Saints Cosmas and Damian: Healing Through Love and Faith

On the first of November, our Church commemorates Saints Cosmas and Damian, the Wonderworking Unmercenaries; the Martyrs Kyriene and Juliana; the Martyrs Caesarius, Dasius, and five others; the Hieromartyrs John the Bishop and James the Priest; the Martyr Hermenes Geldos; the Martyrs Cyprian and Juliana; the New Venerable Martyr James and his two disciples, James the Deacon and Dionysius the Monk; and Venerable David, who lived an ascetic life on Euboea.

Saints Cosmas and Damian, called the Unmercenaries because they healed without payment, came from Asia and were the sons of the devout Theodote. There are two other pairs of Unmercenaries named Cosmas and Damian. One pair came from Rome, suffered martyrdom in AD 284, and is commemorated on July 1. The other came from Arabia and is commemorated on November 17. Theodote, the mother of the Unmercenaries we celebrate today, had been a Christian since childhood. After she was widowed, she devoted herself to raising her sons in godliness, in the discipline and instruction of the Lord.

She taught them through her words and her excellent example. Her sons studied medicine and immediately began their work of great compassion. Yet they sought to heal souls even more than bodies, proclaiming the name of Christ everywhere and at all times. By putting love into action, our saints were counted worthy of apostolic gifts. Just as the holy Apostles received from Christ the gift of healing every disease, so these brothers received the same gift. They healed the sick through the grace of the Holy Spirit, without herbs, ointments, or other remedies. With great humility, they tended the patients’ wounds themselves. They also lived in such poverty

that they acquired neither money nor even a second garment. That is why people called them the Unmercenaries instead of calling them by their names, Cosmas and Damian. Their mercy extended beyond people to animals, which they also healed. They treated rich and poor alike, strangers and their own countrymen alike. The saints attributed everything to the grace of God. Although they had read the works of ancient physicians such as Hippocrates, Galen, and Dioscorides, they relied far more on the name of Christ, through whose power they healed. Medicine cannot make a blind person see,

a lame person walk, or a dead person rise. But through the power of Christ, the brothers did all these things. So people brought them many who were sick, blind, paralyzed, or afflicted by demons, and all went away healed in body and edified in soul. Let us tell one particular story. A woman named Palladia had long been seriously ill and confined to her bed. The saints visited her and healed her at once.

Overjoyed by this great and wondrous healing, Palladia offered the saints three eggs as a small token of thanks. They refused, not because the gift was small, but because they would accept no payment at all for healing. The woman was deeply saddened. Waiting for her chance, she approached the younger brother, Saint Damian, and tearfully made him promise not to hurt her feelings but to accept her small gift. Moved by compassion, he relented and took the three eggs. A few days later, blessed Damian told his brother what had happened. When Saint Cosmas heard, he was indignant. He sighed and wept for his brother, believing that Damian had fallen into the grave sin of greed. He rebuked him for breaking their express agreement never to accept gifts for their healings.

Cosmas also said that, after his death, his body must not be buried where Damian’s would be buried. But God, who knows every heart and knew Damian’s innocent intention, did not leave Saint Cosmas grieving over his brother. In a vision, God revealed why Damian had accepted the gift, brought peace to Cosmas’s heart, and reconciled them. Cosmas, however, did not tell the others about the vision. Our saints continued to do good for many people. They reached a place in Asia called Phereman, where Saint Damian fell ill. By God’s will, he departed this perishable life to enjoy the imperishable beauty of Paradise. Not many days later, Saint Cosmas also fell asleep in the Lord. But the Christians

had been instructed by Saint Cosmas not to place his relics beside Saint Damian’s, and they knew nothing of the vision. So they did not want to bury him near his brother. But God, who works wonders, arranged what happened next. A camel whose leg Saint Cosmas had once healed came to them. It spoke with a human voice, as Balaam’s donkey had long ago. For when God wills it, the order of nature gives way. The camel said that God’s will was for the two brothers to be buried side by side. When the Christians who were there witnessed this extraordinary miracle,

they did as the camel had said. Miracles and healings continued after the saints fell asleep in the Lord. Let us mention just a few. One farmer, while harvesting his field, lay down at noon to sleep in the shade of a tree. A snake entered his stomach through his mouth, and his life was in danger. Some relatives carried him to the saints’ tomb and laid him upon it. That night, the Holy Unmercenaries appeared and gave him something to drink. The next day, he vomited up the snake. Another Christian, an elderly man, became gravely ill with dropsy and a swollen abdomen. He expected to die.

Then he heard about the miracles taking place at the church of the Holy Unmercenaries. At his request, his relatives carried him there on a bed and laid him before the saints’ icon. He stayed for several days without seeing any benefit, because the saints were testing his faith and had not yet healed him. Instead of showing patient endurance and asking the saints more earnestly for help, he complained and spoke against them. One day, he sent word to his relatives to come and take him home, so that at least he might die there. They came for him, but on the way they stopped to rest and fell asleep. The sick man remained awake, and the Holy Unmercenaries appeared to him as travelers.

As they spoke, the sick man told them how disappointed he was in the saints. They urged him to return to their church. Since that would have been difficult for the people accompanying him, the saints themselves carried him back and placed him before their icon. That night, the Holy Unmercenaries appeared to him holding swords. Cosmas said to Damian, “Cut open this elder’s belly, for he has spoken blasphemously.” The man felt as though Damian cut him with the sword, and a great deal of foul-smelling fluid poured out. In this way, he was healed of the swelling in his abdomen. The following night, the saints appeared again and healed the wound from the sword. So the man went away healthy, glorifying God.

In the Church of Christ, many spiritual gifts are at work: discernment of hidden things, foreknowledge, healing the sick, casting out demons, teaching, guiding the Church, and others. These gifts come from God; it is God who gives them. As a rule, a supernatural, divine gift is given where there is a corresponding human virtue. For example, the gift of healing various illnesses is given to people who possess the human virtue of compassion in great measure. I think two points should be stressed. First, gifts

from God, as well as human gifts such as positions of responsibility, are not given so that a person can take pride in them. They bring obligations. They are given to serve society, especially the Church, to build up the saints, and ultimately to save souls. Second, these gifts and positions do not in themselves give worth to those who hold them, since they are received from outside. A person’s worth comes from what that person is: from virtue, and above all from love.

That is why the Apostle Paul tells us that whatever gift I may have, if I have no love, I am nothing. When a gift or position becomes a means of putting love into action, it benefits both others and the one who holds it. When it is used with self-interest and pride, it may benefit others, but it harms the person who holds it. So it is better not to seek gifts or positions. Instead, each of us should use the many gifts we already have to cultivate love. To acquire love is to acquire God, and love enables us to live in Paradise. As Saint Maximus the Confessor says, whoever has acquired love has acquired God Himself, because God is love.

Πρώτη του μηνός Νοεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων και Θαυματουργών Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού, των Αγίων Μαρτύρων Κυριένης και Ιουλιανής, των Αγίων Μαρτύρων Κεσαρίου, Δασίου και άλλων πέντε, των Αγίων Ιερομαρτύρων Ιωάννου Επισκόπου και Ιακώβου Πρεσβυτέρου, του Αγίου Μάρτυρος Ερμήνη Γκέλδου, των Αγίων Μαρτύρων Κυπριανού και Ιουλιανής, του Αγίου Νέου Οσιομάρτυρος Ιακώβου και των δύο μαθητών του, Ιακώβου Διακόνου και Διονυσίου Μοναχού, και του Οσίου Δαβίδ, ο οποίος άσκησε στην Εύβοια.

Οι Άγιοι Μάρτυρες Κοσμάς και Δαμιανός, οι οποίοι ονομάστηκαν Ανάργυροι διότι γιατρεύουν δωρεάν, ήταν από τα μέρη της Ασίας, γιοι της ευσεβούς Θεοδότης. Εκτός από αυτούς, έχουμε άλλες δύο δυάδες Αναργύρων που φέρουν τα ονόματα Κοσμάς και Δαμιανός. Η μία ήταν από τη Ρώμη, άθλησαν το 284 μετά Χριστόν και η μνήμη τους εορτάζεται την 1η Ιουλίου. Οι άλλοι ήταν από την Αραβία και εορτάζονται στις 17 Νοεμβρίου. Η μητέρα των σήμερα εορταζομένων Αναργύρων, Θεοδότη, ήταν χριστιανή από την παιδική της ηλικία, αφού δε απέμεινε χήρα, φρόντιζε να αναθρέψει τα παιδιά της με την ευσέβεια, εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου.

Διδάσκοντας και με τα λόγια αλλά και με το άριστο προσωπικό της παράδειγμα. Οι γιοι της σπούδασαν την ιατρική τέχνη και άρχισαν αμέσως το φιλανθρωπότατο έργο τους. Δεν προσπαθούσαν όμως τόσο να θεραπεύουν τα σώματα όσο τις ψυχές, κηρύττοντας παντού και πάντοτε το όνομα του Χριστού. Οι Άγιοί μας, ασκώντας την αγάπη, αξιώθηκαν και αποστολικών χαρισμάτων. Όπως δηλαδή οι Άγιοι Απόστολοι πήραν από το Χριστό το χάρισμα να θεραπεύουν κάθε αρρώστια, έτσι δόθηκε και σε αυτούς το ίδιο χάρισμα και έτσι, χωρίς βότανα, χωρίς έμπλαστρα και άλλα θεραπευτικά μέσα, αλλά με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, θεράπευαν τους ασθενείς. Με πολλή ταπείνωση μόνοι τους περιποιούνταν τις πληγές των αρρώστων. Τόση δε ακτημοσύνη είχαν,

όχι μόνο αργύρια δεν απέκτησαν, αλλά ούτε δεύτερο ένδυμα. Γι' αυτό και οι άνθρωποι δεν τους φώναζαν με το όνομά τους, δηλαδή Κοσμά και Δαμιανό, αλλά τους ονόμαζαν Αναργύρους. Η ελεημοσύνη τους δε δεν περιοριζόταν μόνο στους ανθρώπους, αλλά επεκτεινόταν και στα άλογα ζώα, τα οποία θεράπευαν. Συμπεριφέρονταν δε το ίδιο και στους πλούσιους και στους πτωχούς, στους ξένους και στους πατριώτες τους. Οι ίδιοι οι Άγιοι το παν απέδιδαν στη Χάρη του Θεού. Αν και είχαν διαβάσει των παλαιών ιατρών τα βιβλία, του Ιπποκράτους, του Γαληνού, του Διοσκορίδου και άλλων, δεν χρειάζονταν και τόσο αυτά όσο το όνομα του Χριστού, με τη δύναμη του οποίου θεράπευαν. Η τέχνη της ιατρικής δεν μπορεί τυφλό να τον κάνει να βλέπει, ούτε

χωλό να περπατήσει, ούτε νεκρό να αναστήσει. Αυτοί όμως με τη δύναμη του Χριστού όλα αυτά τα κατόρθωναν. Γι' αυτό και πολλούς ασθενείς, τυφλούς, παράλυτους, δαιμονισμένους και άλλους έφερναν στους Αγίους και όλοι έφευγαν ωφελημένοι κατά το σώμα αλλά και κατά την ψυχή. Ας αναφέρουμε όμως συγκεκριμένη περίπτωση. Κάποια γυναίκα, ονόματι Παλλαδία, ήταν από πολύ καιρό σοβαρά άρρωστη και ακίνητη στο κρεβάτι της. Αυτήν οι Άγιοι την επισκέφτηκαν και τη θεράπευσαν αμέσως.

Μετά τη μεγάλη και θαυμαστή θεραπεία της χάρηκε και, θέλοντας να δείξει την ευγνωμοσύνη της, πρόσφερε τρία αυγά ως ελάχιστο δώρο στους Αγίους. Εκείνοι όμως, όχι διότι ήταν μικρό το δώρο, αλλά διότι δεν ήθελαν κανέναν εντελώς μισθό να πάρουν για τη γιατρειά, δεν τα δέχτηκαν. Η γυναίκα λυπήθηκε πολύ. Καιροφυλακτώντας, βρήκε τον μικρότερο, τον Άγιο Δαμιανό, και με δάκρυα τον όρκισε να μην την πικράνει, αλλά να δεχθεί το μικρό της δώρο. Ο Άγιος τη λυπήθηκε, υποχώρησε και πήρε τα τρία εκείνα αυγά. Μετά από μερικές μέρες ο μακάριος Δαμιανός ανέφερε στον αδελφό του την υπόθεση. Μόλις το άκουσε ο Άγιος Κοσμάς αγανάχτησε, στέναξε και έκλαιγε τον αδελφό του, διότι κατά αυτόν είχε πέσει σε μεγάλο αμάρτημα, στο πάθος της φιλαργυρίας, και τον επέπληττε διότι παράβηκε τη ρητή συμφωνία τους να μην παίρνουν ποτέ δώρα για τις θεραπείες.

Είπε δε και τούτο: μετά το θάνατό του, μη θάψουν το σώμα του εκεί που θα έθαβαν το του Δαμιανού. Όμως ο καρδιογνώστης Θεός, ο οποίος γνώριζε την άδολη διάθεση του Δαμιανού, δεν άφησε τον Άγιο Κοσμά να παραμείνει έτσι λυπημένος κατά του αδελφού του, αλλά με όραμα του αποκάλυψε το σκοπό της πράξεώς του, ειρήνευσε την καρδιά του και έτσι επήλθε η συμφιλίωση. Όμως στους ανθρώπους δεν είπε την οπτασία. Οι Άγιοί μας συνέχισαν να παρέχουν άφθονες ευεργεσίες. Έφτασαν σε κάποια χώρα της Ασίας, ονόματι Φερεμάν, όπου ο Άγιος Δαμιανός ασθένησε και κατά το θέλημα του Θεού αναπαύτηκε από τα φθαρτά για να απολαύσει τα άφθαρτα κάλλη του Παραδείσου. Δεν πέρασαν πολλές μέρες και κοιμήθηκε και ο Άγιος Κοσμάς. Όμως οι χριστιανοί, επειδή

είχαν παραγγελία από τον Άγιο Κοσμά να μην βάλουν το λείψανό του στον ίδιο τόπο που ήταν και το του Αγίου Δαμιανού και δεν είχαν πληροφορηθεί για την οπτασία που προαναφέραμε, δεν ήθελαν να τον θάψουν κοντά στον αδελφό του. Αλλά ο των θαυμασίων Θεός οικονόμησε το εξής. Οδήγησε και έφερε εκεί στους ανθρώπους μια καμήλα, το πόδι της οποίας είχε κάποτε θεραπεύσει ο Άγιος Κοσμάς. Αυτή λοιπόν μίλησε ανθρώπινα, όπως παλαιά η όνος του Βαλαάμ, καθόσον όπου βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις, και είπε ότι θέλημα του Θεού ήταν οι δυο αδελφοί να ταφούν ο ένας κοντά στον άλλο. Οι δε χριστιανοί που ήταν παρόντες, καθώς είδαν το παράδοξο θαύμα,

έκαναν κατά πώς είπε η καμήλα. Θαύματα και θεραπείες ακολούθησαν και μετά την κοίμηση των Αγίων. Ας αναφέρουμε ελάχιστες. Κάποιος γεωργός που θέριζε το χωράφι του έπεσε το μεσημέρι κάτω από τη σκιά ενός δέντρου για να κοιμηθεί. Όμως κάποιο φίδι μπήκε από το στόμα στην κοιλιά του και ο άνθρωπος κινδύνευε να πεθάνει. Τον πήραν τότε κάποιοι συγγενείς του και τον άφησαν πάνω στον τάφο των Αγίων. Κατά τη νύχτα φάνηκαν οι Άγιοι Ανάργυροι και του έδωσαν να πιει κάποιο είδος ποτού. Την επομένη έκανε εμετό και έβγαλε το φίδι. Κάποιος χριστιανός, γέρος κατά την ηλικία, αρρώστησε βαριά, παρουσίασε υδροπικία, ασκίτη και περίμενε το θάνατο.

Όμως άκουσε για τα θαύματα των Αγίων Αναργύρων που γίνονταν στο ναό τους, παρακάλεσε τους συγγενείς και τον πήγαν πάνω σε κρεβάτι και τον έριψαν μπρος στην εικόνα των Αγίων. Έμεινε εκεί αρκετές μέρες, όμως ωφέλεια δεν έβλεπε, διότι οι Άγιοι, δοκιμάζοντας την πίστη του, δεν τον θεράπευαν. Εκείνος, αντί να κάνει υπομονή και να παρακαλά περισσότερο τους Αγίους, παραπονιόταν και τους βλασφημούσε. Κάποια μέρα δε μήνυσε στους συγγενείς του να πάνε και να τον πάρουν για να πεθάνει τουλάχιστον στο σπίτι του. Πήγαν λοιπόν και τον πήραν, καθοδόν δε σταμάτησαν σε κάποιο μέρος να ξεκουραστούν και τους πήρε ο ύπνος. Εκεί, στον άρρωστο που παρέμενε ξυπνητός, παρουσιάστηκαν οι Άγιοι Ανάργυροι με σχήμα οδοιπόρων.

Στη συζήτηση που ακολούθησε, ο άρρωστος εξέφρασε την απογοήτευσή του από τους Αγίους. Εκείνοι δε τον προέτρεψαν να επιστρέψει στο ναό τους. Επειδή δε αυτό θα ήταν δύσκολο για τους συνοδούς του, τον μετέφεραν οι ίδιοι Άγιοι και τον άφησαν μπρος στην εικόνα τους. Κατά τη νύχτα του παρουσιάστηκαν οι Άγιοι Ανάργυροι κρατώντας ξίφη, είπε δε ο Κοσμάς προς το Δαμιανό: «Σκίσε δυνατά την κοιλιά του γέροντος, διότι είναι βλάσφημος». Του φάνηκε λοιπόν ότι τον έσκισε με το ξίφος και βγήκε άφθονη και δύσοσμη ύλη. Έτσι θεραπεύτηκε από τον ασκίτη. Την επομένη δε νύχτα οι Άγιοι του παρουσιάστηκαν και πάλι και τον θεράπευσαν και από την πληγή του ξίφους. Έτσι έφυγε ο άνθρωπος εκείνος υγιής, δοξάζοντας το Θεό.

Στην Εκκλησία του Χριστού υπάρχουν και ενεργούν διάφορα χαρίσματα, όπως της Διοράσεως, της Προοράσεως, της Θεραπείας Ασθενειών, της Εκδιώξεως των Δαιμόνων, της Διδασκαλίας, της Διοικήσεως της Εκκλησίας κτλ. Τα χαρίσματα αυτά είναι χαρίσματα του Θεού, τα δίνει ο Θεός και κατά κανόνα το υπερφυσικό, το θεϊκό χάρισμα δίδεται εκεί που υπάρχει κάποια αντίστοιχη ανθρώπινη αρετή. Παραδείγματος χάριν, δίδεται το χάρισμα των ιαμάτων, της θεραπείας διαφόρων ασθενειών, σε ανθρώπους που έχουν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική, την ανθρώπινη αρετή της φιλανθρωπίας. Νομίζουμε ότι είναι χρήσιμο να τονιστεί. Πρώτον, τα χαρίσματα τα

θεϊκά, αλλά και τα ανθρώπινα, δηλαδή τα αξιώματα, δεν δίδονται για να τα καμαρώνει ο άνθρωπος, αλλά δημιουργούν υποχρεώσεις. Δίδονται για να εξυπηρετηθεί η κοινωνία και ειδικότερα η Εκκλησία, δίδονται για τον καταρτισμό των Αγίων και τελικά για να σωθούν ψυχές. Δεύτερον, τα χαρίσματα και τα αξιώματα αυτά καθ' εαυτά, εφόσον δίδονται από έξω, δεν δίνουν αξία σε αυτόν που τα έχει. Αξία δίνει στον άνθρωπο αυτό που είναι, η αρετή και προπαντός η αγάπη.

Γι' αυτό ο Απόστολος Παύλος μας λέγει ότι οποιοδήποτε χάρισμα και αν έχω, εάν δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε. Εάν το χάρισμα ή το αξίωμα αποτελεί εργαλείο ασκήσεως αγάπης, τότε ωφελεί και τους άλλους και αυτόν που το έχει. Εάν χρησιμοποιείται με ιδιοτέλεια και υπερηφάνεια, μπορεί να ωφελεί τους άλλους, τον κάτοχό του όμως τον ζημιώνει. Γι' αυτό καλό είναι να μη ζητά κανείς χαρίσματα ή αξιώματα, αλλά αυτά που έχει, και ο καθένας μας έχει πολλά, να τα χρησιμοποιεί για να καλλιεργεί την αγάπη, η απόκτηση της οποίας είναι απόκτηση του Θεού και μας κάνει να ζούμε στον Παράδεισο. Ο κτησάμενος την αγάπη, κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, αυτόν τον Θεόν εκτήσατο, επειδή ο Θεός αγάπη εστίν.