Saint Serapion on Charity, Temptation, and Confession

Serapion, whose memory our Church celebrates today, lived as an ascetic deep in the Egyptian desert. Some say he came from Sidon, and for this reason he was called the Sidonite. This blessed man had gathered every virtue within himself. He was remarkable in self-restraint and deeply learned in Holy Scripture. Burning with zeal for the faith, this godly father took great care to bring pagans to faith in Christ.

The blessed Serapion was so merciful that he kept nothing for himself, but gave everything away as alms. Often, when he had nothing else to offer, he offered himself.

Many times he willingly sold himself into servitude: to free souls from captivity to the demon, and to give the money from his sale to the poor. So merciful and compassionate was he that he gave the poor whatever he had—not only food and books, but even his clothes. He would be left naked. No other abba in the desert lived in such complete poverty as this thrice-blessed man. Let us hear a few of his many deeds. Once, as he was walking along the road, a poor man asked him for alms. Having nothing else to give, Serapion gave him his outer cloak, though the cold was bitter.

He was left with only the garment underneath. Farther along, he met another man who had no clothes and was trembling with cold. Moved with compassion, he gave him that garment too, and was left naked himself. He kept only a Gospel book to read. When another brother met him and asked who had stripped him, Serapion replied, “This Gospel.” He meant that, in order to obey what the Lord commands in it, he had given away everything he owned. A little later he sold the Gospel book as well and distributed the money to the poor. When his disciple asked what he had done with it, he answered, “Believe me, my child: to do the will of the Master, who says:

‘Sell your possessions and give to the poor,’ I gave away all that remained of my belongings. I even sold the book of the Master’s words and distributed the price to the poor.” On another occasion, while the venerable Serapion and his disciple were in a city, he told the disciple to sell him to some pagans who wrote comedies. The disciple did so. He secretly gave Serapion the money he received, and Serapion kept it until the time came to return it. He stayed in the home of those who had bought him and obeyed all their commands. He worked all day without eating. At night he had a little bread and water, then spent most of the night in prayer and memorized almost all of Holy Scripture.

His masters saw his virtues and marveled. As time passed, their respect for him grew. Little by little, through his deeds and words, and with the help of God’s grace, he led them to know God. After they were baptized, they thanked him and said, “Through you we have come to know the power of the true God. So we give you your freedom, just as you freed us from sin and captivity to the demon.” The venerable Serapion replied, “Since the merciful God has enlightened you and you have come to know the truth, I no longer need to stay in your home. You should know that I was no one’s slave. I am a free ascetic from Egypt.

I became your servant only to free you from error. Take back the coins you paid for me. I kept them so that I could return them to you today. Now give me your blessing to lead others to the faith.” Weeping, they begged him to stay a little longer, as their master and lord instead of their servant. But the Saint would not agree. They begged him again to take the money they had paid for him and distribute it to the poor. He replied, “Distribute it yourselves, for it is yours.” Leaving them, he traveled as the Gospel teaches, carrying neither gold nor silver, neither bag nor staff, nor any food.

Utterly poor, owning nothing but a single tunic, he journeyed like another Apostle. In this way he reached Athens. By then he had walked for three days without food and was in danger of starving. He went to where the leading men of the city were gathered and called out, “Help me, most wise Athenians!” When they asked where he came from and what he needed, Saint Serapion answered, “I am a monk from Egypt. Since my youth, three creditors have troubled me. I managed to pay off two of them, and they trouble me no longer. But the third threatens that unless I pay my debt today, he will sentence me to death.” The wise men asked him who these three creditors were.

The Saint replied, “The first is love of money, the second is lust, and the third is gluttony. These three enemies have fought fiercely against me since my youth. With God’s help I have completely overcome the first two, for they come from outside me. But my stomach demands what it is owed and cries out against me, because I have gone four days without eating.” They gave him a few coins. He bought a loaf of bread and gave away the money left over. From this, the Athenians understood that he was a man of virtue. He then went to the Peloponnese, cast out demons, and sold himself to a powerful nobleman who followed the Manichaean heresy. There, over the course of two years,

he brought everyone in that household to the true faith and returned the money paid for him. Then, guided by God, he boarded a ship bound for Rome, hoping to lead as many people there as he could to the faith. Later, the venerable Serapion returned to the desert and greatly edified the monks by recounting various examples.

Speaking especially about those who ate in secret, he said, “When I was younger and living in obedience to Abba Theodore, the demon of gluttony troubled me. I would steal a loaf from the table and eat it secretly at night. But my conscience tormented me so much that the sorrow and anguish I felt were greater than the pleasure of the food. Once, some brothers came to my elder, and they spoke about gluttony and other faults. They said that each person should disclose his hidden logismoi, his intrusive thoughts, to his spiritual fathers. Hearing this, I thought they were speaking about me. So I fell at their feet and, in tears, openly confessed my sin. I even took the loaf hidden against my chest and brought it out, to humble myself further. Then the elder said to me, ‘Take courage in God, my child. Your humility has made you victorious over the demon. You have put him to flight, and he no longer has power over you.’ As the abba said this to me, the demon came out from my chest like a flame of fire.

Such a foul smell filled the place that we could not remain there. From that time on, with God’s help, I never fell into that wrongdoing again.” With this account and many others, the venerable Serapion instructed the brothers. Having reached a great age, done many good works for his neighbors, and worked many wonders, he departed to be with his beloved Christ.

Among the many important things we might reflect on is this last event, which the venerable Serapion related from his own experience: how the demon of gluttony troubled him, how he fell into that passion, and how, when he disclosed and confessed it, the demon departed. By God’s grace, he stopped committing that sin. The devil works by stirring up our passions. He observes how we behave, sees our weaknesses and desires, and makes use of them.

He brings to our imagination or our thoughts something we desire, whether we are aware of that desire or not, and stirs up the passion. A logismos, an intrusive thought joined to desire, is called a passionate thought. Its first appearance is called the suggestion of the thought. If we reject that suggestion, we are spared. If we hold on to it and dwell on it, especially with some pleasure, matters become dangerous. The moment we say yes to its invitation and consent to the passionate thought that assails us, we enter the realm of sin. The next step, the deed itself, brings the sin to completion. Already the soul has been wounded. When a sinful deed is repeated over time, it becomes a habit, one that is hard to break. It weakens the soul, making it easy to offer no resistance and

follow this destructive path. The soul moves farther and farther from God, becomes more and more enslaved to the devil, and finds it harder to come to metanoia, to repentance. Since this is so, the best way to escape our adversary is to reject his invitations at once, when they first appear as suggestions. Continual spiritual work, especially prayer, helps us do this, so that the enemy finds no opening for his attacks.

So does spiritual attentiveness, called nepsis or watchfulness: it helps us recognize his suggestions and then overcome them. Another very important help in this spiritual struggle is to disclose the logismoi, the intrusive thoughts involved, especially to one’s spiritual guide or elder. The evil devil’s workings thrive in secrecy and darkness; bringing them into the open weakens them, and God’s grace drives them away. When we acknowledge and confess them with humility, we draw God’s grace and put demonic powers to flight, for God’s grace and demons cannot dwell together. Disclosing these thoughts is a blessed and necessary way to proceed. Anyone who desires salvation should make use of it as fully as possible.

Σεραπίων, του οποίου τη μνήμη σήμερα επιτελεί η Εκκλησία μας, ήταν ασκητής στην πιο βαθιά έρημο της Αιγύπτου, καταγόμενος, καθώς μερικοί λέγουν, από τη Σιδώνα, γι' αυτό και ονομαζόταν Σιδώνιος. Είχε δε ο Μακάριος συγκεντρώσει στον εαυτό του όλες τις αρετές, ήταν τέλειος σε όλα, στην εγκράτεια θαυμάσιος και στη Θεία Γραφή σοφότατος. Φρόντισε πάρα πολύ ο Θείος αυτός Πατέρας, καθώς ήταν διάπυρος ζηλωτής της ευσεβίας, οι ειδωλολάτρες να έρθουν στην πίστη του Χριστού.

Δε ο μακάριος τόσο ελεήμων, ώστε τίποτε δεν κρατούσε για τον εαυτό του, αλλά όλα τα έδινε ελεημοσύνη. Πολλές φορές δε, μη έχοντας τι άλλο να προσφέρει, πρόσφερε τον εαυτό του και εαυτό πρόσφερε τον του.

Πολλές φορές πωλήθηκε με τη θέλησή του ως αιχμάλωτος, αφενός μεν για να λυτρώσει ψυχές από την αιχμαλωσία του δαίμονα, αφετέρου δε για να δώσει ελεημοσύνη τα χρήματα που έπαιρνε από την εκούσια πώλησή του. Ήταν τόσο ελεήμων και εύσπλαχνος, ώστε έδινε στους πτωχούς όσα κι αν είχε, όχι δε μόνο τροφές και βιβλία, αλλά και αυτά τα ενδύματά του. Και έμενε γυμνός και δεν ήταν άλλος αββάς στην έρημο ο οποίος να κρατά τόση ακτημοσύνη όπως αυτός ο Τρισμακάριος. Αλλά ας ακούσουμε λίγα από τα πολλά του κατορθώματα. Ενώ κάποτε βάδιζε στον δρόμο, κάποιος πτωχός του ζήτησε ελεημοσύνη. Μη έχοντας δε τίποτε άλλο να δώσει, του έδωσε το επανωφόρι του, αν και το ψύχος ήταν δριμύτατο.

Αυτός έμεινε με μόνο το εσωτερικό του ένδυμα. Προχώρησε παρακάτω και συνάντησε άλλο γυμνό, ο οποίος από το πολύ ψύχος έτρεμε. Τον σπλαχνίστηκε και του έδωσε το εσωτερικό του ένδυμα και έμεινε αυτός γυμνός. Μόνο ένα Ευαγγέλιο κράτησε για να το διαβάζει. Καθώς τον συνάντησε άλλος αδελφός, τον ρώτησε ποιος τον έκδυσε. Εκείνος αποκρίθηκε: «Αυτό το Ευαγγέλιο», εννοώντας με αυτό ότι, θέλοντας να τηρήσει όσα σ' αυτό προστάζει ο Κύριος, έδωσε ό,τι και αν είχε για να μην γίνει παρήκοος. Μετά από λίγο πώλησε και το Ευαγγέλιο και μοίρασε στους πτωχούς τα χρήματα. Όταν ρωτήθηκε από το μαθητή του πού το έδωσε, αποκρίθηκε: «Πίστευσέ με, παιδί μου, ότι για να κάνω το θέλημα του Δεσπότου, ο οποίος λέγει:

Τα υπάρχοντά σου και δώσε πτωχοίς, έδωσα όχι μόνο τα υπόλοιπα από τα πράγματά μου, αλλά και αυτόν τον Δεσπότη πώλησα και μοίρασα το αντίτιμο στους πτωχούς». Άλλη φορά που βρισκόταν ο Όσιος με τον υποτακτικό του σε κάποια πόλη, τον πρόσταξε να τον πωλήσει σε κάποιους ειδωλολάτρες, οι οποίοι συνέθεταν κωμωδίες, και εκείνος το έκανε. Τα χρήματα τα οποία είσπραξε ο μαθητής, του τα έδωσε κρυφά και εκείνος τα φύλαξε μέχρι τέλους. Έμεινε λοιπόν ο Όσιος στο σπίτι αυτών που τον αγόρασαν και υποτασσόταν σε όλα τους τα προστάγματα. Εργαζόταν όλη τη μέρα νηστικός, τη δε νύχτα έτρωγε λίγο ψωμί και έπινε λίγο νερό, το δε περισσότερο μέρος της νύχτας προσευχόταν και αποστήθιζε σχεδόν όλη τη Θεία Γραφή.

Βλέποντας λοιπόν οι κύριοί του τις αρετές του, θαύμαζαν και όσο περνούσε ο καιρός τόσο περισσότερο τον ευλαβούνταν. Έτσι και λίγο λίγο με τα έργα και τους λόγους του τους έφερε σε θεογνωσία με τη συνέργεια της Χάριτος του Θεού. Αφού δε εκείνοι βαπτίστηκαν, τον ευχαρίστησαν και του είπαν: «Επειδή μέσω εσού γνωρίσαμε τη δύναμη του αληθινού Θεού, γι' αυτό σου χαρίζουμε την ελευθερία, καθώς και εσύ μας λύτρωσες από την αμαρτία και την αιχμαλωσία του δαίμονα». Ο δε Όσιος αποκρίθηκε: «Επειδή ο ελεήμων Θεός σας φώτισε και γνωρίσατε την αλήθεια, δεν είναι ανάγκη να βρίσκομαι πλέον στο σπίτι σας. Μάθετε δε ότι εγώ δεν ήμουν δούλος κάποιου, αλλά ασκητής της Αιγύπτου, ελεύθερος.

Μόνο για να σας λυτρώσω από την πλάνη έγινα δούλος δικός σας. Πάρτε λοιπόν αυτά τα νομίσματα, τα οποία δώσατε, διότι τα φύλαγα για να σας τα επιστρέψω σήμερα, και δώστε μου συγχώρηση για να οδηγήσω και άλλους στην ευσέβεια». Εκείνοι όμως τον παρακαλούσαν κλαίοντας να παραμείνει μαζί τους ακόμη λίγο καιρό, όχι ως δούλος τους αλλά ως Δεσπότης και Κύριος. Όμως ο Άγιος δεν υπάκουσε. Ξανά τον παρακάλεσαν να πάρει τα χρήματα με τα οποία τον αγόρασαν, για να τα μοιράσει στους πτωχούς. Ο δε Όσιος αποκρίθηκε: «Μοιράστε τα εσείς, διότι είναι δικά σας». Αφού αναχώρησε από εκείνους, πορευόταν ευαγγελικώς χωρίς να κρατά χρυσάφι ή ασήμι ή σάκο ή ράβδο ή κάποιο φαγώσιμο.

Πάμπτωχος και ακτήμων με ένα μόνο χιτώνα σαν άλλος Απόστολος. Έτσι πορευόμενος έφτασε και στην Αθήνα. Είχε δε τότε τρεις μέρες που βάδιζε χωρίς να φάγει τίποτε και κινδύνευε από την πείνα. Πήγε εκεί που ήταν μαζεμένοι οι πρόκριτοι της πόλεως και φώναξε προς αυτούς: «Βοηθήσατέ με, Αθηναίοι σοφότατοι». Καθώς δε ρωτήθηκε από πού ήταν και τι χρειαζόταν, ο Άγιος Σεραπίων αποκρίθηκε: «Είμαι μοναχός από την Αίγυπτο. Από δε τη νεότητά μου με ενοχλούσαν τρεις δανειστές, από τους οποίους τους μεν δύο μπόρεσα και ξεπλήρωσα και πλέον δεν με πειράζουν, αλλά ο τρίτος με φοβερίζει ότι εάν δεν του δώσω το χρέος σήμερα, θα με δικάσει σε θάνατο». Τότε οι σοφοί τον ρώτησαν ποιοι ήταν οι τρεις δανειστές.

Ο δε Άγιος αποκρίθηκε: «Ο πρώτος είναι η φιλαργυρία, ο δεύτερος η πορνία και ο τρίτος η γαστριμαργία. Αυτοί οι τρεις εχθροί είναι που με πολεμούν ισχυρότατα από τη νεότητά μου. Και τους μεν δύο τους νίκησα κατά κράτος με τη βοήθεια του Θεού, επειδή εκ φύσεως είναι εξωτερικοί. Αλλά η κοιλιά θέλει το οφειλόμενο και μου φωνάζει, διότι έχω τέσσερις μέρες που δεν έφαγα». Του έδωσαν τότε μερικά νομίσματα, αγόρασε ένα ψωμί και όσα χρήματα του περίσσεψαν τα χάρισε. Από το συμβάν αυτό κατάλαβαν οι Αθηναίοι ότι ήταν ενάρετος. Μετά πήγε στην Πελοπόννησο, εξέβαλε δαιμόνια και πωλήθηκε σε κάποιο μεγάλο άρχοντα ο οποίος ήταν αιρετικός Μανιχαίος. Εκεί σε διάστημα δύο χρόνων

επέστρεψε όλους του σπιτιού εκείνου στην ευσέβεια και τότε τους ξανάδωσε τα χρήματα της αγοράς του. Έπειτα, φωτισμένος από το Θεό, μπήκε σε ένα πλοίο το οποίο ταξίδευε στη Ρώμη, θέλοντας και εκεί όσους θα μπορούσε να τους φέρει στην ευσέβεια. Κατόπιν ο Όσιος επέστρεψε στην έρημο και πολύ ωφέλησε τους μοναχούς με διάφορα παραδείγματα.

Ιδιαίτερα δε για τους λαθροφάγους, για εκείνους δηλαδή που έτρωγαν κρυφά, έλεγε: «Όταν ήμουν νεότερος στην υπακοή του Αββά Θεοδώρου, με ενοχλούσε ο δαίμονας της γαστριμαργίας και έκλεβα ένα ψωμί από το τραπέζι, το οποίο έτρωγα κρυφά τη νύχτα. Αλλά τόσο με έτυπτε η συνείδηση, ώστε η λύπη και η βάσανος που ένιωθα, μεγαλύτερη από την ηδονή της τροφής. Κάποτε ήρθαν μερικοί αδελφοί στο γέροντά μου και συνομιλούσαν περί γαστριμαργίας και κάποιων άλλων παραπτωμάτων και ότι πρέπει ο καθένας να ομολογεί τους κρυφούς λογισμούς του στους πνευματικούς πατέρες. Εγώ δε, καθώς άκουσα αυτά, έκρινα ότι τα έλεγαν για μένα. Έτσι έπεσα στα πόδια τους και με δάκρυα ομολόγησα φανερά την αμαρτία μου, έβγαλα δε το ψωμί το οποίο είχα κρυμμένο στο στήθος μου για να ντροπιαστώ ακόμη περισσότερο. Τότε μου είπε ο Γέροντας: «Έχε θάρρος στον Θεό, παιδί μου, διότι αυτή η ταπείνωσή σου σε ανέδειξε νικητή κατά του δαίμονος, επειδή τον τρόπιασες και δεν έχει πλέον εξουσία πάνω σου». Ενώ δε ο Αββάς έλεγε αυτά σε μένα, βγήκε από τον κόλπο μου ως πύρινη φλόγα

ο δαίμονας. Έμεινε δε τόση δυσοδία στον τόπο εκείνο, ώστε δεν μπορούσαμε να μείνουμε. Από τότε πλέον και με τη βοήθεια του Θεού δεν ξανάπεσα σε τέτοιο ανόμημα». Αυτά και άλλα περισσότερα λέγοντας ο Όσιος προς νουθεσία των αδελφών, αφού έγινε πλήρης ημερών, πολλές αγαθοεργίες προς τους πλησίον έκανε, εργάστηκε δε και πολλά θαυμάσια, απήλθε προς τον Ποθωμένο Χριστό.

Ανάμεσα στα άλλα σημαντικά τα οποία θα μπορούσε να προσέξει κανείς και να σταθεί σε αυτά, είναι και το τελευταίο περιστατικό το οποίο ανέφερε ο Όσιος ως προσωπικό του βίωμα: την ενόχληση από το δαίμονα της γαστριμαργίας και την πτώση στο πάθος αυτό, και πώς με τη φανέρωση, την εξαγόρευση, έφυγε το δαιμόνιο και έτσι με τη χάρη του Θεού κατέπαυσε η διάπραξη της αντίστοιχης αμαρτίας. Ο διάβολος ενεργεί διεγείροντας τα πάθη μας. Βλέπει την εν γένει συμπεριφορά μας, ποιες αδυναμίες, ποιες επιθυμίες έχουμε και αυτές εκμεταλλεύεται.

Φέρει τη φαντασία ή τη σκέψη του πράγματος που συνειδητά ή ασυνείδητα επιθυμούμε και διεγείρει το πάθος. Λογισμός, η σκέψη που συνοδεύεται από επιθυμία, ονομάζεται εμπαθής λογισμός και η αρχική εμφάνισή της προσβολή του λογισμού. Εάν απορρίψουμε την προσβολή αυτή, γλιτώσαμε. Εάν την κρατήσουμε και τη μελετάμε και μάλιστα με κάποια ευχαρίστηση, τα πράγματα γίνονται επικίνδυνα. Από τη στιγμή που θα πούμε το ναι στην πρόσκληση, συγκατατεθούμε στον εμπαθή λογισμό που μας πολεμά, μπαίνουμε στην περιοχή της αμαρτίας η οποία ολοκληρώνεται με το επόμενο βήμα, την πράξη. Ήδη η ψυχή τραυματίστηκε. Όταν δε η διάπραξη της αμαρτίας επαναλαμβάνεται και χρονίζει, γίνεται έξη, συνήθεια που δύσκολα εξαλείφεται και αδυνατίζει την ψυχή ώστε με ευκολία, χωρίς αντίσταση, να

τρέχει τον καταστροφικό αυτό δρόμο. Έτσι απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από το Θεό, γίνεται όλο και πιο πολύ δούλη του διαβόλου και περιορίζεται η δυνατότητά της να μετανοήσει. Καθώς έτσι έχουν τα πράγματα, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε προκειμένου να γλιτώνουμε εύκολα από τον αντίδικό μας είναι το να απορρίπτουμε ευθύς εξ αρχής τις προσκλήσεις του στο στάδιο της προσβολής. Σε αυτό θα μας διευκολύνει η συνεχής πνευματική εργασία και μάλιστα της προσευχής, ώστε να μην βρίσκει ο εχθρός κενά στα οποία θα κάνει τις επιθέσεις του

και η πνευματική προσοχή, η λεγόμενη νήψη, με την οποία θα αναγνωρίζουμε και στη συνέχεια θα εξουδετερώνουμε τις προσβολές του. Πολύ σημαντικό άλλο μέτρο στον πνευματικό αυτό αγώνα η εξαγόρευση των σχετικών λογισμών, ιδιαίτερα στον πνευματικό καθοδηγητή, τον Γέροντα. Τις συνέργειες του πονηρού διαβόλου ευνοεί το κρυφό, το σκοτάδι, και αντίθετα, η φανέρωσή τους τις εξασθενεί, η δε χάρη του Θεού τις εξαφανίζει. Η εξαγόρευση, η διαπίστωση και ομολογία, όταν γίνεται με ταπείνωση, ελκύει τη χάρη του Θεού και φυγαδεύει τις δαιμονικές δυνάμεις, διότι χάρη Θεού και δαίμονες δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Η εξαγόρευση είναι ευλογημένη και αναγκαία τακτική και αξίζει και πρέπει να αξιοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από τους θέλοντας σωθήναι.