Saints Barsanuphius and John: Ascetic Life and Spiritual Counsel

Today, February 6, our Church commemorates Saint Boukolos, Bishop of Smyrna; the Holy Martyr Julian of Emesa; the Holy Martyr Fausta and her fellow martyrs Evilasios and Maximos; the Holy Martyrs Faustos, Basil, and Silouanos; the Holy Martyrs of Darios; Saint Photios the Confessor, Archbishop of Constantinople; our venerable fathers Barsanuphius the Great Elder and John, called the Prophet; Saint John of the city of Lykopolis; and Saint James the Ascetic.

Barsanuphius and John were living canons of ascetic discipline and masters of hesychia, inner stillness. They rose to extraordinary heights of virtue through their struggles in solitary cells near the renowned monastery of Abba Seridos, outside Gaza in Palestine. They flourished in the first half of the sixth century. Barsanuphius was from Egypt and was highly educated, as his answers to those who brought him questions show. His answers, together with those of Saint John, whom we commemorate with him today, have been preserved in a separate book. Saint John's homeland is unknown, because he never wished to speak of it.

Saint Barsanuphius left his homeland of Egypt and went to the Holy Land. After venerating the Lord's most holy Tomb and the other holy sites, he placed himself under a devout elder named Markellos. He became a monk and lived with him for some time. After his elder died, he went to a secluded cell and lived in hesychia, inner stillness. He advanced so far in virtue that many came to him for counsel and to confess their sins, although he was not a priest. Many monks and abbots came as well, and he counseled them all and brought them peace. He cleansed his heart of the passions and was granted the grace to become a temple of the Holy Spirit. Because of his purity, the saint was enriched with

the true, perfect humility that raises us to heaven. This was not the kind of humility made up of outwardly humble gestures and words, but the humility the Holy Spirit builds in the hearts of the faithful. Many abbots therefore wanted him in their monasteries to strengthen the monks with his wonderful counsel and teaching. Before long, he decided to go to Abba Seridos's monastery. Seridos had not asked him to come, but, as Barsanuphius himself said, God sent him there. The saint settled in an outer cell above the monastery and remained enclosed there for eighteen years,

receiving no visitors. The only person he received was Abba Seridos, who brought him the most pure Holy Gifts every week, along with three small loaves of bread and a little water. Blessed Barsanuphius became so disciplined that he often forgot to eat, and the loaves remained untouched until the following week. Through Abba Seridos, he also communicated with his spiritual children and with others who asked for his advice in writing. Because no one saw him, some ill-disposed people claimed that he did not exist and that Abba Seridos wrote the answers himself. To dispel this false belief, Barsanuphius received the monastery's monks on one occasion only

and washed their feet. The saint kept his strict rule of prayer under every circumstance. Even when he was ill, he never left his cell for treatment and never received a doctor. He also took care to avoid involvement in disputes among monks and monasteries, even the doctrinal disputes of his time. He sharply rebuked those who stirred up such quarrels. In one answer on these matters he writes: “Woe to our generation! What have we abandoned, and what are we investigating? The heavens tremble: why do people busy themselves with such matters?” They seek to fathom what cannot be understood.

God asks these things of us: holiness, purification, silence, and humility. And indeed, if we acquire these virtues, the spirit of error and heresy is driven away, and deep peace comes over the Church. Through the saint's wondrous way of life, God also gave him the rich gift of working miracles. He healed Abba Seridos when he became gravely ill. He likewise healed another brother who suffered greatly, and many others. It was not only the saint's soul and nous, his spiritual intellect, that were filled with grace and made holy. His sacred body, too, was filled with divine grace and holiness. For that reason, things that touched him

also received divine power and grace. The monastic hood he sent to Abba John sheltered him from many temptations. Another holy monk sent Barsanuphius his hood and his polystavrion, a garment marked with many crosses, and asked him to wear them and send them back so they might be a shelter and help to him. Many people sent for a blessing and received a piece of the bread he ate or some of the water he drank. When they received these, they found relief from the passions that assailed them. What has been said of Saint Barsanuphius can also be said of Saint John, the other elder. He lived the same quiet life as Barsanuphius

and was granted the same gifts of the Spirit. In particular, he had the gift of foresight and prophecy, which is why he was called the Prophet. Hearing of Saint Barsanuphius's virtues, Saint John longed to share his ascetic struggle. Barsanuphius, having foreseen through God's grace what John would become, gave him the first cell he himself had occupied at Abba Seridos's monastery and moved into another nearby cell. Saint John lived in hesychia, inner stillness, for eighteen years, until his death. During that time, as the monastery's abbot said, no one ever saw him smile or become troubled, or receive the Holy Gifts without tears.

He foresaw and foretold matters of life and death. With foreknowledge, he chose those worthy to be ordained priests, and he did many other things besides. Throughout their long years of ascetic discipline, these venerable fathers never met one another, for they kept the rules of prayer they had set for themselves with great care.

Abba Seridos alone carried their messages to one another and to the brothers who sent them questions in writing. Blessed John, however, showed boundless obedience and reverence toward the great elder, Saint Barsanuphius. He faithfully carried out the instructions Barsanuphius sent him in writing, as many passages in their book show.

Through their wondrous way of life, the saints received such grace and attained such unity of spirit that whatever one wrote from his cell to build up the faithful, the other confirmed from his own cell, without any special discussion between them. Often, when people put the same question to each saint separately, they received the same answer from both. Though these blessed men remained enclosed in their cells, they were deeply concerned for the salvation of their neighbors. Every day they strengthened the faithful with written counsel, as we have said. And they supported the faithful in their struggles not only during their earthly lives;

they also took care to benefit them after death. They left their holy book to all the brothers as a father's inheritance to his spiritual children, so that they might read it continually and draw lasting benefit from it. Some of the answers in the book were written by the other elder, Saint John. Most were written—or rather dictated—by the Great Elder, Saint Barsanuphius, at the command of the Holy Spirit and for the benefit of souls, not of his own will. As he himself says, “I write all these things, not of my own will, but at the command of the Holy Spirit.” All were given for the correction and benefit of the soul

and the conscience of the inner person. A remarkable event also took place. Once Saint Barsanuphius summoned Abbot Seridos, who served as his scribe, and told him to write an answer to the monk John. Seridos could not hold in his memory everything the saint had said. He wondered how he could write down so many words, and why, if the elder wanted them written, he had not told him to bring paper and ink so he could hear and record the words one by one. Through the Holy Spirit's gift of discernment, the Great Barsanuphius knew Seridos's thought. His face immediately shone, and he said to Seridos:

“Write, and do not be afraid. Even if I speak ten thousand words to you, know that the Holy Spirit will not let you write a single word or letter more or less, even if you wish to. He will guide your hand to write everything I told you in its proper order.”

Three weeks after the death of Abbot Seridos, Saint John the Prophet peacefully gave up his holy soul into the hands of the living God. From then on, Abba Barsanuphius kept silent and gave no more answers to anyone. Such was the life and conduct of our God-bearing fathers, Barsanuphius and John.

God granted them supernatural, heavenly gifts, and their end was blessed. Now they see God face to face. They are bathed in the ineffable light of the three-sunned Godhead, and they intercede without ceasing for the whole world.

We will share a few of Abba Barsanuphius's many teachings filled with divine wisdom, and with these we will close today's account of the saints. How can a person find rest? “Place all your hope in your Master,” the saint tells us, “and be at rest.” Then you will find rest. How can a person live free from worry and anxiety? Recognizing the good that tribulations can bring to the spiritual life, the saint advises us: “Whether you face tribulations, need and hardship, illness, or bodily toil, give thanks to God for everything that comes upon you.” This is the carefree life of a person of God. Elsewhere,

emphasizing the great value of giving thanks to God, he says: “What brings God's gifts to a person is a heart that gives thanks without ceasing. Lips that continually thank God receive His blessings. Thanksgiving intercedes with God for us in our weakness. And in prayer, whether we receive what we ask for or not, let us thank God.” Clearly, when God does not give us something, He withholds it for our good. On prayer he also said: “Since the prayer of a righteous person has great power when offered with warmth and zeal, as Holy Scripture says, let us not neglect to ask the righteous to pray for us.”

For even if we are unworthy, our good Master regards His servants with favor, as He has done many times before, and has mercy on us. For Scripture says, “The righteous cried out from the depths of their souls, and the Lord heard them.” What attitude should we have when people praise us? “Having a reputation or glory greater than one's deeds,” the Abba tells us, “does no harm, provided one takes no pleasure or delight in words of praise and does not agree with what is said. Likewise, a person falsely accused of murder is not judged guilty before God if he has committed no such murder.” The person who is praised

When someone praises you, you should think, “People respect me because they do not know who I really am.” Abba Barsanuphius said to his brother by birth, who had become a monk late in life and asked for help when he fell ill: “This illness has come upon you so that you may not depart to God without the fruits of ascetic discipline. If you show patient endurance and thank God for this trial without complaining, God will count this bodily suffering as part of your struggle in monastic life, since you have not spent many years as a monk. So thank God, my brother, for bringing you into a condition from which you will benefit so greatly.”

This counsel of the saint is valuable for every one of us: “When you go through sorrow, hope that relief will come. Then you can bear your trials bravely and avoid despair, which harms the soul. When the joy you have hoped for does come, take care that it does not carry you away or scatter your attention among happy events, so that you forget the beneficial mourning for sin that belongs to life in Christ. Be measured, knowing that sorrow will come again. Then, when it does, you will be ready for it. It will not take you by surprise, and you will bear it bravely.”

This is also the meaning of the saying, “I was dishonored, and I was not troubled.” In general, if we want to grow in our spiritual life, we must learn to love our sorrows. “Love sorrows in all things, that you may become a proven son of the saints.” And let us remember that the things of this world decay and pass away, while patient endurance for God’s sake saves the one who possesses it.

Σήμερα, 6 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Βουκόλου, Επισκόπου Σμύρνης, του Αγίου Μάρτυρος Ιουλιανού του εν Εμέση, της Αγίας Μάρτυρος Φαύστης και των συναθλητών της Ευηλασίου και Μαξίμου, των Αγίων Μαρτύρων Φαύστου, Βασιλείου και Σιλουανού και των Αγίων Μαρτύρων των εν Δαρίου, του Αγίου Φωτίου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Ομολογητού, των Οσίων Βαρσανουφίου του Μεγάλου Γέροντος και Ιωάννου του επιλεγομένου Προφήτου, του Οσίου Ιωάννου του εν πόλει Λυκώ και του Οσίου Ιακώβου του Ασκητού.

Βαρσανούφιος και Ιωάννης, οι της ασκήσεως κανόνες και της ησυχίας οι επιστήμονες, ανήλθαν στο δυσθεώρητο ύψος της αρετής, αγωνιζόμενοι σε ερημικά κελιά, κοντά στο ονομαστό κοινόβιο του Αββά Σερίδου, το οποίο ήταν στα περίχωρα της πόλεως Γάζης της Παλαιστίνης. Άκμασαν κατά το πρώτο ήμισυ του έκτου αιώνος και ο μεν Βαρσανούφιος καταγόταν από την Αίγυπτο και ήταν άνθρωπος μεγάλης μορφώσεως, καθώς δείχνουν οι αποκρίσεις τις οποίες έδινε σε αυτούς που τον ρωτούσαν διάφορα θέματα, οι οποίες αποκρίσεις, μαζί με εκείνες του συνεορταζομένου σήμερα Οσίου Ιωάννου, σώζονται σε ιδιαίτερο βιβλίο. Του δε Οσίου Ιωάννου δεν είναι γνωστή η πατρίδα, διότι ποτέ δεν θέλησε να ομιλήσει γι' αυτήν.

Αναχώρησε ο Όσιος Βαρσανούφιος από την πατρίδα του την Αίγυπτο, πήγε στους Αγίους Τόπους, αφού δε προσκύνησε τον Πανάγιο Τάφο του Κυρίου και τα άλλα ιερά προσκυνήματα, υποτάχτηκε σε κάποιον ευσεβή γέροντα ονόματι Μάρκελο και αφού έγινε μοναχός, μόνασε μαζί του για κάποιον καιρό. Μετά το θάνατο του γέροντός του, πήγε σε κελιά αναχωρητικά και ησύχαζε, τόσο δε πρόκοψε στην αρετή, ώστε πολλοί πήγαιναν σ' αυτόν χάριν νουθεσίας και εξομολογήσεως, αν και δεν ήταν ιερέας. Πήγαιναν δε και πολλοί μοναχοί και ηγούμενοι μοναστηριών, τους οποίους όλους νουθετούσε και ειρήνευε. Καθάρισε την καρδιά του από τα πάθη και αξιώθηκε να γίνει ναός του Αγίου Πνεύματος. Λόγω της καθαρότητάς του, ο Όσιος πλουτίστηκε

την υψοποιό και αληθινή και τέλεια ταπείνωση. Δηλαδή, όχι με την ταπείνωση εκείνη η οποία συνίσταται από τα εξωτερικά ταπεινά σχήματα και τα ταπεινά λόγια, αλλά με την ταπείνωση εκείνη την οποία κτίζει το Πνεύμα το Άγιο στις καρδιές των πιστών. Γι' αυτό πολλοί ηγούμενοι ζητούσαν να τον έχουν στα μοναστήρια τους, για να στηρίζει τους μοναχούς με τις θαυμάσιες παραινέσεις και διδασκαλίες του. Αφού δεν πέρασε αρκετός καιρός, αποφάσισε να πάει στο μοναστήρι του Αββά Σερίδου, αν και ο Σέριδος δεν τον είχε ζητήσει, αλλά καθώς λέγει ο ίδιος, τον έστειλε εκεί ο ίδιος ο Θεός. Εγκαταστάθηκε λοιπόν ο Όσιος σε κάποιο εξωτερικό κελί πάνω από το μοναστήρι και παρέμεινε σ' αυτό έγκλειστος επί δεκαοκτώ έτη,

να δέχεται κανέναν. Ο μόνος τον οποίον δεχόταν ήταν ο Αββάς Σέριδος, ο οποίος και του μετέδιδε κάθε εβδομάδα τα άχραντα μυστήρια και του πήγαινε τρεις μικρούς άρτους με λίγο νερό. Τόση δε εγκράτεια απέκτησε ο Μακάριος, ώστε πολλές φορές λησμονούσε να φάγει και οι άρτοι έμεναν άθικτοι μέχρι την επόμενη εβδομάδα. Με τον Αββά Σέριδο ακόμη επικοινωνούσε με τα πνευματικά του τέκνα και με τους άλλους που ζητούσαν γραπτώς τις συμβουλές του. Επειδή λοιπόν κανένας δεν τον έβλεπε, έλεγαν μερικοί κακοπροαίρετοι ότι δεν υπήρχε τέτοιο πρόσωπο και ότι τις αποκρίσεις τις συνέθετε ο Αββάς Σέριδος. Έτσι, και για να διαλύσει την πλάνη αυτή, δέχτηκε για μια και μόνη φορά τους μοναχούς του μοναστηριού

έπλυνε τα πόδια τους. Τον αυστηρό αυτό κανόνα φύλαξε ο Όσιος σε κάθε περίσταση, τόσο ώστε και όταν ακόμη ήταν ασθενής, δεν έβγαινε ποτέ από το κελί του για θεραπεία, ούτε δέχτηκε ποτέ γιατρό. Επίσης, επιμελώς απέφευγε την ανάμειξη στα σκάνδαλα των μοναχών και των μοναστηριών, μέχρι και αυτών των δογματικών ερίδων της εποχής του. Επέκρινε δε με δριμύτητα όσους αναμειγνύονταν και προκαλούσαν τέτοιες έριδες. Σε μια απόκρισή του για τέτοια ζητήματα γράφει: «Ουαί και αλαλά τω γένει ημών, τι αφήκαμεν και τι ερευνούμεν; Ουρανοί φρίττουσιν, τι πολυπραγμονούσιν άνθρωποι;» Ζητούσι πώς εξιχνιάσαι θέλουσι τα ακατάληπτα.

Απαιτεί ημάς ο Θεός ταύτα: αγιασμόν, κάθαρσιν, σιωπήν και ταπείνωσιν. Και πράγματι, εάν αποκτήσουμε τις αρετές αυτές, το πνεύμα της πλάνης και των αιρέσεων διώκεται, και βαθιά ειρήνη επισκιάζει την Εκκλησία. Από τη θαυμαστή αυτή πολιτεία του Οσίου δόθηκε σε αυτόν από το Θεό πλουσιότατο και το χάρισμα της θαυματουργίας. Έτσι, τον Αββά Σέριδο, που κάποτε αρρώστησε βαριά, τον θεράπευσε, παρόμοια και άλλον αδελφό που πολύ βασανιζόταν και άλλους πολλούς. Του Οσίου αυτού όχι μόνο η ψυχή και ο νους χαριτώθηκε και αγιάστηκε, αλλά και αυτό το ιερό σώμα του απορρόφησε τη Θεία Χάρη και Αγιότητα, γι' αυτό και όσα πράγματα άγγιζαν σ' αυτόν,

λάμβαναν και αυτά θεία δύναμη και χάρη. Και το κουκούλι του, το οποίο απέστειλε στον Αββά Ιωάννη, τον σκέπαζε από πολλούς πειρασμούς. Άλλος όσιος έστειλε σε αυτόν το κουκούλι και το πολυσταύρι του και τον παρακάλεσε να τα φορέσει και μετά να του τα στείλει για να τα έχει σκέπη και βοήθεια. Πολλοί έστελναν και έπαιρναν ευλογία, δηλαδή κάποιο μέρος από τον άρτο τον οποίο έτρωγε ή το νερό το οποίο έπινε, και καθώς τα έπαιρναν αυτά, ελαφρώνονταν από τα πάθη τα οποία τους πολεμούσαν. Αυτά που αναφέρθηκαν για τον Άγιο Βαρσανούφιο αρμόζουν να τα πει κανείς και για τον Όσιο Ιωάννη, τον άλλο γέροντα, διότι και αυτός την ίδια ήσυχη ζωή είχε του Βαρσανουφίου

τα ίδια χαρίσματα του Πνεύματος αξιώθηκε. Ιδιαίτερα δε το χάρισμα της προοράσεως και προφητείας, γι' αυτό και επωνομαζόταν Προφήτης. Αυτός ο Όσιος Ιωάννης, ακούοντας τις αρετές του Οσίου Βαρσανουφίου, πόθησε να αγωνιστεί μαζί του, ο δε Όσιος Βαρσανούφιος, καθώς προγνώρισε από τη Χάρη του Θεού ποιος έμελλε να γίνει ο Ιωάννης, έδωσε σ' αυτόν το πρώτο κελί στο οποίο έμενε στη Μονή του Αββά Σερίδου, αυτός δε εγκαταστάθηκε σε άλλο κελί που βρισκόταν εκεί κοντά. Ησύχασε δε ο Όσιος Ιωάννης χρόνους 18 μέχρι την τελευτή του. Κατά το διάστημα αυτό δεν τον είδε ποτέ κανείς να χαμογελάσει ή να ταραχτεί ή χωρίς δάκρυα να κοινωνήσει τα Θεία Μυστήρια,

έλεγε ο ηγούμενος του κοινοβίου. Προέβλεπε και προέλεγε για τη ζωή και το θάνατο. Εξέλεγε με πρόγνωση εκείνους που ήταν άξιοι να χειροτονηθούν ιερείς και άλλα πολλά. Κατά το διάστημα της μακροχρόνιας ασκήσεώς τους, ποτέ δεν συναντήθηκαν μεταξύ τους οι όσιοι αυτοί πατέρες, διότι φύλαξαν με ακρίβεια τους κανόνες τους οποίους αυτοί έβαλαν στους εαυτούς τους.

Μόνο με τον Αββά Σέριδο επικοινωνούσαν και μεταξύ τους και με τους αδελφούς που γραπτά τους ρωτούσαν. Φύλαττε όμως ο μακάριος Ιωάννης απεριόριστη υπακοή και ευλάβεια προς τον μεγάλο γέροντα, τον Όσιο Βαρσανούφιο, και εκτελούσε πιστά τις εντολές του που γραπτά του στέλνονταν, καθώς αυτό σε πολλά μέρη του βιβλίου τους φαίνεται.

Τη θαυμαστή διαγωγή των οσίων τόσο χαριτώθηκαν και τόση ενότητα πνεύματος απέκτησαν, ώστε ό,τι ο ένας από το κελί του έγραφε προς οικοδομή των πιστών, αυτό και ο άλλος από το δικό του κελί επεσφράγιζε χωρίς καμιά ιδιαίτερη μεταξύ τους συνεννόηση. Πολλές φορές δε, καθώς μερικοί απηύθυναν ερωτήσεις χωριστά επί του ιδίου θέματος και στους δυο τους οσίους, λάμβαναν ομοιόμορφες απαντήσεις. Παραμένοντας δε οι μακάριοι έγκλειστοι στα κελιά τους, καθόλου δεν αδιαφόρησαν για τη σωτηρία των πλησίων, αλλά καθημερινά στήριζαν τους πιστούς με τις γραπτές, καθώς προαναφέρθηκε, παραινέσεις τους. Όχι δε μόνο κατά το διάστημα της πρόσκαιρης ζωής τους στήριζαν τους πιστούς αγώνες,

και μετά θάνατον φρόντισαν να τους ωφελήσουν, αφήνοντας σε όλους τους αδελφούς την ιερή τους βίβλο σαν μια κληρονομιά πατρική στα πνευματικά τους παιδιά, για να την διαβάζουν συνεχώς και να λαμβάνουν από αυτή ωφέλεια παντοτινή. Από τις αποκρίσεις δε που περιέχονται στη βίβλο, άλλες μεν έγραψε ο άλλος γέρον, δηλαδή ο Όσιος Ιωάννης, τις περισσότερες δε έγραψε, μάλλον δε υπαγόρευσε, ο Μέγας Γέρον, ο Όσιος Βαρσανούφιος, όχι με θέλημα δικό του, αλλά με προσταγή του Αγίου Πνεύματος προς ωφέλεια των ψυχών, καθώς αυτό λέγει μόνος του: «Ταύτα πάντα, ουχ εξ ιδίου θελήματος γράφω, αλλ' εκ κελεύσεως του Αγίου Πνεύματος». Όλα δε προς διόρθωσιν και ωφέλεια της ψυχής

συνειδήσεως του έσω ανθρώπου. Συνέβη δε και το εξής θαυμαστό γεγονός. Κάποτε ο Όσιος Βαρσανούφιος κάλεσε τον ηγούμενο Σέριδο, τον γραφέα του, και του είπε να γράψει μια απόκριση προς τον μοναχό Ιωάννη, αλλά ο Σέριδος, μην μπορώντας να κρατήσει στο νου του όλα τα λόγια τα οποία του είπε ο Όσιος, σκεπτόταν και απορούσε πώς θα μπορούσε να γράψει τόσα πολλά λόγια και πώς, αφού ήθελε ο Γέροντας να γράψει αυτά, δεν του είπε να φέρει χαρτί και μελάνι για να ακούει ένα ένα τα λόγια και να τα γράφει. Τη σκέψη αυτή του Σερίδου τη γνώρισε ο Μέγας Βαρσανούφιος με το διορατικό χάρισμα του Αγίου Πνεύματος που είχε και αμέσως έλαμψε το πρόσωπό του και είπε προς τον Σέριδο:

«Γράψε και μη φοβηθείς, διότι αν ίσως και σου πω μύριους λόγους, ξέρε ότι το Πνεύμα το Άγιο δεν θα αφήσει να γράψεις ούτε ένα λόγο και γράμμα παραπάνω, ούτε παρακάτω, έστω και αν εσύ το θελήσεις, αλλά θα οδηγήσει το χέρι σου για να γράψεις όσα σου είπα με σειρά και τάξη».

Με τρεις εβδομάδες μετά την τελευτή του ηγουμένου Σερίδου παρέδωσε και ο Όσιος Ιωάννης ο Προφήτης εν ειρήνη και ησυχία την αγία του ψυχή στα χέρια του ζώντος Θεού. Έκτοτε ο Αββάς Βαρσανούφιος σιώπησε και δεν έδινε πλέον αποκρίσεις σε κανέναν. Τέτοια ήταν η ζωή και η πολιτεία των θεοφόρων πατέρων μας Βαρσανουφίου και Ιωάννου.

Υπερφυσικά και ουράνια χαρίσματα αξιώθηκαν να λάβουν από το Θεό και τέτοιο μακάριο τέλος είχαν. Τώρα δε βλέπουν πρόσωπο προς πρόσωπο τον Θεόν, καταλάμπονται από το ανεκλάλητο εκείνο φως της τρισιλίου θεότητος και πρεσβεύουν αδιαλείπτως υπέρ όλου του κόσμου.

Πολλές θεόσοφες διδασκαλίες του Αββά Βαρσανουφίου αναφέρουμε κάποιες λίγες και με αυτές κλείνουμε το σημερινό μας συναξάρι. Πώς μπορεί ο άνθρωπος να είναι αναπαυμένος; «Όλη την ελπίδα σου βάλε επί τον σον Δεσπότην», μας λέγει ο Άγιος, «και αναπαύου», και θα είσαι αναπαυμένος. Πώς μπορεί ο άνθρωπος να ζει αμέριμνα και χωρίς άγχος τη ζωή; Ο Άγιος, αναγνωρίζοντας το θετικό ρόλο των θλίψεων στην πνευματική ζωή, μας συνιστά: «Είτε στις θλίψεις, είτε στις ανάγκες και στενοχώριες, είτε στις ασθένειες και στους κόπους τους σωματικούς, σε όλα όσα σου επέρχονται, ευχαρίστησε τον Θεό», διότι αυτή είναι η αμέριμνη ζωή του ανθρώπου του Θεού. Και αλλού,

τονίζοντας τη μεγάλη σημασία της ευχαριστίας προς το Θεό, μας τονίζει: «Εκείνο που φέρνει τα χαρίσματα του Θεού στον άνθρωπο είναι η καρδία που κινείται σε αδιάκοπη ευχαριστία. Ένα στόμα που αδιάκοπα ευχαριστεί δέχεται τις ευλογίες του Θεού. Η ευχαριστία πρεσβεύει υπέρ της αδυναμίας μας στο Θεό και στην προσευχή, είτε βρούμε είτε δεν βρούμε εκείνο που ζητούμε, να ευχαριστούμε το Θεό», προφανώς διότι και όταν κάτι δεν μας το δίνει, δεν μας το δίνει για το καλό μας. Πάλι για την προσευχή είπε: «Εφόσον έχει μεγάλη δύναμη η δέηση του δικαίου, όταν γίνεται με θέρμη και ζήλο, όπως λέγει η Αγία Γραφή, ας μη αμελούμε να παρακαλέσουμε τους δικαίους να προσευχηθούν για μας».

Διότι, κι αν εμείς είμαστε ανάξιοι, ο καλός ημών Δεσπότης εκτιμά το πρόσωπο των δούλων του, όπως ήδη πολλές φορές το έκαμε, και μας ελεεί. Διότι λέγει η Γραφή: «Έκραξαν από τα βάθη της ψυχής των οι δίκαιοι, και ο Κύριος τους εισήκουσε». Ποια στάση να παίρνουμε όταν μας επαινούν; «Το να έχει κανείς όνομα ή δόξα μεγαλύτερη από την εργασία του», μας λέγει ο Αββάς, «σε τίποτε δεν τον βλάπτει, εφόσον δεν αισθάνεται ευχαρίστηση και ηδονή από τα επαινετικά λόγια ή δεν συμφωνεί με όσα περί αυτού λέγονται. Όπως ακριβώς και εκείνος που συκοφαντείται για φόνο δεν λογίζεται ένοχος ενώπιον του Θεού, εφόσον δεν έχει διαπράξει τέτοιο φόνο». Ο άνθρωπος που επαινείται

οφείλει να σκέπτεται: «Οι άνθρωποι μου έχουν εκτίμηση και δεν γνωρίζουν ποιος είμαι». Ο Αββάς Βαρσανούφιος είπε προς τον κατά σάρκα αδελφό που έγινε μοναχός σε μεγάλη ηλικία και, καθώς αρρώστησε, ζήτησε τη βοήθειά του: «Η ασθένεια αυτή σε κατέλαβε για να μην αναχωρήσεις προς τον Θεό χωρίς καρπούς ασκήσεως. Εάν λοιπόν επιδείξεις υπομονή και αγογγύστως ευχαριστήσεις το Θεό για τη δοκιμασία αυτή, ο Θεός θα σου λογαριάσει αυτή την ταλαιπωρία του σώματος ως αγώνα μοναχικής πολιτείας, επειδή δεν έκανες πολλά έτη ως μοναχός. Ευχαρίστησε λοιπόν, αδελφέ μου, το Θεό, διότι σε έφερε στην κατάσταση αυτή από την οποία τόσο θα ωφεληθείς».

Και στον καθένα μας πολύ είναι η ακόλουθη συμβουλή του Οσίου: «Όταν διέρχεσαι θλίψεις, να ελπίζεις ότι θα έλθει και η αναψυχή, ώστε να υποφέρεις με γενναιότητα τους πειρασμούς και να αποφύγεις την ψυχοβλαβή απογοήτευση. Όταν πάλι έλθει στην ψυχή σου η προσδοκόμενη χαρά, πρόσεξε να μην αιχμαλωτιστείς τελείως από αυτήν και σκορπίσεις τη διάνοιά σου στα χαρούμενα περιστατικά, ώστε να λησμονήσεις το κατά Χριστόν ωφέλιμο πένθος. Αντιθέτως, πρέπει να είσαι συγκρατημένος, αναμένοντας την έλευση της λύπης. Έτσι, όταν θα σου έλθει η αναμενόμενη λύπη, επειδή δεν θα είσαι απροετοίμαστος γι' αυτή, δεν θα ξαφνιαστείς, αλλά με γενναιότητα να υποφέρεις αυτό που περίμενες».

Το νόημα έχει και το ρητό «Ητιμάσθην και ουκ εταράχθην». Γενικώς, αν θέλουμε να κάνουμε προκοπή στην πνευματική μας ζωή, πρέπει να αγαπήσουμε τις θλίψεις. «Αγάπησον τας θλίψεις εν πάση, ίνα γένη υιός δόκιμος των Αγίων». Και ας έχουμε ακόμη υπόψη ότι τα πράγματα φθαρτά και παρερχόμενα εισίν, η δε κατά Θεόν υπομονή σώζει τον κτησάμενον αυτήν.