The Three Virgin Martyrs of Bithynia and Their Witness

Today, September 10, our Church commemorates the holy virgin martyrs Menodora, Metrodora, and Nymphodora; Saint Baris Psamas the Martyr; Saint Peter, Bishop of Nicaea; Saint Pulcheria the Empress; the holy Apostles Apelles, Luke, and Clement; and Saint Hyes the Martyr.

Saints Menodora, Metrodora, and Nymphodora were sisters by birth, born and raised in Bithynia in Asia Minor. Their family was wealthy and distinguished. They were beautiful in appearance and in soul, adorned with self-control, modesty, and kindness to others. Christians took pride in them. Even the pagans knew that these young women were remarkable examples of good judgment, purity, and goodness. They admired them all the more because their parents had died, leaving them orphaned and without protection. Yet these virgins’ faith in Christ

and the grace of God that came through it gave them the best and surest protection. Following the example of the Lady Theotokos, the God-bearer, they were virgins in truth as well as in name. Though they honored Holy Matrimony, they chose a life of virginity. They turned away from the pleasures of this world to gain the Kingdom of Heaven, left the city, and lived on a hill not far from the hot springs of Pythia.

They cultivated the spiritual life through regular attendance at church, Holy Communion, prayer, study, work, and almsgiving, especially for the widows, orphans, and others in hardship who came to their hermitage.

In time, God added the gift of miracles and healing to their natural compassion. Many came to them and were freed from sickness and evil spirits. Their souls were also illumined, and they found salvation. All this reached Fronton, the impious prefect of Bithynia under Galerius Maximian, who sent men to arrest the three sisters. When they appeared before him, he asked, “How dare you scorn our gods and worship a God our ancestors did not know and our great emperor does not recognize?”

They answered, “We confess a God whom we did not learn of from human traditions. Our God is eternal and sees all. He governs the universe and is the source of all truth and love, revealed to the world through Jesus Christ. No emperor can abolish this faith, for the true God is above all. Kings have only one duty toward Him: to confess and worship Him.” The young women’s dignity, their modest boldness, and the moral purity evident in them made an impression on the prefect, though he did not share their beliefs.

He wanted to win them over through persuasion more than through threats and torture. Cunningly, he told them that it would be foolish not to enjoy the gifts of the gods. They were wrong, he said, to waste their youth and beauty by following a religion that went against nature.

“Offer sacrifice together, as sisters,” he told them. “Do not be separated. If you listen to me, I will give you wealth, comfort, and a place of honor. You will be the envy of all Bithynia. If you refuse, harsh punishments and torture will destroy the tender

flower of your youth.” Menodora replied, “Ruler, your promises do not dazzle us, and your threats do not frighten us. Wealth, luxury, glory, and the other pleasures of life bring pleasure for a time, but afterward they bring lasting, eternal punishment. The torments of this mortal body may cause us pain here, but they will bring us joy and gladness without end. By remaining steadfast in our faith, we will prove ourselves sisters in spirit as well as by birth. Together we will contend for the noblest cause of all, faithfulness to God,

and together we will be crowned with unfading crowns. Our love will never be broken. Our sisterhood will endure when we stand before the One who made us sisters, united in heart and conviction. So torture our bodies and destroy them with your whips. No adornment could be more beautiful to us. Neither gold nor anything precious could adorn us as your lashes and wounds will. We have long thirsted for them, and we desire them even now.” Enraged, the prefect ordered the executioners to tear Menodora’s flesh with iron instruments. But she

showed extraordinary courage and endurance, as though she felt no pain. She did not groan, and her face did not grow pale. Her nous, her spiritual mind, and her heart were fixed on the good things to come, and that hope filled her soul with gladness. Thinking that such fierce torture would make her give way, the prefect again urged her to sacrifice to the gods. She dismissed his words and challenged him to finish what he had begun.

He ordered them to break her bones with rods. Though her body was being crushed, she remained steadfast, sustained by her deep love for Christ her Bridegroom. Soon Menodora cried out, “Lord Jesus Christ, my gladness and my beloved, I take refuge in You, my hope. Receive my soul in peace.” Then she gave up her spirit and ascended in glory to her beloved Bridegroom, adorned with the marks and wounds she had borne for Him. Four days later, the prefect brought the other two sisters, Nymphodora and Metrodora, before him. He reminded them of their sister’s wounds, her bloodied body, and her death. Pretending to pity them, he spoke as though he were kindly advising them to obey him and sacrifice to the gods. If they did, he promised,

he would write to the emperor, who would give them great wealth and arrange for them to marry men of noble birth and high rank. But they replied that they would remain true sisters, worthy of Menodora, and would equal her self-denial and endurance to the point of death. What use were wealth, glory, and other earthly things that would one day be buried in the ground? Christ was their Bridegroom. They loved Him with all their strength, and their death for His sake would be their dowry. Metrodora was stretched upon a wooden frame, and her body was burned with flaming torches. She prayed and asked for help from above.

She endured this terrible torment without showing the slightest fear. Then they used instruments to press and break her bones. So she gave up her holy soul, rejoicing that she was going to Christ her Bridegroom. The third sister remained. The prefect urged her to worship the gods, promising her an exceptional life. “But if you disobey,” he said, “your death will be as bitter as your two sisters’. Offer sacrifice, then.” Nymphodora answered, “I offer myself as a sacrifice to my Lord. For His sake, every suffering is a delight, and even death is gain.”

The same instruments crushed Nymphodora, but her soul rose free to her immortal Bridegroom. The death of the three sisters did not quench the prefect’s rage. He lit a great fire and ordered the martyrs’ remains thrown into it, so that nothing would be left but ashes. Eager to see their bodies burn, the tyrant drew too close to the fire without realizing it. The flames engulfed and consumed him. Meanwhile, thunder shook the earth, and a heavy rain put out the fire. The pagans fled in astonishment and fear. The Christians who were there

gathered the martyrs’ remains and reverently buried them in a single grave. A magnificent church was built over it, and it became a source of miracles, to the glory of God and of these holy virgin martyrs.

When faced with the pleasures of this world, we can see two opposite attitudes. The worldly, fleshly person welcomes them and becomes devoted to pleasure. The spiritual person, who has been cleansed or is at least struggling to be cleansed of the passions, turns away from them. The prefect in today’s account of the saints shows the first attitude: he promises the saints wealth, comfort, places of honor, and such things. On the other hand, we have

Saint Menodora. Seeing things through the eyes of Christian faith, she judges them very differently. She tells him that wealth, luxury, glory, and other pleasures bring pleasure for a time, but afterward bring lasting, eternal punishment. The fleshly person and the spiritual person also respond differently to pain and suffering. The fleshly person avoids them as much as possible, while the spiritual person says what Saint Menodora said: “The torments of this mortal body may cause us pain here, but they will bring us joy and gladness without end.” The spiritual person lives accordingly. Willingness to endure hardship and to give up passing worldly pleasures have always been essential to genuine Christian life, bringing abundant spiritual blessings.

Yet most of us, especially Christians today, try to keep all the good things of this world and enjoy spiritual blessings as well. The result is a divided self and a miserable life: we do not enjoy the world as worldly people do, and we find no joy in Christian life. This will continue until we understand and live by the Lord’s decisive words: “No one can serve two masters. Enter by the narrow gate, for the gate is wide and the way is broad that leads to destruction. Narrow is the gate and hard is the way that leads to life.”

Σήμερα, 10 του μηνός Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων Παρθενομαρτύρων Μηνοδώρας, Μητροδώρας και Νυμφοδώρας, του Αγίου Μάρτυρος Βάρη Ψαμά, του Αγίου Πέτρου Επισκόπου Νικαίας, της Αγίας Πουλχερίας της Βασιλίσσης, των Αγίων Αποστόλων Απελλού, Λουκά και Κλήμεντος και της Αγίας Μάρτυρος Ήες.

Οι Άγιες Μηνοδώρα, Μητροδώρα και Νυμφοδώρα, αδελφές κατά σάρκα, γεννήθηκαν και ανατράφηκαν στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας. Η οικογένειά τους ήταν εύπορη και διακεκριμένη, αυτές δε ωραίες κατά την όψη αλλά και κατά την ψυχή, κοσμούμενες με σωφροσύνη, σεμνότητα και φιλανθρωπία. Οι χριστιανοί τις είχαν καύχημά τους. Οι δε εθνικοί, οι ειδωλολάτρες, γνώριζαν ότι πράγματι οι νέες εκείνες ήταν απαράμιλλοι τύποι φρονήσεως, αγνότητας και αγαθότητας. Ο δε θαυμασμός ήταν ακόμη μεγαλύτερος, καθώς γνώριζαν ότι οι γονείς τους είχαν αποθάνει και αυτές είχαν παραμείνει ορφανές και απροστάτευτες. Η πίστη όμως των παρθένων αυτών προς το Χριστό

η από αυτή χάρη του Θεού τούς παρείχε την καλύτερη και αποτελεσματικότερη προστασία. Μιμούμενες την Κυρία Θεοτόκο δεν λέγονταν μόνο, αλλά και ήταν παρθένες. Αν και τιμούσαν το γάμο, προτίμησαν την παρθενική ζωή. Καταφρονώντας τα ευχάριστα του κόσμου τούτου για να κερδίσουν τη βασιλεία των ουρανών, άφησαν την πόλη και κατοικούσαν σε ένα ύψωμα, όχι πολύ μακριά από τα θερμά λουτρά των Πυθίων.

Καλλιεργούσαν την πνευματική ζωή, με τον τακτικό εκκλησιασμό, τη θεία κοινωνία, την προσευχή, τη μελέτη, την εργασία, την ελεημοσύνη, ιδίως προς τις χήρες, τα ορφανά και τους δυστυχείς που κατέφευγαν στο ερημητήριό τους.

Με την παρέλευση του καιρού, στη φυσική τους φιλανθρωπία προστέθηκε και το θείο χάρισμα των θαυμάτων και της θεραπείας ασθενειών και πολλοί έρχονταν σε αυτές, οι οποίοι όχι μόνο από τις αρρώστιες και τα πονηρά πνεύματα απαλλάσσονταν, αλλά και φωτιζόμενοι κατά τις ψυχές, τη σωτηρία τους κέρδιζαν. Όλα αυτά όμως έγιναν γνωστά και στον ασεβή της Βιθυνίας έπαρχο Φρόντονα επί Μαξιμιανού Γαλερίου, ο οποίος έστειλε και συνέλαβαν τις τρεις αδελφές. Μόλις εκείνες παρουσιάστηκαν σε αυτόν, «Πώς», είπε, «έχετε εσείς τόση τόλμη να καταφρονείτε τους θεούς μας και να σέβεστε Θεό τον οποίο αγνοούσαν οι πατέρες μας και δεν αναγνωρίζει ο μεγάλος Αυτοκράτοράς μας;»

Εκείνες απάντησαν: «Εμείς ομολογούμε Θεό, τον οποίο δεν διδαχθήκαμε από ανθρώπινες παραδόσεις. Θεός μας είναι ο αιώνιος και παντεπόπτης που κυβερνά το σύμπαν, πηγή κάθε αλήθειας και αγάπης που αποκαλύφθηκε στον κόσμο από τον Ιησού Χριστό. Και τη θρησκεία αυτή δεν μπορεί να καταργήσει κανένας αυτοκράτορας, διότι ο αληθινός Θεός είναι υπεράνω όλων και οι βασιλείς ένα μόνο καθήκον έχουν απέναντί του: να τον ομολογούν και να τον προσκυνούν». Η ευπρέπεια των παρθένων, η σεμνή τους παρρησία, η ηθική καθαρότητα που φαινόταν να τις στολίζει, δεν άφησε ανεπηρέαστο τον έπαρχο. Δεν συμμεριζόταν τις πεποιθήσεις τους,

όμως ήθελε να τις κερδίσει περισσότερο με την πειθώ παρά με τις απειλές και τα βασανιστήρια. Με πονηρία, θέλοντας να παραπείσει τις κόρες, είπε σε αυτές ότι τα δώρα των θεών θα ήταν αφροσύνη να μην τα χρησιμοποιεί κανείς. Αυτές δε κακώς έκαμναν αφήνοντας άχρηστη τη νεότητα και την ωραιότητά τους και να ακολουθούν θρησκεία η οποία αντιστρατεύεται προς τη φύση.

«Θυσιάστε όλες ως αδελφές», τους είπε, «μη χωριστείτε μεταξύ σας. Εάν με ακούσετε, και πλούτη και άνεση και περίφανη θέση θα σας εξασφαλίσω, ώστε να είστε οι πιο ζηλευτές στη Βιθυνία όλη. Εάν δεν με ακούσετε, σκληρές τιμωρίες και βασανιστήρια θα αφανίσουν το τρυφερό

άνθος της ηλικίας σας». Σε αυτά η Μηνοδώρα απάντησε: «Εμείς, άρχοντα, ούτε από τις υποσχέσεις σου θαμπωνόμαστε, ούτε από τις απειλές σου καταπλησσόμαστε. Διότι ο πλούτος και η τρυφή και η δόξα και τα άλλα τα ευχάριστα, ενώ φέρνουν πρόσκαιρη ηδονή, μετά προκαλούν διαρκή και αιώνια τιμωρία. Οι βάσανοι όμως και οι κακοπάθειες του φθαρτού τούτου σώματος θα προξενήσουν μεν ίσως πόνο εδώ, θα γίνουν όμως σε εμάς πρόξενοι χαράς και ευφροσύνης που δεν έχει ποτέ τέλος. Και μένοντας σταθερές στην πίστη μας θα αποδείξουμε την μεταξύ μας αδελφοσύνη. Διότι και για την λαμπρότερη των υποθέσεων, την ευσέβεια, μαζί θα αθλήσουμε,

με τα αμαράντινα στεφάνια μαζί θα στεφανωθούμε. Έτσι δεν θα διαλυθεί η μεταξύ μας αγάπη, αλλά διαρκής θα είναι η αδελφότητά μας, όταν σε εκείνον που αδελφές μας έπλασε, αδελφικά και τα φρονήματά μας θα παραστήσουμε. Βασάνισε λοιπόν τα σώματά μας και κατάλυσέ τα με τις μαστιγώσεις σου. Κανένας στολισμός δεν μας είναι τόσο ωραίος. Ούτε χρυσάφι, ούτε κανένα άλλο πολυτελές θα μας στολίσει τόσο, όσο οι από σένα μάστιγες και πληγές, τις οποίες από καιρό διψάμε και ακόμη τώρα ποθούμε». Κατά διαταγή του επάρχου που εξοργίστηκε, οι δήμιοι άρχισαν με σιδερένια όργανα να ξεσχίζουν τις σάρκες της Μηνοδώρας, εκείνη δε

έδειχνε θαυμάσια γενναιότητα και καρτερία, σαν να μην αισθανόταν κανένα πόνο. Ούτε στέναξε, ούτε το πρόσωπό της χλώμιασε, διότι όλο το νου και την καρδιά της είχε στραμμένα προς τα μέλλοντα αγαθά και με την ελπίδα εκείνων εύφραινε την ψυχή της. Με την ελπίδα ότι οι σφοδροί βασανισμοί θα έκαμναν υποχωρητική τη μάρτυρα, την προέτρεπε και πάλι να θυσιάσει στους θεούς, αλλά εκείνη καταφρόνησε τους λόγους του και τον προκάλεσε να τελειώσει το έργο του.

Εκείνος πρόσταξε με ραβδιά να συντρίψουν τα κόκκαλα της μάρτυρος, η οποία, αν και συντριβόταν, έμενε ακίνητη, στηριγμένη με τον δυνατό προς τον νυμφίο Χριστό πόθο. Και μετά από λίγο... Η Μηνοδώρα, αφού φώναξε «Κύριε Ιησού Χριστέ, η αγαλλίασή μου, ο έρωτάς μου, προς Σε την ελπίδα μου καταφεύγω, δέξε εν ειρήνη την ψυχή μου», άφησε το πνεύμα της και ανήλθε λαμπρά προς τον αγαπητό της νυμφίο, στολισμένη με τα υπέρ αυτού στίγματα και πληγές. Μετά από τέσσερις μέρες έφερε εμπρός του ο έπαρχος τις δύο άλλες αδελφές, τη Νυμφοδώρα και τη Μητροδώρα. Θύμισε σε αυτές την τύχη της αδελφής τους, τις πληγές, τις αιμόφυρτες σάρκες της και το θάνατο. Προσποιήθηκε ότι τις λυπόταν και ότι φιλόστοργα τις συμβούλευε να τον υπακούσουν και να θυσιάσουν στους θεούς. Υποσχόταν δε ότι εάν το έκαμναν, θα

έγραφε στον βασιλέα, ο οποίος και πλούτο πολύ θα τους χάριζε και με άνδρες περίφανους κατά το γένος και τα αξιώματα θα τις πάντρευε. Εκείνες όμως αποκρίθηκαν ότι θα έμεναν αδελφές γνήσιες και άξιες της Μηνοδώρας, χωρίς να υστερήσουν στην αυταπάρνηση και τη μέχρι θανάτου καρτερία. Πλούτη και δόξα και τα άλλα γήινα που θα τα σκέπαζε η γη, τι να τα έκαμναν; Νυμφίο τους είχαν το Χριστό, τον οποίο αγαπούσαν με όλη τους τη δύναμη και στον οποίο θα έδιναν προίκα τον υπέρ αυτού θάνατον. Απλώθηκε τότε η Μητροδώρα πάνω σε ξύλο και έκαιγαν το σώμα της με αναμμένες λαμπάδες. Εκείνη προσευχόταν και ζητούσε την άνωθεν βοήθεια.

Έτσι υπέμεινε τη φοβερή αυτή βάσανο, χωρίς να δείξει την παραμικρή δειλία. Μετά με μηχανήματα πίεζαν και έσπαγαν τα κόκαλά της, έτσι δε παρέδωσε την αγία της ψυχή με τη χαρά ότι απερχόταν προς τον νυμφίο Χριστό. Απέμεινε η τρίτη αδελφή και ο έπαρχος την προέτρεπε να προσκυνήσει τους θεούς, υποσχόμενος τύχη μοναδική. «Εάν όμως παρακούσεις», της έλεγε, «ο θάνατός σου θα είναι πικρός καθώς των άλλων δύο αδελφών σου. Θυσίασε λοιπόν». Η Νυμφοδώρα όμως απάντησε: «Θυσία προσφέρω τον εαυτό μου στον Κύριό μου, χάρη του οποίου κάθε πάθημα είναι ηδονή και αυτός ο θάνατος κέρδος».

Ίδια μηχανήματα σύντριψαν και τη Νυμφοδώρα, η ψυχή της όμως ελεύθερη ανέβηκε προς τον αθάνατο νυμφίο. Ο θάνατος των τριών αδελφών δεν έσβησε τη λύσσα του επάρχου. Αφού άναψε μεγάλη φωτιά, πρόσταξε να ρίξουν σε αυτή τα μαρτυρικά λείψανα των Παρθένων για να μην μείνει παρά μόνο η στάχτη τους. Αλλά κατά τη στιγμή κατά την οποία ο τύρανος, ανυπόμονος και θέλοντας να δει τα μαρτυρικά σώματα να κατακαίονται, πλησίασε ασυναίσθητα περισσότερο την πυρά, τον τύλιξαν οι φλόγες και τον κατέκαψαν. Εν τω μεταξύ βροντές έσεισαν τη γη και έπεσε ραγδαία βροχή που έσβησε τη φωτιά. Οι ειδωλολάτρες έκπληκτοι έφυγαν γεμάτοι φόβο. Οι δε παριστάμενοι χριστιανοί...

τα μαρτυρικά λείψανα και με ευλάβεια τα έθαψαν στον ίδιο τάφο, πάνω στον οποίο κτίστηκε μεγαλοπρεπής ναός, αναδείχθηκε δε πηγή θαυμάτων, προς δόξαν Θεού και των Αγίων του τούτων παρθενομαρτύρων.

Απέναντι στις ηδονές του κόσμου τούτου, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε δύο βασικές τοποθετήσεις που είναι εκ διαμέτρου αντίθετες. Τη θετική που παίρνει ο κοσμικός, ο σαρκικός άνθρωπος, και χαρακτηρίζεται από αυτές ως φιλήδονος, και την αρνητική που παίρνει ο ήδη καθαρμένος ή τουλάχιστον που αγωνίζεται να καθαριστεί από τα πάθη και που χαρακτηρίζει αυτή η αρνητική απέναντι στην ηδονή στάση τον πνευματικό άνθρωπο. Αντιπροσωπευτικός της πρώτης στάσεως, ο έπαρχος του σημερινού συναξαρίου, ο οποίος παρουσιάζεται να υπόσχεται στις Άγιες πλούτη, ανέσεις, θέσεις περίφανες και τα παρόμοια, ενώ από την άλλη μεριά...

την Αγία Μηνοδώρα, η οποία βλέποντας τα πράγματα με το πρίσμα της χριστιανικής πίστεως, τα εκτιμά πολύ διαφορετικά και του λέγει ότι ο πλούτος και η τρυφή και η δόξα και τα άλλα τα ευχάριστα, ενώ φέρνουν πρόσκαιρη ηδονή, μετά προκαλούν διαρκή και αιώνια τιμωρία. Αντίθετη είναι η τοποθέτηση του σαρκικού και πνευματικού ανθρώπου απέναντι στον πόνο, την οδύνη. Ο σαρκικός την αποφεύγει όσο γίνεται περισσότερο, ενώ ο πνευματικός λέγει αυτό που έλεγε η Αγία Μηνοδώρα: «Τώρα, οι βάσανοι και οι κακοπάθειες του φθαρτού του σώματος θα προξενήσουν μεν ίσως πόνο εδώ, θα γίνουν όμως σε εμάς πρόξενοι χαράς και ευφροσύνης που δεν έχει ποτέ τέλος». Ανάλογη είναι και η ζωή του. Αυτή η φιλοπονία και η στέρηση των πρόσκαιρων κοσμικών ευχαριστήσεων ανέκαθεν αποτελούσαν βασικά στοιχεία της γνήσιας χριστιανικής ζωής και έφερναν πλούσιες τις πνευματικές ευλογίες.

Όμως οι περισσότεροι, ιδίως από τους σύγχρονους χριστιανούς, προσπαθούμε και τα καλούδια του κόσμου τούτου να μη στερηθούμε και τα πνευματικά να απολαύσουμε. Έτσι όμως και η προσωπικότητα είναι διχασμένη και η ζωή κακομοίρικη και τον κόσμο δεν απολαμβάνουμε όσο οι κοσμικοί και τη χριστιανική ζωή δεν χαιρόμαστε. Μέχρι να καταλάβουμε και στην πράξη να συμμορφωθούμε προς τους καθοριστικούς λόγους του Κυρίου: «Ουδείς δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν. Εισέλθετε δια της στενής πύλης, ότι πλατεία η πύλη και ευρύχωρος η οδός η απάγουσα εις την απώλειαν. Στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός η απάγουσα εις την ζωήν».