Saints Theodora and Didymus on Grace and Human Freedom

Saint Theodora of Thessaloniki, whose memory our Church celebrates today, loved Christ from her earliest years. She renounced the world and all it offered, entered a convent, and became a nun. There she struggled in the spiritual life and acquired every virtue.

She showed extraordinary obedience and respect to all the sisters, and especially to her abbess. Even after her own death, she acted as though she were still alive. Her life was pure and spotless, a living example of virtue for the other sisters in her monastery. After Theodora’s death, her abbess also died, having lived a pure and spiritual life.

So a great crowd of monks, laypeople, and officials gathered for the abbess’s funeral. They opened the tomb where Saint Theodora’s relics had lain for many years, intending to place the abbess’s remains there too. Then a wondrous miracle took place, astonishing everyone who saw it.

As they placed the abbess’s remains in the tomb, everyone present could see inside it. They saw that Saint Theodora’s body was incorrupt. They also saw it move to one side, making room for the abbess’s remains.

From that time to this day, God has worked many miracles through Saint Theodora, driving demons from those possessed, giving sight to the blind, and healing countless illnesses. It is fitting, then, that the faithful celebrate her memory each year with deep reverence.

The holy martyrs of God, Theodora and Didymus, lived during the reign of the impious emperors Diocletian and Maximian, who ruled from AD 284 to 305. Eustratius was governor in Alexandria. During the fierce persecution of Christians, the young virgin Theodora was arrested. She confessed Christ before everyone, was beaten, and was thrown into prison. Some days later she was released, but the governor summoned her again and ordered her confined to a brothel, where he intended her to be assaulted by immoral men. She prayed to God to...

keep her unharmed through this terrible ordeal. By God’s providence, a brave and devout man named Didymus, a distinguished official of that time, came to her dressed as a soldier. He gave her his uniform and weapons. Saint Theodora put them on and escaped, remaining unharmed and pure, and gave thanks to God. When one of those immoral men entered and found Didymus instead of the young woman, he wondered aloud, “Can Christ even turn women into men? We saw Didymus go in wearing a soldier’s uniform and come out. So where is the young woman who was here?” Seeing his confusion, Didymus told him the truth and said he could report what had happened to the governor if he wished. The man immediately did so. The governor sent soldiers to arrest Didymus and bring him before his tribunal. Governor Eustratius asked the martyr, “How did you dare commit such a crime?” The saint replied, “Because I am a Christian, I know how to act rightly. From this one deed I expect to receive two crowns:

first, because I rescued the young woman from your dishonorable hands and kept her pure; and second, because by doing so I revealed that I too am a Christian.” The governor said, “For your audacity, I order you to be beheaded. And because you believe in Christ and refuse to sacrifice to the gods, I order your body to be burned.” The saint heard this with joy and cried out, “Blessed be my God, who did not disregard the plan I used.” This athlete of Christ was led to the place of execution. He prayed, and then he was beheaded. His holy soul ascended to heaven, bearing its crown,

as some Christians saw and later testified, while his body was thrown into the fire. Devout Christians gathered his remaining unburnt precious relics and buried them with great reverence. The young virgin Theodora was also arrested again and burned in the fire. Thus she completed her course of martyrdom and received the incorruptible crown: the uncreated, radiant, and joy-filled grace of God.

The saints of our Church, including those we honor today, and Saint Didymus in a special way, remind us of synergy: the cooperation of the human person with God. God is the one who acts first, and the human person must cooperate with Him. The spiritual life is a mystery in which God’s divine uncreated energies and the human person’s free response work together. Both act freely. Nothing within us happens by force or as a mechanical process. A person cannot attain theosis, divinisation, or salvation alone. Only God can bring a person to theosis and save them. But

He does not act by forcing anyone to submit to His will. According to Saint Basil, God is pleased with what is achieved through virtue, not with what is done under compulsion. The saints teach us that the initiative belongs entirely to God. He reveals Himself to each person, lets them taste His sweetness, and waits for an answer. Our salvation depends on whether that answer is no or yes. Without an answer, there can be no salvation. Macarius the Great says that God cannot save a person without that person’s willing consent. Divine grace and human freedom are the two wings we need to rise to heaven. The Spirit’s work is brought to completion through the human will. This means that the grace we receive through the Mysteries must be followed by our own spiritual struggle. Keeping God’s commandments must correspond to the various gifts we receive, so that we may be renewed and Christ may be formed within us.

Θεοδώρα, η εν Θεσσαλονίκη, της οποίας τη μνήμη σήμερα η Εκκλησία μας επιτελεί, από την τρυφερή της ηλικία αγάπησε τον Χριστό, αρνήθηκε τον κόσμο και τα εν τω κόσμω, προσήλθε σε κοινόβιο και έγινε μοναχή. Εκεί αγωνίστηκε και απέκτησε όλες τις αρετές.

Υπερβολική υπακοή και τιμή έδειξε προς όλες τις αδελφές και μάλιστα προς την ηγουμένη της, ώστε και μετά το θάνατό της φέρθηκε σαν να ήταν ζωντανή. Καθώς η ζωή της ήταν καθαρή και ακηλίδωτη, αποτέλεσε ζωντανό παράδειγμα αρετής για τις άλλες αδελφές του μοναστηριού της. Μετά το θάνατο της Θεοδώρας, πέθανε και η ηγουμένη της, η οποία έζησε και αυτή καθαρή και πνευματική ζωή.

Γι' αυτό στην κηδεία της συνέρρευσε πλήθος μοναχών, λαού και αρχόντων. Όταν δε ανοίχθηκε ο τάφος μέσα στον οποίο από πολλών ετών βρισκόταν το λείψανο της Οσίας Θεοδώρας, για να βάλουν μέσα σε αυτόν το λείψανο της ηγουμένης, τότε έγινε θαύμα εξαίσιο, το οποίο προκάλεσε το θαυμασμό και την έκπληξη εκείνων που το είδαν.

Όταν τοποθέτησαν το λείψανο της ηγουμένης μέσα στον τάφο, είδαν όλοι οι παρευρισκόμενοι, καθώς ο τάφος ήταν σε θέση που να μπορούν όλοι να βλέπουν σε αυτόν, αφενός μεν ότι το λείψανο της οσίας ήταν ακέραιο, αφετέρου δε ότι αποσύρθηκε προς το ένα μέρος, αφήνοντας κατά αυτόν τον τρόπο τόπο για να τοποθετηθεί και το λείψανο της ηγουμένης.

Από την εποχή εκείνη μέχρι σήμερα, πολλά θαύματα έκανε και κάνει ο Θεός δια της οσίας αυτής Θεοδώρας, διώχνοντας δαιμόνια από δαιμονισμένους, σε τυφλούς χαρίζοντας το φως, αναρίθμητες αρρώστιες θεραπεύοντας, γι' αυτό και πρεπόντως οι πιστοί με κάθε ευλάβεια επιτελούν την ετήσια μνήμη της.

Άγιοι Μάρτυρες του Θεού, Θεοδώρα και Δίδυμος, έζησαν κατά τους χρόνους των ασεβών βασιλέων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, οι οποίοι βασίλευσαν από το 284 μέχρι το 305 μετά Χριστόν. Ήταν δε ηγεμόνας στην Αλεξάνδρεια ο Ευστράτιος. Κατά τον σκληρό εναντίον των χριστιανών διωγμό, συνελήφθη η Παρθένος αυτή Θεοδώρα και αφού ενώπιον όλων ομολόγησε τον Χριστό, δάρθηκε και ρίχθηκε στη φυλακή. Μετά την παρέλευση κάποιων ημερών αποφυλακίστηκε η Αγία και αφού ανακλήθηκε εκ νέου, με απόφαση του ηγεμόνα, κλείστηκε σε πορνοστάσιο για να κακοποιηθεί από ακόλαστους. Εκείνη δε παρακαλούσε το Θεό να...

τη διαφυλάξει αβλαβή από τη μεγάλη αυτή δοκιμασία. Πράγματι, κατ' οικονομία Θεού βρέθηκε κάποιος γενναίος και ευλαβής άνδρας, ονόματι Δίδυμος, ένδοξος άρχοντας του καιρού εκείνου, ο οποίος, ντυμένος με στρατιωτικά, πήγε και βρήκε τη Θεοδώρα. Εκεί της παρέδωσε τη στολή και τα όπλα του, τα οποία αφού φόρεσε η Αγία, έφυγε από το μέρος εκείνο και έτσι φυλάχτηκε άμωμη και καθαρή, ευχαριστώντας τον Θεό. Ένας δε από τους ασελγείς εκείνους, όταν μπήκε και αντί της Παρθένου βρήκε τον Δίδυμο, συλλογιζόταν και έλεγε: «Άρα και ο Χριστός μπορεί να μεταβάλει τις γυναίκες σε άνδρες; Εμείς είδαμε τον Δίδυμο που μπήκε ντυμένος στρατιωτικά να βγαίνει. Πού είναι λοιπόν τώρα η Παρθένος που ήταν εδώ;» Βλέποντας αυτόν ο Δίδυμος να συλλογίζεται και να απορεί, του φανέρωσε την αλήθεια και του είπε ότι αν ήθελε θα μπορούσε να αναφέρει το γεγονός στον άρχοντα. Αμέσως τότε εκείνος ανήγγειλε το συμβέν στον ηγεμόνα, ο οποίος έστειλε στρατιώτες που συνέλαβαν τον Δίδυμο και τον οδήγησαν στο κριτήριό του. Τότε ο ηγεμόνας Ευστράτιος ρώτησε τον μάρτυρα: «Πώς τόλμησες να κάνεις τέτοιο ανόμημα;» Ο Άγιος αποκρίθηκε: «Επειδή είμαι χριστιανός, γνωρίζω και να πολιτεύομαι καλώς. Από τη μία και την ίδια υπόθεση περιμένω για τον εαυτό μου δύο στεφάνους:

διότι γλίτωσα την Παρθένο από τα άτιμα χέρια σας και τη φύλαξα καθαρή, δεύτερο δε διότι έτσι αποκαλύφθηκα κι εγώ ότι είμαι Χριστιανός». Ο ηγεμόνας τότε του είπε: «Για μεν την τόλμη που έκανες, προστάζω να κοπεί η κεφαλή σου. Για το ότι δε πιστεύεις στο Χριστό και δε θέλεις να θυσιάσεις στους θεούς, προστάζω να κατακαεί το σώμα σου στην πυρά». Ο Άγιος άκουσε αυτά με χαρά και φώναξε: «Ευλογητός ο Θεός μου που δεν παραγνώρισες το τέχνασμα που μεταχειρίστηκα». Οδηγήθηκε λοιπόν ο Αθλητής του Χριστού στον τόπο της καταδίκης, προσευχήθηκε και έτσι αποκεφαλίστηκε. Και η μεν αγία του ψυχή στεφανηφόρα ανήλθε στα ουράνια,

μερικοί χριστιανοί την είδαν και το μαρτύρησαν, το δε σώμα του ρίχτηκε στην πυρά. Μερικοί φιλόχριστοι, αφού μάζεψαν τα εναπομείναντα άκαυστα τίμια του λείψανα, τα ενταφίασαν με κάθε ευλάβεια. Παρόμοια και η Παρθένος Θεοδώρα, αφού πάλι συνελήφθηκε, κάηκε και αυτή στην πυρά και έτσι τελείωσε τον δρόμο του μαρτυρίου και έλαβε τον άφθαρτο στέφανο, την άκτιστη και υπέρλαμπρη και πανευφρόσυνη χάρη του Θεού.

Οι Άγιοι της Εκκλησίας μας, έτσι και οι σήμερα τιμώμενοι και κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο ο Άγιος Μάρτυς Δίδυμος, μας τονίζουν το θέμα της συνεργείας, της συνεργασίας του ανθρώπου με το Θεό. Ο Θεός είναι ο ενεργών και ο άνθρωπος είναι, πρέπει να είναι ο συνεργών. Η πνευματική ζωή είναι ένα μυστήριο συνυπάρξεως των δύο αυτών ενεργειών, του Θεού και του ανθρώπου. Δύο ενεργειών οι οποίες είναι ελεύθερες. Μέσα μας δεν γίνεται τίποτε εκβιαστικά και μηχανικά. Ο άνθρωπος δεν μπορεί από μόνος του να φτάσει στη θέωση και να σωθεί. Μόνο ο Θεός μπορεί να τον θεώσει και να τον σώσει. Αλλά

δεν ενεργεί εξαναγκάζοντας τον άνθρωπο να υποκύψει στο δικό του θέλημα. Κατά τον Άγιο Βασίλειο, στο Θεό δεν είναι αρεστό αυτό που γίνεται από ανάγκη, αλλά αυτό που κατορθώνεται με την αρετή. Από τη διδασκαλία των Αγίων γνωρίζουμε ότι η πρωτοβουλία ανήκει αποκλειστικά στο Θεό. Ο ίδιος αποκαλύπτεται στον άνθρωπο, τον γλυκαίνει και περιμένει την απάντησή του. Από αυτή την αρνητική ή θετική απάντηση εξαρτάται η σωτηρία μας. Και χωρίς αυτή την απάντηση σωτηρία δεν γίνεται. Ο Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος λέγει ότι χωρίς τη θέληση του ανθρώπου ο Θεός δεν μπορεί να τον σώσει. Η Θεία Χάρη και η ανθρώπινη ελευθερία είναι δύο απαραίτητες πτέρυγες για την ανύψωσή μας στον ουρανό. Η τελεσιουργία του πνεύματος εν το θελήματι του ανθρώπου κείται. Αυτό σημαίνει ότι τη χάρη των μυστηρίων πρέπει να ακολουθεί ο προσωπικός αγώνας, στα διάφορα χαρίσματα να αντιστοιχεί η τήρηση των εντολών, για να επέλθει έτσι η αναγέννηση και η μόρφωση μέσα μας του Χριστού.