή, ενώ είμαι πτωχός και εργάτης ευτελεστάτης τέχνης;» Τότε ο Γέροντας με δάκρυα δεν έπαυσε να τον ορκίζει στο Θεό να του φανερώσει τη μεγαλύτερή του αρετή. «Εάν», έλεγε,

«ήταν έργο της Θείας Πρόνοιας να φανερωθεί ο τρόπος της ζωής σου, βεβαίως δεν θα αξιωνόμουν εγώ ελάχιστος να δω τα μυστήρια που είδα». Πιεζόμενος λοιπόν από τους όρκους, ο θαυμάσιος εκείνος άνθρωπος σηκώθηκε και αφού πρώτα έβαλε μετάνοια στον γέροντα, άρχισε να λέγει: «Γνώριζε καλά, αδελφέ μου, ότι κανένα κατόρθωμα δεν έκανα στη γη, παρά μόνο το να συμφύρομαι και να μολύνομαι με τις αμαρτίες και να προτιμώ της σαρκός μου την ευχαρίστηση. Μετά από αυτά δε, από την αγαθότητα του Θεού μου πήρα στην ψυχή μου το φόβο της κολάσεως και αφού έλαβα αυτή την οποία βλέπεις ως σύζυγό μου δεν τη γνώρισα σαρκικώς αλλά και οι δυο εξ συμφώνου φυλάττουμε παρθενία και το κρύβουμε λέγοντας ότι αυτή είναι στείρα και μέχρι τώρα με

τη βοήθεια του Θεού φυλάττεται από εμάς η καθαρότητα της ψυχής και του σώματος από τον πόθο και την αγάπη του Πλάστου μας. Θα προσθέσω και κάτι ακόμη. Ο δικός μας όλος ο πλούτος δεν ξεπερνά το ένα τρίτο χρυσού νομίσματος με το οποίο αγοράζω δέρματα και εργάζομαι την τέχνη του υποδηματοποιού.

Κέρδος από την εργασία μου αυτή το διαιρώ σε δύο ίσα μέρη. Από αυτά το πρώτο και κύριο το αφιερώνω στον Χριστό, δίδοντάς το στους πτωχούς, τους αδελφούς του Χριστού. Το δε άλλο το ξοδεύω για τις δικές μας ανάγκες. Κατά αυτόν τον τρόπο πάντοτε ζώντας φέρνω κάθε μέρα στο νου μου τον φοβερό κριτή, ο οποίος πρόκειται να έλθει

εξέταση που θα μου κάνουν οι δαίμονες κατά την έξοδο της ψυχής μου.

Τη διήγηση όταν άκουσε ο Ιωάννης εξεπλάγη για την καθαρή και μακάρια ζωή του ευλογημένου Ζαχαρίου, διότι έτσι ονομαζόταν, και τον υπερεπαίνεσε. Μετά, αφού χαιρέτησε τον θαυμάσιο εκείνο άνθρωπο, βγήκε από το σπίτι του με χαρά και αγαλλίαση. Και ο μεν Ιωάννης πορεύτηκε στο σπίτι όπου έμενε ευχαριστώντας το Θεό για τα θαυμαστά, τα μεγαλεία που είδε. Ο δε μακάριος Ζαχαρίας, αποφεύγοντας τη δόξα των ανθρώπων, αφήνοντας το σπίτι του έφυγε και έμεινε τελείως άγνωστος σε όλους.

Ότι λόγω της αλλοιώσεως που έχει υποστεί η ψυχή του ανθρώπου, λόγω της αμαρτίας, προκειμένου να κάνει κάτι καλό, χρειάζονται ιδιαίτερα κίνητρα. Και αυτό ισχύει και στην πνευματική ζωή, καθώς έγκειται η διάνοια του ανθρώπου επιμελώς επί τα πονηρά εκ νεότητος. Τα κίνητρα δε αυτά θα μπορούσαν να διακριθούν σε θετικά και αρνητικά. Θετικά είναι η πίστη, η αγάπη του Θεού, η ευγνωμοσύνη, το φιλότιμο, η ελπίδα των μελλόντων αγαθών. Αρνητικά είναι ο φόβος του Θεού, η ντροπή, ο φόβος της κολάσεως, ο φόβος της γέεννας. Φαίνεται ότι τα αρνητικά αυτά κίνητρα όχι απλώς χρήσιμα αλλά απαραίτητα είναι για την πνευματική πρόοδο.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας λέγει ότι στους ραθυμότερους προς την αρετή δεν αρκεί μόνο η υπόσχεση των αγαθών για να τους προτρέψει προς αυτήν εάν δεν τους ωθήσει και ο φόβος των κολάσεων. Η απειλή της γέεννας αποτελεί εκδήλωση της αγάπης του Θεού και όπως χαρακτηριστικά λέγει και πάλι ο χρυσορρήμων Άγιος, απειλεί τη γέεννα ο Θεός όχι για να μας βάλει στη γέεννα αλλά για να μας απαλλάξει από αυτή. Διότι εάν ήθελε να μας κολάσει δεν θα μας το έλεγε αλλά μας απειλεί εκ των προτέρων για να λάβουμε τα μέτρα μας και έτσι να αποφύγουμε τα απειλούμενα. Απειλεί με την τιμωρία για να αποφύγουμε την τιμωρία. Μας φοβίζει με λόγο για να μην κολαστούμε με το έργο.

Μη θεωρήσει δε κάποιος τις απειλές αυτές ανάξιες για τον εαυτό του, διότι και μόνο ο λογισμός αυτός δείχνει υπερηφάνεια η οποία αποκλείει τη σωτηρία. Ας κλείσουμε λοιπόν με τη χρυσοστομική προτροπή. Ας μην απιστούμε στη γέεννα για να μην πέσουμε σε αυτή, διότι αυτός που απιστεί γίνεται ραθυμότερος, εκείνος δε που ραθυμεί θα πέσει σε αυτή οπωσδήποτε. Αλλά ας πιστεύσουμε χωρίς κανένα ενδοιασμό και ας ομιλούμε συνεχώς για αυτή και έτσι δεν θα αμαρτήσουμε γρήγορα. Διότι των λόγων αυτών η μνήμη εάν μένει συνέχεια στην ψυχή σαν πικρό φάρμακο θα μπορέσει να μας καθαρίσει από κάθε κακία.