Saint Phocas and the Martyrs of Zographou Monastery

Today, September 22, our Church commemorates Saint Phocas the Wonderworker, bishop and martyr; Saint Phocas the Gardener, martyr; the holy martyrs Isaac and Martin; Saint Kosmas of Zographou; and the twenty-six holy monastic martyrs of Zographou, who rebuked Emperor Michael and Patriarch Bekkos.

Saint Phocas, bishop and martyr, came from the ancient and proud city of Sinope on the Black Sea. His parents, Pamphylos and Maria, passed on their pure and fervent devotion to God. From his earliest childhood, he was granted the grace of the Holy Spirit and worked extraordinary miracles. Later he became a bishop and led many unbelievers to faith in Christ, both through his inspired words and through his miraculous deeds.

He taught and worked miracles until the end of his life. That end was revealed to him beforehand through a wondrous sign, and it came in AD 101, during the reign of Emperor Trajan.

His pure and virtuous life shone brightly. He was brought before the prefect Africanus, where he openly confessed and proclaimed his Christian faith. Africanus dared to insult Christ and punish the martyr. Then a great earthquake struck, killing the prefect and his soldiers. At the plea of the prefect’s wife, the saint raised him from the dead. Afterward, the martyr was brought before Emperor Trajan. Because he confessed Christ, they hung him up, tore his flesh, and then put him in lime. Finally, they placed him in a bath heated to a fierce temperature, and there the courageous witness

gave up his soul into the hands of God. The saint continued to work many miracles after his death. He helped those in danger at sea, sailing alongside their ships and bringing them safely into harbor. And whenever others called upon him, he came quickly to their aid with loving care.

The Holy Mountain has always been, and remains, a fortress and support of Orthodoxy. So the Latins once entered it, seeking to destroy this great stronghold. With arguments, with money and promises meant to deceive, and with threats and brutal violence that went as far as martyrdom, they tried to make the Holy Mountain recognize the authority of the Pope of Rome. Only a few gave way out of fear. Most sealed their confession with their blood. By standing firm, they rebuked the Pope’s sacrilegious claim to the authority implied by a title of their own making, ‘vicar of Christ.’ For Christ

alone was, is, and forever will be the head of His holy Church. Sadly, Emperor Michael Palaiologos of Constantinople and its patriarch, John Bekkos, helped in the effort to turn the monks of the Holy Mountain toward the Pope of Rome’s heretical teachings. They came to the Holy Mountain with an armed force. After what they had done at the other monasteries, they finally approached Zographou Monastery, burning with rage against its monks. At that dreadful time for the Holy Mountain, a monk living alone near Zographou Monastery was striving in the spiritual life. He had the devout custom of

reading the Akathist Hymn to the Theotokos many times each day before her holy icon. One day, as the elder was saying the archangel’s greeting to the Most Holy Theotokos, ‘Rejoice,’ he suddenly heard a voice from her holy icon: ‘Rejoice, too, elder of God.’ He was terrified. ‘Do not be afraid,’ the voice of the Theotokos continued gently. ‘Go quickly to the monastery. Tell the monks and the abbot that my enemies and my Son’s are near. Let anyone whose spirit is weak hide until this trial has passed. But let those who desire the crowns of martyrdom remain in the monastery. Go quickly.’

Obeying the voice and will of the Lady Theotokos, the elder left his cell and ran to the monastery as fast as he could. He wanted to give each brother time to think carefully and prepare for the danger ahead. When he reached the monastery gate, he saw the icon of the Theotokos from his cell standing there—the very icon before which he had just been reading the Akathist Hymn, and from which he had heard the voice. He fell before it with compunction and reverence and venerated it. Then he took the holy icon and went with it to the abbot. When the brothers heard of the approaching danger, many were shaken. Those whose resolve was weaker

quickly went and hid in the mountains. But twenty-six monks, including the abbot, remained at the monastery. They entered the tower to await their enemies, hoping to receive the crowns of martyrdom. Soon the Latins arrived with their supporters. At first they used every persuasive argument they could to urge the monks to open the monastery gates and recognize the Pope as head of the Church throughout the world. From the tower, the monks asked them, ‘Who told you that your Pope is the head of the Church? Where does this teaching of yours come from? For us, Christ is the head of the Church.’

‘We would sooner choose death than give way and see this holy place defiled by your violence and tyranny. We will not open the monastery gates. Leave this place.’ The Latins shouted in fury, ‘Then, since that is what you want, die!’ At once they piled wood and brush around the tower and set it on fire. The flames rose into the air. The monks stood firm in their convictions and in their spiritual home. Glorifying and blessing God, and praying for their enemies, they gave up their holy souls into the hands of the Holy Trinity.

As the prophets saw, as the Apostles taught, as the Church received, as the teachers defined, as the whole world agreed, as grace shone forth, and as falsehood was driven away; as Wisdom—Christ—spoke boldly, and as Christ confirmed: so we believe, so we speak, so we proclaim. This is the faith of the Apostles, the faith of the Fathers, the faith of the Orthodox. This faith has upheld the whole world. This is Orthodoxy: the true faith that forms the foundation for a right way of life.

It is a precious, unique, irreplaceable, and saving treasure. Every soul that seeks salvation can and should cry out: ‘We will not deny you, beloved Orthodoxy. We will not betray you, reverence handed down from our fathers. In you we were born, in you we live, and in you we shall fall asleep. And if the time should call for it, we would die for you ten thousand times.’ This was the conviction of the holy monastic martyrs of Zographou whom we celebrate today. This is how they lived and died, rebuking those who sided with the Latins. It is wrong to regard those who follow the Pope as merely schismatics, and communion with them in the Church is impermissible.

Saint Meletios the Confessor of Mount Galesion, whose memory we celebrate on January 19 together with Saint Mark of Ephesus, wrote in the thirteenth century—and his words could apply even more strongly today—that the Italians, that is, the Latins, are heretics, and those who enter into communion with them are lost. Speaking more fully about those who sided with the Latins, he says: ‘If some of our own shepherds, through ignorance of the Scriptures or for other reasons, say that the errors of the Latins are very small, that they are not heretics, that they have not been cut off from the body of the faithful—that is, the Church—and that communion with them is neither an error nor harmful to the soul, they speak falsely

and wrongly. For the Latins have erred gravely and in very many ways. The Fathers condemn them, and anyone who enters into communion with the Latins joins the heretics and is cut off from Christ and the saints.’ Our Church affirms this conviction by honoring the fathers of Zographou whom we celebrate today, as well as others who suffered martyrdom while rebuking those who sided with the Latins. Like all the saints, they are examples of faith and life for us.

Σήμερα, 22 του μηνός Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτυρος Φωκά του Θαυματουργού, του Αγίου Μάρτυρος Φωκά του Κηπουρού, των Αγίων Μαρτύρων Ισαάκ και Μαρτίνου, του Οσίου Κοσμά του Ζωγραφίτου και των Αγίων 26 Οσίων Μαρτύρων των Ζωγραφιτών, οι οποίοι έλεγξαν τον βασιλέα Μιχαήλ και τον πατριάρχη Βέκκο.

Ο Άγιος Ιερομάρτυς Φωκάς καταγόταν από την αρχαία και περήφανη πόλη της Σινώπης, της κατά τη Μαύρη Θάλασσα. Οι γονείς του, Πάνφυλλος και Μαρία, του μετέδωσαν την αγνή και θερμή ευσέβειά τους και αυτός, εξ απαλών ονύχων, αξιώθηκε να λάβει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και να ενεργεί παράδοξα θαύματα. Έπειτα έγινε και επίσκοπος και πολλούς απίστους οδήγησε στην πίστη του Χριστού, τόσο με τα θεία του λόγια όσο και με τα υπερφυσικά του θαύματα.

Δίδασκε και θαυματουργούσε μέχρι το τέλος της ζωής του, το οποίο του προαποκαλύφθηκε με θαυμαστό σημείο και πραγματοποιήθηκε το 101 μ.Χ. επί της βασιλείας του αυτοκράτορα Τραϊανού.

Διέλαμπε με την καθαρή και ενάρετη ζωή του, οδηγήθηκε στον έπαρχο Αφρικανό, όπου ομολόγησε και με παρρησία κήρυξε τη χριστιανική του πίστη. Ο Αφρικανός τόλμησε να υβρίσει τον Χριστό και να τιμωρήσει τον μάρτυρα. Έγινε μεγάλος σεισμός, από τον οποίο θανατώθηκαν ο έπαρχος και οι στρατιώτες του, ο δε Άγιος τον ανέστησε καθώς τον παρακάλεσε η σύζυγός του. Μετά ο μάρτυρας οδηγήθηκε στον βασιλέα Τραϊανό και, επειδή ομολόγησε τον Χριστό, γι' αυτό τον κρέμασαν και τον ξέσκισαν και μετά τον έβαλαν σε ασβέστη. Τέλος τον έβαλαν μέσα σε λουτρό, το οποίο είχαν θερμάνει πολύ δυνατά, και εκεί μέσα ο γενναίος αγωνιστής

παρέδωσε την ψυχή του στα χέρια του Θεού. Ο Άγιος εξακολούθησε να επιτελεί πολλά θαύματα και μετά την τελευτή του, τόσο σε εκείνους που κινδύνευαν στη θάλασσα, συμπλέοντας και διασώζοντας τα πλοία τους σε λιμάνια, όσο και σε εκείνους που καθ' οιονδήποτε τρόπο τον επικαλούνταν και γινόταν σε αυτούς ταχύς και θερμός βοηθός.

Το Άγιον Όρος πάντοτε ήταν και είναι φρούριο και στήριγμα της Ορθοδοξίας, γι' αυτό οι Λατίνοι, για να καταστρέψουν το βασικό αυτό στήριγμα, μπήκαν κάποτε και σε αυτό και προσπαθούσαν είτε με λόγια, είτε εξαπατώντας με χρήματα και υποσχέσεις, είτε καταναγκάζοντας με απειλές και τυραννική μέχρι μαρτυρίου βία, να αναγνωριστεί και στο Άγιον Όρος η εξουσία του Πάπα της Ρώμης. Όμως μόνο λίγοι δειλοί πείθονταν και υποχωρούσαν. Οι περισσότεροι επισφράγισαν με το αίμα τους την ομολογία τους και με τη σταθερότητά τους έλεγξαν την ιερόσυλη του Πάπα οικειοποίηση της εξουσίας του από αυτούς πλασμένου ονόματος του τοποτηρητού του Χριστού, ο οποίος Χριστός

ένας και μόνος ήταν, είναι και θα είναι στους αιώνες η κεφαλή της Αγίας του Εκκλησίας. Για να παρεκκλίνουν οι μοναχοί του Αγίου Όρους στα αιρετικά δόγματα του Πάπα της Ρώμης, συνεργούσε δυστυχώς και ο τότε αυτοκράτορας της Κωνσταντινουπόλεως Μιχαήλ ο Παλαιολόγος και ο πατριάρχης της Ιωάννης Βέκκος. Αυτοί λοιπόν πήγαν στο Άγιον Όρος με στρατιωτική δύναμη και, αφού έκαναν όσα έκαναν στα άλλα μοναστήρια, πήγαν τελευταία και στην Ιερά Μονή του Ζωγράφου, πνέοντας πυρ και μανία κατά των εκεί μοναχών. Κατ' εκείνο δε το φρικτό για το Άγιον Όρος καιρό, αγωνιζόταν κοντά στη Μονή Ζωγράφου, μένοντας μόνος του, ένας μοναχός που είχε ιερή συνήθεια να

διαβάζει πολλές φορές κάθε μέρα τον Ακάθιστο Ύμνο της Θεοτόκου μπροστά στη θεία της εικόνα. Κάποια μέρα λοιπόν, καθώς έλεγε ο γέροντας τον αρχαγγελικό ασπασμό προς την Υπεραγία, το «Χαίρε», άκουσε ξαφνικά από την Αγία εικόνα της Θεοτόκου: «Χαίρε και εσύ, γέρον του Θεού». Εκείνος κατατρόμαξε. «Μη φοβάσαι», συνέχισε ήσυχα η θεομητορική φωνή, «αλλά πήγαινε γρήγορα στη Μονή, ανάγγειλε στους μοναχούς και τον ηγούμενο ότι οι εχθροί οι δικοί μου και του Υιού μου πλησίασαν. Όποιος λοιπόν είναι ασθενής κατά το πνεύμα, ας κρυφθεί μέχρι που να περάσει ο πειρασμός. Όσοι δε επιθυμούν μαρτυρικούς στεφάνους, ας παραμείνουν στο μοναστήρι. Πήγαινε λοιπόν γρήγορα».

Υπακούοντας ο γέροντας τη φωνή και τη θέληση της Κυρίας Θεοτόκου, άφησε το κελί του και έτρεξε στο μοναστήρι όσο μπορούσε γρηγορότερα για να δώσει στους αδελφούς καιρό και τρόπο να σκεφτούν ώριμα καθένας από αυτούς και να προετοιμαστούν για τον κίνδυνο που διέτρεχαν. Μόλις δε έφτασε στην πύλη της μονής, είδε την εικόνα της Θεομήτορος του κελιού του, μπρος στην οποία πριν από λίγο έλεγε τον Ακάθιστο Ύμνο και από την οποία άκουσε τη φωνή που προαναφέρθηκε, να στέκεται στις πύλες του μοναστηριού. Αφού με κατάνυξη και ευλάβεια έπεσε και την προσκύνησε, την πήρε και έτσι μαζί με την Αγία Εικόνα παρουσιάστηκε στον ηγούμενο. Όταν άκουσαν οι αδελφοί για τον επικείμενο κίνδυνο, ταράχτηκαν πολλοί. Και οι μεν ασθενέστεροι από αυτούς

γρήγορα πήγαν και κρύφτηκαν στα βουνά. 26 δε μοναχοί, μεταξύ των οποίων και ο ηγούμενος, έμειναν στο μοναστήρι και μπήκαν στον πύργο, περιμένοντας τους εχθρούς τους και προσδοκώντας τους μαρτυρικούς στεφάνους. Μετά από λίγο έφτασαν οι Λατίνοι με τους Λατινόφρονες, οι οποίοι καταρχάς με όλη τη ρητορική τους τέχνη παρακινούσαν τους μοναχούς να τους ανοίξουν τις πύλες της Μονής και να αναγνωρίσουν τον Πάπα κεφαλή της σε όλο τον κόσμο Εκκλησίας. Οι δε μοναχοί ρώτησαν από τον πύργο τους Λατίνους: «Και ποιος σας είπε ότι ο δικός σας Πάπας είναι η κεφαλή της Εκκλησίας; Από πού αυτή η διδασκαλία σας; Σε εμάς κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο Χριστός».

«Ευκολότερα αποφασίζουμε να πεθάνουμε, παρά να υποχωρήσουμε και να μολυνθεί ο ιερός αυτός τόπος από τη δική σας βία και τυραννία. Δεν ανοίγουμε τις πύλες του μοναστηριού. Φύγετε από εδώ». Οι δε Λατίνοι φώναξαν με μανία: «Λοιπόν, αφού το θέλετε, ας πεθάνετε». Και αμέσως, αφού μάζεψαν ξύλα πολλά και φρύγανα γύρω από τον πύργο, έβαλαν φωτιά, και οι μεν φλόγες υψώθηκαν στον αέρα, οι δε μοναχοί, μένοντας αμετάθετοι από το φρόνημα και την πνευματική τους κατοικία, δοξάζοντας και ευλογώντας το Θεό και ευχόμενοι υπέρ των εχθρών τους, παρέδωσαν τις άγιες τους ψυχές στα χέρια του Αγίου Τριαδικού Θεού.

Προφήται ως είδον, οι Απόστολοι ως εδίδαξαν, η Εκκλησία ως παρέλαβεν, οι διδάσκαλοι ως εδογμάτισαν, η οικουμένη ως συμπεφώνηκεν, η Χάρις ως έλαμψε, το ψεύδος ως απελήλαται, αποδιώχτηκε. Η Σοφία, ο Χριστός, ως επαρρησιάσατο, μίλησε με θάρρος, ο Χριστός ως εβράβευσεν, ούτω φρονούμεν, ούτω λαλούμεν, ούτω κηρύσσομεν. Αυτή η πίστις των Αποστόλων, αυτή η πίστις των Πατέρων, αυτή η πίστις των Ορθοδόξων, αυτή η πίστις την οικουμένην εστήριξε. Αυτή είναι η Ορθοδοξία, η ορθή, η σωστή πίστη που αποτελεί τη βάση για τη σωστή ζωή.

Πρόκειται για πολύτιμο, μοναδικό και αναντικατάστατο και σωτήριο θησαυρό, για τον οποίο κάθε ψυχή που θέλει τη σωτηρία της μπορεί και πρέπει να αναφωνεί: «Ουκ αρνησόμεθά σε, φίλη Ορθοδοξία, ου ψευσόμεθά σε, πατροπαράδοτον σέβας, εν σοι εγενήθημεν, εν σοι ζώμεν και εν σοι κοιμηθησόμεθα. Ει δε και καλέσει καιρός, και μυριάκις υπέρ σου τεθνηξόμεθα». Αυτό ήταν το φρόνημα, και έτσι έζησαν και μαρτύρησαν οι σήμερα εορταζόμενοι οσιομάρτυρες Ζωγραφίτες πατέρες, οι οποίοι έλεγξαν τους Λατινόφρονες, και είναι λάθος να θεωρούμε τους παπικούς απλούς σχισματικούς και ανεπίτρεπτη η εκκλησιαστική με αυτούς κοινωνία.

Ο Όσιος Μελέτιος ο Ομολογητής ο Γαλησιώτης, του οποίου τη μνήμη εορτάζουμε στις 19 Ιανουαρίου μαζί με τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό, έγραφε τον 13ο αιώνα, και περισσότερο θα μπορούσε να το πει σήμερα, ότι αιρετικοί εισίν οι Ιταλοί, οι Λατίνοι δηλαδή, και οι συγκοινωνούντες αυτοίς απόλλυνται. Πιο αναλυτικά λέγει, αναφερόμενος στους Λατινόφρονες: «Και αν μερικοί από τους δικούς μας ποιμένες λέγουν από αμάθεια των γραφών ή κατά άλλους τρόπους ότι τα σφάλματα των Λατίνων είναι πολύ μικρά και δεν είναι αιρετικοί και δεν είναι αποκομμένοι από το σύστημα των πιστών, δηλαδή την Εκκλησία, ούτε το να κοινωνούμε με αυτούς είναι σφάλμα και βλάβη ψυχής, ψευδώς

κακώς λέγουν, διότι μεγάλως και σε πάρα πολλά έσφαλαν οι Λατίνοι. Τους καταδικάζουν οι πατέρες και καθένας που συγκοινωνεί με τους Λατίνους συντάσσεται με τους αιρετικούς, αποκόπηκε από το Χριστό και τους Αγίους». Αυτό το φρόνημα επισφραγίζει η Εκκλησία μας, τιμώντας τους σήμερα εορταζομένους Ζωγραφίτες πατέρες, αλλά και άλλους που μαρτύρησαν ελέγχοντας τους Λατινόφρονες, και όπως όλοι οι Άγιοι, έτσι και αυτοί αποτελούν υπόδειγμα πίστεως και ζωής και για μας.