Saints Basil and Anthousa on Faith and Unity in Christ

Thrice-blessed Basil, there you shall go and be filled with joy. Saint Basil, whom we celebrate today, lived during the time of the impious iconoclasts. Because of his exceptional virtue and godly life, he became bishop of Parium. He refused to agree with the iconoclast heresy or sign a decree rejecting the Holy Icons. So this blessed man spent his whole life amid tribulations and persecutions, always fleeing from place to place, defending the teachings of the Holy Fathers and rejecting those who held false beliefs. Having served God in this way and pleased Him in all things, he fell asleep in peace.

From a foul-smelling root came a most fragrant fruit: the venerable Anthousa, who flowered beyond this earthly life. Venerable Anthousa, whose memory the Church also commemorates today, was the daughter of the Christ-hating emperor Constantine Copronymus, who reigned from AD 741 to 775. Although she grew up in the imperial palace, surrounded by iconoclasts and people devoted to bodily pleasures, she was deeply devout and a defender of Orthodoxy. She revered and venerated the Holy Icons and turned away from sensual pleasures and bodily comforts in general.

Her father tried many times to force her to marry, but she would not yield. When that emperor met an evil end, the blessed Anthousa took the opportunity to distribute her wealth to the poor, to churches, and to monasteries. In this way she became a support to widows and a mother to many orphans. The Orthodox empress Irene, her sister-in-law and the wife of her brother Leo IV, repeatedly urged her to stay by her side and share in the rule of the empire. But Anthousa never agreed. While the blessed Anthousa still lived in the palace,

she wore royal garments outwardly, but a hairshirt underneath. Her food was simple and ascetic, and she drank only pure water. Tears were always in her eyes, and hymns and psalms never left her lips. After living this life pleasing to God, she was counted worthy to become a nun through the hands of Patriarch Tarasios, at the monastery called Homonoia. From then on, she never left the monastery or missed worship in the Church. She never slackened or neglected her prayer. Above all, her humility was boundless.

She served all the sisters, adorned the Church, and carried water. She served at the table and eagerly carried out every other task assigned to her. Having spent her life in such works pleasing to God, the blessed Anthousa departed to the Lord, rich in virtues, at the age of fifty-two.

Today people divide themselves into different groups and shut themselves within them, breaking the unity of humankind. This is a consequence of the Fall, when humanity lost its life in Paradise. The Fathers teach that, after our relationship with God was broken, we became divided within ourselves and separated from our neighbors and from nature. Yet in Christ Jesus, all these divisions have been, and continue to be, overcome. One of them is the division between male and female. The Apostle Paul speaks of this division in his letter to the Galatians

and of how it is overcome.

He writes, “There is neither Jew nor Greek, there is neither slave nor free, there is neither male nor female; for you are all one in Christ Jesus.” Within the Church, all who have been baptized and live according to Christ’s commandments form one body with one head, Christ, and are inspired by the one All-Holy Spirit. All become Christ. Christ is all and in all. Thus, within the Church, differences of race, nationality, and sex are overcome, though they are not erased, because the one who reigns over all is Christ.

In all this variety, there is unity through the Holy Spirit. We can say this about feminism, too. A woman finds her place within the Church. As a member of Christ’s Church, she fights the good fight of faith and becomes holy just as a man does. She inherits the same eternal blessings, is honored by all the members of the Church, and experiences even now the reality of a future in which distinctions of sex will cease. No one raises the human person, and especially the woman who has been brought low, as high as Christ does. In Orthodoxy, we have a healthy feminism that raises women up without, in the name of equality, violating their nature and

their role.

Βασίλειε τρισμάκαρ, εκεί γαρ ήξεις, ου χαράς πλησθήση. Ο σήμερα εορταζόμενος Άγιος Βασίλειος έζησε κατά τους χρόνους των δυσεβών εικονομάχων, για δε την υπερβολική του αρετή και την ένθεη ζωή έγινε Επίσκοπος Παρίου. Επειδή δεν ήθελε να συμφωνήσει με την αίρεση των εικονομάχων και να υπογράψει την αθέτηση των Αγίων Εικόνων, πέρασε ο αοίδιμος όλη του τη ζωή με θλίψεις, διωγμούς, φεύγοντας πάντοτε από τόπο σε τόπο, μαχόμενος υπέρ των δογμάτων των Αγίων Πατέρων, εναντιούμενος και αποστρεφόμενος τους κακοδόξους. Αφού έτσι υπηρέτησε το Θεό και αφού σε όλα τον ευαρέστησε, κοιμήθηκε εν ειρήνη.

Ρίζης δυσώδους καρπός ευώδης μάλα, Ανθούσα σεμνή, γης απανθούσα βίου. Η Οσία Ανθούσα, της οποίας τη μνήμη η Εκκλησία μας επίσης σήμερα επιτελεί, ήταν θυγατέρα του μισόχριστου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Κοπρωνύμου, ο οποίος βασίλευσε από το 741 μέχρι το 775 μετά Χριστόν. Μολονότι δε η μακαρία αυτή ανατράφηκε στα βασιλικά ανάκτορα και μάλιστα εν μέσω εικονομάχων και φιλοσάρκων ανθρώπων, αυτή ήταν ευσεβέστατη, υπέρμαχος της Ορθοδοξίας, σεβόταν και προσκυνούσε τις Άγιες Εικόνες, αποστρεφόταν τις σαρκικές απολαύσεις και γενικώς τις αναπαύσεις του σώματος.

Αν και πολλές φορές η μακαρία αναγκάστηκε από τον πατέρα της να παντρευτεί, δεν πείστηκε. Όταν δε ο βασιλέας εκείνος κακώς απέθανε, τότε και η μακαρία Ανθούσα βρήκε την ευκαιρία και μοίρασε την περιουσία της στους φτωχούς, στις εκκλησίες, στα μοναστήρια και έτσι έγινε στήριγμα χηρών και μητέρα πολλών ορφανών. Αν και πολλές φορές με πολλές και μεγάλες παρακλήσεις πιέστηκε από την Ορθόδοξη βασίλισσα Ειρήνη, η οποία ήταν νύφη της, η σύζυγος του αδελφού της Λέοντος του Τετάρτου, να μείνει κοντά της και να συμβασιλεύσει μαζί της, ποτέ δεν συγκατένευσε σε κάτι τέτοιο. Ενόσω δε η μακαρία αυτή Ανθούσα έμενε στο παλάτι,

έξω μεν φορούσε βασιλικά φορέματα, από μέσα δε τρίχινα. Η τροφή της ήταν ασκητική, ποτό της το καθαρό νερό, τα δάκρυα βρίσκονταν πάντα στα μάτια της, ο ύμνος δε και η ψαλμωδία δεν έλειπαν από το στόμα της. Τέτοια θεάρεστη ζωή ζώντας η μακαρία αξιώθηκε μετά να γίνει και μοναχή με τα χέρια του Πατριάρχου Ταρασίου στο μοναστήρι το ονομαζόμενο της Ομονοίας. Από τότε δεν βγήκε από το μοναστήρι, ούτε απουσίασε από την εκκλησία, ούτε ατόνησε, ούτε αμέλησε την προσευχή. Προπάντων δε η ταπείνωσή της ήταν απέραντη.

Υπηρετούσε όλες τις αδελφές, στόλιζε την εκκλησία, έφερνε νερό. Διακονούσε στην τράπεζα, αλλά και κάθε άλλη διακονία στην οποία στελνόταν την εκτελούσε με κάθε προθυμία. Με τέτοια θεάρεστα έργα, αφού η μακαρία πέρασε τη ζωή της, απήλθε προς τον Κύριο φορτωμένη με αρετές σε ηλικία 52 ετών.

Άνθρωποι σήμερα διαιρούνται σε διάφορες ομάδες και κλείνονται μέσα σε αυτές, καταργώντας την ενότητα και διασπώντας την ανθρωπότητα. Αυτό είναι αποτέλεσμα της πτώσεως του ανθρώπου από την κατάσταση του παραδείσου. Οι πατέρες διδάσκουν ότι μετά την απομάκρυση και τη διάσπαση της σχέσεως του ανθρώπου με το Θεό, ο άνθρωπος διασπάστηκε εσωτερικά, διασπάστηκε από τον πλησίον του και από τη φύση. Εν Χριστώ Ιησού όμως έγινε και γίνεται η υπέρβαση όλων των διαιρέσεων. Μια από αυτές είναι η διαίρεση μεταξύ άρρενος και θήλεως. Υπάρχει ένας λόγος του Αποστόλου Παύλου στην προς Γαλάτας επιστολή του που δείχνει αυτή τη διαίρεση

και την υπέρβασή της.

Δεν υπάρχει, γράφει, Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ, πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού. Μέσα στην εκκλησία όλοι όσοι βαπτίστηκαν και ζουν σύμφωνα με τις εντολές του Χριστού αποτελούν ένα σώμα με μια κεφαλή, το Χριστό, και εμπνέονται από το ένα Πανάγιο Πνεύμα. Όλα γίνονται Χριστός. Τα πάντα και εν πάσι Χριστός. Έτσι μέσα στην εκκλησία οι φυλετικές, οι εθνικές, οι βιολογικές διακρίσεις, χωρίς να εξαλείφονται, υπερβαίνονται καθώς κυριαρχεί το ένα που είναι ο Χριστός.

Στην ποικιλία υπάρχει η αγιοπνευματική ενότητα. Αυτό μπορούμε να το πούμε και για το φεμινισμό. Η γυναίκα αποκτά τη θέση της μέσα στην εκκλησία. Ως μέρος της Εκκλησίας του Χριστού αγωνίζεται τον καλό αγώνα της πίστεως και αγιάζεται εξίσου με τον άνδρα, κληρονομεί τα ίδια αιώνια αγαθά, δοξάζεται από όλα τα μέλη της Εκκλησίας αγιάζεται και βιώνει την πραγματικότητα της μελλοντικής καταργήσεως του φύλου. Κανένας δεν ανεβάζει τόσο ψηλά τον άνθρωπο και ειδικά την ταπεινωμένη γυναίκα όσο ο Χριστός. Στην Ορθοδοξία έχουμε ένα υγιή φεμινισμό που ανεβάζει τη γυναίκα χωρίς εν ονόματι της ισότητας να παραβιάζει τη φύση και

το έργο της.