Saint Xenia of Rome and the Virtue of Detachment

Today, January 24, our Church commemorates Saint Xenia and her two handmaidens; the holy martyrs Paul, Pausirios, and Theodotion, who were brothers; the holy hieromartyr Babylas of Sicily, and his disciples Timothy and Agapios; Saint Macedonios; the translation of the relics of the holy monastic martyr Anastasios the Persian; the holy martyrs Hermogenes and Menas; Saint Philemon, Bishop of Karpasia; Saint Philip the Priest; the holy martyr Barsimos and his two brothers; the holy martyr Hellandios the Commentariensis; Saint Zosimas; the holy Prophet, Forerunner, and Baptist John; and Saint Neophytos the Recluse.

Saint Neophytos the Recluse.

Xenia came from a distinguished family, and her baptismal name was Eusebia. Her parents were devout, honored, and wealthy nobles of Rome. They raised her to love virtue and live as a Christian. When she came of age, a wealthy nobleman asked to marry her. Without knowing her wishes, her parents gave their word and prepared for the wedding. But all her thoughts were turned toward the heavenly Bridegroom, and her heart was filled with divine love for Him. Wanting to devote herself entirely to Christ her Bridegroom, she decided to leave in secret. She confided her plan to two of her most beloved and trusted handmaidens.

They promised never to leave her. They would gladly follow wherever she went, loving and protecting her until death. So the three of them, united in their love of God, began to prepare. Eusebia gave her silver and gold jewelry to widows and orphans. Then, as the wedding drew near, they dressed as men one night, apparently for safety, and left the house with great joy. God had enlightened them to renounce this vain world for His sake. They reached the sea and, by God's good providence, found a ship about to sail for Alexandria. They boarded it and arrived there a few days later.

From there, another ship took them to Kos. “Be careful,” the saint told her companions. “Tell no one our secret or where we come from. And do not call me Eusebia; call me Xenia, a stranger. I have left my homeland and my parents and become poor and a stranger for the sake of the Lord, who became a stranger for us.” They stayed in a rented house, where Xenia prayed that God would not abandon her but would send her a trustworthy guide and shepherd. God, in His goodness, heard her prayer. Xenia saw a venerable elder approaching them, a man of prayer whose bearing showed he served God. She fell at his feet and begged him to teach them and guide them toward salvation. He asked how they had come to the island, and they told him.

He told them his name was Paul. He was from Mylasa in Asia Minor and was the abbot of a small monastery. He was returning home from a pilgrimage to Jerusalem. The three women followed the elder to Mylasa, where he gave them quiet cells near the monastery. There Xenia built a church dedicated to Saint Stephen the Protomartyr. In time, many other women gathered to follow her example, and it became a women's monastery. Around then, the bishop of the city reposed, and Paul was chosen as his successor. He appointed Xenia a deaconess, as was the custom at the time,

to teach the faith to women and serve them. From then on, she lived with such severe self-denial that the demons shuddered and could not come near her. She ate once every three days, or once a week when she faced spiritual warfare. Even then, she ate only plain dry bread soaked in water. She concealed this from the other women as much as she could, to avoid their praise. Despite her fasting, she kept her rule of prayer, spending most of the night struggling in prayer and kneeling before God. Many times they saw her kneel at sunset and remain in prayer until the bell for Matins (Orthros) sounded. At other times she spent the whole night praying and weeping. Above all, she had

humility. Despite her many virtues, she humbled herself as though she were the greatest sinner. Along with humility, she had gentleness, and she never became angry with anyone. She also loved all the sisters and served them humbly. In short, she cultivated every virtue. Having fought the good fight, the time came for her to depart to the One she loved. On the feast of Saint Ephraim, who had lived an ascetic life in Mylasa, Bishop Paul had been invited to the village where the saint's church and relics were kept. Saint Xenia gathered the sisters, thanked them, told them that her death was near, and asked them to pray for her soul.

The sisters wept, and she comforted them. She prayed for them, asked each of them for forgiveness, and then went into the church to pray. At that moment, light came down from heaven, along with a wonderfully sweet heavenly fragrance. When they opened the door and entered, they found that blessed Xenia had already reposed. God, who glorifies those who glorify Him, showed everyone the closeness to Him she had been granted: in the clear midday sky, He revealed a wreath of brilliant stars with a cross at its center. A great crowd gathered. The bishop came to venerate the saint, and they carried her in procession through the city. The wondrous wreath of stars followed her.

That night they kept vigil, singing hymns. Many sick people were healed as they touched her honored relics. They carried her to a place called Sikinion and buried her there. When she was laid to rest, the circle of stars disappeared. The bishop distributed the sheets from her bed among the people as a blessing filled with grace. Before long, both of the saint's handmaidens also reposed and were buried beside her, as she had instructed. The first to die had revealed nothing. The last told the whole story in detail, because the bishop had given her a penance that required her to speak, for the glory of God.

When the people heard it, they marveled, and their reverence for blessed Xenia grew still greater. Not long afterward, Bishop Paul, truly worthy of remembrance and praise, departed to the Lord. He had shepherded his spiritual flock well and in a way pleasing to God, and he was granted the grace for his relics to work miracles.

The life of Saint Xenia, whom we celebrate today, gives us an opportunity to speak about a great and essential virtue of Christian life: spiritual exile, or detachment from the world. It is a virtue taught by the Gospel and lived especially by monks. Yet Christians living in the world can and should live it too, as far as they are able. Spiritual exile means letting go of attachment to things. As Saint John Climacus tells us, it means leaving behind, in body and in all our desires, everything worldly and earthly, and no longer turning back to it. Such things hinder our nous, our spiritual mind, and our will from pursuing the godly purpose we have set before ourselves. Spiritual exile means separating

both soul and body from anything that could lead us to Hell. It can even mean distancing ourselves from people when they become an obstacle to our spiritual life. We do not leave the world because we hate people or the places we come from—God forbid. We do so to avoid the harm and spiritual dangers that can arise from our dealings and conversations with them, when these keep us from fully obeying God's commandments. Spiritual exile also means giving up our own will and our insistence on our own opinions. Finally, it means turning away from all vainglory. In a few words, spiritual exile means leaving behind

everything that is not God, so that we may be fully united with Him.

Σήμερα, 24 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη της Οσίας Ξένης και των δύο θεραπαινίδων αυτής, των Αγίων Μαρτύρων Παύλου, Παυσιρίου και Θεοδοτίωνος των αυταδέλφων, του Αγίου Ιερομάρτυρος Βαβύλα, του εν Σικελία και Τιμοθέου και Αγαπείου των μαθητών αυτού, του Οσίου Μακεδονίου, της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Οσιομάρτυρος Αναστασίου του Πέρσου, των Αγίων Μαρτύρων Ερμογένους και Μηνά, του Αγίου Φιλίμωνος Επισκόπου Καρπασίου, του Αγίου Φιλίππου του Πρεσβυτέρου, του Αγίου Μάρτυρος Βαρσίμου και των δύο αδελφών αυτού, του Αγίου Μάρτυρος Ελλανδίου του Κομενταρησίου, του Οσίου Ζωσιμά, του Αγίου Προφήτη, Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, και του Οσίου Νεοφύτου του Εγκλείστου.

Του Οσίου Νεοφύτου του Εγκλείστου.

Η Ξένη ήταν από γένος επιφανές, το δε βαπτιστικό της όνομα ήταν Ευσεβία. Οι γονείς της ήταν φιλόθεοι, ένδοξοι και πλούσιοι άρχοντες της Ρώμης. Την ανέθρεψαν φιλαρέτως και χριστιανικώς. Όταν έφτασε στην ώριμη ηλικία, τη ζήτησε ως νύμφη κάποιος πλούσιος και ευγενής. Οι γονείς της, μη γνωρίζοντας τη γνώμη της, έδωσαν το λόγο τους και ετοίμασαν τα του γάμου. Εκείνη όμως είχε όλο της το νου δοσμένο στον ουράνιο νυμφίο και την καρδιά της γεμάτη από το θείο του έρωτα. Θέλοντας λοιπόν να αφιερωθεί εξ ολοκλήρου στον νυμφίο Χριστό, αποφάσισε να φύγει κρυφά. Εκμυστηρεύτηκε δε το σκοπό της σε δύο από τις πιο αγαπητές και έμπιστές της δούλες.

Της υποσχέθηκαν να μη χωριστούν ποτέ από αυτή, αλλά να την ακολουθήσουν πρόθυμα όπου και αν θα πήγαινε και έως θανάτου να την αγαπούν και να την φυλάττουν. Έτσι λοιπόν οι τρεις αυτές με κοινή φιλόθεη γνώμη άρχισαν να προετοιμάζονται. Μοίρασε η Ευσεβία τα αργυρά και χρυσά κοσμήματά της στις χήρες και τα ορφανά και, όταν πλησίαζαν οι μέρες του γάμου, κάποια νύχτα με ανδρική στολή, προφανώς για λόγους ασφαλείας, βγήκαν και έφυγαν από το σπίτι με πολλή χαρά, διότι τις φώτισε ο Θεός να απαρνηθούν για χάρη Του το μάταιο τούτο κόσμο. Έφτασαν στη θάλασσα, Θεού ευδοκούντος, βρήκαν πλοίο που έφευγε την ώρα εκείνη για την Αλεξάνδρεια. Επιβιβάστηκαν και σε λίγες μέρες έφτασαν εκεί.

100. Με άλλο πλοίο πήγαν στην Κω. «Προσέχετε», της έλεγε η Οσία, «και μην πείτε σε κανέναν το μυστικό, ούτε την πατρίδα μας, ούτε να με λέτε Ευσεβία, αλλά Ξένη να με ονομάζετε. Καθώς ξενιτεύτηκα από την πατρίδα και τους γονείς μου και έγινα πτωχή και ξένη για τον ξενιτεύσαντα Κύριο». Εκεί έμειναν σε κάποιο νοικιασμένο σπίτι και η Αγία παρακάλεσε το Θεό να μην την εγκαταλείψει, αλλά να της στείλει απλανή οδηγό και ποιμένα. Στην δέηση της Αγίας επάκουσε ο Πανάγαθος Θεός και η Ξένη είδε να έρχεται προς αυτές ιεροπρεπής, ασκητικός και σεβάσμιος γέροντας. Έπεσε στα πόδια του και τον παρακάλεσε να τις διδάξει και να τις οδηγήσει προς τη σωτηρία. Τις ρώτησε και του είπαν πώς βρέθηκαν στο νησί.

Τους είπε δε ότι ονομαζόταν Παύλος. Ήταν από τα Μύλασα της Μικράς Ασίας, ηγούμενος ενός μικρού μοναστηριού, και ότι επέστρεφε στην πατρίδα του από τα Ιεροσόλυμα, όπου είχε μεταβεί χάριν προσκυνήσεως. Οι τρεις ακολούθησαν τον γέροντα στα Μύλασα, όπου κοντά στο μοναστήρι τις έδωσε ησυχαστικά κελιά. Εκεί η Οσία έκτισε εκκλησία στο όνομα του Πρωτομάρτυρος Στεφάνου και, με τον καιρό, καθώς μαζεύτηκαν και άλλες πολλές που θέλησαν να τη μιμηθούν, έγινε μοναστήρι γυναικών. Τον καιρό εκείνο εκοιμήθη ο επίσκοπος της πόλεως εκείνης και ψηφίστηκε νέος ο προαναφερθείς Παύλος, ο οποίος πρότεινε και έκανε την Ξένη διάκονο, καθώς τότε είχαν συνήθεια,

να κατηχεί και να διακονεί τις γυναίκες. Ιδιαίτερα από τότε ζούσε με τόση σκληραγωγία, ώστε οι δαίμονες έφριτταν και δεν μπορούσαν να την πλησιάσουν. Έτρωγε μια φορά κάθε τρεις μέρες και, όταν είχε πόλεμο, μια φορά την εβδομάδα, και εκείνο απλό παξιμάδι που έβρεχε στο νερό. Αυτά τα έκανε κρυφά από τις άλλες όσο μπορούσε για να αποφύγει τον έπαινο. Με όλη δε τη νηστεία της, δεν άφηνε τον κανόνα της, αλλά αγωνιζόταν το περισσότερο μέρος της νύχτας με γονυκλισίες και προσευχή. Πολλές φορές την είδαν να γονατίζει στην προσευχή από τη δύση του ηλίου και να μένει έτσι προσευχόμενη μέχρι που έκρουε το σήμαντρο του όρθρου. Άλλες φορές περνούσε όλη τη νύχτα με προσευχή και δάκρυα. Πάνω απ’ όλα

την ταπείνωση. Αν και είχε τόσες αρετές, ταπεινοφρονούσε σαν να ήταν η μεγαλύτερη αμαρτωλή. Κοντά στην ταπείνωση είχε την πραότητα και ποτέ δεν θύμωσε και δεν οργίστηκε εναντίον κάποιου. Επίσης, είχε την αγάπη προς όλες που ταπεινά τις υπηρετούσε και γενικά κατόρθωσε όλες τις αρετές. Έτσι, αφού καλώς αγωνίστηκε, ήλθε η ώρα να απέλθει προς ον ηγάπησεν. Κατά την εορτή του Αγίου Εφραίμ που αγωνίστηκε στα Μύλασα, ο επίσκοπος Παύλος είχε προσκληθεί στο χωριό που είχε το ναό και το λείψανο του Αγίου. Η Οσία Ξένη μάζεψε τις αδελφές, τις ευχαρίστησε, ανακοίνωσε τον επικείμενο θάνατό της και τις παρακάλεσε να δέονται για την ψυχή της.

Συνέχεια... Εκείνες θρηνούσαν, τις παρηγόρησε, προσευχήθηκε για αυτές, πήρε από όλες συγχώρηση και πήγε μετά στο ναό και προσευχόταν. Την ώρα εκείνη ήλθε φως από τον ουρανό και γλυκύτατη ουράνια ευωδία. Όταν άνοιξαν και μπήκαν μέσα, βρήκαν τη μακαρία Ξένη να έχει ήδη κοιμηθεί. Ο δε Θεός που δοξάζει τους αυτόν δοξάζοντας κατέδειξε σε όλους την παρρησία που αξιώθηκε με το να φανερώσει στο μεσημεριανό και χωρίς σύννεφο ουρανό στεφάνι και στο μέσον σταυρό από άστρα λαμπρότατα. Μαζεύτηκε πλήθος κόσμου. Ο επίσκοπος ήρθε και προσκύνησε την Οσία, την οποία λιτάνευσαν στην πόλη. Την ακολουθούσε δε ο των αστέρων θαυμάσιος στέφανος.

Τη νύχτα αγρύπνησαν ψάλλοντας, πολλοί δε ασθενείς θεραπεύτηκαν καθώς άγγιζαν το τίμιο λείψανο. Το μετέφεραν και το ενταφίασαν στον τόπο που καλούνταν Σικίνιο και με την κατάθεση εξαφανίστηκε ο κύκλος των αστέρων. Τα σεντόνια που είχαν στο κρεβάτι ο επίσκοπος τα μοίρασε στο λαό ως χαριτόβρυτη ευλογία. Σε λίγο καιρό τελεύτησαν και οι δύο δούλες της Αγίας και τις ενταφίασαν μαζί με εκείνη καθώς η ίδια είχε παραγγείλει. Εκείνη που κοιμήθηκε πρωτύτερα δεν ομολόγησε γιατί δεν είπε τίποτε, αλλά η τελευταία τα φανέρωσε όλα και λεπτομερώς καθώς ο επίσκοπος της έδωσε επιτίμιο να τα πει προς δόξαν Θεού.

Τα άκουσαν, θαύμασαν. Όλων που τα έμαθαν η ευλάβεια για τη μακαρία Ξένη έγινε ακόμη μεγαλύτερη. Μετά από λίγο καιρό και ο επίσκοπος Παύλος, όντως αοίδιμος και αξιέπαινος, απήλθε προς τον Κύριο έχοντας ποιμάνει καλώς και θεαρέστως τα λογικά του θρέμματα, αξιώθηκε δε το λείψανό του να επιτελεί θαύματα.

Συμφώνως με αυτό, ο τρόπος ζωής της σήμερα εορταζομένης Οσίας Ξένης μας δίδει την ευκαιρία να αναφερθούμε σε μια μεγάλη και βασική αρετή της χριστιανικής ζωής που ονομάζεται ξενιτεία. Πρόκειται για μια ευαγγελική αρετή που βιώνεται κατ' εξοχήν από τους μοναχούς. Μπορεί όμως και πρέπει, εν τω μέτρω του δυνατού, να βιώνεται και από τους εν τω κόσμω χριστιανούς. Ξενιτεία είναι αποξένωση από τα πράγματα. Ξενιτεία είναι, μας λέγει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, να αναχωρήσει κανείς με το σώμα του και με όλη του την επιθυμία από όλα τα κοσμικά και γήινα και να μη στραφεί πλέον σε αυτά, διότι εμποδίζουν το νου και τη θέληση από τον κατά Θεόν σκοπό που βάλαμε. Ξενιτεία είναι να ξενιτεύσει κανείς

την ψυχή και το σώμα του από όλα εκείνα που μπορούν να του προξενήσουν κόλαση. Ξενιτεία είναι απομάκρυνση ακόμη και από πρόσωπα όταν αποτελούν πνευματικό εμπόδιο. Δεν αναχωρούμε δε από τον κόσμο ως μισούντες δήθεν τους ανθρώπους και τους τόπους μας, μη γένοιτο, αλλά για να αποφύγουμε τη βλάβη και τη ζημία και τους ψυχικούς κινδύνους που μπορεί να μας συμβούν από τις συναναστροφές και συνομιλίες τους, οι οποίες μας εμποδίζουν από το να εκτελούμε εντελώς τα θεία προστάγματα. Ξενιτεία είναι ακόμη η εγκατάλειψη κάθε ιδίου θελήματος και κάθε ιδίας γνώμης και τέλος ξενιτεία είναι η αποξένωση από κάθε κενοδοξία. Ξενιτεία με δύο λόγια είναι το να αφήσουμε

ό,τι που δεν είναι ο Θεός για να ενωθούμε πλήρως με το Θεό.