Saint Theodore the Recruit: Martyrdom, Miracles, and Faith

The Great Martyr Saint Theodore came from a village near Amaseia, in Cappadocia, Asia Minor, and lived toward the end of the third century after Christ. During Diocletian’s persecution of Christians, some openly confessed Christ as the true God and ended their earthly lives after many tortures. Others, fearing torture, denied Christ and sacrificed to idols. Still others neither wished to deny Christ nor felt able to face martyrdom, so they fled to the mountains and hid in caves. Others openly pretended to be idol worshippers while secretly worshipping Christ. Theodore was a Christian who kept his faith hidden and was afraid to reveal it, though not because he feared torture,

but because he was unsure whether God was calling him to martyrdom at that time. So he put this to the test. With his unit of recruits, commanded by a man named Brincas, he went to Euchaita, a city in the East. Nearby was a great forest, home to an enormous serpent, a dragon that terrified the whole region. Wishing to learn whether it was God’s will for him to become a martyr, Saint Theodore rode into the forest to free the area from this scourge. There he met a Christian woman who owned land nearby. When she learned what he intended to do, she begged him to turn back,

imploring him to spare his young life, which he was putting in mortal danger. Theodore answered her fears by saying that Christ would help him kill the beast. He made the sign of the Precious Cross and went on. Before long he saw the dragon emerge from its lair, fearsome to behold and hissing loudly. Once more the saint made the sign of the Precious Cross, charged at it, and struck its head with his spear. The beast hissed sharply in pain, twisted its tail, and lay still. Theodore came out of the forest rejoicing, now convinced that it was God’s will for him to face martyrdom.

God had helped him defeat the dragon he could see; God would help him defeat the spiritual dragon as well. Having freed the area from the beast, Theodore returned to his unit. One day his commander, Brincas, who did not know Theodore was a Christian, was surprised to see him abstain from a sacrifice. When Brincas asked why, Theodore told him he was a Christian. Brincas admired his bearing and courage, so he called him aside and urged him to offer the sacrifice. Otherwise, he said, he would have to enforce the imperial decree and report him to the prefect Publius.

Theodore replied that, as a Christian, it was his duty to refuse sacrifice to false gods. He also tried to persuade his officer of the truth of the Christian faith. Brincas was a moderate man by nature and did not share the murderous zeal of other idol worshippers. He gave Theodore a few days to think it over and again advised him not to put his life at risk by persisting. But Theodore needed no time to think. His decision was firm and final.

Theodore refused to sacrifice. He also went to other Christians who were being forced to deny Christ, encouraging them to remain steadfast in their confession, even if it cost them their lives. At the same time, indignation over the cruel tortures inflicted on Christians erupted within him. One night he went to a pagan temple and burned a wooden image of the false goddess Rhea. News of the fire soon spread, and a temple servant named Cronides reported Theodore as the one responsible. The prefect Publius ordered him brought before him. After having Theodore beaten severely to frighten him, Publius said that unless he sacrificed to the idols by the next day, he would put him to death through the most terrible tortures. Theodore answered that

torture and death might break the cowardly, but by the grace of Jesus Christ he would scorn the threats and laugh at the tortures. They imprisoned him and put him in chains. Because the saint endured all this for Christ, Christ did not abandon him. That very night, he appeared to Theodore and said, ‘Rejoice, Theodore, my soldier. Do not be sorrowful or troubled by the beating you received for love of me. As always, I will be with you. In a few days you will come into my kingdom. Take no food from their hands; my grace will sustain you.’ Then the Lord ascended,

and the martyr sang hymns in prison. Angels of God sang with him, and the guards heard them and saw them as men dressed in white. The next day Theodore was brought out of prison, and his sides were torn with iron claws. As the prefect saw that the martyr was in pain, he repeatedly called on him to deny Christ, thinking his resolve was beginning to weaken. But he was mistaken. Though Theodore’s flesh suffered, his spirit remained strong and his resolve unbending. When Publius saw that there was no hope of making him sacrifice to the idols,

he ordered him thrown into a blazing furnace. At the place of execution, Theodore prayed and thanked the Lord for counting him worthy to endure these tortures. He glorified the Lord for counting him worthy to share in his Passion, and asked him to receive his soul into his eternal kingdom and place it among his holy martyrs. Then Theodore leapt into the blazing furnace, thanking and glorifying the Lord. He gave up his holy soul into God’s hands, yet the flames did not harm his body at all. Eusebia, mentioned earlier, paid a great sum to obtain his relics, from which grace flowed. She brought them to her home in Euchaita and celebrated the saint’s feast every year. The priest,

who became a healer of souls and bodies, both near and far. The miracles the saint performed, and still performs, are countless. The miracle of the kollyva is celebrated each year on the first Saturday of Lent. Let us tell of another miracle. In the region of Euchaita there is a district called Pontic Heraclea. Once, Ishmaelite pirates raided it and took many Christians captive. Among them was the only son of a widow. The widow wept inconsolably, for she had no other son to comfort her. Every day she went to the church of the Holy Great Martyr Theodore,

and pleaded with him through her tears. Among other things she said, ‘I beg you, Saint Theodore: you shed your blood for Christ our Master, and you have boldness before him. The Lord will grant whatever you ask of him. Free my son, so that I, poor woman that I am, may find comfort.’ Day and night, with many tears and sighs, she said this and much more to the saint, begging him to free her son from his terrible plight and captivity.

When the feast of the Holy Great Martyr Theodore drew near, the widow remembered how she had celebrated it each year with joy and splendor. But through her tears she said, ‘How can I celebrate this feast with joy?

My dearest son is not here. How can I bear this without tears and sighs, now that I have lost the hope I had in this life? I beg you, Theodore, faithful servant of God, comfort me in my widowhood.’ Saying these things, she kept going into the church and bathing the martyr’s feet with her tears. This was how she observed his feast. And the Lord did not overlook her plea. That very night, while the martyr’s feast was being celebrated, the priests were singing and the people were offering hymns. Suddenly, unseen by anyone as it happened, her captive son appeared in the middle of the church, brought there by the saint and seated on a white horse.

Who could describe that woman’s joy and gratitude? The faithful and the virtuous among them heard the sound of the horse’s hooves, and everyone marveled at the extraordinary miracle the saint had performed. They saw the boy and heard him tell how the saint had snatched him away from his captors. Then they thanked and glorified God and his servant, the Great Martyr Theodore. The saint also answered the plea of a small child, rescued people in danger at sea, freed other captives, exposed thieves, healed the sick, and did many other things. Such are the miracles of the Great Martyr Theodore the Recruit,

which he continues to perform for those who call upon him in faith, to the glory of the Holy Trinity.

Among the many things we might reflect on is the prayer of the Great Martyr Theodore, whose feast we celebrate today. In that prayer, the saint thanked the Lord for counting him worthy to endure torture and glorified him for counting him worthy to share in his Passion. We usually count health among our greatest blessings. We often say, ‘Health comes first.’ We also value financial comfort, seeing our children settled in life, and a peaceful life without hardships or problems. These are the things we seek and pray for, and when God gives them to us, we thank him. Yet here we see the saint giving thanks for other things,

things we might call the very opposite. He gives thanks for suffering and for sharing in Christ’s Passion. So what he treasured was different from what we treasure, and his way of thinking was different from ours. That should give us pause. If we accept, as we surely should, that the outlook of the saints is the true Christian and Orthodox one, then we must reconsider our own way of thinking, our preferences, and our choices. The holy martyrs longed to suffer martyrdom because, by suffering for Christ, they showed their gratitude to him. By sharing in Christ’s Passion, they were assured a share in his Resurrection.

If, with the help of the lives of the saints, we could come to share that spirit of the martyrs, the gain would be immense.

Ο Μεγαλομάρτυς Θεόδωρος καταγόταν από κάποιο χωριό της Αμασίας, της Καπαδοκίας, της Μικράς Ασίας, και άκμασε κατά τα τέλη του τρίτου μετά Χριστόν αιώνος. Κατά τον καιρό του επί Διοκλητιανού διωγμού των χριστιανών, άλλοι από αυτούς φανερά ομολογούσαν το Χριστό Θεό Αληθινό και τελείωναν την επίγεια ζωή τους με πολλά βασανιστήρια, άλλοι από τον φόβο των βασάνων αρνούνταν το Χριστό και θυσίαζαν στα είδωλα, άλλοι ούτε να αρνηθούν το Χριστό ήθελαν ούτε να μαρτυρήσουν μπορούσαν και έφευγαν στα βουνά και κρύβονταν στα σπήλαια, και άλλοι φανερά προσποιούνταν ότι ήταν ειδωλολάτρες, ενώ κρυφά λάτρευαν το Χριστό. Ο Θεόδωρος ήταν χριστιανός κρυμμένος και φοβόταν να εκδηλωθεί, όχι γιατί φοβόταν τα μαρτύρια,

διότι αμφέβαλε αν τότε ήταν εκ Θεού το να μαρτυρήσει. Γι' αυτό έκανε την εξής δοκιμή. Με το τάγμα του των Τυρώνων, δηλαδή των νεοσυλλέκτων, και τον αρχηγό τους ονόματι Βρίγκα, πήγαν στην πόλη της Ανατολής Ευχάητα. Εκεί κοντά ήταν ένα μεγάλο δάσος, στο οποίο υπήρχε ένα μεγάλο ερπετό, δράχος, που αποτελούσε το φόβο και τον τρόμο της περιοχής. Θέλοντας ο Άγιος Θεόδωρος να δει αν ήταν θέλημα Θεού να μαρτυρήσει, πήγε έφιππος στο δάσος με σκοπό να απαλλάξει τον τόπο από τη μάστιγα εκείνη. Εκεί συναντήθηκε με μια χριστιανή που συνέβαινε να έχει κάπου κοντά κτήμα και η οποία, όταν έμαθε τον σκοπό του, τον παρακαλούσε να επιστρέψει,

τον εξόρκιζε να λυπηθεί τη νεότητα και τη ζωή του, οι οποίες θα εκτίθενταν σε θανάσιμο κίνδυνο. Ο Θεόδωρος απάντησε στους φόβους της λέγοντας ότι ο Χριστός θα τον βοηθούσε να σκοτώσει το θηρίο. Έτσι, κάνοντας το σημείο του Τιμίου Σταυρού, προχώρησε. Μετά από λίγο συνάντησε τον δράκοντα να βγαίνει από την κρύπτη του, φοβερό στην όψη, με δυνατό συριγμό. Αμέσως ο Άγιος, αφού έκανε το σημείο του Τιμίου Σταυρού, έτρεξε εναντίον του και με το κοντάρι του τον χτύπησε στο κεφάλι. Το θηρίο σύριξε δυνατά από τον πόνο, περιέστρεψε την ουρά του και έμεινε ακίνητο. Τότε ο Άγιος βγήκε από το δάσος με χαρά, γνωρίζοντας πλέον ότι ήταν θέλημα Θεού να μαρτυρήσει.

Τον βοήθησε και νίκησε τον αισθητό δράκοντα, έτσι θα τον βοηθούσε να νικήσει και τον νοητό. Απάλλαξε λοιπόν τον τόπο από τον κίνδυνο του θηρίου και επέστρεψε στο τάγμα του. Ο αρχηγός του, Βρίγκας, χωρίς να γνωρίζει ότι ο Θεόδωρος ήταν χριστιανός, εξεπλάγη μια μέρα όταν τον είδε να απέχει από κάποια θυσία. Τον ρώτησε την αιτία και ο Θεόδωρος του αποκρίθηκε ότι ήταν χριστιανός. Ο Βρίγκας, που τον αγαπούσε για το παράστημα και τη γενναιότητά του, τον κάλεσε ιδιαίτερα και τον συμβούλευσε να θυσιάσει. Διαφορετικά ήταν υποχρεωμένος να εφαρμόσει εναντίον του το αυτοκρατορικό διάταγμα και να τον καταγγείλει στον έπαρχο Πόπλιο.

Ο Θεόδωρος απάντησε ότι αυτός κάνει το καθήκον του ως χριστιανός αρνούμενος θυσία σε ψευδοθεούς και προσπάθησε να πείσει τον αξιωματικό του για την αλήθεια της χριστιανικής πίστεως. Ο Βρίγκας, άνθρωπος εκ φύσεως μετριοπαθής, δεν είχε τη φονική διάθεση άλλων ειδωλολατρών. Δήλωσε λοιπόν στον Θεόδωρο ότι του έδινε ολιγοήμερη προθεσμία για να σκεφτεί και τον συμβούλευσε πάλι να μην εκθέσει σε κίνδυνο τη ζωή του με την επιμονή του. Αλλά ο Θεόδωρος δεν είχε ανάγκη από σκέψη. Η απόφασή του ήταν ορισμένη και αμετάκλητη.

Όχι μόνο δεν πήγαινε να θυσιάσει, αλλά και πήγαινε στους άλλους χριστιανούς, οι οποίοι εξαναγκάζονταν να αρνηθούν τον Χριστό, τους ενθάρρυνε και τους έπειθε να μείνουν σταθεροί στην ομολογία τους, θυσιάζοντας εν ανάγκη τη ζωή τους. Συγχρόνως εξερράγη στην ψυχή του ηφαίστειο αγανακτήσεως για τους σκληρούς βασανισμούς που εφάρμοζαν κατά των χριστιανών. Μια νύχτα πήγε σε ειδωλολατρικό ναό και έκαψε ένα ξύλινο είδωλο της ψευδοθεάς Ρέας. Η είδηση της πυρπολήσεως δεν άργησε να διαδοθεί. Ένας δε από τους υπηρέτες του ναού, ονομαζόμενος Κρονίδης, κατάγγειλε τον Θεόδωρο ότι αυτός ήταν ο δράστης. Τότε ο έπαρχος Πόπλιος διέταξε να του τον φέρουν. Αφού τον βασάνισε με τρομερούς δαρμούς για να τον εκφοβήσει, του είπε ότι εάν μέχρι την επόμενη μέρα δεν θυσίαζε στα είδωλα, θα τον θανάτωνε με τα πιο φρικτά βασανιστήρια. Ο Θεόδωρος του απάντησε ότι

οι βάσανοι και ο θάνατος μπορούσαν να κάμψουν τους δειλούς. Αυτός όμως, χάρη στον Ιησού Χριστό, θα περιφρονούσε τις απειλές και θα καταγελούσε τα βασανιστήρια. Τον έκλεισαν στη φυλακή και τον έβαλαν στα δεσμά. Επειδή όλα αυτά ο Άγιος τα υπέμενε για το Χριστό, γι' αυτό ούτε και εκείνος τον εγκατέλειψε, αλλά κατά την ίδια εκείνη νύχτα φάνηκε ο ίδιος σε αυτόν. «Χαίρε, Θεόδωρε, στρατιώτα μου. Μη λυπάσαι καθόλου, ούτε να θλίβεσαι για το δαρμό τον οποίο έλαβες για την αγάπη μου. Εγώ, καθώς πάντοτε, θα είμαι μαζί σου. Σε λίγες μέρες θα έλθεις στη βασιλεία μου. Μη λάβεις τροφή από τα χέρια τους. Η χάρη μου θα σε τρέφει». Κατόπιν ο Κύριος ανελήφθη,

ο δε Μάρτυς έψαλε στη φυλακή και μαζί του άγγελοι Θεού, τους οποίους μάλιστα και οι φύλακες άκουσαν και είδαν ως λευκοφόρους άνδρες. Την επομένη έβγαλαν τον Άγιο από τη φυλακή και του κατέσχισαν τις πλευρές με σιδερένια νύχια. Κατά το διάστημα της βασάνου αυτής, ο έπαρχος, καθώς αντιλαμβανόταν ότι ο Μάρτυς πονούσε, από καιρό σε καιρό τον καλούσε να αρνηθεί το Χριστό, νομίζοντας ότι η σταθερότητά του είχε αρχίσει να υποχωρεί. Αλλά έκαμνε λάθος. Αν και η σάρκα του έπασχε, το πνεύμα του παρέμενε ακμαίο και το φρόνημά του αλύγιστο. Όταν ο Πόπλιος είδε ότι κάθε ελπίδα θυσίας του Θεοδώρου στα είδωλα εξέλιπε,

διέταξε να τον ρίξουν σε πυρακτωμένο καμίνι. Στον τόπο της καταδίκης, ο Άγιος προσευχήθηκε και ευχαρίστησε τον Κύριο διότι τον αξίωσε να υπομείνει τα βασανιστήρια, δοξολόγησε διότι τον αξίωσε να μιμηθεί το πάθος του, παρακάλεσε δε να παραλάβει την ψυχή του στην αιώνιο του βασιλεία και να την κατατάξει μετά των Αγίων μαρτύρων του. Μετά πήδησε στο πυρωμένο καμίνι ο Άγιος, ευχαριστώντας και δοξάζοντας τον Κύριο, και παρέδωσε την Αγία του ψυχή στα χέρια του Θεού, χωρίς όμως η φλόγα να βλάψει καθόλου το σώμα του. Τότε η Ευσεβία, που προαναφέρθηκε, πήρε, δίνοντας πολλά χρήματα, το χαριτόβρυτο λείψανο, το μετέφερε στην πατρίδα της, τα Ευχάητα, και εόρταζε κάθε χρόνο τον Άγιο. Ο Πρεσβύτερος,

ο οποίος αναδείχθηκε Ιατρός ψυχών και σωμάτων των εγγύς και των μακράν. Τα θαύματα τα οποία ο Άγιος έκανε και κάνει είναι άπειρα. Το θαύμα των κολύβων εορτάζεται κάθε χρόνο το πρώτο Σάββατο των νηστειών. Θα αναφέρουμε κάποιο άλλο. Στη χώρα των Ευχαίτων υπάρχει επαρχία η οποία λέγεται Ποντοηράκλεια. Εκεί έκαναν κάποτε επιδρομή Ισμαηλίτες πειρατές, οι οποίοι αιχμαλώτισαν πολλούς χριστιανούς. Μεταξύ των άλλων αιχμαλώτισαν και το μονογενή γιο κάποιας χήρας. Επειδή δε η χήρα έκλαιγε απαρηγόρητα, διότι δεν είχε άλλο γιο για να παρηγορήσει τη χηρεία της, πήγαινε κάθε μέρα στο ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου,

παρακαλούσε κλαίοντας και μεταξύ των άλλων έλεγε: «Σε παρακαλώ, Άγιε, επειδή έχεις χύσει το αίμα σου υπέρ του Δεσπότου Χριστού και έχεις παρρησία προς Αυτόν και όσα ζητήσεις θα σου τα δώσει ο Κύριος, ελευθέρωσε το γιο μου για να βρω παρηγοριά η ταλαίπωρη». Αυτά και άλλα πολλά έλεγε η γυναίκα, με πολλά δάκρυα και στεναγμούς, νύχτα και μέρα προς τον Άγιο για το γιο της, για να τον ελευθερώσει εκείνος από τη φοβερή συμφορά και αιχμαλωσία.

Όταν λοιπόν έφτασε ο καιρός της εορτής του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου, θυμήθηκε η χήρα να κάνει, όπως έκαμνε κάθε χρόνο, την εορτή με χαρά και λαμπρότητα. Με δάκρυα δε έλεγε: «Πώς και με ποιο τρόπο να κάνω χαρούμενη την εορτή αυτή;

Δεν είναι παρών ο γλυκύτατός μου γιος. Πώς θα υπομείνω χωρίς δάκρυα και στεναγμούς, αφού έχασα την παρούσα μου ελπίδα; Γι' αυτό σε παρακαλώ, γνήσιε δούλε του Θεού Θεόδωρε, παρηγόρησε τη χηρεία μου». Λέγοντας αυτά η γυναίκα έμπαινε συνεχώς στο ναό και έβρεχε τα πόδια του μάρτυρος με τα δάκρυά της, με αυτό δε τον τρόπο επιτελούσε τη μνήμη του. Και ο Κύριος δεν παρέβλεψε την παράκλησή της. Κατά την ίδια εκείνη νύχτα, κατά την οποία τελούνταν οι μνήμες του μάρτυρος, ξαφνικά, αόρατα, ενώ οι ιερείς έψαλαν και ο λαός υμνούσε, βρέθηκε ο αιχμαλωτισμένος γιος στο μέσον της εκκλησίας να φέρεται από τον Άγιο και να κάθεται σε άσπρο άλογο.

Ποιος τώρα να περιγράψει τη χαρά και τις ευχαριστίες της γυναίκας εκείνης; Άκουσαν δε και οι πιστοί και οι ενάρετοι άνθρωποι τον κρότο των ποδιών του αλόγου και όλοι εκπλάγηκαν για το παράδοξο θαύμα το οποίο έγινε από τον Άγιο. Βλέποντας δε και το παιδί, και ακούοντάς το να διηγείται την από τον Άγιο αρπαγή του μέσα από τους Αγαρηνούς, ευχαρίστησαν και δοξολόγησαν το Θεό και τον θεράποντά του Μεγαλομάρτυρα Θεόδωρο. Αλλά και μικρού παιδιού την αίτηση εκπλήρωσε ο Άγιος, και ανθρώπους οι οποίοι κινδύνευαν στη θάλασσα διέσωσε, και άλλους αιχμαλώτους ελευθέρωσε, και κλέφτες φανέρωσε, και αρρώστους θεράπευσε, και πολλά άλλα έκανε. Τέτοια είναι τα θαύματα του Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου του Τύρωνος,

τα οποία πάντοτε επιτελεί σ' αυτούς που με πίστη τον επικαλούνται εις δόξαν του Αγίου Τριαδικού Θεού.

Από τα πολλά τα οποία θα μπορούσε κανείς να προσέξει είναι και η προσευχή του σήμερα εορταζομένου Μεγαλομάρτυρος Θεοδώρου, κατά την οποία ο Άγιος ευχαριστούσε τον Κύριο διότι τον αξίωσε να υπομείνει τους βασανισμούς και τον δοξολόγησε διότι τον αξίωσε να μιμηθεί το πάθος του. Συνήθως θεωρούμε πολύτιμα την υγεία, πολλές φορές λέγεται «πρώτα η υγεία», την οικονομική άνεση, την αποκατάσταση των παιδιών, την ατάραχη, την χωρίς δυσκολίες και προβλήματα ζωή. Αυτά επιδιώκουμε, γι' αυτά προσευχόμαστε και γι' αυτά, όταν μας τα δίνει ο Θεός, τον ευχαριστούμε. Εδώ όμως βλέπουμε ο Άγιος να ευχαριστεί για άλλα πράγματα,

τα αντίθετα θα λέγαμε. Ευχαριστεί για βάσανα και πάθος. Επομένως άλλα πράγματα ήταν γι' αυτόν πολύτιμα. Και ο Άγιος είχε διαφορετικό τρόπο σκέψεως από το δικό μας. Αυτό νομίζουμε ότι θα πρέπει να μας προβληματίσει. Και αν δεχθούμε ότι το φρόνημα των Αγίων είναι το σωστό, το γνήσιο χριστιανικό και ορθόδοξο, όπως και είναι, βεβαίως θα πρέπει να αναθεωρήσουμε τον τρόπο σκέψεως, τις προτιμήσεις, τις επιλογές μας. Οι Άγιοι Μάρτυρες ποθούσαν το πάθος, το μαρτύριο, διότι πάσχοντας για το Χριστό εκδήλωναν την ευγνωμοσύνη τους προς Αυτόν. Η μετοχή τους στο πάθος του Χριστού εξασφάλιζε τη συμμετοχή τους στην Ανάστασή Του.

Με τη βοήθεια των συναξαρίων, αν αποκτούσαμε το μαρτυρικό αυτό φρόνημα, το κέρδος θα ήταν τεράστιο.