The Martyrdom of Stamatios, Ioannis, and Nikolaos on Chios

Today, February 3, our Church commemorates Righteous Simeon the God-receiver and Anna the Prophetess; the Holy Martyrs Adrian and Eubulus; the Holy Martyr Blasius the Herdsman; the Holy Prophet Azariah; the Holy Martyrs Paul and Simon; Venerable Claudius; and the Holy New Martyrs Stamatios and Ioannis, who were brothers, and Nikolaos, their fellow martyr.

Stamatios and Ioannis, newly revealed martyrs of Christ and shining lights of the Church, were born and raised on the island of Spetses. Their father was named Theodoros, with the surname Gkinis, and their mother was Anezo. When they came of age, they began trading in small quantities, as was customary where they lived. In 1822, during those troubled times when the uprising against Ottoman rule had begun, they left home to trade. Their ship was loaded with oil, but contrary winds and rough seas drove it to Alatsata, across from the island of Chios.

After they came ashore, they went to a man they believed to be a Christian. They told him who they were and gave him a considerable sum of money, asking him to obtain what they needed to repair their small ship. But instead of helping them as he had promised, he proved to be another Judas. He went to the local Agha and betrayed them. Then he returned with the Agha’s men, and they seized them. Seven men were captured. Two were killed while trying to escape, and two others fell into the sea. The remaining three were the captain and the two brothers.

They took those three to Chios and handed them over to the Pasha there. It was January 26. The Pasha questioned them and, when he learned who they were, ordered the two brothers shut in a dark prison. He ordered the oldest man, named Nikolaos, taken outside the castle to a level place called Pounaki and beheaded. All along the way, they urged him to become a Muslim, promising to spare his life. But he replied, “Am I to change my whole life now? No. I was born a Christian, and I will die a Christian. I will not deny my faith.” When they reached the appointed place, they beheaded him for confessing the Orthodox faith.

While the young men were held in the dark prison of the castle, the Pasha promised great rewards to two of his men, known for their malice and cunning, if they could persuade the brothers to become Muslims, whether by promises of gifts or threats of torture. The men tried everything. But the brothers stood firm and answered them boldly. Seven days passed, and they could not move them from their faith. At last the Pasha’s men returned and told him all that had happened. After thinking for a little while, he said:

“That is how the infidels are. Once they set their minds on something, no one can change them. It is easier to cut off their heads than to break their resolve.” Then he added, “Tomorrow this matter will be settled.” Though no one told the victorious young men what he had said, they knew, as if by divine revelation, that the next day they would finish their good struggle. Rejoicing, they told the other prisoners, “Tomorrow, brothers, our lives will end. Tomorrow is our last day.” They asked for paper to be brought secretly and sent their written confession to the bishop of Chios, asking him to find a way for them to be counted worthy of the immaculate Mysteries.

They sent the letter through a woman named Franga, whose husband, Agapitos, was imprisoned there for another reason. Through her, the bishop told them to remain firm in their faith, prepare themselves with prayer and tears, and have no fear of death. The glory of Paradise awaited them, and they would rejoice with the martyrs forever. He also told Franga to bring them the immaculate Mysteries at dawn, since neither a priest nor any other Christian could enter the prison. When the Saints heard the bishop’s instructions and counsel from her lips,

they thanked the Lord with tears. They stayed awake all night, chanting supplications to the Theotokos (God-bearer), hymns in her honor, and every other prayer they knew. They begged the Lady Theotokos to intercede with her Son and ask Him to give them strength to face death without fear. Toward dawn the Saints slept for a little while. When they woke, they said to the other Christians, “Brothers, today our journey through life ends. Please pray to our Lord to give us strength.” In the morning, the bishop sent the immaculate Mysteries with Franga. The Saints received them with tears and partook of them.

They warmly thanked the Lord and then ate a little food. Through Franga, they sent their thanks to the bishop for providing what they needed. They also sent a few coins, asking him to conduct a funeral service over their remains and commemorate them after their martyrdom. Two hours later, the Pasha ordered them brought out of prison, with their hands tied behind their backs, to a place below the palace where he lived. They were to be asked whether they would become Muslims and so save their lives. Otherwise, they would be beheaded. The Saints were brought there at once, and the executioner began urging them to submit and accept the Ottoman faith,

so that they might save their lives and be granted great honor. But the blessed brothers cried out, “We will die as Christians. We are Christians, we were born Christians, and we will die Christians. We will not deny Christ, even if you cut us into pieces. Whatever you intend to do, do it now. Do not waste your time. We will never deny our faith.” The Pasha heard them from his window, for they were both shouting loudly, and ordered them beheaded. His men seized the Saints and dragged them outside the castle, holding two bare swords before their eyes to frighten them.

The sight of the swords and the executioners’ fury made the onlookers tremble. For a moment, Ioannis too was afraid, and his face changed. Seeing this, Stamatios said, “What has happened, brother? Are you afraid of these dogs? Do you not remember our resolve never to betray our faith? Why do you seem afraid now? Ask our Most Holy Theotokos to give you strength.” His words gave Ioannis courage. As they were led out of the castle, a great crowd ran before and behind them. The blessed brothers cried out, “We are Christians, and we are going to our deaths for Christ.” When they reached the place opposite the slaughterhouses, below the old fountain,

the guards stopped and asked whether they had changed their minds and decided to accept the faith of Muhammad. Otherwise, they would be beheaded. As they spoke, they showed them the sword. Both brothers cried out, “Christian brothers, we are Christians, and we die for Christ!” Three times they declared, “Christians, Christians, Christians we are. We will not change our faith. Remember us, Lord, in Your Kingdom.” Then they were beheaded. The blessed brothers received the crowns of their struggle and ascended to heaven, crowned as victors, to rejoice forever with the champions and martyrs. Their honored remains were left contemptuously at the place of execution. Between them, the authorities placed a written notice

stating that they had been beheaded for opposing their ruler and for being thieves. Three days later, some Christians were forced to drag the honored remains to the shore, load them into a boat, and throw them into the sea. Other Christians who loved the martyrs wanted to recover them. Because this was difficult, they arranged for a Christian named Georgios, a tanner devoted to Christ and the martyrs, to watch the sea where he worked each day in case the holy remains washed ashore. Georgios kept watch. Four days later,

a strong south wind blew the honored remains ashore at a place called Lanaritou of Panolous. Christians took them and buried them secretly in a field. Stamatios, it is said, was eighteen years old, and Ioannis was twenty-two. These victorious martyrs struggled, stood firm, and guarded the treasure of our devout faith to the end.

Wondrous are Your works, O Lord, and Your ways are beyond searching out. The ways in which God’s all-wise and all-good providence orders everything are more than the human nous, the spiritual intellect, can grasp, more than our understanding can discern, and more than our tongues can express. Human beings make their plans, but God commands otherwise. Saul went looking for his father’s lost donkeys, and divine providence appointed him king of Israel. David went to bring food to his brothers in the camp, and all-wise providence made him the victor over Goliath, the Philistine. These Holy Martyrs left home to trade and gain wealth that would pass away,

but all-wise providence called them to receive a great, heavenly reward they had scarcely expected. Wondrous are Your works, O Lord, and Your ways are beyond searching out! They left home seeking a temporary profit, yet the hardship of their times brought them to the place of martyrdom and made them victorious, crowned martyrs. And how many times have we seen God’s wondrous intervention in our own lives? We saw it when He saved us from dangers we recognized and tried to avoid. We saw it also when He frustrated plans of ours whose danger or futility became clear only afterward,

and when He allowed painful things into our lives that in the end benefited us and helped save us. So let us always trust in God’s providence and always thank Him for it, remembering the words of the Apostle Paul: “All things work together for good for those who love God.”

Σήμερα, 3 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Δικαίου Συμεών του Θεοδόχου και της Προφήτιδος Άννης, των Αγίων Μαρτύρων Αδριανού και Ευβούλου, του Αγίου Μάρτυρος Βλασίου του Βουκόλου, του Αγίου Προφήτου Αζαρίου, των Αγίων Μαρτύρων Παύλου και Σίμωνος, του Οσίου Κλαυδίου και των Αγίων Νεομαρτύρων Σταματίου και Ιωάννου των αυταδέλφων και Νικολάου του συναθλητού τους.

Νεοφανείς μάρτυρες του Χριστού, οι λαμπροί της Εκκλησίας φωστήρες, Σταμάτιος και Ιωάννης ήταν γέννημα και θρέμμα της νήσου των Σπετσών. Ο πατέρας τους ονομαζόταν Θεόδωρος, Γκίνης κατά το επώνυμο, η δε μητέρα τους Ανέζω. Όταν έφτασαν στην κατάλληλη ηλικία, άρχισαν να εμπορεύονται σε μικρές ποσότητες κατά τη συνήθεια του τόπου τους. Κατά το έτος 1822, κατά την ταραγμένη εκείνη εποχή, κατά την οποία είχε ξεσπάσει η επανάσταση κατά των τυράννων Οθωμανών, ξεκίνησαν αυτοί από την πατρίδα τους για να εμπορευτούν. Καθώς έπλεαν και είχαν το πλοίο τους φορτωμένο με λάδι, από εναντιότητα των ανέμων και τη θαλασσοταραχή, έπεσε το πλοίο τους απέναντι από το νησί της Χίου, στο μέρος που ονομαζόταν Αλάτσατα.

Λοιπόν, αφού άραξαν, βγήκαν στην ξηρά και παρουσιάστηκαν σε κάποιον χριστιανό, τον οποίο θεώρησαν ότι πράγματι ήταν χριστιανός, και αφού του είπαν ποιοι ήταν, τον παρεκάλεσαν, δίνοντάς του και αρκετά χρήματα, να τους οικονομήσει όσα χρειάζονταν για να επιδιορθώσουν το μικρό τους πλοίο. Εκείνος όμως, αντί να τους οικονομήσει, καθώς υποσχέθηκε, φάνηκε άλλος Ιούδας και, πηγαίνοντας στον Αγά του τόπου του, τους πρόδωσε και, παίρνοντας ανθρώπους του Αγά, πήγαν στον τόπο που ήταν και τους συνέλαβαν. Ήταν δε όλοι οι συλληφθέντες επτά, από τους οποίους οι δύο, καθώς έκαναν να φύγουν, θανατώθηκαν. Άλλοι δύο έπεσαν στη θάλασσα, τους υπόλοιπους δε τρεις, τον πλοίαρχο και τους δύο αυτούς αυταδέλφους,

πήγαν στη Χίο και τους παρέδωσαν στον Πασά που βρισκόταν εκεί. Ήταν δε η 26η του Ιανουαρίου. Ο Πασάς τους ανέκρινε και, αφού έμαθε ποιοι ήταν, πρόσταξε τους μεν δύο αδελφούς να τους κλείσουν στη σκοτεινή φυλακή, τον δε γεροντότερο, ονόματι Νικόλαο, να τον βγάλουν έξω από το κάστρο, στο πεδινό μέρος που ονομαζόταν Πουνάκι, και να τον αποκεφαλίσουν. Καθ' όλο το δρόμο δε, τον παρακινούσαν να γίνει Τούρκος και να του χαρίσουν τη ζωή. Αυτός δε αποκρίθηκε: «Τώρα πλέον εγώ θα κάνω νέο κόσμο; Όχι. Χριστιανός γεννήθηκα και χριστιανός θα αποθάνω. Δεν αρνούμαι την πίστη». Έτσι, αφού έφτασαν στον καθορισμένο τόπο, τον αποκεφάλισαν για την ομολογία της Ορθοδόξου Πίστεως.

Ενώ δε οι νέοι ήταν φυλακισμένοι στη σκοτεινή φυλακή του κάστρου, ο Πασάς σε δύο ανθρώπους δικούς του, που διακρίνονταν για την κακία και την πονηριά τους, υποσχέθηκε μεγάλες δωρεές και χαρίσματα αν κατόρθωναν να καταπείσουν τους δύο αδελφούς ή με υποσχέσεις δώρων ή με απειλές βασάνων να γίνουν Τούρκοι. Οι δυο άνθρωποι έκαναν το παν με υποσχέσεις και με απειλές για να επιτύχουν το σκοπό τους. Όμως οι δυο αδελφοί έμεναν στέρεοι και αμετακίνητοι και με μεγάλη τόλμη αντέλεγαν σε αυτούς. Έτσι πέρασαν επτά μέρες χωρίς να μπορέσουν καθόλου να τους μετακινήσουν από την πίστη τους. Πήγαν λοιπόν και οι δυο άνθρωποι του Πασά σ' αυτόν και του εξέθεσαν τα καθέκαστα. Εκείνος, αφού σκέφτηκε λίγη ώρα, είπε:

«Οι γκιαούρηδες έχουν τη συνήθεια αυτή και, αν βάλουν το πείσμα τους, είναι αδύνατο να τους μεταβάλει κανείς. Ευκολότερα κόβει κανείς το κεφάλι τους παρά το πείσμα τους». Και προσέθεσε: «Αύριο παίρνει τέλος αυτό το ζήτημα». Οι δε καλλίνικοι νέοι, καθώς ήταν κλεισμένοι στη φυλακή, χωρίς να τους πει κανείς τίποτε, προγνώρισαν σαν από θεία αποκάλυψη ότι την επόμενη μέρα έχουν να τελειώσουν τον καλόν αγώνα και χαίροντας έλεγαν στους άλλους φυλακισμένους: «Αύριο, αδελφοί, τελειώνουμε τη ζωή. Αύριο είναι η στερνή μέρα της ζωής μας». Έτσι ζήτησαν να φέρουν κρυφά χαρτί και έστειλαν γραμμένη την εξομολόγησή τους στον Επίσκοπο της Χίου, ζητώντας να βρει τρόπο να τους αξιώσει των αχράντων μυστηρίων.

Το χαρτί αυτό το έστειλαν στον Επίσκοπο με μια γυναίκα ονόματι Φράγκα, της οποίας ο σύζυγος, ονομαζόμενος Αγαπητός, ήταν κλεισμένος στην ίδια φυλακή για άλλη αιτία. Με την ίδια γυναίκα τους διεμήνυσε ο Επίσκοπος να παραμένουν στέρεοι στην πίστη τους, να ετοιμαστούν με προσευχές και δάκρυα και να μη δειλιάσουν καθόλου το θάνατο, διότι τους αναμένει η δόξα του Παραδείσου και έχουν να συγχαίρουν με τους μάρτυρες αιώνια. Παρήγγειλε ακόμη στη γυναίκα εκείνη να πάει την αυγή, να τους δώσει τα άχραντα μυστήρια, επειδή ιερέας ή άλλος χριστιανός δεν ήταν δυνατόν να μπει στις φυλακές. Καθώς άκουσαν οι Άγιοι τις εντολές και νουθεσίες του Αρχιερέα από το στόμα της γυναίκας εκείνης,

με δάκρυα ευχαρίστησαν τον Κύριο και πέρασαν όλη τη νύχτα άγρυπνοι, ψάλλοντας παρακλήσεις στη Θεοτόκο και τους οίκους της και άλλες προσευχές όσες ήξεραν, παρακαλούσαν δε την Κυρία Θεοτόκο να μεσιτεύσει στον Υιό της, να τους χαρίσει δύναμη να μη δειλιάσουν το θάνατο. Κατά την αυγή αποκοιμήθηκαν λίγο οι Άγιοι και όταν ξύπνησαν είπαν στους άλλους χριστιανούς: «Εμείς, αδελφοί, σήμερα τελειώνουμε το ταξίδι της ζωής μας. Σας παρακαλούμε να δεηθείτε κι εσείς στον Κύριό μας να μας χαρίσει δύναμη». Όταν δε έγινε μέρα, τους έστειλε ο Αρχιερέας τα άχραντα μυστήρια με τη γυναίκα που προαναφέρθηκε, τα οποία οι Άγιοι δέχτηκαν με δάκρυα. Αφού μετέλαβαν τα άχραντα μυστήρια,

ευχαρίστησαν θερμά τον Κύριο και μετά γεύτηκαν λίγη τροφή. Με την ίδια γυναίκα έστειλαν τις ευχαριστίες τους στον Αρχιερέα, διότι τους οικονόμησε στην ανάγκη τους αυτή. Έστειλαν και λίγα γρόσια, παρακαλώντας τον, όταν τελειωθούν, να ψάλει τα λείψανά τους και να τους μνημονεύσει. Μετά παρέλευση δύο ωρών, έδωσε προσταγή ο Πασάς να τους βγάλουν από τη φυλακή και να τους φέρουν κάτω από το σεράι, το κτίριο όπου έμενε, δεμένους οπισθάγκωνα, και να τους ρωτήσουν εάν ήθελαν να γίνουν Τούρκοι και έτσι να κερδίσουν τη ζωή τους. Διαφορετικά θα τους έκοβαν τα κεφάλια. Αμέσως λοιπόν έφεραν τους Αγίους και άρχισε ο δήμιος να τους λέγει να υπακούσουν και να δεχθούν την Οθωμανική πίστη

να γλιτώσουν τη ζωή τους και να αξιωθούν μεγάλης τιμής. Οι δε μακάριοι με μεγάλη φωνή έλεγαν: «Χριστιανοί θα πεθάνουμε, Χριστιανοί είμαστε, Χριστιανοί γεννηθήκαμε και Χριστιανοί θα πεθάνουμε. Δεν αρνούμαστε το Χριστό, έστω κι αν μας κατακόψετε και μας κάνετε κομμάτια. Μόνο, ό,τι θα κάνετε, κάντε το μία ώρα νωρίτερα, μη μάταια χάνετε καιρό. Εμείς την πίστη μας δεν την αρνούμαστε ποτέ». Αυτά τα άκουσε ο Πασάς από το παράθυρο, επειδή με μεγάλη φωνή και οι δυο τα φώναζαν. Έτσι πρόσταξε να τους αποκεφαλήσουν. Αμέσως λοιπόν άρπαξαν τους Αγίους και τους έσυραν έξω από το κάστρο, δείχνοντας και δυο γυμνά ξίφη μπρος στα μάτια των Αγίων για να δειλιάσουν.

Αυτό και η μεγάλη μανία των δημίων έκαναν εκείνους που τα έβλεπαν να τρέμουν, αλλά και τον ένα από τους δύο, τον Ιωάννη, έκανε τούτο να δειλιάσει προς ώραν και να αλλοιωθεί η όψη του. Βλέποντας τούτο ο Σταμάτιος, του είπε: «Τι έπαθες, αδελφέ, δείλιασες τα σκυλιά; Δεν θυμάσαι την απόφαση που κάναμε να μην προδώσουμε την πίστη μας; Πώς τώρα φαίνεσαι δειλός; Παρακάλεσε την Παναγία μας να σου δώσει δύναμη». Αυτά τα λόγια έδωσαν θάρρος στον Ιωάννη. Ενώ δε βγαίναν έξω από το κάστρο, πλήθος πολύ έτρεχε μπρος και πίσω. Οι δε μακάριοι έκραζαν μεγαλόφωνα: «Χριστιανοί είμαστε, για το Χριστό πηγαίνουμε στο θάνατο». Όταν έφτασαν στο μέρος που είναι απέναντι από τα σφαγεία, κάτω από την παλιά βρύση,

σταμάτησαν να τους ρωτήσουν αν μετανόησαν και αποφάσισαν να δεχθούν την πίστη του Μωάμετ. Αλλιώς θα τους έκοβαν και τους έδειχναν συγχρόνως και το ξίφος. Τότε με μεγάλη φωνή φώναξαν και οι δυο: «Αδελφοί Χριστιανοί, Χριστιανοί είμαστε και για το Χριστό πεθαίνουμε». Και μάλιστα τρεις φορές το είπαν: «Χριστιανοί, Χριστιανοί, Χριστιανοί είμαστε, δεν αλλάζουμε την πίστη μας. Μνήσθητι ημών, Κύριε, εν τη Βασιλεία Σου». Τότε τους αποκεφάλισαν και έλαβαν οι μακάριοι τους στεφάνους της αθλήσεως και ανέβηκαν στεφανηφόροι στους ουρανούς να συνευφραίνονται αιωνίως μετά των αθλητών και μαρτύρων. Τα τίμια λείψανα των Αγίων τα άφησαν καταφρονητικά στον τόπο της καταδίκης. Έβαλαν δε στο μέσο των δύο γράμματα,

γραμμένη σε χαρτί την αιτία της αποκεφάλισής τους, ότι ήταν εναντίον του βασιλέα τους και κλέφτες. Μετά τρεις μέρες αγγάρευσαν μερικούς χριστιανούς και, σέρνοντας τα τίμια λείψανα, τα πήγαν στην παραλία. Τα ανέβασαν σε μια λέμβο και τα έριξαν στη θάλασσα. Μερικοί φιλομάρτυρες χριστιανοί φρόντισαν να τα ανασύρουν, αλλά για τον πολύ κόπο οικονόμησαν την υπόθεση ως εξής. Ειδοποίησαν κάποιον φιλόχριστο και φιλομάρτυρα χριστιανό, Γεώργιο το όνομα, και βυρσοδέψη κατά την τέχνη, να προσέχει στη θάλασσα, όπου βρισκόταν πάντα για τη δουλειά του, μήπως και βγάλει έξω τα Άγια Λείψανα. Φρόντισε λοιπόν ο καλός Γεώργιος και πρόσεχε για το σκοπό αυτό. Μετά τέσσερις μέρες,

φύσηξε σφοδρός νοτιάς, έβγαλε τα τίμια λείψανα στο μέρος του Λαναρίτου της Πανόλους, τα οποία, αφού τα πήραν οι Χριστιανοί, τα ενταφίασαν κρυφά σε ένα χωράφι. Ήταν δε, καθώς λέγουν, κατά την ηλικία, ο μεν Σταμάτιος ετών 18, ο δε Ιωάννης 22. Αγωνίστηκαν οι καλλίνικοι, έτσι αντιστάθηκαν και φύλαξαν μέχρι τέλους τον θησαυρό της ευσεβούς πίστεώς μας.

Θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε, και αι οδοί σου ανεξιχνίαστοι. Τους τρόπους με τους οποίους η πάνσοφη και πανάγαθη πρόνοια του Θεού τα πάντα οικονομεί, ούτε ο νους του ανθρώπου μπορεί να τους χωρέσει, ούτε η διάνοια να τους διακρίνει, ούτε η γλώσσα να τους εκφράσει. Άλλες μεν οι βουλές των ανθρώπων, άλλα δε ο Θεός κελεύει. Ο Σαούλ ζητούσε να βρει τους χαμένους όνους του πατέρα του και η Θεία Πρόνοια τον χειροτόνησε βασιλέα του Ισραήλ. Ο Δαβίδ πήγαινε τροφές στους αδελφούς του στο στρατόπεδο και η Πάνσοφη Πρόνοια τον ανέδειξε νικητή και τροπαιούχο του αλλόφυλου Γολιάθ. Οι Άγιοι αυτοί οι μάρτυρες βγήκαν από την πατρίδα τους για να εμπορευτούν, να κερδίσουν πλούτο πρόσκαιρο,

η πάνσοφη πρόνοια τους προσκάλεσε να λάβουν κέρδος μεγάλο, ουράνιο, σχεδόν εντελώς ανέλπιστο. Ω, θαυμαστά τα έργα σου, Κύριε, και αι οδοί σου ανεξιχνίαστοι! Βγαίνουν από την πατρίδα τους για κέρδος προσωρινό και το δύσκολο των καιρών τους έφερε στο λιμάνι των μαρτυρικών αγώνων και τους κατέστησε νικηφόρους και στεφανηφόρους μάρτυρες. Αλλά και εμείς πόσες φορές δεν είδαμε τη θαυμαστή επέμβαση του Θεού στη ζωή μας; Και ήταν θαυμαστή η επέμβαση του Θεού όχι μόνο όταν μας γλίτωνε από κινδύνους που και εμείς τους βλέπαμε και προσπαθούσαμε να αποφύγουμε, αλλά και όταν ακόμη ματαίωνε κάποια δικά μας σχέδια, των οποίων σχεδίων το επικίνδυνο ή ανωφελές είδαμε εκ των υστέρων,

όταν επέτρεπε να έρθουν στη ζωή μας κάποια δυσάρεστα, τα οποία τελικά ήταν για μας ωφέλιμα και σωτήρια. Ας έχουμε λοιπόν πάντα εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού και ας τον ευχαριστούμε πάντοτε γι' αυτή, έχοντας υπόψη το του Αποστόλου Παύλου: «Τοις αγαπώσιν τον Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν».