Saint Theodosius the Cenobiarch: Asceticism, Mercy, and Endurance

On January 11, our Church commemorates Saint Theodosius the Cenobiarch, the God-bearing teacher of the desert. It also celebrates the gathering of the Myriads of Holy Angels and commemorates Saint Anastasia at Domninus’s Portico; Saint Stephen of Plakivines; Saints Theodore and Agapios the Archimandrite; the holy martyr Mairos; and Saint Vitalios.

Our God-bearing father Theodosius, also called the Cenobiarch, lived in the fifth century after Christ. He came from the village of Mogarissos in Cappadocia. His parents loved God and were devout. His father was named Proairesios and his mother Evlogia. Later, her own son received her as a nun. She had given him life according to the flesh, and he in turn helped her find the good life of the spirit. As he grew in body and spirit, his life was remarkable even in his youth, showing what he would become. He was a gifted reader of Holy Scripture. One day, he read in Genesis that

the Lord had commanded Abram to leave his relatives and friends. He also read in the Holy Gospel the Lord’s words urging us to leave brothers, parents, and everything else for love of Him, if we wish to be counted worthy of eternal blessedness. His heart burned to follow the narrow way and find the spacious life of the age to come. So he prayed to the Lord to guide him toward salvation and set out for Jerusalem, at the time when the Fourth Holy Ecumenical Council was being held against the impious Nestorius and other heretics. When the good Theodosius reached Antioch, he went to Saint Simeon the Stylite to venerate him, receive his blessing, and

seek his counsel on the path to salvation. As Theodosius approached the pillar, before he could even greet him, Simeon called out from above: ‘Welcome, Theodosius, man of God!’ Astonished, Theodosius fell to the ground and bowed before the saint with humility. Then he climbed the pillar, and they embraced. The great Simeon foretold what Theodosius would later accomplish. Strengthened in soul by Simeon’s holy prayers, Theodosius went to Jerusalem and venerated the holy sites. Thinking wisely, he decided first to seek out spiritual fathers who could teach him the monastic way, and

then to settle in the desert. He went to an elder named Longinus, who was more virtuous and experienced than the other fathers of that time. Theodosius lived with him for a long while, sharing his dwelling and working to grow in virtue. After studying carefully under this good teacher, Theodosius lived alone for a time in an old cell, as his elder had instructed him. Soon his reputation spread everywhere, for virtue reveals a person just as a lamp makes its bearer visible to all. But many people came to see him there, disturbing him and keeping him from the beloved, sweet hesychia, the inner stillness he sought.

So he climbed to the top of the mountain and stayed in a cave where, according to an ancient tradition, the three Magi had spent the night after worshipping the Lord and being told by an angel to return to their country by another road. There the saint laid the first foundation of his spiritual life: blessed love, the summit of all virtues. He loved the Lord with all the powers of his soul, all his heart, and all his will. He set aside every earthly thing and longed only for Him, the Giver of Life and Salvation. He lived with one purpose: to do nothing displeasing to God. In his spiritual struggle, he proved brave and steadfast.

Flattery could not sway him, and threats could not make him yield when he was ordered to do something contrary to God’s will. He carefully discerned the logismoi, the intrusive thoughts of the heart, and by the wisdom of almighty God he knew the schemes of the ruler of this world. He often kept vigil, prayed continually, and shed tears like rivers. Many times he spent the whole night standing in prayer. He had great humility and gentleness. He was strict and unyielding in restraining the body and never ate his fill. He ate only enough to keep his many fasts from making him ill. And even that little food was nothing rich, but only dates, carob pods, or...

soaked pulses or wild greens. For thirty whole years he did not taste bread. Instead, he nourished his soul day and night by meditating on the law of the Lord, and so he bore abundant, sweet fruit. He lived with this discipline throughout his youth and kept it even into old age. He rejoiced in pain and toil as others rejoice in bodily pleasures. Because of his virtues and the grace he had received, he was like a city set on a hill, plain for all to see. Many gathered around him to be nourished by the sweetness of his virtue and to make progress themselves. At first he did not want to receive them, fearing they would disturb his hesychia, his inner stillness.

But when he saw their eagerness and good intentions, he welcomed them. He knew how wrong it would be to neglect love for one’s neighbor and fail to love him as oneself. He taught them by word and helpful example how to live in a way pleasing to God. Knowing that remembrance of death is true wisdom and can lead a person to live virtuously, he told his disciples to build a burial place. There each one could see the grave in which he would one day be laid and prepare himself. One year, on Holy and Great Saturday, the blessed fathers had no food with which to celebrate the holy and great day of Pascha.

There were twelve of them. They grieved less for their lack of food than for the fact that they had no bread with which to celebrate the Divine Liturgy and receive the Holy Mysteries. Seeing their downcast faces and knowing they were grumbling inwardly, Theodosius told them, ‘Prepare the holy altar, and do not be troubled. The One who fed so many thousands in the desert and later satisfied thousands with five loaves will send help even to us, unworthy as we are.’ And his words came true. Just as God provided a ram for Abram to offer in sacrifice, He now sent to the monastery a man with two mules loaded with bread, wine, and other necessities.

The holy fathers rejoiced and glorified the merciful Lord, who had not abandoned them but provided for their souls and bodies until holy Pentecost. When the need arose for a new and larger monastery, the saint took a censer, placed unlit coals in it with incense on top, and walked through the desert, praying to God:

‘O Lord my God, You worked so many wonders for Israel. You heard Elijah’s prayer and sent fire from heaven to consume his sacrifice for Your glory. Almighty Master, hear me now, Your servant, and show us where You will us to build a Church in Your strength and a monastery where we may live and glorify You.’

After they had walked some distance, smoke rose from the coals at one particular spot, together with a marvelous fragrance beyond description. The monks rejoiced greatly and at once laid the foundations to the glory of God. They built a great and beautiful Church and a spacious monastery with cells, places to care for the sick, guest houses, and everything else needed to give rest to monks and to laypeople who came to venerate the holy place. Blessed Theodosius was deeply compassionate. He cared for people’s spiritual needs and worked to provide for their bodily needs as well. Every day, poor people came to the monastery,

along with the sick and others burdened by hardship. He cared for them all with compassion, and no one left without help. The saint was eyes to the blind, clothing to the naked, shelter to the homeless, a physician to the sick, and a servant to all who suffered in soul or body.

He washed their wounds and bodily injuries, comforted them, and urged them all to show patient endurance in hardship so they might enjoy the eternal kingdom. Some careless monks grumbled about the visitors. They did not want to serve them or even look at them. But the saint and the more devout brothers served everyone generously.

No one there was looked down on for being poor or unknown. The more needy, poor, and overlooked someone was, the better they cared for him. Not a day passed without their welcoming a hundred visitors or more. And the more compassion they showed the poor, the more their generous Benefactor gave back to them, so that they never lacked what they needed for the body. Once a great famine struck the whole region. When the Feast of Palms arrived, the poor hurried to the monastery, and an immense crowd gathered. Seeing so many people, the monks in charge of the meals feared the bread would run out, so they gave each person less than usual. When the saint saw what they were doing,

he reproved the monks for their lack of faith. He ordered them to open the doors and let everyone into the dining hall. Taking all the food they had, he said to the visitors, ‘Brothers and sisters, eat to the glory of God until you are full.’ The poor ate their fill, and afterward the storeroom held more bread than it had before. God, who works wonders, multiplied those few loaves and satisfied the visitors, just as He had satisfied the five thousand with only five loaves. Later the servants went to the bread storeroom to see whether a few loaves remained for the monks. Finding it full, they marveled and praised the saint whom they had earlier criticized and

grumbled against. Thus the generous God rewarded Theodosius many times over for his good intentions and made him known everywhere, for He glorifies those who glorify Him through their deeds. But who could recount in detail the virtues of this God-loving shepherd and the achievements of his holy flock? He raised and guided 693 disciples toward God, and they lived lives pleasing to Him. Some ended their lives in the desert, some became bishops, and some became abbots. Other disciples renounced the world completely and spent as many as eighty years in the desert in ascesis, the ascetic life. Among his other virtues,

the saint dearly loved reading. A book was never absent from his hands, even when he was ill or very old. He read day and night to be edified by the sacred words. Whatever happened, he remained gentle, humble, and mild. But when the faith was in danger, the devout Theodosius stood firm and contended fiercely. In the words of Scripture, he was a blazing fire and a cutting sword, destroying the weeds of evil. So he opposed the lawless Emperor Anastasius, a bitter enemy of the holy Fourth Ecumenical Council, who followed the heresy of the impious Eutyches, Dioscorus, and Severus,

who held that Christ had only one nature. ‘We will neither depart from nor betray this Orthodox faith,’ he wrote to the emperor, ‘even if you put us to death ten thousand times.’ Saint Theodosius went with many of his monks into places darkened by error. He strengthened the faithful, stirred the indifferent, and reassured those who doubted the Orthodox faith. He urged them not to fear the threats of tyrants, but to be ready to die if faithfulness to God required it. Now a wealthy and devout woman from Alexandria had an only son. One day, while playing with other children, he fell into a deep well, whether through carelessness or through the work of a demon.

Some people nearby lowered men into the well on ropes to bring the boy up for burial, since no one believed he could still be alive. But when they reached the bottom, they saw him—what a wonder!—sitting on the water, as though someone strong were holding him up. He was not even wet. Everyone was amazed. When they brought him up and his mother saw him alive, though all had thought he had drowned, her joy was beyond words. They asked the boy how he had kept from sinking. He said, “An elderly monk, who looked like this, held me in his arms and would not let me sink.”

From the description, they realized it was Saint Theodosius. His devout mother took the boy to the saint’s monastery to give thanks for this great kindness. The moment the boy saw him, he cried out to his mother, “That is the man who held me so I would not drown!” The woman fell at the saint’s feet in gratitude, kissing them through her tears. There was also a courageous military commander named Kyriakos, the Count of the East. Before setting out with his soldiers against the Persians, he went to the Holy Land to venerate its holy places

and seek the Lord’s help. When he heard of Saint Theodosius, he went to him and asked for his blessing. The saint urged him, as David teaches, to place his hope in divine power, rather than in his sword and bow. The count then asked for the rough hair garment Theodosius wore beneath his clothes, to serve as a shield and protection in battle. Seeing his deep devotion, Theodosius gave it to him. Kyriakos wore it like a breastplate. He went to Persia, performed great feats of courage, and returned with honor and glory. Grateful to his benefactor, he came back to the saint and said:

“I thank you, most holy Father. You were the cause of my victory. I wore your hair garment like a breastplate, and when we entered battle, a deep darkness covered the whole region. Our enemies could not see one another. Yet I could see you guiding me to places where I won remarkable victories, until I had driven them away completely.” Saint Theodosius helped Kyriakos in this wondrous way, and he rescued many others from danger as well.

He saved some from storms at sea and from drowning. He protected others on land from wild beasts. In his goodness, he sometimes helped even animals. He also had the gift of foresight and clearly knew what was going to happen. One day he ordered the signal to be sounded earlier than usual. The brothers gathered and asked what had happened. He sighed deeply and replied, “Fathers, let us pray to the Lord. I see the wrath of God coming swiftly from the East.” They could see nothing, so they did not grieve over the disaster to come. On the sixth day, word arrived that a great earthquake had struck Antioch at the very hour the saint had seen the vision. Then the brothers remembered his foretelling and marveled.

He was deeply humble and never thought himself important. Once, when he saw two brothers quarreling bitterly, he urged them to end their hostility, as the Lord commands. But anger had overcome them, and they refused. So he fell at their feet and pleaded with them: the shepherd before his sheep, the father before his children, the teacher before his disciples, the physician seeking to heal his patients’ wound. Still they would not listen. In profound humility, he bowed his holy head to the ground and would not rise until the hatred in their hearts had faded. At last he brought them to kiss one another and make peace. After accomplishing these and many other things,

the time drew near for the truly godly Theodosius to depart to his beloved Christ. He fell gravely ill and lay for a year in great pain. The skin around his hips broke down, and the wound reached the bone. Yet he never complained or spoke a bitter word. He gave glory to the Lord with a generous heart. Seeing how much he suffered, an elder said to him, “Father, pray to the Lord to deliver you from this terrible illness.” The saint looked at him sharply and said, “Do not say such an improper thing. That most harmful intrusive thought, a logismos, has come to me many times too.

“Knowing it came from a demon, I drove it away. I have enjoyed many good things in this life and become known and honored everywhere. It is fitting that I suffer a little, so that I may find comfort in the life to come and not hear the dreadful judgment spoken to the rich man: ‘You received your good things in your lifetime.’” Throughout his illness, he continued to thank and glorify the Lord. Despite his suffering, he prayed continually and foretold many things to the brothers, all of which came to pass. When the saint knew that he would depart to the Lord in three days, he summoned three bishops. He embraced them and asked their forgiveness. Then

he prayed quietly to the Lord, folded his hands across his chest in the shape of a cross, and entrusted his courageous soul—a soul the demons feared—to the hands of the all-good God. He had lived 105 years.

Sometimes, when something painful comes upon us—a calamity, a serious illness, or some other hardship—an intrusive thought, a logismos, or a question arises: “Why me? What have I done? Am I worse than other people?” That is because we have learned to see such things only in a negative light. Yet in today’s account of the saint’s life, we heard that Saint Theodosius, undoubtedly a holy man full of God’s grace, worked miracles, healed the sick, and drove out demons. Even he, near the end of his earthly life, when he was spiritually mature, endured a long and painful illness. How did he understand it? How did he live through it? With a deeply hopeful outlook. Although he had great boldness before God and had healed so many others, he did not even ask God to free him from his agonizing illness. Let us recall what he said to the elder who urged him to pray for deliverance: “I have enjoyed many good things in this life and become known and honored everywhere. It is fitting that I suffer a little, so that I may find comfort in the life to come and not hear that dreadful judgment:

‘Rich man, you received your good things in your lifetime.’ There are other reasons, too, why God permits suffering to enter our lives. Whatever the reason, He permits it for our benefit. If we face our various temptations in this way, we will truly be greatly benefited.

11 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Οσίου και Θεοφόρου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου και Καθηγητού της Ερήμου, επιτελεί τη σύναξη των Μυρίων Αγίων Αγγέλων, επιτελεί τη μνήμη της Αγίας Αναστασίας εν τη Δομνίνου Εμβόλη, του Οσίου Στεφάνου του εν Πλακιβινές και των Αγίων Θεοδώρου και Αγαπείου του Αρχιμανδρίτου, του Αγίου Μάρτυρος Μαΐρου και του Οσίου Βιταλίου.

Θεοφόρος πατέρας μας Θεοδόσιος, που ονομάζεται και Κοινοβιάρχης, έζησε κατά τον 5ο μετά Χριστόν αιώνα. Καταγόταν από το χωριό Μογαρισσός της Καπαδοκίας. Οι γονείς του ήταν φιλόθεοι και ευσεβείς. Ο πατέρας του ονομαζόταν Προαιρέσιος και η μητέρα του Ευλογία, η οποία έγινε κατόπιν μοναχή από τον ίδιο το γιο της και, καθώς αυτή έδωσε σε εκείνον το «είναι» κατά τη σάρκα, έτσι και αυτός της προξένησε το κατά το πνεύμα «ευ είναι». Ανατράφηκε λοιπόν και αυξήθηκε κατά τη σωματική και πνευματική ηλικία και από τη νεότητά του η ζωή του ήταν θαυμαστή, δείχνοντας ποιος έμελλε να γίνει αργότερα. Στην ανάγνωση της Θείας Γραφής ήταν πολύ ικανός και, διαβάζοντας κάποτε στη Γένεση ότι

ο Κύριος πρόσταξε τον Άβραμ να ξενιτευθεί από τους συγγενείς και φίλους του και στο Ιερό Ευαγγέλιο τα λόγια του Κυρίου, με τα οποία μας προτρέπει να αφήνουμε αδελφούς και γονείς και όλα τα πράγματα για την αγάπη Του, αν θέλουμε να αξιωθούμε την αιώνια μακαριότητα, ανεφλέγετο η καρδιά του για τη στενή οδό, για να εύρει ευρυχωρία των μελλόντων αιώνων. Έτσι έκανε προσευχή στον Κύριο να τον οδηγήσει προς τη σωτηρία και κίνησε να πάει στα Ιεροσόλυμα όταν γινόταν η Τετάρτη Αγία Οικουμενική Σύνοδος κατά του ασεβούς Νεστορίου και των άλλων αιρετικών. Λοιπόν, όταν έφτασε στην Αντιόχεια ο καλός Θεοδόσιος, πήγε να προσκυνήσει τον Άγιο Συμεών τον Στυλίτη για να λάβει την ευλογία του και να

τον συμβουλευτεί τα σωτήρια. Όταν δε πλησίαζε στο στύλο, πριν να χαιρετήσει αυτός, φώναξε ο Συμεών από το στύλο και του είπε: «Καλώς ήλθες, άνθρωπε του Θεού Θεοδώσιε». Θαυμάζοντας ο Θεοδώσιος έπεσε κατά γης και προσκύνησε τον Όσιο με ταπείνωση. Μετά ανέβηκε στο στύλο, ασπάστηκαν ο ένας τον άλλον και τότε του προφήτευσε ο Μέγας εκείνος Συμεών όσα έμελλε ο Θεοδόσιος να κατορθώσει αργότερα. Αφού δυναμώθηκε κατά την ψυχή με τις ιερές ευχές του Συμεώνος, ο Θεοδόσιος πήγε στα Ιεροσόλυμα και προσκύνησε στα Άγια Προσκυνήματα. Φρονίμως σκεπτόμενος, αποφάσισε να πάει να βρει πρώτα πνευματικούς πατέρες για να μάθει τη μοναχική τάξη,

κατόπιν να κατοικήσει στην έρημο. Πήγε λοιπόν σε ένα γέροντα ονόματι Λογγίνο, ο οποίος ήταν από τους άλλους πατέρες τον καιρό εκείνο εναρετότερος και δοκιμότερος και έκανε μαζί του πολύ καιρό ως ομοδίαιτος και συγκάτοικος, εργαζόμενος την αρετή. Ο Θεοδώσιος, αφού εκπαιδεύτηκε με επιμέλεια στον καλό εκείνο διδάσκαλο, και μόνος του σε ένα παλιό κελί, καθώς τον πρόσταξε ο γέροντάς του, και αφού έκανε εκεί λίγο καιρό, ακούστηκε παντού η φήμη του, επειδή η αρετή φανερώνει τον άνθρωπο, όπως η λαμπάδα δείχνει σε όλους αυτόν που την φέρει. Επειδή όμως εκεί σύχναζαν πολλοί και τον ενοχλούσαν και τον εμπόδιζαν από την ποθητή σ' αυτόν και γλυκύτατη ησυχία,

ανέβηκε στην κορυφή του όρους και έμεινε σε ένα σπήλαιο, στο οποίο κατά παλιά παράδοση διανυκτέρευσαν οι τρεις μάγοι, αφού είχαν προσκυνήσει τον Κύριο και τους είχε προστάξει ο Άγγελος να επιστρέψουν δι' άλλης οδού στη χώρα τους. Εκεί ο Όσιος έβαλε σαν πρώτο θεμέλιο της πνευματικής του ζωής την κορυφή όλων των αρετών, την μακαρία αγάπη, και αγάπησε τον Κύριο με όλες τις ψυχικές του δυνάμεις και με όλη την καρδιά του και με όλη τη θέληση, καταφρονώντας όλα τα επίγεια και ποθώντας μόνο Αυτόν, τον Χορηγό της Ζωής και της Σωτηρίας. Ζούσε έχοντας μόνο ένα σκοπό, να μην κάνει τίποτε που να μην είναι ευάρεστο στο Θεό. Στον πνευματικό του αγώνα φάνηκε ανδρείος και γενναιότατος.

Δεν νικιόταν από τις κολακίες, ούτε υποχωρούσε στις απειλές, όταν προστασσόταν να κάνει κάτι που δεν ήταν κατά Θεόν. Διέκρινε με ακρίβεια τους λογισμούς της καρδίας και γνώριζε τις τέχνες του κοσμοκράτορος του κόσμου τούτου με τη σοφία του παντοκράτορος Θεού. Αγρυπνούσε πολλές φορές, προσευχόταν πάντοτε και έχυνε ως ποταμούς τα δάκρυα, περνούσε πολλές φορές τη νύχτα στεκόμενος σε προσευχή, είχε πολλή ταπείνωση και πραότητα. Στην εγκράτεια της σαρκός ήταν αυστηρότατος και άκαμπτος και ποτέ δεν χόρτασε, έτρωγε δε τόσο μόνο όσο να μην του προκαλέσει η πολυνηστεία ασθένεια. Εκείνη η λίγη τροφή δεν ήταν πλούσιο φαγητό, αλλά μόνο φοίνικες ή ξυλοκέρατα ή...

όσπρια βρεγμένα ή άγρια λάχανα. Ψωμί δε δοκίμασε ολόκληρα τριάντα χρόνια, αντίθετα δε έτρεφε την ψυχή μέρα και νύχτα μελετώντας τον νόμο του Κυρίου. Έτσι απέδιδε καρπό πολύ και γλυκύτατο. Και όχι μόνο κατά τη νεότητα ζούσε με τόση σκληραγωγία, αλλά και μέχρι τα γερατιά του φύλαγε την εγκράτεια και χαιρόταν στους πόνους και τους κόπους, όπως άλλοι στις ηδονές του σώματος. Έτσι, για τις αρετές και τη χάρη που είχε, ήταν και φαινόταν ως πόλις επάνω όρους κειμένη. Πολλοί μαζεύονταν κοντά του, για να τρέφονται από το μέλι της αρετής του και να προκόβουν. Στην αρχή δεν ήθελε να τους δεχτεί, για να μην έχει ενόχληση στην ησυχία,

όμως βλέποντας την προθυμία και την καλή προαίρεσή τους, τους δέχθηκε, ξέροντας πόσο κακό είναι το να αμελήσει κανείς την προς τον πλησίον αγάπη και να μην τον αγαπά σαν τον εαυτό του. Τους νουθετούσε λοιπόν με λόγους και ωφέλιμα υποδείγματα για να πολιτεύονται θεάρεστα και, ξέροντας ότι η ενθύμηση του θανάτου είναι η αληθινή φιλοσοφία και μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να ζει ενάρετα, πρόσταξε τους μαθητές του να κτίσουν το κοιμητήριο για να βλέπει καθένας τον τάφο στον οποίον έμελλε να τεθεί και έτσι να προετοιμάζεται. Κάποια χρονιά, το Άγιο και Μέγα Σάββατο, δεν είχαν οι ευλογημένοι πατέρες κάτι φαγώσιμο για να ευφρανθούν κι αυτοί την Αγία και Μεγάλη Λαμπρή ημέρα ως άνθρωποι.

Ήταν δε κατά τον αριθμό δώδεκα και λυπούνταν όχι τόσο διότι δεν είχαν βρώματα σωματικά, αλλά γιατί ούτε άρτος για να λειτουργήσουν και να κοινωνήσουν τα Θεία Μυστήρια υπήρχε. Ο Θεοδόσιος, βλέποντας τη στυγνότητα του προσώπου τους, ότι μέσα τους γόγγιζαν, τους είπε: «Ευτρεπίσατε την Αγία Τράπεζα και μη λυπάστε, διότι εκείνος που έτρεφε τόσες μυριάδες λαού στην έρημο και μετά πάλι χόρτασε με πέντε άρτους τόσες χιλιάδες, θα στείλει και σε μας τους ανάξιους βοήθεια». Έτσι είπε και ο λόγος του έγινε έργο, διότι καθώς απέστειλε ο Θεός το πρόβατο στον Άβραμ και το θυσίασε, έτσι και τότε έστειλε στο μοναστήρι άνθρωπο με δύο ημιόνους φορτωμένους με ψωμί, κρασί και άλλα αναγκαία του σώματος.

Χάρηκαν λοιπόν οι Όσιοι και δόξασαν τον ελεήμονα Κύριο, ο οποίος δεν τους άφησε, αλλά τους έτρεφε ψυχικά και σωματικά μέχρι την Αγία Πεντηκοστή. Καθώς παρουσιάστηκε η ανάγκη να κτιστεί νέο και μεγαλύτερο μοναστήρι, ο Άγιος πήρε ένα θυμιατήρι, έβαλε σβησμένα κάρβουνα και πάνω σε αυτά θυμίαμα και περπατούσε στην έρημο ευχόμενος προς το Θεό ως εξής:

Κύριε και Θεέ μου, ο οποίος έκανες στον Ισραήλ τόσα θαυμάσια, άκουσες την ευχή του Ηλιού και έστειλες από τον ουρανό φωτιά και έκαυσε τη θυσία του εις δόξα Σου, αυτός και τώρα, παντοδύναμε Δέσποτα, επάκουσόν μου του δούλου Σου και δείξε μας σημείο πού είναι το θέλημά Σου να κτίσουμε εκκλησία στην δύναμή Σου και μοναστήρι για να κατοικούμε και να σε δοξάζουμε.

Αφού προχώρησαν αρκετά, σε κάποιο σημείο βγήκε καπνός από τα κάρβουνα και ευωδία άρρητη και θαυμάσια. Οι μοναχοί χάρηκαν χαρά μεγάλη και αμέσως έθεσαν τα θεμέλια εις δόξαν Θεού και οικοδομήθηκε ναός μεγάλος και θαυμάσιος και μοναστήρι ευρύχωρο με κελιά, νοσοκομεία, ξενοδοχεία και κάθε άλλο χρειαζούμενο για να έχουν ανάπαυση όχι μόνο οι μοναχοί αλλά και οι κοσμικοί, όσοι πήγαιναν να προσκυνήσουν από ευλάβεια. Καθόσον ο μακάριος Θεοδόσιος ήταν πολύ εύσπλαχνος και δεν ανάπαυε μόνο στα ψυχικά τους ανθρώπους, αλλά και στα σωματικά σπούδαζε να έχουν τα χρειαζούμενα. Λοιπόν πήγαιναν κάθε μέρα σε εκείνο το μοναστήρι πτωχοί,

άρρωστοι και από άλλες ανάγκες ταλαιπωρούμενοι και όλους τους φρόντιζε ο συμπαθέστατος και κανείς δεν έφευγε από εκεί αβοήθητος, καθότι ο Άγιος ήταν οφθαλμός τυφλών, ένδυμα γυμνών, σκέπη αστέγων, γιατρός νοσούντων και υπηρέτης σε όλους τους αρρώστους κατά την ψυχή και το σώμα.

Έπλυνε τις πληγές και τα τραύματα του σώματος, παρηγορούσε και προέτρεπε όλους να έχουν υπομονή στις συμφορές για να απολαύσουν την αιώνια βασιλεία. Μερικοί από τους μοναχούς, αμελείς, γόγγιζαν κατά των ξένων και όχι μόνο δεν ήθελαν να τους υπηρετήσουν, αλλά ούτε να τους βλέπουν καταδέχονταν. Όμως ο Άγιος με τους ευλαβέστερους αδελφούς υπηρετούσε όλους με μεγαλοψυχία.

Δεν έμενε εκεί κανείς που να μέμφεται για τη φτώχεια ή την ασημότητά του, μάλλον, όσο ήταν κανείς ενδεής, πτωχός και άσημος, τόσο καλύτερα τον φρόντιζαν και δεν περνούσε μέρα που να μη φιλοξενήσουν εκεί εκατό ξένους και περισσοτέρους. Όσο δε σπλαχνιζόταν τους πτωχούς, τόσο ο πλουσιόδωρος Ευεργέτης απέδιδε σε αυτούς τις αμοιβές και δε στερήθηκαν από τα αναγκαία του σώματος. Κάποτε ήταν μεγάλη πείνα σε όλη εκείνη την περιοχή. Όταν λοιπόν ήρθε η εορτή των Βαΐων, έτρεχαν οι πτωχοί και μαζεύτηκε αμέτρητο πλήθος. Έτσι οι τραπεζάριοι, βλέποντας τόσο πλήθος ανθρώπων, δείλιασαν μήπως δεν φτάσει το ψωμί και έδιναν στον καθένα λιγότερο από το συνηθισμένο. Ο δε Άγιος, βλέποντας αυτή την ασυνήθιστη πράξη,

μέμφθηκε τη λίγη πίστη των μοναχών και πρόσταξε να ανοίξουν τις θύρες και να μπουν όλοι στην τράπεζα και έλαβε όσα φαγητά είχαν λέγοντας προς τους ξένους: «Αδελφοί, φάτε όλοι εις δόξαν Θεού μέχρι που να χορτάσετε». Τότε οι μεν πτωχοί πλουσίως ετράφηκαν, το δε κελάρι γέμισε από ψωμιά περισσότερα από όσα είχαν προηγουμένως. Διότι ο των θαυμασίων Θεός πλήθυνε εκείνα τα λίγα ψωμιά και χόρτασαν οι ξένοι, καθώς και τους πεντακισχιλίους τους χόρτασε με μόνο πέντε άρτους. Κατόπι λοιπόν πήγαν οι υπηρέτες στην αρτοθήκη για να δουν εάν έμειναν ακόμη λίγα ψωμιά για να φάγουν και οι μοναχοί. Βλέποντάς την γεμάτη, θαύμασαν και μακάριζαν τον Άγιο, τον οποίον πρωτύτερα κατέκριναν κι

γόγγιζαν εναντίον του. Έτσι λοιπόν, όχι μόνο αντάμειβε ο πλούσιος Θεός τον Θεοδόσιο πολλαπλάσια για την καλή του προαίρεση, αλλά και περιβόητο τον έκανε παντού, διότι όσοι Τον δοξάζουν με τα έργα, τους δοξάζει και Αυτός. Αλλά ποιος μπορεί να διηγηθεί κατά μέρος τις αρετές του φιλόθεου αυτού Ποιμένα και του ιερού του ποιμνίου τα κατορθώματα; Εξακόσιους ενενήντα τρεις μαθητές ανέθρεψε και παρέπεμψε προς τον Θεόν, οι οποίοι έζησαν ζωή θεάρεστη. Κι άλλοι μεν τελείωσαν τη ζωή τους στην έρημο, άλλοι έγιναν επίσκοποι, άλλοι ηγούμενοι, άλλοι δε πάλι από τους μαθητές του αρνήθηκαν τον κόσμο ολότελα και έκαναν άσκηση μέχρι κι ογδόντα χρόνια στην έρημο. Ανάμεσα δε στις άλλες του αρετές,

αγαπούσε πολύ ο Όσιος την ανάγνωση και ποτέ δεν έλειπε το βιβλίο από τα χέρια του, ούτε όταν ήταν άρρωστος, ούτε στα βαθιά του γεράματα, αλλά διάβαζε μέρα και νύχτα για να ωφελείται από τα ιερά λόγια. Σε κάθε τι που συνέβαινε ήταν πραότατος, ταπεινός και ήμερος. Όταν υπήρχε κίνδυνος για την ευσέβεια, τότε ο ευσεβής Θεοδώσιος φαινόταν φιλόνικος και ισχυρογνώμων και ήταν κατά τη Γραφή πυρ φλέγον και μάχαιρα κόπτουσα, αφανίζοντας τα κακά ζιζάνια. Έτσι φιλονίκησε με τον παράνομο βασιλέα Αναστάσιο, τον μεγάλο και άσπονδο εχθρό της Αγίας Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου, ο οποίος ακολουθούσε την αίρεση του δυσσεβούς Ευτυχούς και Διοσκόρου και Σεβήρου,

οι οποίοι φρονούσαν μία φύση στο Χριστό. «Από αυτή την ορθόδοξη πίστη», έγραφε στον βασιλέα, «δεν παρεκκλίνομεν ούτε προδίδομεν, έστω κι αν πρόκειται να μας δώσετε μυρίους θανάτους». Ο Όσιος Θεοδόσιος με πολλούς μοναχούς του πήγε στις σκοτεινές χώρες και στήριζε τους πιστούς, τους δε ραθύμους τους διήγειρε και όσους είχαν αμφιβολία στην ορθόδοξη πίστη τους βεβαίωνε και τους προθυμοποιούσε να μην φοβηθούν απειλές τυράννων αλλά να αποθάνουν εάν παρουσιαστεί ανάγκη για την ευσέβεια. Κάποια γυναίκα από την Αλεξάνδρεια, πλούσια και ευλαβής, είχε μονάκριβο γιο, ο οποίος, παίζοντας με τα άλλα παιδιά, έπεσε από απροσεξία ή και δαιμονική συνέργεια σε βαθύ πηγάδι.

Άνθρωποι που συνέβη να είναι εκεί κοντά, κατέβασαν μερικούς με σχοινιά για να τον ανασύρουν και να τον ενταφιάσουν, διότι κανείς δεν πίστευε να βρεθεί ζωντανός. Όταν εκείνοι έφτασαν κάτω, είδαν το παιδί, ω του θαύματος, να κάθεται πάνω στο νερό, σαν κάποιος δυνατός να το κρατούσε και δεν το άφηνε καν να βραχεί. Όταν είδαν αυτό, όλοι θαύμασαν. Όταν ανέβασαν το παιδί πάνω και το είδε η μητέρα του ζωντανό, ενώ όλοι το είχαν για πνιγμένο, η χαρά της ήταν απερίγραπτη. Ρώτησαν το παιδί να τους πει πώς δεν βυθίστηκε στα νερά και εκείνο είπε ότι ένας μοναχός γέροντας κατά τη μορφή, με αυτά και αυτά τα χαρακτηριστικά, με κρατούσε στα χέρια του και δε με άφηνε να βυθιστώ.

Από τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν έκριναν ότι ήταν ο Όσιος Θεοδόσιος. Τότε η φιλόθεη μητέρα, για να μην φανεί προς τέτοια ευεργεσία αχάριστη, πήγε στο μοναστήρι του Οσίου με το παιδί για να αποδώσει την πρέπουσα ευχαριστία. Το δε παιδί αμέσως μόλις είδε τον Άγιο φώναξε προς τη μητέρα του: «Αυτός είναι ο οποίος με κρατούσε και δεν πνίγηκα». Τότε η γυναίκα, ευχαριστώντας, έπεσε στα πόδια του Αγίου, καταφιλώντας τα με θερμότατα δάκρυα. Αρχηγός του Βυζαντινού στρατεύματος ήταν ο κόμης της Ανατολής, ονόματι Κήρικος, ανδρείος στους πολέμους και εύτολμος, επρόκειτο δε να εκστρατεύσει κατά των Περσών με τους στρατιώτες του. Καθώς ήταν ευλαβής, πήγε στους Αγίους Τόπους πρώτα για να προσκυνήσει,

να τον βοηθήσει ο Κύριος. Όταν άκουσε για τον Όσιο Θεοδόσιο, πήγε και τον προσκύνησε ζητώντας την ευλογία του. Εκείνος δε τον καθοδήγησε να μην ελπίζει στο ξίφος και το τόξο του κατά τον Θείο Δαβίδ, αλλά στη Θεία Δύναμη. Τότε ο κόμης του ζήτησε το τρίχινο, το οποίο φορούσε εκείνος εσωτερικά, να το έχει αντί για ασπίδα και φυλακτήριο στον πόλεμο. Ο Θεοδόσιος του το έδωσε βλέποντας την πολλή του ευλάβεια. Φόρεσε λοιπόν ο Κήρικος ως θώρακα το τρίχινο εκείνο ένδυμα και αφού πήγε στην Περσία έκανε μεγάλα ανδραγαθήματα και επέστρεψε με πολύ μεγάλη τιμή και δόξα. Δεν φάνηκε δε προς τον Ευεργέτη του αχάριστος αλλά επανήλθε στον Όσιο και του είπε:

«Ευχαριστώ την Αγιοσύνη Σου, Πάτερ Αγιότατε, διότι Συ ήσουν η αιτία της νίκης μου. Διότι αφού ντύθηκα ως θώρακα το τρίχινο ένδυμά Σου και κάναμε πόλεμο, έγινε σκοτάδι πολύ σε όλον τον τόπο και δεν έβλεπαν οι εχθροί μας ο ένας τον άλλον. Μόνο εγώ έβλεπα την Αγιοσύνη Σου και με οδηγούσε σε κάποιους τόπους, όπου νικούσα τους εχθρούς μου θαυμάσια, μέχρι που τους έδιωξα τελείως». Όχι δε μόνον αυτόν τον Κήρυκο βοήθησε κατά τρόπο θαυμαστόν ο Όσιος, αλλά και πολλούς άλλους από διαφόρους κινδύνους λύτρωσε.

Άλλους μεν από τρικυμία θαλάσσης και καταποντισμό, άλλους δε φύλαξε στην ξηρά από άγρια θηρία και δεν τους κατασπάραξαν. Όχι δε μόνο ανθρώπους ωφέλησε, αλλά και άλογα ζώα μερικές φορές φιλάγαθος. Είχε δε και το προορατικό και γνώριζε σαφώς εκείνα που επρόκειτο στο μέλλον να συμβούν. Κάποια μέρα πρόσταξε να χτυπήσουν το σήμαντρο πριν από την κανονισμένη ώρα. Μαζεύτηκαν οι αδελφοί και τον ρωτούσαν τι συνέβη. Εκείνος στέναξε βαριά και αποκρίθηκε: «Ας κάνουμε, πατέρες, προς τον Κύριο δέηση, διότι βλέπω οργή Θεού και έρχεται τάχιστα από την Ανατολή». Αυτοί δε, επειδή δεν έβλεπαν τίποτε, δεν λυπούνταν για τη μέλλουσα συμφορά. Κατά την έκτη μέρα ήλθε μήνυμα ότι έπεσε από μεγάλο σεισμό η Αντιόχεια κατά την ίδια εκείνη ώρα που είδε την οπτασία ο Όσιος και τότε οι αδελφοί θυμήθηκαν την πρόρρησή του και θαύμασαν.

Ήταν δε και πολύ ταπεινός και δεν νόμιζε τον εαυτό του σαν κάτι σημαντικό. Κάποτε, βλέποντας δυο αδελφούς να φιλονικούν άσχημα, τους προέτρεψε να λύσουν την έχθρα κατά το δεσποτικό πρόσταγμα. Και όταν είδε ότι δεν ήθελαν, νικόμενοι από το θυμό, έπεσε στα πόδια τους και παρακαλούσε, ο Ποιμένας τα πρόβατα, ο Πατέρας τα τέκνα, ο Διδάσκαλος τους μαθητές, ο Γιατρός τους ασθενείς, να θεραπεύσει την πληγή τους και δεν τον άκουγαν. Έτσι, για να τους νικήσει, με άκρα ταπείνωση έβαλε στη γη την ιερή του κεφαλή και δε σηκώθηκε από το έδαφος μέχρι που μάρανε το μίσος στην καρδιά τους και τους έκανε και φίλησαν ο ένας τον άλλον και τελικά ειρήνευσαν. Αυτά και άλλα πολλά αφού κατόρθωσε

ο θείος πράγματι Θεοδώσιος, πλησίασε ο καιρός να απέλθει κι αυτός προς τον ποθούμενο Χριστό. Τον βρήκε λοιπόν μεγάλη ασθένεια και κειτόταν επί ένα έτος βασανιζόμενος με πολλούς πόνους. Το δέρμα κατά τις λαγόνες του διαβρώθηκε και η πληγή προχώρησε μέχρι το κόκαλο. Και όμως ποτέ του δε γόγγισε, λόγο πικρό δεν πρόφερε, αλλά δόξαζε μεγαλόψυχα τον Κύριο. Κάποιος γέροντας, βλέποντάς τον να πονά τόσο πολύ, του είπε: «Κάνε, Πάτερ, δέηση προς τον Κύριο να σε λυτρώσει από τη φοβερή αυτή ασθένεια». Ο δε Άγιος τον κοίταξε λοξά και του είπε: «Μη λέγεις τέτοιον άπρεπο λόγο, διότι και σε μένα ήλθε πολλές φορές τέτοιος λογισμός ψυχοβλαβέστατος

Γνωρίζοντας ότι ήταν από τον δαίμονα, τον έδιωξα. Διότι αφού πολλά καλά απόλαυσα στη ζωή αυτή και έγινα παντού ονομαστός και περίφημος, το πρέπον είναι να κακοπαθήσω λίγο για να βρω στην άλλη ζωή παράκληση και να μην ακούσω τη φοβερή εκείνη απόφαση, όπως ο πλούσιος: «Απέλαβες τα αγαθά σου στην ζωή σου». Λοιπόν, έμεινε όλον εκείνον τον καιρό της αρρώστιας, ευχαριστώντας και δοξάζοντας τον Κύριο. Με όλη του την ασθένεια, κάθε ώρα προσευχόταν και προφήτευσε πολλά πράγματα στους αδελφούς, τα οποία όλα πραγματοποιήθηκαν. Όταν γνώρισε ο Άγιος ότι μετά τρεις μέρες έμελε να απέλθει προς τον Κύριο, προσκάλεσε τρεις επισκόπους και αφού τους ασπάστηκε πήρε συγχώρηση. Κατόπιν

προσευχήθηκε μυστικά προς τον Κύριο και αφού έπλεξε τα χέρια του στο στήθος σε σχήμα σταυρού, παρέδωσε τη γενναία εκείνη ψυχή, την οποία φοβούνταν οι δαίμονες, στα χέρια του Παναγάθου Θεού, αφού έζησε χρόνους 105.

Φορές, καθώς μας έρχεται κάτι δυσάρεστο, κάποια συμφορά, κάποια σοβαρή αρρώστια κλπ., έρχεται ο λογισμός ή η απορία: «Μα γιατί σε μένα; Τι έφταιξα; Είμαι χειρότερος από τους άλλους;» Και αυτό διότι μάθαμε να βλέπουμε αυτά που προαναφέραμε μόνο αρνητικά και όχι από τη θετική τους πλευρά. Είδαμε όμως στο σημερινό συναξάρι ότι ο Όσιος Θεοδόσιος, παρόλο που ήταν αδιαμφισβήτητα Άγιος άνθρωπος, γεμάτος Χάρη Θεού, που θαυματουργούσε, θεράπευε αρρώστιες, έδιωχνε δαιμόνια κλπ. Είδαμε λοιπόν ότι και αυτός, και μάλιστα στο τέλος της εδώ ζωής του, δηλαδή ώριμος πνευματικά, βρέθηκε σε παρόμοια κατάσταση, έπασχε από μακρά και οδυνηρή ασθένεια. Όμως πώς την είδε, πώς την αξιολόγησε και πώς την έζησε; Θετικότατα. Τόσο που ούτε καν ζήτησε από το Θεό να τον απαλλάξει από τη βασανιστική αρρώστια του, αυτός που είχε τόση παρρησία στο Θεό και τόσους άλλους θεράπευσε. Ας ξαναθυμηθούμε την απάντηση που έδωσε στον γέροντα που τον προέτρεψε να δεηθεί για να λυτρωθεί από τη δεινή του ασθένεια. «Επειδή», είπε, «αφού πολλά καλά απόλαυσα στη ζωή αυτή και έγινα πανταχού ονομαστός και περίφημος, το πρέπον είναι να κακοπαθήσω λίγο για να βρω στην άλλη ζωή παράκληση και να μην ακούσω τη δεινή εκείνη απόφαση:

«Ω πλούσιε, απέλαβες τα αγαθά σου εν τη ζωή σου». Υπάρχουν και άλλοι λόγοι για τους οποίους επιτρέπει ο Θεός να έρθουν τα βάσανα στη ζωή μας. Όπως και αν έχει το πράγμα, τα επιτρέπει για να ωφεληθούμε. Αν έτσι θετικά βλέπουμε τους διάφορους πειρασμούς, η ωφέλεια πράγματι θα είναι πολύ μεγάλη.