Saint Polyeuctus, Saint Eustratius, and Faithful Confession of Christ

Today, January 9, our Church commemorates Saint Polyeuctus the Martyr and Saint Eustratius the Wonderworker.

The martyr Polyeuctus suffered during the persecution of the Church ordered by the Roman emperor Valerian, between AD 253 and 256. He came from Melitene in Armenia and was a soldier. A fervent Christian, he did not hide his faith in Christ but confessed it openly. So when a law ordered Christians to renounce Christ and decreed death for those who refused, this champion of Christ showed no fear. He proclaimed Christ boldly and, with great courage, smashed the idols worshipped by the pagans.

He was denounced and brought to trial. His father-in-law urged him to obey the emperor’s command, saying that, as a soldier, he owed obedience. Polyeuctus reminded him of the Apostle Peter’s words: “We must obey God rather than men.” He also reminded him of the Lord’s words. The Lord asks His faithful to confess Him, without distinction or exception, even when they are brought before governors and kings. He rejects and condemns denying Him: “Everyone who confesses Me before others, I will also confess before My Father in heaven. But whoever denies Me before others, I will also deny before My Father in heaven.”

The tears and weeping of his wife moved this steadfast man, but he urged her to live up to her Christian faith and not to wish for an apostate as her husband. By standing firm, he also kept the promises he had made to his friend Saint Nearchus the Martyr, who had feared that Polyeuctus might turn away from faith in Christ. Thus, unwavering in his confession of faith, he became the first in his city to suffer martyrdom by the sword, and so ascended to heaven.

Saint Eustratius the Wonderworker was the son of devout and prosperous parents, George and Megetho, and lived in the ninth century AD. His parents raised him well. At the age of twenty, filled with divine love, he left his family and went to Mount Olympus in Asia Minor, to the monastery called Agauroi. His maternal uncles, Basil and Gregory, had shone there through ascetic discipline and virtue. They welcomed him, and he became a monk. Having found what he longed for, the blessed Eustratius served all the brothers with a willing heart and a humble spirit.

He kept his mind free of the things of this present age and owned nothing except a piece of haircloth and another of sheep’s wool, on which he rested. Wherever he happened to be, he would rest there briefly; he had no fixed place to sleep. It is said that throughout his seventy-five years of ascetic discipline as a monk, no one saw him sleep on his back or on his left side. After the monastery’s earlier abbots died, Saint Eustratius took charge of the brothers at their request. At that time, Leo the Armenian returned victorious from the war against the Bulgarians

and rose up against the devout emperor Michael I Rangabe. He exiled Michael to the island opposite Constantinople called Prote, where Michael became a monk. Leo then tried to revive the heresy of Iconoclasm, which had been brought to an end many years before. Many people left their homes and fled. At the urging of Saint Joannicius the Great, Saint Eustratius also left his monastery and went to his homeland. When the Holy Icons were restored under Michael and Theodora, in the year 812, the holy wonderworking Fathers returned to their monasteries. Saint Eustratius did the same.

All day he worked tirelessly alongside the brothers at their physical tasks. He spent the nights standing in prayer and making prostrations. And when the appointed service and chanting took place in the Church, he would enter the sanctuary and stand there from beginning to end, quietly saying, “Lord have mercy.” As a sign of his thanksgiving to God, he received the grace to work many miracles, which is why he is called the Wonderworker. When the Saint was about to depart this life, he gathered all the monks under his care and said, “Brothers and fathers, my time in this life has come to an end.”

“My beloved children, guard the commitment of the holy monastic habit that you have received. Know that the things of this world are passing and vain, while what endures is eternal and incorruptible. Strive, then, to be counted worthy of a place among those who are saved.” After saying this and praying, he blessed them with the sign of the Precious Cross. Then he raised his eyes to heaven and said, “Into Your hands, O Lord, I commend my spirit.” At once he fell asleep in the Lord, having lived ninety-five years.

Let us return to the brief account of Saint Polyeuctus. There we saw two ways of life, two responses to Christ: one shown by the Saint’s father-in-law and wife, and the other by the martyr Polyeuctus himself. Each revealed the spirit at work deep within. The martyr’s response came from the Spirit of God, who inspires faith, hope, and love for Christ. The other response, judging by its fruits of little faith, or rather unbelief, showed the absence of God’s Spirit and the presence of a worldly spirit, which often knows how to call upon

arguments that seem fitting but cannot stand and are easily refuted when judged by the Gospel. More generally, when someone takes a sincere stand and wants to be honest with God and with himself, it is not hard for him to receive the Spirit of God and to speak and act rightly. Otherwise, he becomes confused and goes astray. Worse still, he may try to lead others astray with him. So let us ask for a spirit of wisdom and understanding, the Spirit of all that is good, and let us strive to obey His words, setting aside every other voice, every other urging, and every thought of our own,

desire, or feeling.

Σήμερα, 9 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μάρτυρος Πολυεύκτου και του Οσίου Ευστρατίου του Θαυματουργού.

Ο Μάρτυς Πολύευκτος μαρτύρησε κατά τον διωγμό που κήρυξε κατά της Εκκλησίας ο αυτοκράτορας της Ρώμης Ουαλεριανός, το 253 με 256 μετά Χριστόν. Ήταν από τη Μελιτινή της Αρμενίας, στρατιωτικός στο επάγγελμα, θερμός χριστιανός που δεν απέκρυπτε αλλά ομολογούσε την πίστη του στον Χριστό. Έτσι, όταν εκδόθηκε νόμος που πρόσταζε να αρνιώνται οι χριστιανοί τον Χριστό και όσοι δεν πείθονται να θανατώνονται, ο αθλητής του Χριστού, χωρίς να δειλιάσει καθόλου, κήρυξε με παρρησία τον Χριστό και με πολύ θάρρος σύντριψε τα είδωλα που λάτρευαν οι ειδωλολάτρες.

Καταγγέλθηκε και πρόκειτο να κριθεί. Ο πεθερός του τον συμβούλευσε υπακούσεις στο αυτοκρατορικό πρόσταγμα, του έλεγε δε ότι τούτο το όφειλε ως στρατιωτικός που χρωστούσε πειθαρχία. Ο Πολύευκτος του υπέμνησε το του Αποστόλου Πέτρου, «πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις», και το του Κυρίου, ο οποίος γενικώς και χωρίς καμιά διάκριση και εξαίρεση, με την προϋπόθεση μάλιστα ότι τους χριστιανούς θα τους οδηγούσαν μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλείς, ζητά από τους πιστούς του να τον ομολογούν και αποδοκιμάζει και καταδικάζει την άρνησή του. «Πας όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς. Όστις δ’ αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς».

Από τα κλάματα και τα δάκρυα της συζύγου του κάμφθηκε ο καρτερόψυχος, αλλά την προέτρεπε να γίνει άξια της χριστιανοσύνης της και να μη θελήσει να έχει σύζυγό της έναν εξωμότη. Με τη στάση του φύλαξε και τις συμφωνίες και υποσχέσεις που έδωσε στον Άγιο Μάρτυρα Νέαρχο, τον φίλο του, ο οποίος φοβόταν μήπως παρεκκλίνει από την πίστη του Χριστού. Έτσι, μένοντας στερεός και ασάλευτος στην ομολογία της πίστεως, έλαβε πρώτος στην πόλη του το μαρτυρικό διά ξίφους θάνατο και έτσι ανήλθε στα ουράνια.

Ο Όσιος και Θαυματουργός Ευστράτιος, γιος ευσεβών και ευπόρων γονέων, του Γεωργίου και της Μεγεθούς, έζησε κατά τον 9ο μετά Χριστόν αιώνα. Αφού καλώς ανατράφηκε από τους γονείς του, όταν έγινε 20 ετών κυριεύτηκε από τον θείο έρωτα και, αφού άφησε τους δικούς του, πήγε στο όρος του Ολύμπου της Μικράς Ασίας, στο μοναστήρι το καλούμενο των Αγάβρων, στο οποίο έλαμψαν κατά την άσκηση και τις αρετές οι από τη μητέρα του θείοι Βασίλειος και Γρηγόριος. Αφού έγινε δεκτός από αυτούς, έγινε εκεί μοναχός. Καθώς έτσι ο ευλογημένος Ευστράτιος πέτυχε εκείνο που ποθούσε, υπηρετούσε όλους τους αδελφούς με καρδιά πρόθυμη και φρόνημα ταπεινό.

να έχει στο νου του κανένα πράγμα του παρόντος αιώνος και χωρίς να αποκτήσει κανένα άλλο πράγμα εκτός από ένα τρίχινο ύφασμα και ένα άλλο από μαλλί προβάτου, πάνω στα οποία αναπαυόταν. Σε όποιο τόπο κι αν βρισκόταν, εκεί και ξεκουραζόταν λίγο, καθώς δεν είχε ορισμένο τόπο στον οποίο να κοιμάται. Λένε δε ότι, αφού έγινε μοναχός, δεν τον είδαν να κοιμάται υπτίως ούτε στο αριστερό του πλαϊνό καθ’ όλα τα 75 χρόνια της ασκήσεώς του. Αφού δε οι προ αυτού ηγούμενοι του μοναστηριού τελεύτησαν, τότε ο Όσιος αυτός Ευστράτιος ανέλαβε την ηγουμενία των αδελφών μετά από παράκληση εκείνων. Κατά τον καιρό εκείνο, ο Λέων ο Αρμένιος, αφού γύρισε νικητής από τον πόλεμο κατά των Βουλγάρων,

επαναστάτησε κατά του ευσεβέστατου αυτοκράτορα Μιχαήλ του Ραγκαβέ, τον οποίον εξόρισε στο νησί που είναι απέναντι από την Κωνσταντινούπολη και ονομάζεται Πρώτη, όπου και έγινε μοναχός. Αυτός λοιπόν ο Λέων προσπαθούσε να ξαναφέρει την αίρεση της εικονομαχίας, που πριν από πολλά χρόνια είχε καταπαύσει. Τότε πολλοί άφηναν τα σπίτια τους και έφευγαν. Τότε και ο Όσιος αυτός Ευστράτιος, παρακινούμενος από τον Όσιο Ιωαννίκιο τον Μέγα, άφησε το μοναστήρι του και πήγε στην πατρίδα του. Όταν δε έγινε η αναστήλωση των Αγίων Εικόνων, επί Μιχαήλ και Θεοδώρας το 812, τότε και οι Όσιοι και Σημειοφόροι Πατέρες επέστρεψαν πάλι στα μοναστήρια τους. Αυτό έκανε και ο Άγιος αυτός Ευστράτιος.

Όλη τη μέρα κοπίαζε χωρίς οκνηρία μαζί με τους αδελφούς στα σωματικά έργα, τη δε νύχτα την περνούσε με ολονύκτια ορθοστασία και γονυκλισίες. Όχι δε μόνο αυτά, αλλά και όταν γινόταν η κανονική ακολουθία και ψαλμωδία στην εκκλησία, αυτός εισερχόταν στο Άγιο Βήμα, όπου από την αρχή μέχρι το τέλος της ακολουθίας στεκόταν και καθ’ εαυτόν έλεγε το «Κύριε ελέησον». Ως σημάδι της προς τον Θεόν ευχαριστήσεώς του, έλαβε τη χάρη να επιτελεί πάμπορα θαύματα, εξού και θαυματουργός ονομάζεται. Όταν ο Άγιος έμελλε να φύγει από τη ζωή αυτή, κάλεσε όλους τους υποτακτικούς του μοναχούς και τους είπε: «Αδελφοί και πατέρες, ο καιρός της ζωής μου έλαβε τέλος».

Τέκνα μου αγαπητά, φυλάξατε την παρακαταθήκην του Αγίου Σχήματος, την οποία παρελάβατε, γνωρίζοντας ότι τα μεν παρόντα πράγματα είναι πρόσκαιρα και μάταια, τα δε μένοντα είναι αιώνια και άφθαρτα. Γι’ αυτό σπουδάσατε να αξιωθείτε της μερίδος των σωζομένων. Αφού είπε αυτά και προσευχήθηκε, τους σφράγισε με το σημείο του Τιμίου Σταυρού. Μετά, αφού σήκωσε το βλέμμα στους ουρανούς, είπε: «Εις χείρας Σου, Κύριε, παρατίθεμαι το πνεύμα μου» και αμέσως κοιμήθηκε τον ύπνο του δικαίου, έχοντας ζήσει χρόνους ενενήντα πέντε.

Επανέλθουμε στο σύντομο συναξάρι του Αγίου Πολυεύκτου, όπου είδαμε δύο τρόπους ζωής, δύο στάσεις απέναντι στο πρόσωπο του Χριστού. Η μία ήταν εκείνη του πεθερού και της συζύγου του Αγίου και η άλλη του ίδιου του μάρτυρος Πολυεύκτου. Κάθε μια στάση είναι δηλωτική του πνεύματος που βαθύτερα υπήρχε. Η μια, εκείνη του μάρτυρος, υπαγορευόταν από το Πνεύμα του Θεού που εμπνέει την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη προς τον Χριστό, και η άλλη έδειχνε, αν κρίνουμε από τους καρπούς της ολιγοπιστίας ή μάλλον της απιστίας, την έλλειψη αυτού του Πνεύματος του Θεού και την ύπαρξη του κοσμικού πνεύματος, το οποίο γνωρίζει να επιστρατεύει πολλές φορές

ανάλογα επιχειρήματα, τα οποία όμως δεν μπορούν να σταθούν και εύκολα καταρρίπτονται αν κριθούν με βάση το Ευαγγέλιο. Γενικότερα, όταν κάποιος παίρνει ειλικρινή στάση, θέλει να είναι τίμιος με τον Θεό και τον εαυτό του, δεν είναι δύσκολο να παίρνει το Πνεύμα του Θεού και να ορθοτομεί στο λόγο και στην πράξη. Διαφορετικά θα μπερδεύεται, θα πλανάται και το χειρότερο είναι ότι θα θέλει και θα επιχειρεί να παρασύρει, να πλανήσει και τους άλλους. Ας ζητούμε λοιπόν πνεύμα σοφίας και συνέσεως, το πνεύμα των αγαθών, αλλά και ας αγωνιζόμαστε να υπακούμε στους λόγους του, παραμερίζοντας κάθε άλλη φωνή, κάθε άλλη προτροπή ή κάθε δικό μας λογισμό,

επιθυμία, η συνέστημα