Saint Sophronius of Jerusalem and the Defense of Orthodoxy

Sophronius was born in Damascus, Syria, probably around AD 575. His devout parents were named Plinthas and Myro. God had given him rare gifts, especially intelligence and a love of learning, and he acquired a great deal of knowledge. More important, though he lived in the city, he cultivated virtue and devoted himself to ascesis, the ascetic discipline practiced by those in the desert. According to one account, Sophronius taught rhetoric while still very young. Before long, however, his calling to theology and the life of the Church took hold of him, and he went to Jerusalem.

He entered the Monastery of Saint Theodosius. There he found, as he had hoped, a man named John Moschus, well versed in both Christian and secular learning, and became a monk. He learned from that blessed John what John knew best, while sharing his own knowledge in return. Both men of God longed to visit the renowned monasteries of the East and meet the great ascetic fathers of their time, so that they might be spiritually edified by them. They traveled through Egypt, Syria, Asia Minor, Cyprus,

Samos, and many other places where there were monasteries and renowned fathers. In Alexandria they met the Patriarch of the time, the most holy John the Merciful, and formed a close friendship with him. There Sophronius developed an eye condition and was miraculously healed by Saints Cyrus and John, the wonderworkers. In return, they asked him to record the miracles they performed each day. The saint gladly agreed and wrote them down as they wished. Sophronius and the blessed John Moschus remained in Alexandria until 614. After that,

they went to Rome. There Moschus, with Sophronius's help, wrote the celebrated Spiritual Meadow, a book of wonderful accounts from the lives of the venerable fathers. While these venerable fathers were in Rome, John the Merciful, a man of great virtue, died in 619. When Sophronius heard the news, he composed a eulogy for him. In it he revealed the boundless treasure of mercy and compassion in that blessed man's soul, and mourned his loss. The blessed John Moschus wrote the life of Saint John the Merciful,

but he did not live to finish it. He too died that same year, and Sophronius completed the work. After John Moschus died, Sophronius took his holy remains, following John's wish that he be buried on Mount Sinai, and went to Palestine. Arab raids prevented him from reaching Sinai, so he buried him at the Monastery of Saint Theodosius the Cenobiarch. Seeing the Church troubled by the teachings of the Monophysites and other heretics, Sophronius then went to Alexandria.

He tried to persuade Pyrrhus, the Patriarch of the time, who was working toward union with the Monophysites, to remain faithful to what the holy Fourth Ecumenical Council had established at Chalcedon. When Pyrrhus would not be persuaded, Sophronius went to Constantinople to see Patriarch Sergius and Emperor Heraclius. He found that they held the same views and were trying to alter Orthodox doctrine by teaching that Christ had only one will. Sophronius rebuked them sternly before everyone, then returned to Jerusalem deeply saddened. Yet his struggles were not in vain. Powerful as the heresy was at the time, Orthodoxy triumphed.

The holy Sixth Ecumenical Council, which met later, in 680, anathematized the heretics Sergius, Pyrrhus, Paul, and Peter, all Patriarchs of Constantinople, along with Honorius of Rome, Cyrus of Alexandria, and the heretics who stood with them. It vindicated Sophronius, the most holy Maximus the Confessor, and the other defenders of Orthodoxy. Even before he was ordained a bishop, Sophronius had fought courageously for Orthodoxy. Following the example of the holy Apostles, he traveled through East and West, strengthening the Orthodox in the truth of the faith and denouncing the heretics of the time: the Monophysites, the Monothelites, and many others.

At that time, Saint Modestus, the Patriarch of Jerusalem and a man of great virtue, departed to the Lord. Through the illumination of the Most Holy Spirit, Sophronius, that tireless preacher of Orthodoxy, was called to ascend the illustrious throne of Jerusalem. Clergy and people, rulers and citizens of the Holy City, judged him worthy to lead the Patriarchate of Jerusalem in those difficult days, when Arabs threatened the city from without and various heretics threatened it from within. His extraordinary virtue and rare gifts—his keen mind, learning,

discernment, and more—brought Sophronius, already so worthy before his ordination, to the throne of the mother of the Churches in 634. Once this lamp had been set on its stand to give light to everyone in the house, who could tell how carefully and with what labor he shepherded the flock God had entrusted to him? He struggled spiritually against the Monothelite heretics, who were then growing in number in other Churches. At times he refuted them with Holy Scripture and the traditions of the Apostles and Fathers; at other times he overcame their arguments through his own teaching. But Sophronius also

had to face a harsh war brought by invaders. The Arabs surrounded Jerusalem and subjected it to countless hardships and dangers. Sophronius had long foreseen the attack and organized the city's defense, enabling it to hold out for many months. In the end, because of the sins of the people, the Arabs captured the city in 637. Even in those bitter days for the Church of Jerusalem, Sophronius acted wisely. He secured terms that did much to safeguard the Church and its holy sites. These agreements made it possible

for the Patriarchate to endure throughout the long centuries of Arab rule in Palestine. They also secured the Greek Orthodox Patriarchate's authority over the holy sites, which, under those agreements, continues to this day. Saint Sophronius wrote ten homilies on feasts and biblical figures, Church hymns, and lives of saints, including that of Saint Mary of Egypt. Having lived well and in a way pleasing to God, and having guided many onto the straight path, this blessed man was, in the words of the prophet Jeremiah, a mouth for God. After shepherding Christ's flock for three years and three months, this great Father and Patriarch departed in peace to the Lord

on March 11, 638.

Sophronius loved truth in both belief and action. He loved the truth who is Christ. He loved the truth of Orthodoxy, both as doctrine and as a way of life: right belief lived out in right action. He embraced the truth that he was created by God and belonged to God. That is why he gave himself wholly to Christ. As we said, Saint Sophronius had many gifts, both natural and acquired. He was intelligent, eager to learn, and possessed of great knowledge. But he did not keep these gifts for himself or use them deceitfully or for his own gain. Everything he was, everything he had, he gave to God. It all belonged to God, and he gave it back to Him. He did not treat it as his own or claim it for himself. Every person should feel and act this way, especially a Christian. The Apostle Paul tells us: “You are not your own; you were bought with a price. Therefore glorify God in your body.” And Saint Sophronius glorified God in body and spirit, with his whole being. Every person should live in the truth and be truthful in thought, word, and deed. And because Christ Jesus is true God, and because

Christ is also true man, no one can live in the truth without a relationship with Christ, without longing for Him, giving oneself to Him, and being united with Him as one. He is the way, the truth, and the life—true life and our salvation.

Σοφρόνιος γεννήθηκε στη Δαμασκό της Συρίας, πιθανώς κατά το έτος 575 μετά Χριστόν. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς, ονομάζονταν δε Πλινθάς και Μυρώ. Προικισμένος από το Θεό με σπάνια προτερήματα και μάλιστα της ευφυΐας και της φιλομάθειας, έγινε κάτοχος πολλών γνώσεων. Το σπουδαιότερο όμως ήταν ότι, αν και κατοικούσε μέσα στην πόλη, ασκούσε την αρετή και επιδιδόταν στην άσκηση, την οποία κατόρθωναν οι ασκητές στην έρημο. Κατά μία γνώμη, ο Σοφρόνιος άσκησε νεότατος το επάγγελμα του διδασκάλου της ρητορικής. Δεν άργησε όμως να δεσπόσει μέσα του η θεολογική και εκκλησιαστική κλίση και πήγε στα Ιεροσόλυμα.

Μόνασε στη Μονή του Αγίου Θεοδοσίου. Εκεί, κατά τον πόθο του, βρήκε κάποιον ονόματι Ιωάννη, επικαλούμενο Μόσχο, κάτοχο κάθε σοφίας χριστιανικής και κοσμικής, και έγινε μοναχός. Διδασκόταν εκεί από το μακάριο εκείνο Ιωάννη τα μαθήματα τα οποία εκείνος γνώριζε καλύτερα, δίδασκε δε και αυτός σε εκείνον αντίστροφα τις δικές του γνώσεις. Επειδή δε και οι δυο αυτοί άνθρωποι του Θεού είχαν τον πόθο να επισκεφτούν τα ονομαστά μοναστήρια της Ανατολής και να γνωρίσουν από κοντά τους σε αυτά ασκουμένους μεγάλους πατέρες του καιρού εκείνου, για να λάβουν από αυτούς ωφέλεια πνευματική, ταξίδευσαν σε διάφορα μέρη: την Αίγυπτο, τη Συρία, τη Μικρά Ασία, την Κύπρο,

Σάμο και πολλά άλλα μέρη, στα οποία υπήρχαν μοναστήρια και πατέρες ονομαστοί. Στην Αλεξάνδρεια γνωρίστηκαν με τον τότε Πατριάρχη, τον Αγιότατο Ιωάννη τον Ελεήμονα, με τον οποίον συνδέθηκαν με στενή φιλία. Εκεί στην Αλεξάνδρεια ο θείος Σοφρόνιος παρουσίασε κάποια πάθηση των οφθαλμών και θεραπεύτηκε με θαύμα από τους Αγίους και Θαυματουργούς Κύρο και Ιωάννη, οι οποίοι ως μισθό ζήτησαν απ' αυτόν να συγγράψει τα θαύματα τα οποία τελούσαν καθημερινά, πράγμα το οποίο με προθυμία δέχτηκε ο Άγιος και έτσι τα έγραψε κατά την επιθυμία των Αγίων. Στην Αλεξάνδρεια, ο θείος Σοφρόνιος με τον μακάριο Ιωάννη το Μόσχο παρέμειναν μέχρι το έτος 614. Μετά

στη Ρώμη. Εκεί συνέγραψε ο Μόσχος, βοηθούμενος και από τον Σοφρόνιο, το περίφημο Λειμωνάριο, βιβλίο το οποίο περιγράφει θαυμαστές ιστορίες από τη ζωή των οσίων πατέρων. Ενώ βρίσκονταν στη Ρώμη οι όσιοι αυτοί πατέρες, το 619 τελεύτησε ο μέγας κατά την αρετή Ιωάννης ο Ελεήμων. Όταν πληροφορήθηκε αυτό ο θείος Σοφρόνιος, συνέθεσε σ' αυτόν επιτάφιο εγκωμιαστικό λόγο, με τον οποίον αποκάλυψε τον άμετρο θησαυρό της ελεημοσύνης και της ευσπλαχνίας την οποίαν είχε στην ψυχή του ο μακάριος εκείνος άνθρωπος, και θρήνησε τη στέρησή του. Ο μακάριος Ιωάννης ο Μόσχος συνέγραψε τον βίο του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος,

οποίον όμως δεν πρόλαβε να τελειώσει, διότι εν τω μεταξύ τον πρόλαβε και αυτόν ο θάνατος κατά το ίδιο έτος, και το εν λόγω έργο το τελείωσε ο Σοφρόνιος. Μετά το θάνατο του Ιωάννου Μόσχου, παρέλαβε ο θείος Σοφρόνιος το οσιακό του λείψανο κατά την παραγγελία την οποία του είχε αφήσει ο Ιωάννης όταν ζούσε, για να το ενταφιάσει στο όρος Σινά. Έτσι πήγε στην Παλαιστίνη. Επειδή όμως δεν μπόρεσε να μεταβεί στο Σινά, λόγω των επιδρομών των Αράβων, ενταφίασε αυτό στη Μονή του Οσίου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου. Μετά από αυτά, βλέποντας ο Άγιος την Εκκλησία να ταράσσεται από τις αιρέσεις των Μονοφυσιτών και των διαφόρων άλλων αιρετικών, πήγε στην Αλεξάνδρεια,

προσπάθησε να πείσει τον τότε Πατριάρχη Πύρο, ο οποίος εργαζόταν για την ένωση με τους Μονοφυσίτες, να παραμείνει πιστός σε αυτά τα οποία θεσπίστηκαν από την Αγία Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο, η οποία συνήλθε στη Χαλκηδόνα. Επειδή όμως εκείνος παρέμενε αμετάπειστος, πήγε στην Κωνσταντινούπολη, στον Πατριάρχη Σέργιο και τον Αυτοκράτορα Ηράκλειο. Βρίσκοντας δε και αυτούς να φρονούν τα ίδια και να προσπαθούν να αλλοιώσουν τα ορθόδοξα δόγματα, διδάσκοντας μία θέληση στο Χριστό, και αφού ενώπιον όλων δριμύτατα τους έλεγξε, επέστρεψε περίλυπος στα Ιεροσόλυμα. Όμως οι αγώνες του Σοφρονίου δεν απέβησαν επί ματαίω. Όσο κι αν η αίρεση ήταν ισχυρή της εποχής, η Ορθοδοξία θριάμβευσε.

Η Αγία Έκτη Οικουμενική Σύνοδος, η οποία συνήλθε μετά από αυτά, κατά το 680, τους μεν αιρετικούς Σέργιο και Πύρο, Παύλο και Πέτρο, τους Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, τον Ονώριο της Ρώμης, τον Κύρο της Αλεξανδρίας και τους μαζί με αυτούς αιρετικούς αναθεμάτισε, τον δε θείο Σοφρόνιο, καθώς και τον Αγιότατο Μάξιμο τον Ομολογητή και τους άλλους Ορθοδόξους αγωνιστές δικαίωσε. Έτσι γενναία υπέρ της Ορθοδοξίας αγωνιζόταν ο Άγιος και πριν ακόμη χειροτονηθεί Επίσκοπος, περιερχόμενος Ανατολή και Δύση κατά το υπόδειγμα των Αγίων Αποστόλων, τους μεν Ορθοδόξους στηρίζοντας στην αλήθεια της πίστεως, τους δε αιρετικούς, οι οποίοι ήταν τότε οι Μονοφυσίτες, οι Μονοθελητές και πολλοί άλλοι, καυτηριάζοντας.

Την εποχή εκείνη απήλθε προς τον Κύριο ο μέγας κατά την αρετή Πατριάρχης Ιεροσολύμων Άγιος Μόδεστος και τότε με το φωτισμό του Παναγίου Πνεύματος κλήθηκε να ανέλθει στο λαμπρό θρόνο των Ιεροσολύμων ο διαπρύσιος αυτός της Ορθοδοξίας κήρυκας, θείος Σοφρόνιος. Κλήρος και λαός, άρχοντες και αρχόμενοι της Αγίας Πόλεως, αυτόν έκριναν κατάλληλο να αναλάβει τη διακυβέρνηση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων κατά τις δυσχερείς εκείνες περιστάσεις, κατά τις οποίες οι Άραβες εξωτερικά και οι διάφοροι αιρετικοί εσωτερικά απειλούσαν την Αγία Πόλη. Έτσι, για την υπερβολική του αρετή και τα σπάνια χαρίσματα με τα οποία ήταν προικισμένος, την αγχίνοια, τη μόρφωση, τη

διάκριση και τα άλλα παρόμοια, ανήλθε στο θρόνο της μητρός των Εκκλησιών κατά το έτος 634 ο και προ της χειροτονίας του αξιότατος Σοφρόνιος. Αφού έγινε αυτό και τέθηκε ο λύχνος επί τη λυχνία και φώτιζε όλους τους εν τη οικία, ποιος μπορεί να διηγηθεί με πόση φροντίδα και με ποιους κόπους ποίμανε την ποίμνη που από τον Θεό δόθηκε σε Αυτόν; Διότι δεν έκανε μόνο πνευματικό αγώνα κατά των αιρετικών Μονοθελητών, καθώς προαναφέρθηκε, οι οποίοι άρχισαν τότε να πληθύνονται στις άλλες Εκκλησίες και τους οποίους άλλοτε μεν ανέτρεπε με τις θείες γραφές και τις Αποστολικές και Πατρικές Παραδόσεις, άλλοτε δε τους νικούσε με τις δικές του διδασκαλίες, αλλά επιπλέον ο ιερός Σοφρόνιος

είχε να αντιμετωπίσει και σκληρό από τους βαρβάρους επιδρομής πόλεμο, διότι οι Άραβες, αφού περικύκλωσαν από παντού την Ιερουσαλήμ, μύριες στερήσεις και κινδύνους προκαλούσαν σε αυτή. Ο Σοφρόνιος, προβλέποντας από πολλού την επίθεση, είχε οργανώσει την άμυνα της πόλεως κατά τέτοιο τρόπο ώστε πέτυχε την πολυμηνή της αντίσταση. Τελικά, για τις αμαρτίες του λαού, κατέλαβαν την πόλη οι Άραβες κατά το 637. Αλλά και κατά τις πικρές εκείνες ημέρες της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, ο θείος Σοφρόνιος, σοφώς ενεργώντας, πολλά για τη διάσωση της Εκκλησίας αυτής και των προσκυνημάτων με κατάλληλες συνθήκες πέτυχε. Οι συνθήκες αυτές επέτρεψαν

όχι μόνο τη διατήρηση του Πατριαρχείου καθ' όλη τη μακραίωνη δουλεία της Παλαιστίνης από τους Άραβες, αλλά και την κυριαρχία του Ελληνοορθοδόξου Πατριαρχείου επί των ιερών προσκυνημάτων, η οποία, βάσει των συμφωνιών εκείνων, διατηρείται μέχρι και σήμερα. Ο Άγιος Σοφρόνιος έγραψε δέκα λόγους σε γιορτές και βιβλικά πρόσωπα, ύμνους εκκλησιαστικούς, ακόμη και βίους Αγίων, όπως της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Λοιπόν, αφού καλώς και θεοφιλώς πολιτεύτηκε ο μακάριος και πολλούς στην ευθεία οδό καθοδήγησε, στόμα Θεού ήταν κατά τον προφήτη Ιερεμία, και επί τρία έτη και μήνες τρεις, αφού ποίμανε το ποίμνιο του Χριστού, ο μεγάλος αυτός Πατέρας και Πατριάρχης εν ειρήνη απήλθε προς τον Κύριο

την 11η Μαρτίου του έτους 638.

Σοφρόνιος ήταν εραστής της αλήθειας στη θεωρητική και στην πρακτική διάστασή της. Εραστής της αλήθειας που είναι ο Χριστός. Εραστής της αλήθειας που είναι η Ορθοδοξία σαν δόγμα αλλά και σαν ήθος, τρόπος ζωής, Ορθοπραξία. Αγαπούσε την αλήθεια ότι ήταν πλάσμα του Θεού, ότι ανήκε στο Θεό. Γι' αυτό και δόθηκε στο Χριστό ολοκληρωτικά. Ο Άγιος Σοφρόνιος, όπως προαναφέρθηκε, ήταν άνθρωπος με προσόντα, φυσικά και επίκτητα, ευφυής, φιλομαθής, κάτοχος πολλών γνώσεων κλπ. Όλα αυτά όμως ο Άγιος δεν τα κράτησε για τον εαυτό του, δεν σκέφτηκε και δεν κινήθηκε πονηρά και ιδιοτελώς. Σας ό,τι ήταν και δεν ήταν, ό,τι είχε και δεν είχε, όλα τα έδωσε στο Θεό. Εκείνου ήταν και σε εκείνον τα έδωσε. Δεν τα θεώρησε και δεν τα έκανε δικά του. Δεν τα σφετερίστηκε. Κάθε άνθρωπος έτσι θα πρέπει να νιώθει και έτσι να ενεργεί, ιδιαίτερα όταν είναι χριστιανός. Ουκ εστέ εαυτών, μας λέγει ο Απόστολος Παύλος, ηγοράσθητε γαρ τιμής, δοξάσατε δη τον Θεόν εν τω σώματι υμών. Και ο Άγιος Σοφρόνιος δόξασε τον Θεό εν το σώματι και εν το πνεύματι, με όλη την ύπαρξή του. Κάθε άνθρωπος έτσι θα πρέπει να αληθεύει, να είναι αληθινός στο φρόνημα, στα λόγια, στην πράξη. Και επειδή αληθινός Θεός είναι ο Χριστός και Θεός Ιησούς, αληθινός είναι ο

αληθινός άνθρωπος είναι πάλι ο Χριστός, δεν μπορεί κανείς να είναι στην αλήθεια, να αληθεύει, εάν δεν έχει σχέση με το Χριστό, εάν δεν ποθεί Αυτόν, εάν δεν είναι δοσμένος στο Χριστό, εάν δεν είναι ενωμένος και ένα με το Χριστό, ο Οποίος είναι η οδός και η αλήθεια και η ζωή, η αληθινή ζωή, η σωτηρία μας.