Saint Theodora, Saint Phileteros, and the Beauty of Holiness

Theodora lived in the time of Emperor Leo III the Isaurian, who ruled in the eighth century after Christ. She came from an illustrious and noble family. Her father was Theophilos, a patrician by rank, and her mother was also named Theodora. For many years her mother was unable to bear a child and grieved deeply. She prayed to God and the Most Holy Theotokos to grant her a child. God heard her prayer and granted what she had asked through the intercessions of Saint Anne, the mother of the Theotokos. And so Theodora gave birth to this holy daughter. When the child reached a certain age, she was taken to the church of Saint Anne.

She was dedicated to its monastery, called Rigidion, as an offering to God. There the abbess guided her in devotion to God and taught her the sacred writings. The holy Theodora lived in a way pleasing to God, and the wicked devil could not bear to see himself trampled underfoot by a young woman. He stirred up Leo the Isaurian, who fought against God and was seeking a wife for his son Christopher, whom he had proclaimed Caesar. Leo forcibly took this lamb of the Lord from her monastery and made her go to Constantinople. Once she arrived, everything needed for the wedding was prepared. That was the emperor’s plan. But God,

who long ago had threatened Pharaoh, king of Egypt, when he sought to take Sarah, and who later overcame Tiridates through the Virgin Hripsime, also kept holy Theodora pure and undefiled by this unlawful union. A sudden war waged by the Scythians against the empire delivered her from that hurried marriage arrangement. The emperor’s son was sent into battle and killed. When Theodora, this pure lamb, learned how God had cared for her, she gathered her valuables, slipped away from the palace, boarded a small boat, and returned to her monastery with great joy.

She gave thanks to God with all her heart. When her escape became known, Leo’s second son went to the monastery to look for her. But she had already been tonsured a nun. Seeing her dressed in old, torn clothes, he left her alone and did not trouble her again, with the grace of God at work in this too. Now completely free, Saint Theodora fasted until the joints of her bones could be seen beneath her skin. All she ate was a little bread every two or three days, and nothing else. She owned just one garment, made of coarse haircloth.

Her bed had haircloth on top and stones laid beneath it, and there she slept for the little time she allowed herself. Often she stayed awake all night. The blessed woman did not stop at these hardships: she also wore iron weights that bruised her limbs. After struggling in this way for many years and shining with every kind of virtue, she departed to blessed and eternal rest.

Among the Christians of Nicomedia, in the time of Emperor Diocletian, there was a young man named Phileteros, distinguished by his noble bearing and beauty. He paid no attention to these outward gifts. His one concern, his one effort, was to become more pleasing to God each day. To this end he kept growing in humility, knowing well that without it every virtue is corrupted and disappears. The pagans, however, placed great value on physical gifts. They admired only Phileteros’s striking appearance and remarkable beauty. One day Emperor Diocletian

came to Nicomedia and heard people speaking about Phileteros. When they told him that so handsome a young man would be a splendid addition to his imperial retinue, he summoned him. Phileteros’s appearance impressed the emperor, who offered him a place at his side, with honors and high office, if he would renounce his faith in Christ. Phileteros refused. He was willing to serve the emperor, but he could not cease confessing the King of kings. At the tyrant’s command, they heated a furnace and threw this champion of Christ into it. Through his prayer, the saint put out the fire and came out unharmed.

Awed by this miracle, the emperor held the saint in reverence and let him live wherever he wished. After Diocletian, when his son-in-law Maximian became emperor, Phileteros was denounced to him as a Christian. Brought before him, the saint confessed Christ as true God. First he was beaten severely with rods for a long time. Strengthened by Christ, this witness to the Truth endured it so steadfastly that it seemed another body, rather than his own, was suffering. Then they hung him up and tore his flesh, before throwing him to wild beasts to be devoured. But, O wonder, the beasts rolled at his feet like tame animals. After that, they took him to a temple to worship the idols.

He shattered the idols through his prayer. At last the emperor ordered him beheaded. But the hands of the executioners who tried to carry out the order withered. So the saint was thrown into prison, then brought out again for questioning. When it became clear that no torture would ever make him deny Christ, they bound him in chains and exiled him to Proconnesus. As he traveled in chains, he worked countless miracles along the way: he drove out demons, cleansed lepers, healed every kind of illness, and toppled idols with a word. Because of these miracles, many came to believe in Christ, among them

the count of the city of Nicaea and six of his soldiers. When the saint reached a place called Synkriane, he was told that a Christian named Eubiotos lived nearby. Eubiotos had suffered much for his faith in Christ, yet had been kept unharmed and unconquered, and was working miracles to the glory of God. Hearing this, blessed Phileteros wished to meet him. An angel of the Lord also spoke to Eubiotos: “Leave your cell for a little while and go to a certain place to meet Saint Phileteros, your fellow witness to Christ.” So Eubiotos left his cell and came down the mountain of Synkriane, while Saint Phileteros, the count who had believed, and the six soldiers went up.

They were climbing the same mountain. They met with great joy and went together to the cell of Saint Eubiotos. Seven days later, blessed Phileteros fell asleep in the sweet rest he had longed for and went to Christ, whom he loved. Saint Eubiotos buried him at his cell. Eleven days later, the count and the six soldiers likewise fell asleep. Their bodies were buried near Saint Phileteros’s tomb, while their blessed souls rejoice together in heaven with all the saints.

Saint Phileteros and Saint Theodora, like many other saints of our Church, possessed physical beauty. But the saints knew how to judge rightly and give each thing its proper place. They counted such beauty as nothing, and often let it fade through fasting and other hardships. A troparion about holy women puts it this way: “By your deeds you taught us to look beyond the body, for it passes away, and to care for the soul, which is immortal.”

This may trouble some people, so it is good to clarify a few things. First, the saints, in their deep reverence for God, had no wish to belittle or despise nature or anything God had made. They knew that everything God made was very good. Second, after the Fall, every body, beautiful or otherwise, shares the same fate: it returns to dust in the grave. At the resurrection of the dead, all bodies will receive their finest form. Third, after the Fall, human beings became prone to a fleshly way of thinking.

Enslavement to that way of thinking deprives both soul and body of theosis, their union with God. It reduces a person to an unreasoning animal, while the Spirit of God brings the whole person to theosis and saves them. To be freed from this fleshly way of thinking and turn their whole being toward God, saints set aside and sacrifice many things that are good in themselves, such as money, honors, and positions. In the same way, they look beyond bodily beauty and let the flesh waste away. They do this to put the passions to death, not to destroy the body, and so they undergo a life-giving and saving mortification.

Θεοδώρα έζησε κατά τους χρόνους του Αυτοκράτορα Λέοντος του Τρίτου του Ισαύρου, ο οποίος βασίλευσε κατά τον 8ο μετά Χριστόν αιώνα. Καταγόταν από γένος λαμπρό και περήφανο και ήταν θυγατέρα πατρός μεν Θεοφύλου Πατρικίου κατά το αξίωμα, μητέρας δε Θεοδώρας. Η μητέρα της δε αυτή επί πολλά έτη ήταν στείρα και περίλυπη γι' αυτό, παρακαλούσε δε τον Θεό και την Υπεραγία Θεοτόκο να της χαρίσει τέκνο. Άκουσε δε ο Θεός τη δέησή της και έδωσε σε αυτή τη χάρη την οποία ζητούσε διά της Αγίας Άννης, της μητέρας της Θεοτόκου. Γέννησε λοιπόν την οσία αυτή η Θεοδώρα, η οποία όταν έφτασε σε κάποια ηλικία οδηγήθηκε στο ναό της Αγίας Άννης.

Αφιερώθηκε στο μοναστήρι της, το λεγόμενο Ρηγίδιο, σαν κάποιο θεϊκό αφιέρωμα. Έτσι οδηγούνταν από την Ηγουμένη στην ευσέβεια και διδασκόταν τα Ιερά Γράμματα. Καθώς η Οσία ζούσε θεάρεστα, δεν υπέφερε ο πονηρός διάβολος να βλέπει τον εαυτό του να καταπατείται από μια νεάνιδα. Αλλά εξήγειρε τον θεομάχο Λέοντα τον Ίσαυρο, ο οποίος ζητούσε να εύρει γυναίκα για το γιο του Χριστοφόρο, τον οποίο είχε ανακηρύξει Καίσαρα. Έτσι, αφού αποχώρισε την αμνάδα αυτή του Κυρίου από το μοναστήρι της με τη βία, την ανάγκασε να πάει στην Κωνσταντινούπολη και μετά την εκεί άφιξή της ετοιμάστηκαν όλα τα προς τον γάμο αναγκαία. Και ο σκοπός μεν του βασιλέα ήταν αυτός. Ο Θεός όμως,

ο οποίος παλαιότερα μεν είχε απειλήσει τον Φαραώ, τον βασιλέα της Αιγύπτου, όταν ζητούσε να λάβει τη Σάρα, και ο οποίος ύστερα διά της Παρθένου Ριψιμίας νίκησε τον Τυριδάτη, αυτός και την Οσία Θεοδώρα διεφύλαξε αμόλυντη και καθαρή από έναν άθεσμο γάμο. Ένας ξαφνικός πόλεμος των Σκυθών κατά της αυτοκρατορίας τη λύτρωσε από το βιαστικό εκείνο συνοικέσιο. Ο γιος του αυτοκράτορα στάλθηκε στη μάχη, όπου και φονεύτηκε. Τότε λοιπόν, αφού πληροφορήθηκε η άφθαρτη αμνάδα Θεοδώρα για την πρόνοια του Θεού γι' αυτήν, αφού έλαβε ό,τι πολύτιμο είχε, έφυγε κρυφά από το παλάτι, επιβιβάστηκε σε πλοιάριο και επανήλθε με χαρά πολλή στο μοναστήρι της.

Ευχαριστώντας τον όλον Θεό. Όταν δε έγινε γνωστή η φυγή της οσίας, πήγε ο δεύτερος γιος του Λέοντος στο μοναστήρι προς αναζήτησή της. Καθώς όμως είχε προηγηθεί η μοναχική κουρά της οσίας και καθώς την είδε ντυμένη με παλιά και ξεσχισμένα ενδύματα, την άφησε, συνεργούσης βέβαια και της χάριτος του Θεού, και δεν την ενόχλησε πλέον. Αφού έτσι η Αγία ελευθερώθηκε εντελώς, τόσο μάρανε το σώμα της, ώστε από έξω φαίνονταν οι αρμοί των οστών της, καθώς η τροφή της ήταν όλη λίγο ψωμί, το οποίο και αυτό το έτρωγε ανά δύο ή τρεις μέρες και τίποτε άλλο. Το ένδυμά της ήταν ένα και μόνο, και αυτό τρίχινο.

Το κρεβάτι της ήταν από πάνω σκεπασμένο με τρίχινο ύφασμα, από κάτω δε ήταν πέτρες στρωμένες, και έτσι πάνω σε αυτό κοιμόταν τον λίγο της ύπνο. Πολλές φορές δε έμενε άγρυπνη καθ' όλη τη νύχτα. Δεν αρκέστηκε δε μόνο σε αυτές τις κακοπάθειες η μακαρία, αλλά επιπρόσθετα φορούσε και σίδερα, με το βάρος των οποίων καταπλήγωνε τα μέλη της. Έτσι λοιπόν αγωνιζόμενη επί πολλά χρόνια και αφού έλαμψε σε κάθε είδος αρετής, απήλθε προς τη μακαρία και αιώνια ανάπαυση.

Των χριστιανών της Νικομήδειας και κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, διακρινόταν για το μεγαλοπρεπές παράστημα και την ωραιότητά του νέος ο οποίος ονομαζόταν Φιλετέρος. Και αυτός μεν δεν πρόσεχε καθόλου στα εξωτερικά του χαρίσματα. Μια μόνο προσοχή και προσπάθεια είχε: πώς να γίνει καθημερινά Θεώ ευαρεστός. Και προς τούτο πρόκοβε ολοένα στην ταπεινοφροσύνη, ξέροντας καλά ότι χωρίς αυτή κάθε αρετή νοθεύεται και εξαφανίζεται. Οι ειδωλολάτρες όμως, οι οποίοι πρόσεχαν πολύ στα σωματικά χαρίσματα, περιορίζονταν να θαυμάζουν μόνο το έξοχο παρουσιαστικό και τη θαυμαστή ωραιότητα του Φιλετέρου. Ο Αυτοκράτορας Διοκλητιανός

πήγε μια φορά στη Νικομήδεια, άκουσε να γίνεται λόγος για τον Φιλετέρο. Και επειδή του πρόσθεσαν ότι ο ωραιότατος αυτός νέος πολύ θα στόλιζε τη βασιλική του ακολουθία, τον προσκάλεσε ενώπιόν του. Η εμφάνισή του κίνησε το θαυμασμό του βασιλέα. Του πρότεινε λοιπόν να τον προσλάβει κοντά του και να του δώσει τιμές και αξιώματα, εάν όμως αρνιόταν την πίστη του Χριστού. Ο Φιλετέρος αρνήθηκε. Τον Αυτοκράτορα ήταν πρόθυμος να υπηρετήσει, αλλά και τον Βασιλέα των Βασιλέων δεν μπορούσε να μην τον ομολογεί. Κατά προσταγή του τυράννου άναψαν και πύρωσαν ένα καμίνι και έριξαν σ' αυτό τον Αθλητή του Χριστού. Με την προσευχή του ο Άγιος έσβησε τη φωτιά και βγήκε αβλαβής.

Το θαύμα αυτό ο βασιλέας, ευλαβήθηκε τον Άγιο και τον άφησε να ζει όπου ήθελε. Όταν μετά τον Διοκλητιανό βασίλευσε ο γαμπρός του Μαξιμιανός, κατηγορήθηκε ο Άγιος σε αυτόν ως Χριστιανός και, αφού παρουσιάστηκε μπροστά του, ομολόγησε τον Χριστό Θεό Αληθινό. Έτσι πρώτα ραβδίστηκε δυνατά και επί πολύ. Ο δε μάρτυς της Αληθείας, δυναμούμενος από τον Χριστό, στεκόταν με τόση καρτερία, σαν να έπασχε άλλο σώμα και όχι το δικό του. Κατόπιν τον κρέμασαν και τον καταξέσχισαν και μετά τον έδωσαν στα θηρία για να τον καταφάγουν. Εκείνα δε, ω του θαύματος, κυλιόταν στα πόδια του σαν ήμερα ζώα. Ύστερα τον πήγαν στο ναό για να προσκυνήσει τα είδωλα.

Εκείνος με την προσευχή του τα σύντριψε. Τελευταία αποφάσισε ο βασιλέας να κόψουν την κεφαλή του. Όμως τα χέρια των δημίων, οι οποίοι αποπειράθηκαν να εκτελέσουν τη διαταγή, παρέμειναν ξερά. Έτσι ο Άγιος ρίχτηκε στη φυλακή και από εκεί πάλι τον έφεραν για να εξεταστεί. Επειδή δε φαινόταν ξεκάθαρα ότι με τα βασανιστήρια ποτέ δεν θα αρνιόταν τον Χριστό, γι' αυτό τον έδεσαν με αλυσίδες και τον εξόρισαν στην Προκόννησο. Περιφερόμενος με τα δεσμά, έκανε καθ' οδόν πάμπολλα θαύματα, διώχνοντας δαίμονες, καθαρίζοντας λεπρούς, θεραπεύοντας κάθε ασθένεια και τα είδωλα με μόνο το λόγο του κατακρημνίζοντας. Εξαιτίας των θαυμάτων αυτών πολλοί πίστεψαν στον Χριστό, μεταξύ των οποίων

ο κόμης της πόλεως της Νικαίας και έξι στρατιώτες του. Όταν ο Άγιος έφτασε σε κάποια περιοχή που ονομαζόταν Συγκριανή, του διεμήνυσαν ότι εκεί κοντά υπήρχε κάποιος χριστιανός που ονομαζόταν Ευβίωτος, ο οποίος υπέφερε πολλά για την πίστη του Χριστού. Φυλάχθηκε όμως αβλαβής και ανίκητος και θαυματουργούσε εις δόξαν Θεού. Όταν άκουσε αυτά ο μακάριος Φιλετέρος, θέλησε να δει τον Ευβίωτο. Αλλά και άγγελος Κυρίου είπε στον Ευβίωτο: «Βγες λίγο από το κελί σου και πήγαινε στο τάδε μέρος για να συναντήσεις τον Άγιο Φιλετέρο, τον συμμάρτυρά σου». Και ο μεν Ευβίωτος βγήκε από το κελί του και κατέβαινε από το όρος της Συγκριανής. Ο δε Άγιος Φιλετέρος με τον κόμη που πίστευσε και τους έξι στρατιώτες ανέβηκε.

Ανέβαιναν στο ίδιο όρος. Συναντήθηκαν με χαρά πολλή και όλοι μαζί ανέβαιναν προς το κελί του Αγίου Ευβιώτου. Εκεί δε, μετά από επτά μέρες, κοιμήθηκε ο μακάριος Φιλετέρος τον γλυκύ ύπνο τον οποίο ποθούσε και προς τον ποθούμενο μετέστη Χριστό, και έτσι τον ενταφίασε ο Άγιος Ευβίωτος στο κελί του. Ομοίως, ο Κόμης και οι έξι στρατιώτες κοιμήθηκαν μετά από ένδεκα μέρες και τα μεν σώματά τους ενταφιάστηκαν κοντά στον τάφο του Αγίου Φιλετέρου, οι δε μακάριες ψυχές τους συναγάλλονται στους ουρανούς μαζί με όλους τους Αγίους.

Ο Άγιος Φιλετέρος, όσο και η Αγία Θεοδώρα, όπως και πολλοί άλλοι Άγιοι της Εκκλησίας μας, διέθεταν ωραιότητα σωματική, σωματικό κάλλος. Όμως οι Άγιοι γνώριζαν και έκαναν σωστή εκτίμηση και σωστή αξιολόγηση και στο καθένα έδιναν τη θέση που του έπρεπε. Έτσι την ομορφιά αυτή τη λογάριαζαν σαν ένα τίποτε και πολλές φορές προσπαθούσαν και με τη νηστεία και τις άλλες κακοπάθειες και την καταμάραιναν. Χαρακτηριστικά, το τροπάριο που αναφέρεται σε όσιες γυναίκες μεταξύ των άλλων λέγει γι' αυτές: «Πράττουσα εδίδασκες, υπεροράν μεν σαρκός, παρέρχεται γαρ, επιμελείσθαι δε ψυχής, πράγματος αθανάτου».

Αυτό να σκανδαλίζει μερικούς και καλό είναι να κάνουμε κάποιες διευκρινίσεις. Πρώτον, ότι οι Άγιοι ως ευλαβέστατοι δεν είχαν καμιά διάθεση να υποτιμήσουν ή να καταφρονήσουν τη φύση και τα έργα του Θεού. Γνώριζαν ότι ό,τι έκανε ο Θεός ήταν καλό λίαν. Δεύτερον, ότι μετά την πτώση όλα τα σώματα, όμορφα και άσχημα, είχαν κοινή την τύχη, τη διάλυση στον τάφο, και ότι κατά την Ανάσταση των νεκρών όλα τα σώματα θα λάβουν την καλύτερή τους μορφή. Τρίτον, ότι μετά την πτώση αποκτά ο άνθρωπος το σαρκικό φρόνημα, στο οποίο ο άνθρωπος είναι επιρρεπής.

Η υποδούλωση στο οποίο στερεί και την ψυχή αλλά και το σώμα από τη θέωσή τους. Το σαρκικό φρόνημα καθιστά τον άνθρωπο άλογο ζώο, ενώ το Πνεύμα του Θεού θεώνει και σώζει τον όλο άνθρωπο. Ακριβώς για την απαλλαγή από το σαρκικό φρόνημα και την ολοκληρωτική στροφή του όλου ανθρώπου προς τον Θεό, ο Άγιος, όπως αφήνει και θυσιάζει τόσα άλλα τα οποία αυτά καθ' εαυτά είναι καλά, χρήματα, τιμές, θέσεις κλπ., έτσι υπερορά και καταμαραίνει τη σάρκα, όχι ως σωματοκτόνος αλλά ως παθοκτόνος, και υφίσταται τη νέκρωση της ζωοποιού και σωτηρίου.