Saint Peter of Alexandria, Arius, and Discerning Love

Today, November 24, our Church commemorates Saint Clement, Bishop of Rome and hieromartyr; Saint Peter of Alexandria, hieromartyr; Saint Malchus; the Venerable Karion; Saint Hermogenes, Bishop of Agrigentum; the holy martyrs Philoumenos and Christopher; Saint Eugene the Martyr; the holy martyrs Procopius and Christopher; Saint Alexander the Martyr; the Venerable Gregory of Chrysopetra; Saint Chrysogonus the Martyr; the Venerable Mark of Trigleia; Saint Theodore the Martyr of Antioch; and Saint Mercurius the Martyr of Smolensk, the Russian.

Saint Peter was Archbishop of Alexandria in the days when Diocletian ruled from Nicomedia. Diocletian fiercely persecuted the Christians and put many to death with terrible tortures. Blessed Peter was known to everyone for his virtues, and through his teaching and his life pleasing to God, he led many to the true faith. When Diocletian heard this, he sent five officers, called tribunes, with their soldiers to arrest Peter and bring him in chains to Nicomedia. The tribunes found the Saint teaching the people in church. They showed him the imperial order. Without sorrow or resistance, he stood like a gentle lamb and let them bind him.

When the people saw this, they moved against the tribunes. They all cried, “We will die today, but we will not let you take him.” The officers feared the force of the crowd. They locked the Saint in prison and sent the emperor a report. The tyrant grew even angrier and immediately ordered the Saint beheaded, along with any Christians who dared resist his command. The tribunes wanted to take the Saint from prison and execute him, but the townspeople would not let them. Young and old, even little children, gathered like a swarm of bees. Then the heretic Arius, whom the Patriarch had excommunicated as an enemy of Christ,

sent many clergy to plead with the Saint on his behalf and ask him to show mercy. Unaware of Arius’s deceit, they went to the prison and asked the Archbishop, as his end drew near, to forgive Arius and let him serve as a priest again. The Saint replied, “Let Arius remain excommunicated and cut off from the glory of God in this age and the age to come, just as he separated the Son of God from the Father’s glory and denied that the Son is of one essence with the Father.” The clergy were frightened when they heard this. They did not dare say another word, for they understood that this excommunication was God’s will. Seeing their downcast faces and their deep sorrow, he called two of them to him,

Achillas and Alexander, the most virtuous of all the priests. He placed Achillas at his right and Alexander at his left and said, “Soon I will go to the Lord through martyrdom. The Holy Spirit has clearly revealed to me that you, Priest Achillas, will succeed me, and Alexander will succeed you. As for Arius, do not think I refuse to forgive him because I am harsh or hate him. Know that he has deceit in his soul. Last night, while I was praying, I saw a fearful and wondrous vision: Christ our Master appeared as a child of twelve. Such radiance came from his divine face that it lit the whole room.

He wore a linen tunic torn from top to bottom. He held its two torn sides in his hands and drew them together to cover his exposed body. When I saw this, I asked, ‘Lord, who tore your tunic?’ He answered, ‘Arius has stripped me. Take care never to receive him into communion. Tell Achillas and Alexander, the priests who will shepherd my Church after your death, that they must never dare to forgive him.’ That is why I did not grant your request. You must do the same.” He went on to counsel them, especially to guard against heresies and not lose courage in the face of danger and suffering.

Then he knelt and prayed that the Lord would help them. They kissed his hands, and he blessed them and sent them away in peace. Peter knew that the tribunes intended to put him to death in obedience to the emperor’s order. He feared that the Christians might rise up and that much blood would be shed on his account. So, to keep his flock safe and receive the death for Christ that he longed for, he did this: through a devout and faithful man, he sent word to one of the tribunes to go behind the prison, break through the wall where the Saint would knock from inside, and bring him out quietly,

without the Christians keeping watch outside the door noticing. The tribune was glad. At the hour Peter had appointed, they broke through the wall where he knocked and brought him out. By God’s will, a strong wind and heavy rain arose just then, so those keeping watch did not hear the blows. Thus gentle Peter, following the example of his Master, willingly gave himself up and went joyfully to his death. When they reached the place where Mark the Evangelist had also suffered martyrdom, Peter asked the soldiers for permission to go down to the Apostle’s tomb. There he prayed,

asking for the Evangelist’s intercessions so that he might complete his course of martyrdom well. He entrusted to Mark the flock that had been placed in his care, asking him to guard it through his prayers to the Lord. Then Peter raised his hands to Christ his Master and asked that his blood might be a seal marking the end of the Church’s persecution. At that moment, a devout woman who lived nearby and was praying heard a heavenly voice say, “Peter, the last of the martyrs.” And so it came to pass: within a few days Constantine the Great became emperor, and the persecutions of the Church ceased. When the Saint finished praying, he kissed the Evangelist’s tomb and returned to the soldiers with a joyful face.

He shone with an indescribable light, astonishing all who saw him. Then he knelt, prayed in thanksgiving to the Lord, made the sign of the Cross, removed his omophorion, and bared his neck and bowed his head for the sword. The soldiers revered his virtue and had no desire to kill him. Each told another to do it. At last, day began to break. Fearing that the Christians would learn what was happening and come to stop them, the soldiers agreed that each would contribute five gold coins, and whoever beheaded the hieromartyr would receive them all. One of them, moved by love of gold, took the money,

beheaded the Saint, and fled quickly with the other pagans. In a wondrous way, the martyr’s holy body remained standing for a long time. When the Christians keeping watch at the prison learned what had happened, they ran to the place of martyrdom and wept bitterly at the sight of his holy remains. People gathered from all Alexandria and the surrounding region, loudly mourning the loss of such a father. Then they carried his precious remains into the sanctuary of the cathedral and seated him on the bishop’s throne. While he was alive, the Saint had never dared sit there, but only on its footstool. As he had revealed, he saw a radiant divine power there.

When the people saw him seated there, they found comfort and ceased their mourning. Then the bishops brought Achillas to the throne, placed the Saint’s omophorion on him, and ordained him Patriarch. Afterward they buried the Saint’s holy remains as was fitting, in the tomb he himself had built. Many miracles took place there, to the glory of Christ, the true God.

Many of us associate love with gentleness, meekness, yielding to others, doing what they want, and granting their wishes. Yet love cannot always act that way. It must always be joined to discernment, so that we choose what is truly good and beneficial for the person we love, even when that differs from what is pleasant or desired. Such painful situations arise when the person we love cannot, or will not, see and desire what is good.

Take a simple example from everyday life. A young child has a serious, dangerous illness and needs an operation. The child does not grasp the danger or understand what is truly best, and does not want the operation. All the child sees and fears are its painful aspects. But it would be terrible if the adults gave in, instead of acting firmly, even though that might seem harsh, to secure what is truly good for the child. We see something similar in the spiritual life. God, too, sometimes acts in ways that seem harsh. But this is true love, because his aim is to bring a person to their senses, to repentance, and to salvation.

The Apostle Paul writes to the Corinthians that they should hand over to Satan the man who sinned gravely, so that through his suffering he might be saved. Likewise, the Church seeks the good and salvation both of those who go astray and of her other members. She therefore sometimes prescribes strict Canons, especially in cases of heresy that place salvation in mortal danger. So Saint Peter, moved by the Holy Spirit, appeared harsh and unyielding. He was moved by hatred of sin and heresy, not hatred of the man. When we see our own salvation or that of others placed in danger, we too must act with wisdom and discernment

and refuse to indulge sinful wishes, whether our own or those of others. We must do what deep and genuine love requires, rather than what shallow love finds easy.

Σήμερα, 24 Νοεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτυρος Κλήμεντος, Επισκόπου Ρώμης, του Αγίου Ιερομάρτυρος Πέτρου Αλεξανδρείας, του Αγίου Μάλχου, του Οσίου Καριούνος, του Αγίου Ερμογένους Επισκόπου Ακραγαντίνων, των Αγίων Μαρτύρων Φιλουμένου και Χριστοφόρου, του Αγίου Μάρτυρος Ευγενίου, των Αγίων Μαρτύρων Προκοπίου και Χριστοφόρου, του Αγίου Μάρτυρος Αλεξάνδρου και του Οσίου Γρηγορίου του εν Χρυσή Πέτρα, του Αγίου Μάρτυρος Χρυσογόνου και του Οσίου Μάρκου του Τριγλινού, του Αγίου Μάρτυρος Θεοδώρου του εν Αντιοχεία και του Αγίου Μάρτυρος Μερκουρίου του εν Σμολένσκ του Ρώσου.

Άγιος Πέτρος, Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρίας, στόλιζε το θρόνο της όταν βασίλευε στη Νικομήδεια ο Διοκλητιανός, ο οποίος σφόδρα κατεδίωκε τους χριστιανούς και πολλούς θανάτωσε με φοβερά βασανιστήρια. Ήταν δε ο μακάριος αυτός Πέτρος σε όλους γνωστός για τις αρετές του και πολλούς οδήγησε με τις διδαχές και τη θεοφιλή ζωή του στην Ευσέβεια. Όταν έμαθε αυτά ο Διοκλητιανός, έστειλε πέντε αξιωματικούς που ονομάζονταν Τριβούνοι με τους στρατιώτες τους για να τον συλλάβουν και δεμένο να τον πάνε στη Νικομήδεια. Οι Τριβούνοι βρήκαν τον Άγιο στην εκκλησία να διδάσκει το λαό. Του επέδειξαν τη βασιλική διαταγή και εκείνος, χωρίς να λυπηθεί ή να εναντιωθεί, στάθηκε ως αρνίο άκακο και τον έδεσαν.

Είδε τούτο ο λαός, κινήθηκε εναντίον των τριβούνων. Όλοι είπαν: «Θα πεθάνουμε σήμερα, αλλά δεν θα σας αφήσουμε να τον πάρετε». Όταν οι αξιωματικοί είδαν την ορμή του λαού, φοβήθηκαν. Έκλεισαν τον Άγιο στη φυλακή και έγραψαν αναφορά στο βασιλέα για την υπόθεση αυτή. Ο τύρανος θύμωσε περισσότερο και έγραψε αμέσως να αποκεφαλίσουν τον Άγιο. Όσους δε χριστιανούς τολμούσαν να εναντιωθούν στο βασιλικό πρόσταγμα, να τους θανάτωναν αμέσως. Ήθελαν λοιπόν οι τριβούνοι να βγάλουν τον Άγιο από τη φυλακή για να τον θανατώσουν, όμως δεν τους άφηναν οι πολίτες, οι οποίοι, νέοι, γέροι και ανήλικα παιδιά, μαζεύτηκαν σαν μελίσσι. Τότε ο αιρετικός Άριος, τον οποίο ο Πατριάρχης είχε αφορίσει ως εχθρό του Χριστού,

πολλούς κληρικούς ως μεσίτες να παρακαλέσουν τον Άγιο να τον συγχωρήσει ως εύσπλαχνος. Αυτοί, μη γνωρίζοντας την πονηρία του Αρίου, πήγαν στη φυλακή και παρεκάλεσαν τον αρχιερέα, καθώς πλησίαζε το τέλος του, να συγχωρήσει τον Άριο να ιερουργεί όπως και πριν. Τότε ο Άγιος αποκρίθηκε: «Ο Άριος ας είναι αφορισμένος και χωρισμένος της δόξης του Θεού εις τούτον τον αιώνα και εις τον μέλλοντα, καθώς και αυτός χώρισε τον Υιόν του Θεού από την πατρική δόξα και ομοουσιότητα». Όταν άκουσαν αυτά οι κληρικοί, τρόμαξαν και δεν τόλμησαν να του πουν δεύτερο λόγο, καθώς κατάλαβαν ότι ο αφορισμός αυτός έγινε με θέλημα Θεού. Καθώς δε τους είδε σκυθρωπούς και σε μεγάλη λύπη, προσκάλεσε δύο απ' αυτούς,

Αχιλά και τον Αλέξανδρο, οι οποίοι ήταν από όλους τους ιερείς οι πιο ενάρετοι, και τον μεν Αχιλά έβαλε από τα δεξιά του, τον δε Αλέξανδρο από τα αριστερά του και είπε: «Σε λίγο πηγαίνω προς τον Κύριο με μαρτύριο και το Πνεύμα το Άγιο μου απεκάλυψε φανερά, εσύ, Πρεσβύτερα Αχιλά, να γίνεις διάδοχός μου και δικός σου διάδοχος να γίνει ο Αλέξανδρος». Για δε τον Άριο μη νομίσετε ότι είμαι σκληρός και μισάνθρωπος και γι' αυτό δεν τον συγχωρώ, αλλά να ξέρετε ότι έχει δόλο στην ψυχή του. Διότι την περασμένη νύχτα, καθώς προσευχόμουν, είδα οπτασία φοβερή και θαυμαστή, δηλαδή τον Δεσπότη Χριστό σε ηλικία δώδεκα ετών, από του οποίου το θείο πρόσωπο τόση λάμψη έβγαινε, ώστε φώτιζε όλη την οικία

με λινό πουκάμισο, το οποίο ήταν σχισμένο από πάνω μέχρι κάτω και τα σχισμένα μέρη κρατούσε με τα δυο του χέρια και τα έσυρε για να σκεπάζει τη γύμνωση του σώματος. Εγώ δε, βλέποντας αυτά, ρώτησα: «Κύριε, ποιος έσχισε τον χιτώνα σου;» Εκείνος αποκρίθηκε: «Ο Άριος με γύμνωσε και φυλάξου να μην τον δεχθείς καθόλου σε κοινωνία. Και μάλιστα πες στον Αχιλά και τον Αλέξανδρο, τους Πρεσβυτέρους που πρόκειται μετά την τελευτή σου να γίνουν ποιμένες της Εκκλησίας μου, να μη τολμήσουν καθόλου να τον συγχωρήσουν». Για το λόγο αυτό δεν σας άκουσα και κάνετε κι εσείς το ίδιο. Μετά συνέχισε να τους νουθετεί, ιδιαίτερα δε να φυλάγονται από τις αιρέσεις και να μη δειλιάσουν εμπρός στους κινδύνους και βάσανα.

Κατόπιν γονάτισε και προσευχήθηκε ο Κύριος να τους δίδει τη βοήθειά του. Ύστερα του κατεφίλησαν τα χέρια, τους ευλόγησε και τους απέλυσε εν ειρήνη. Έπειτα, γνωρίζοντας ότι οι τριβούνοι κατά το βασιλικό πρόσταγμα μελετούσαν να τον θανατώσουν, φοβήθηκε μήπως οι χριστιανοί ξεσηκωθούν και γίνει γι' αυτόν μεγάλη αιματοχυσία. Γι' αυτό, προκειμένου να φυλάξει το ποίμνιό του αβλαβές αλλά και αυτός να λάβει τον ποθούμενο για το Χριστό θάνατο, έκανε το εξής. Παρήγγειλε σε ένα από τους τριβούνους με κάποιο ευλαβή και πιστότατο άνθρωπο να πάνε στο πίσω μέρος της φυλακής και να χαλάσουν τον τοίχο εκεί που θα χτυπούσε από μέσα ο Άγιος και να τον βγάλουν με ησυχία,

χωρίς να το αντιληφθούν οι χριστιανοί που κάθονταν και φύλαγαν έξω από την πόρτα. Ο τριβούνος χάρηκε. Την ώρα που όρισε ο Άγιος και στο μέρος που χτύπησε, γκρέμισαν επί δεξιά τον τοίχο και τον έβγαλαν. Συνέβη δε την ώρα εκείνη, κατά το θέλημα του Θεού, να σηκωθεί δυνατός άνεμος και να γίνει δυνατή βροχή και έτσι εκείνοι που φύλαγαν δεν κατάλαβαν τα χτυπήματα. Έτσι ο πραότατος Πέτρος, μιμούμενος τον Δεσπότη του, παρέδωσε με τη θέλησή του τον εαυτό του και πήγε χαρούμενος προς το θάνατο. Όταν έφτασαν στον τόπο της τελειώσεως όπου μαρτύρησε και ο Ευαγγελιστής Μάρκος, ζήτησε και πήρε άδεια από τους στρατιώτες να κατεβεί στον τάφο του Αποστόλου. Εκεί προσευχήθηκε,

ζήτησε τις πρεσβείες του Ευαγγελιστού για να τελειώσει καλώς το δρόμο του μαρτυρίου και του παρέδωσε το ποίμνιο που του είχε εμπιστευθεί να το φυλάττει με τις προς τον Κύριο ευχές του. Μετά, ύψωσε τα χέρια του προς το Δεσπότη Χριστό και τον παρεκάλεσε το αίμα του να γίνει σφραγίδα και τέλος του διωγμού της Εκκλησίας. Την ώρα εκείνη, ευλαβής γυναίκα που έμενε και προσευχόταν κάπου εκεί κοντά, άκουσε ουράνια φωνή να λέγει: «Πέτρος, τέλος μαρτύρων», πράγμα που έγινε, καθόσον σε λίγες μέρες βασίλευσε ο Μέγας Κωνσταντίνος και έπαυσαν οι διωγμοί της Εκκλησίας. Αφού τελείωσε την προσευχή του ο Άγιος, ασπάστηκε τον τάφο του Ευαγγελιστού και επέστρεψε στους στρατιώτες με χαρούμενο πρόσωπο,

άστραπτε με άρρητο φως, ώστε να θαυμάζουν και να εκπλήσσονται εκείνοι που τον έβλεπαν. Μετά γονάτισε, προσευχήθηκε ευχαριστώντας τον Κύριο, έκανε το σταυρό του, έβγαλε το ομοφόριο και, αφού γύμνωσε τον τράχηλο, έκλινε την κεφαλή για να την κόψουν. Οι στρατιώτες, ευλαβούμενοι την αρετή του, δεν είχαν διάθεση να τον θανατώσουν. Ο ένας πρόσταζε τον άλλο. Τέλος, επειδή ξημέρωσε και υπήρχε φόβος να μάθουν οι χριστιανοί τα συμβάντα και να έρθουν να τους εμποδίσουν, συμφώνησαν και έβαλε κάθε στρατιώτης πέντε χρυσά νομίσματα για να τα έπαιρνε όλα όποιος θα έκοβε την κεφαλή του ιερομάρτυρος. Τότε ένας από αυτούς παρακινήθηκε από την αγάπη του χρυσού, πήρε τα χρήματα,

απεκεφάλισε τον Άγιο και γρήγορα έφυγαν όλοι οι ειδωλολάτρες. Το δε Άγιο σώμα του μάρτυρος, κατά τρόπο θαυμαστό, παρέμενε όρθιο επί πολλή ώρα. Όταν έμαθαν τα συμβάντα οι χριστιανοί που φύλαγαν τη φυλακή, έτρεξαν στον τόπο του μαρτυρίου και όταν είδαν το Άγιο λείψανο έκλαψαν πολύ. Μαζεύτηκε όλη η πόλη της Αλεξανδρίας και η γύρω περιοχή και θρήνησαν με βοή για την τέτοιου πατρός στέρηση. Μετά πήγαν το Τίμιο Λείψανο στο Άγιο Βήμα του Μητροπολιτικού Ναού και το κάθισαν στο αρχιερατικό σύνθρονο, στο θρόνο όπου, όταν ζούσε ο Άγιος, δεν τολμούσε να καθίσει παρά μόνο στο υποπόδιο. Διότι, όπως είχε αποκαλύψει, εκεί έβλεπε να βρίσκεται Θεία Φωτεινή Δύναμη.

Λοιπόν ο λαός τον είδε έτσι καθισμένο, παρηγορήθηκε και έπαυσε το θρήνο. Μετά οι επίσκοποι έφεραν κοντά στο θρόνο τον Αχιλά, του έβαλαν το ομοφόριο του Αγίου και τον χειροτόνησαν Πατριάρχη. Κατόπιν ενταφίασαν το Άγιο Λείψανο καθώς έπρεπε και το έβαλαν στο μνήμα που ο ίδιος έκτισε, στο οποίο έγιναν πολλά θαύματα προς δόξα Χριστού του αληθινού Θεού.

Φορές και πολλοί συνδέουμε την αγάπη με την ηπιότητα, την πραότητα, την υποχωρητικότητα, το να κάνουμε το θέλημα, τα χατίρια των άλλων και τα παρόμοια. Όμως δεν είναι ή δεν πρέπει να είναι πάντα έτσι, διότι η αγάπη θα πρέπει να συνοδεύεται πάντα από τη διάκριση, με την οποία θα πρέπει να διακρίνουμε και να προτιμούμε από το απλώς ευχάριστο και επιθυμητό, το πραγματικά καλό και το πραγματικά συμφέρον για τον αγαπώμενο. Τέτοιες δυσάρεστες καταστάσεις, κατά τις οποίες υπάρχει διάσταση μεταξύ επιθυμητού και πραγματικά καλού, υπάρχουν όταν ο ίδιος ο αγαπώμενος δεν μπορεί ή δεν θέλει να δει και να επιθυμήσει το καλό.

Παράδειγμα από την απλή καθημερινή ζωή: Ένα μικρό παιδί παρουσιάζει σοβαρή και επικίνδυνη αρρώστια για την οποία πρέπει να χειρουργηθεί. Το ίδιο, επειδή δεν αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο και δεν μπορεί να καταλάβει το πραγματικά καλό του, επιθυμεί να μην χειρουργηθεί. Διότι βλέπει μόνο και φοβάται τα αρνητικά μιας τέτοιας επεμβάσεως. Αλίμονο όμως αν οι μεγάλοι του κάνουν την επιθυμία και δεν του φερθούν φαινομενικά σκληρά και δεν επιβάλλουν το πραγματικά καλό του. Έτσι και στα πνευματικά βλέπουμε πρώτα το Θεό πολλές φορές να φέρεται κατά τρόπο που φαίνεται σκληρός. Αλλά είναι πραγματική αγάπη, διότι αποβλέπει στο να συνέλθει ο άνθρωπος, να μετανοήσει και να σωθεί.

Ο Απόστολος Παύλος γράφει στους Κορινθίους να παραδώσουν στον Σατανά εκείνον που βαριά αμάρτησε, ώστε με την ταλαιπωρία να σωθεί. Παρόμοια η Εκκλησία, που αποβλέπει στο καλό και τη σωτηρία και των ατακτούντων αλλά και των υπολοίπων μελών της, προβλέπει πολλές φορές, ιδιαίτερα για περιπτώσεις αιρέσεων που θέτουν σε θανάσιμο κίνδυνο τη σωτηρία, αυστηρούς κανόνες. Έτσι και ο Άγιος Πέτρος, κινούμενος από το Πνεύμα το Άγιο, φάνηκε σκληρός και ανυποχώρητος, όχι από μίσος προς τον άνθρωπο, αλλά από μίσος προς την αμαρτία, προς την αίρεση. Έτσι και εμείς θα πρέπει, όπου βλέπουμε ότι τίθεται σε κίνδυνο η σωτηρία η δική μας ή των άλλων, πάντα βέβαια με σύνεση και διάκριση κινούμενοι,

μη χαριζόμαστε και κάνουμε τα αμαρτωλά χατίρια στον εαυτό μας ή στους άλλους, αλλά ό,τι επιβάλλει, όχι η ρηχή, αλλά η βαθιά, η πραγματική αγάπη.