The Apostle John the Theologian and Divine Love

Today, September 26, our Church commemorates the repose of Saint John the Theologian, Apostle and Evangelist, the Lord’s friend, the virgin disciple who rested close to Him and was beloved by Him. We also commemorate the five holy virgins and nuns who were killed by their father, Paul, Saint Chira the Martyr, and righteous Gideon.

John the Theologian, the divine Apostle and Evangelist, the disciple beloved by the Lord, is the one who said, “God is love.” That love of God wonderfully gives life to his Gospel and his three general epistles. The whole depth and richness of Christian feeling found a masterful interpreter in this divine man, the younger son of Salome and Zebedee. And as proof that great love is joined to great wisdom from God, the Apostle of love above all others was counted worthy to become an extraordinary theologian of the doctrine revealed to Christians. John and his older brother James followed the trade of their father, Zebedee: they were fishermen.

Some more recent writers believe the family was fairly well off. They draw this conclusion because Zebedee employed hired fishermen on his boat; because his wife Salome helped meet the expenses of the Lord and His disciples as they traveled preaching the Gospel; because the family also had a house in Jerusalem; and because, after Jesus’ death, John took the Theotokos into their home and assumed responsibility for her care. Zebedee was from Bethsaida and fished on the Sea of Galilee. His wife Salome, the mother of James and John, is said to have been related to the Lady Theotokos. Seeing the spiritual heights of the Gospel according to John, some have claimed that his father took great care over his education.

But the Acts of the Apostles tells us that both Peter and John were uneducated, as we might expect of fishermen in those days. If John wrote a Gospel of such spiritual depth, the explanation is the illumination of the Holy Spirit in the holy Evangelist’s nous, his spiritual mind, and in his heart. Indeed, the Gospel’s very content is such that only foolishness would try to explain it by supposing John had a great human education. Could Xenophon, Plato, or Aristotle have written it? John wrote it, but only after God, through illumination, made him an interpreter of His Spirit.

Before the Holy Spirit descended upon him, however, John was uneducated, or had only the most ordinary schooling. Yet if he lacked human learning at first, he possessed treasures of piety, and his heart had always burned with love for God. That is why, while still very young, he hastened to hear the preaching of John the Baptist and became his disciple and follower. But the Baptist, who had come only to prepare the way, one day directed young John and Andrew, Peter’s brother, to Jesus. There by the Jordan he said to them, “Behold the Lamb of God.” During that first meeting, when they spent the whole day with Jesus, young John’s heart began to turn toward Him.

Yet the time had not come for him to follow Jesus as His disciple for good. The call came later, beside the Sea of Galilee, when Jesus called James and John to follow Him, having already called Andrew and Peter. From the Holy Gospel we know that three disciples—Peter, James, and John—were especially dear to the Lord. They accompanied Him when He raised Jairus’s daughter, when He went up Mount Tabor and was transfigured, and when He prayed in the garden of Gethsemane on the night He was betrayed. The brothers John and James showed the strength of their devotion to the Lord when they became deeply incensed with the people of a Samaritan town who refused to receive Him.

They asked Him, “Lord, do You want us to call down fire from heaven to consume them, as Elijah did?” But He answered, “You do not know what spirit you are of. The Son of Man did not come to destroy human lives, but to save them.” We all know of the evening of Great Thursday, when the events that would lead to the Crucifixion on Golgotha were unfolding. As John himself relates, the Lord said that one of His disciples was going to betray Him. This unexpected announcement astonished them. All of them, except Judas, wanted to know whom He meant.

But who would dare to ask? Peter, so eager and bold on other occasions, now felt his courage fail. He looked toward John, who was sitting close to the Lord, and signaled for him to ask. John did not refuse. Leaning against Jesus’ chest, he said, “Lord, who is it?” The Evangelist himself explains this boldness when he refers to himself without giving his name as “one of His disciples, whom Jesus loved.” He means that Jesus loved him in a special way, for Jesus loved all His disciples. What happened afterward showed the special affection between the Lord and John.

After the arrest, all the disciples scattered. Peter entered the high priest’s courtyard, but he was full of turmoil and confusion. The hour came when terror overwhelmed his love for his Teacher, and he swore that he did not know Him. John alone followed Him all the way to the Cross. He accompanied the Theotokos and did not hide his unwavering, ardent devotion to the Lord. Though the others He loved had abandoned Him and scattered, Jesus blessed the love of John, who alone had remained faithful. He entrusted His mother to John’s care from that time on, establishing between them, through a spiritual adoption, the tender and sacred bond of mother and son.

“When Jesus saw His mother and the disciple whom He loved standing nearby, He said to His mother, ‘Woman, behold your son.’ Then He said to the disciple, ‘Behold your mother.’” And from that hour the disciple took her into his own home. After this, we find John with Peter when Mary Magdalene tells them that Jesus’ body is missing from the tomb. They both run there and see that what she said is true. John is also present when the Lord first appears to the ten disciples behind locked doors, and when He appears again with Thomas present.

John is there, too, when the Lord reveals Himself to the disciples in the boat early one morning by the Sea of Tiberias. After the Holy Spirit descended and the first Church was established, John was among its leading figures—a pillar, as the Apostle Paul calls him. He and Peter took the lead, speaking to the people wherever they went and proclaiming the name of Jesus. We also find them both questioned before the council and ordered never again to speak or teach in Jesus’ name. But they answered without fear: “Whether it is right in God’s sight to listen to you rather than to God, you must judge. For we cannot keep from speaking of what we have seen and heard.”

After the death of Stephen the first martyr, persecution broke out against the Christians in Jerusalem. When the word of God was being preached in Samaria, Peter and John were sent there to strengthen and complete that work. They laid their hands on those who had already been baptized so that they might receive the Holy Spirit.

John was also present at the Apostolic Council held around AD 50. As for his later life, tradition tells us that he preached the Gospel in Asia, especially in Ephesus, a great center of art, industry, learning, and the worship of the ancient gods. According to Orthodox tradition, he did not go there with the Theotokos, who had reposed and been buried in Gethsemane. Paul had gone to Ephesus before John, and John continued to support and advance Paul’s work. Under Emperor Domitian, who reigned from AD 81 to 96, John was tortured and then exiled to Patmos, where he wrote the Apocalypse (Book of Revelation). John’s authority in the Church, both in Ephesus and beyond, was very great. He appointed bishops and other clergy and cared for harmony among the local Churches. Jerome says that when John had grown very old, his disciples carried him into the Church in their arms. Unable to give sermons any longer, he would simply say:

“Love one another.” His disciples grew tired of hearing the same words every time, and one day asked him, “Teacher, why do you always say only this?” He answered, “Because it is the Lord’s commandment, and if this alone is done, it is enough.” According to the unanimous tradition of antiquity, John wrote his Gospel there in Ephesus, in Greek. During the reign of Emperor Trajan, who ruled from AD 98 to 117, blessed John was about to pass from this present life to eternal life. Knowing this beforehand through the grace of God, he took his disciples and went outside the city of Ephesus.

At a place he himself indicated, he told them to dig his grave. He entered it alone while he was still alive and there reposed in the Lord. It is said that his body was never found there again. From then on, that tomb became another pool of Siloam. For our all-good Lord, who loves mankind, did more than glorify His Saints:

His holy disciples and apostles, the prophets and martyrs, and all who pleased Him, who willingly struggled out of love for Him and whom He counted worthy of the Kingdom of Heaven. He also made them radiant through the gift of divine graces and many miracles. He did so then, and He does so now and always, even making radiant the places where they lived and were buried.

So the Lord bestowed His grace on the tomb of John the Theologian, whom we celebrate today, and adorned it with many miracles. Each year on this day, in a sudden, divine, and wondrous way, it gives forth a dust called manna. This is used for the healing of souls and the health of bodies, to the glory of God and of John the Apostle and Evangelist. In Old Ephesus, on the hill once called Heliobatos and now called Agia Solouk by the Turks—a form of the name Saint John the Theologian—a great Church was built in honor of the Saint.

John reposed in peace, yet he can be called a martyr for Christ, because throughout his life he bore good witness to love. He is the disciple of love. He loved God and his fellow human beings, and from his own experience he confesses that God is love. God does not merely have love; He is love. And according to Saint Maximus, whoever has love has acquired this God. A person united with God cannot help but love continually. Just as God loves and there is no trace of hatred in Him, so it is with a person who has love.

According to Saint Macarius, one who reaches such love is captivated by another world. In the experience of the Church, a person counted worthy to taste the love of Christ acquires an unquenchable thirst for God and says with the psalmist, “My soul thirsts for the living God. When shall I come and appear before the face of God?” At the same time, that person feels profound compassion for the whole universe and prays for the whole world. Through the sweetness of this love, the nous, the spiritual mind, is freed from every earthly image and desire from every worldly longing. The person gains purity of nous and heart.

According to Saint Maximus, love made God man for the theosis, the divinisation, of humanity; and through God made man, it makes the human being god by grace. If we cannot come even a little way toward these lofty and beautiful things, let us at least approach them with humility. That would be a good beginning.

Σήμερα, 26 του μηνός Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη της μεταστάσεως του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού, φίλου, παρθένου, επιστηθίου και αγαπημένου του Κυρίου Ιωάννου του Θεολόγου, των Αγίων Πέντε Παρθένων και Μοναστριών, οι οποίες θανατώθηκαν από τον πατέρα τους Παύλο, της Αγίας Χήρας Μάρτυρος και του Δικαίου Γεδεών.

Ο Θεολόγος, ο Θείος Απόστολος και Ευαγγελιστής, ο αγαπημένος του Κυρίου Μαθητής, είναι αυτός που είπε ότι ο Θεός αγάπη εστί. Και η αγάπη αυτή του Θεού είναι αυτή που υπέροχα ζωογονεί το Ευαγγέλιό του και τις τρεις καθολικές επιστολές του. Όλες οι λεπτότητες και όλος ο θησαυρός των χριστιανικών συναισθημάτων βρήκαν τον άριστον διερμηνέα τους, τον θείο αυτό δεύτερο γιο της Σαλώμης και του Ζεβεδαίου. Και εις πιστοποίηση του ότι, όπου η μεγάλη αγάπη, εκεί και η μεγάλη κατά Θεόν σοφία, ο κατεξοχήν Απόστολος της αγάπης αξιώθηκε να γίνει και ο υπέροχος θεολόγος του δόγματος της χριστιανικής αποκαλύψεως. Ο Ιωάννης με τον μεγαλύτερό του αδερφό Ιάκωβο ακολουθούσαν το επάγγελμα του ψαρά,

του πατέρα τους Ζεβεδαίου. Μερικοί από τους νεωτέρους παραδέχονται ότι η οικογένεια ήταν αρκετά εύπορη. Το συμπεραίνουν από το ότι ο Ζεβεδαίος διατηρούσε στο πλοίο του και μισθωτούς αλιείς, από το ότι η σύζυγός του Σαλώμη συνέβαλε στις δαπάνες του Κυρίου και των μαθητών του κατά τις ευαγγελικές περιοδείες τους, από το ότι είχαν και σπίτι στα Ιεροσόλυμα και τέλος από το ότι ο Ιωάννης παρέλαβε μετά το θάνατο του Ιησού τη Θεοτόκο στο σπίτι τους και ανέλαβε τα βάρη της διατροφής της. Ήταν δε ο Ζεβεδαίος από τη Βηθσαϊδά και ψάρευε στη θάλασσα της Γαλιλαίας, η δε σύζυγός του Σαλώμη, η μητέρα του Ιακώβου και του Ιωάννου, φέρεται ως συγγενής της Κυρίας Θεοτόκου. Μερικοί, βλέποντας το πνευματικό ύψος του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου,

ισχυρίστηκαν ότι ο πατέρας του είχε φροντίσει επιμελώς για την εκπαίδευσή του. Αλλά οι Πράξεις των Αποστόλων μας πληροφορούν ότι και ο Πέτρος και ο Ιωάννης ήταν αγράμματοι, καθώς είναι άλλωστε φυσικό, προκειμένου για ψαράδες της εποχής εκείνης. Αν δε ο Ιωάννης έγραψε Ευαγγέλιο τέτοιου πνευματικού ύψους, αυτό είναι ευκολοεξήγητο με το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος στο νου και την καρδιά του Αγίου Ευαγγελιστού. Έπειτα είναι τέτοιο το περιεχόμενο του Ευαγγελίου εκείνου, ώστε μόνο η ανοησία θα ζητούσε να το εξηγήσει υποθέτοντας μεγάλη ανθρώπινη μόρφωση. Μήπως θα μπορούσε να το γράψει ο Ξενοφών ή ο Πλάτων ή ο Αριστοτέλης; Ο Ιωάννης το έγραψε, αλλά μόνο αφού ο Θεός τον κατέστησε με το φωτισμό

διερμηνέα του πνεύματός του. Πριν όμως από την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, ήταν αγράμματος ή γνώριζε κοινότατα γράμματα. Αλλά εάν ο Ιωάννης δεν είχε από την αρχή ανθρώπινη μόρφωση, κατείχε όμως θησαυρούς ευσεβείας και η καρδιά του ανέκαθεν φλεγόταν από την αγάπη του Θεού. Γι' αυτό νεαρότατος πρόστρεξε στο κήρυγμα του Βαπτιστού Ιωάννου, του οποίου και έγινε μαθητής και ακολούθος. Αλλά ο Βαπτιστής, ο οποίος ήλθε μόνο για να εκτελέσει έργο προδρόμου, παρέπεμψε κάποια μέρα τον νεαρό Ιωάννη με τον Ανδρέα, τον αδελφό του Πέτρου, προς τον Ιησού, λέγοντας προς αυτούς στους τόπους εκείνους του Ιορδάνου: «Ίδε ο αμνός του Θεού». Άρχισε δε η πρώτη εκείνη συνάντηση, κατά την οποία έμειναν ολόκληρη μέρα κοντά στον Ιησού,

να στραφεί προς Αυτόν η καρδιά του νεαρού Ιωάννου. Όμως δεν ήταν ακόμη η ώρα της διαρκούς και οριστικής μαθητείας. Η κλήση ακολούθησε ύστερα, κοντά στη θάλασσα της Γαλιλαίας, όταν ο Ιησούς κάλεσε τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη να Τον ακολουθήσουν, αφού προηγουμένως είχε κάνει το ίδιο προς τον Ανδρέα και τον Πέτρο. Από το Ιερό Ευαγγέλιο γνωρίζουμε ότι από τους μαθητές τρεις, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, ήταν ιδιαίτερα προσφιλείς στον Κύριο. Αυτοί τον συνόδευαν όταν ανέστησε τη θυγατέρα του Ιαΐρου, κατά την ανάβαση και τη μεταμόρφωσή του στο όρος Θαβώρ, κατά την προσευχή του στον κήπο της Γεθσημανή τη νύχτα της παραδόσεώς του. Χαρακτηριστική της μεγάλης αφοσιώσεως των αδελφών Ιωάννου και Ιακώβου προς τον Κύριο

η μεγάλη τους έξαψη κατά των κατοίκων μιας κωμοπόλεως της Σαμαρίας, της οποίας οι κάτοικοι αρνήθηκαν να δεχθούν τον Κύριο. Του πρότειναν: «Κύριε, θέλεις είπωμεν πυρ καταβήναι από τον ουρανόν και αναλώσαι αυτούς, ως και Ηλίας εποίησε;» «Ουκ οίδατε ποίου πνεύματος εστέ υμείς. Ο Υιός του ανθρώπου ουκ ήλθε ψυχάς ανθρώπων απολέσαι, αλλά σώσαι». Όλοι γνωρίζουμε την εσπέρα της Μεγάλης Πέμπτης, κατά την οποία πλεκόταν η τραγωδία που έμελλε να καταλήξει στην Σταύρωση του Γολγοθά. Καθώς διηγείται ο ίδιος ο Ιωάννης, ο Κύριος είπε ότι ένας από τους μαθητές έμελλε να τον παραδώσει. Η απροσδόκητη αυτή αναγγελία προκάλεσε κατάπληξη μεταξύ των μαθητών. Όλοι, εκτός βέβαια από τον Ιούδα,

ζητούσαν εξηγήσεις. Ποιος όμως θα έπαιρνε το θάρρος για να ρωτήσει; Ο Πέτρος, ο τόσο θερμός και τολμηρός σε άλλες περιπτώσεις; Τώρα αισθανόταν κι αυτός να του λείπει το θάρρος. Κοίταξε στον Ιωάννη που καθόταν κοντά στον Κύριο και του ένευσε να αναλάβει αυτός την πρωτοβουλία. Και ο Ιωάννης δεν αρνήθηκε. Επιπεσών εις το στήθος του Ιησού του είπε: «Κύριε, τις εστί;» Το θάρρος αυτό του Ευαγγελιστού μας εξηγείται από τον ίδιο, λέγοντας ανωνύμως για τον εαυτό του: «Εις των μαθητών αυτού, ον ηγάπα ο Ιησούς», δηλαδή τον αγαπούσε εξαιρετικά, διότι διαφορετικά ο Ιησούς αγαπούσε όλους τους μαθητές. Η ιδιαίτερη αυτή στοργή μεταξύ του Κυρίου και του Ιωάννου διαλάμπηκε από τα μετέπειτα.

Μετά τη σύλληψη οι μαθητές όλοι διασκορπίστηκαν. Ο Πέτρος εισήλθε στην αυλή του Αρχιερέως, αλλά γεμάτος ταραχή και σύγχυση, για να έλθει η ώρα κατά την οποία να καταποθεί η αγάπη του προς τον διδάσκαλο στην άβυσσο του τρόμου και να εκπηδήσει από αυτή η ένορκη αποκήρυξη και άρνηση εκείνου. Μόνο ο Ιωάννης παρακολούθησε και μέχρι το σταυρό, συνοδεύοντας τη Θεοτόκο και μη κρύβοντας την αδιάπτωτη και θερμή προς τον Κύριο αφοσίωσή του. Και ο Ιησούς, εν μέσω της γενικής εγκαταλείψεως και του διασκορπισμού των ηγαπημένων Του, επευλόγησε την αγάπη του Ιωάννου, που μόνος εκείνος απέμεινε πιστός, και ανέθεσε σ' αυτόν την στο εξής φροντίδα της μητέρας Του, δημιουργώντας μεταξύ τους με πνευματική υιοθεσία τον

τρυφερό και ιερό δεσμό μητέρας και γιου. «Ιησούς ουν ιδών την μητέρα και τον μαθητήν παρεστώτα, ον ηγάπα, λέγει τη μητρί αυτού: Γύναι, ιδού ο υιός σου. Είτα λέγει τω μαθητή: Ιδού η μήτηρ σου». Κι απ' εκείνης της ώρας έλαβεν αυτήν ο μαθητής εις τα ίδια. Τον Ιωάννη μετά από αυτά συναντούμε μαζί με τον Πέτρο να μαθαίνει από τη Μαρία τη Μαγδαληνή ότι το σώμα του Ιησού δεν βρέθηκε στο μνημείο. Και έτρεχαν τότε και οι δυο και είδαν ότι η πληροφορία ήταν αληθινή. Κατά την πρώτη εμφάνιση του Κυρίου στους δέκα μαθητές, των θυρών κεκλεισμένων, παραβρισκόταν και ο Ιωάννης, παρών δε ήταν και όταν εμφανίστηκε κατόπιν παρουσία και του Θωμά.

Και όταν φανερώθηκε στους μαθητές στο πλοίο, πρωινή ώρα κοντά στη θάλασσα της Τιβεριάδος. Μετά την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος και τη σύσταση της πρώτης Εκκλησίας, ο Ιωάννης ήταν μεταξύ των πρωταγωνιστών της, στύλος καθώς τον ονομάζει ο Απόστολος Παύλος. Αυτός και ο Πέτρος είναι οι επικεφαλής, λαλώντας πανταχού προς τον λαό και κηρύττοντας το όνομα του Ιησού. Επίσης βρίσκουμε και τους δυο να ανακρίνονται ενώπιον του συνεδρίου και να προστάσσονται να μην ομιλούν πλέον καθόλου, ούτε να διδάσκουν επί το όνομα του Ιησού. Αλλά και οι δυο τους αποκρίθηκαν άφοβοι: «Ει δίκαιόν εστιν ενώπιον του Θεού υμών ακούειν μάλλον ή του Θεού, κρίνατε. Ου δυνάμεθα γαρ ημείς α είδομεν και ηκούσαμεν μη

λαλείν». Όταν δε μετά τον διωγμό των χριστιανών στα Ιεροσόλυμα, μετά το θάνατο του πρωτομάρτυρα Στεφάνου, κηρύττονταν ο λόγος του Θεού στη Σαμάρια, στάλθηκαν εκεί ο Πέτρος και ο Ιωάννης για να ενισχύσουν και να επιστέψουν το έργο, επιθέτοντας τα χέρια σ' αυτούς που είχαν ήδη βαπτιστεί για να λάβουν Πνεύμα Άγιο.

Την Αποστολική Σύνοδο που συγκροτήθηκε εκεί περί το 50 μετά Χριστόν. Για τη μετέπειτα ζωή του Ιωάννου γνωρίζουμε από την παράδοση ότι κήρυξε το Ευαγγέλιο στην Ασία, προπάντων δε στην Έφεσο, μεγάλο κέντρο τέχνης, βιομηχανίας, γραμμάτων και της αρχαίας λατρείας των θεών. Κατά την ορθόδοξη παραδοχή, πήγε εκεί όχι με τη Θεοτόκο, αφού αυτή κοιμήθηκε και τάφηκε στη Γεθσημανή. Του Ιωάννου στην Έφεσο είχε προηγηθεί ο Παύλος, του οποίου το έργο εξακολούθησε να στηρίζει και να προάγει. Επί του Αυτοκράτορος Δομετιανού, ο οποίος βασίλευσε από το 81 μέχρι το 96 μετά Χριστόν, ο Ιωάννης, αφού βασανίστηκε, εξορίστηκε στην Πάτμο, όπου έγραψε την Αποκάλυψη. Το εκκλησιαστικό κύρος του Ιωάννου στην Έφεσο και από την Έφεσο ήταν πολύ μεγάλο. Όχι μόνο εγκαθιστούσε επισκόπους και άλλους κληρικούς, αλλά και μεριμνούσε για την αρμονία των κατά τόπους εκκλησιών. Ο Ιερώνυμος αναφέρει ότι ο Ιωάννης σε βαθύτατο πλέον γήρας φερόταν στην εκκλησία πάνω στα χέρια των μαθητών του. Επειδή δεν μπορούσε τότε να εκφωνεί ομιλίες, αρκούνταν να λέγει:

«Αγαπάτε αλλήλους». Οι μαθητές του βαρέθηκαν να ακούν πάντοτε τις ίδιες αυτές λέξεις και κάποτε τον ρώτησαν: «Διδάσκαλε, γιατί πάντοτε τούτο μόνο λέγεις;» Και εκείνος αποκρίθηκε: «Διότι είναι η εντολή του Κυρίου, και όταν τούτο μόνο γίνεται, αρκεί». Εκεί στην Έφεσο ο Ιωάννης έγραψε το Ευαγγέλιό του, κατά την ομόφωνη παραδοχή της αρχαιότητος, στην ελληνική γλώσσα. Κατά τις ημέρες του Αυτοκράτορα Τραϊανού, ο οποίος βασίλευσε από το 98 μέχρι το 117 μ.Χ., όταν ο μακάριος αυτός Ιωάννης πρόκειτο να μεταβεί από την παρούσα ζωή σε εκείνη την αιώνιο, καθώς προγνώρισε τούτο με τη χάρη του Θεού, πήρε τους μαθητές του και βγήκε έξω από την πόλη της Εφέσου

σε σημείο που υπέδειξε ο ίδιος να ανοιχτεί ο τάφος του. Μπήκε μέσα σε αυτόν μόνος του, ενώ ακόμη ζούσε, και κοιμήθηκε εκεί εν Κυρίω. Λέγεται δε ότι δεν ξαναβρέθηκε το σώμα του εκεί. Από τότε ο τάφος εκείνος αναδείχθηκε άλλη κολυμβήθρα του Σιλωάμ, επειδή ο Πανάγαθος και Φιλάνθρωπος Κύριός μας όχι μόνο δόξασε τους Αγίους,

που με προθυμία αγωνίστηκαν για την αγάπη του, δηλαδή τους ιερούς του μαθητές και αποστόλους, τους προφήτες και μάρτυρες και όλους όσους ευαρέστησαν σ' αυτόν και τους αξίωσε της βασιλείας των ουρανών, αλλά και με την δωρεά θείων χαρισμάτων και πολλών θαυμάτων, λαμπρούς και τότε απέδειξε, ακόμη δε και τώρα και πάντοτε τους αποδεικνύει, καθώς και τους τόπους εκείνους στους οποίους έζησαν και τάφηκαν.

Λοιπόν και στον τάφο του σήμερα εορταζομένου Ιωάννου του Θεολόγου, δώρισε τη χάρη του και με πολλά θαύματα τον κόσμησε. Διότι κάθε έτος κατά τη σημερινή ημέρα βγάζει ξαφνικά με θείο και παράδοξο τρόπο σκόνη, η οποία ονομάζεται μάννα και χρησιμοποιείται προς ιατρία ψυχών και προς υγεία σωμάτων, προς δόξα Θεού και του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ιωάννου. Στην Παλαιά Έφεσο και πάνω στο λόφο ο οποίος ονομαζόταν Ηλιόβατο, τώρα δε από τους Τούρκους ονομάζεται Άγια Σολούκ, παραφθορά του Άγιος Θεολόγος, κτίστηκε μεγάλος ναός του Αγίου αυτού Ιωάννου του Θεολόγου.

Ο Ιωάννης εκοιμήθη εν ειρήνη, μπορεί όμως να χαρακτηριστεί μάρτυς Χριστού, διότι σε όλη του τη ζωή έδωσε την καλή μαρτυρία για την αγάπη. Είναι ο μαθητής της αγάπης. Αγάπησε το Θεό και τον άνθρωπο και από προσωπική του πείρα ομολογεί ότι ο Θεός αγάπη εστί. Ο Θεός δεν έχει αγάπη, αλλά είναι αγάπη και κατά τον Άγιο Μάξιμο όποιος έχει αγάπη αυτόν τον Θεόν απέκτησε. Ενωμένος με το Θεό δεν μπορεί παρά να αγαπά διαρκώς. Όπως ο Θεός αγαπά και δεν βρίσκεται σε Αυτόν ίχνος μίσους, το ίδιο συμβαίνει με Αυτόν που έχει αγάπη.

Φτάνει στην αγάπη κατά τον Άγιο Μακάριο, αιχμάλωτο σε άλλο κόσμο. Κατά την πείρα της Εκκλησίας, ο άνθρωπος που αξιώθηκε να γευθεί την αγάπη του Χριστού, αποκτά αφενός μεν μια ακόρεστη δίψα για το Θεό και λέγει με τον ψαλμωδό: «Εδίψησεν η ψυχή μου προς τον Θεόν τον ζώντα, πότε ήξω και οφθήσομαι τω προσώπω του Θεού;» Αφετέρου δε αποκτά τρομερή συμπάθεια για όλο τον σύμπαν και προσεύχεται για όλο τον κόσμο. Από τη γλυκύτητα αυτής της αγάπης ο νους απαλλάσσεται από κάθε γήινη εικόνα, η επιθυμία από κάθε κοσμική επιθυμία και αποκτά ο άνθρωπος την καθαρότητα του νου και της καρδιάς.

Κατά τον Άγιο Μάξιμο, η αγάπη έκανε το Θεό άνθρωπο για τη θέωση του ανθρώπου και τον άνθρωπο Θεό δια του ενανθρωπίσαντος Θεού. Εάν αυτά τα πράγματα υψηλά και ωραία, ούτε κατ' ελάχιστον μπορούμε να τα πλησιάσουμε, τουλάχιστον ας τα ταπεινοφρονούμε. Θα είναι μια καλή αρχή.