Saint Pelagia’s Martyrdom and Nikephoros’s Teaching on Prayer

Pelagia lived during the reign of Diocletian, who ruled from AD 284 to 305. She came from Tarsus in Cilicia but lived in Rome. At that time, the bishop of Rome was baptizing many pagans and bringing them to Christ. Blessed Pelagia saw him in a vision, showing her the baptismal font. When she awoke, she understood the vision. Pretending that she wished to visit her former nurse, she went instead to the bishop and was baptized. Afterward, she no longer wished to wear her former fine and elegant clothes.

She gave those clothes to the bishop to sell for the benefit of the poor. She chose instead to wear the simple garment she had put on after Holy Baptism, valuing it more than any royal robe. Then she went to see her former nurse, who would not receive her. So Pelagia returned to her mother. Seeing her dressed so plainly, her mother was astonished and deeply grieved. She begged the Saint to change her clothes and renounce Christ. But Pelagia told her that she was ready to do anything else, even to give her blood, but she would never take off that holy garment or renounce her faith in Christ.

Her mother's agitation reached its height. Just then, one of Diocletian's sons, to whom the Saint was betrothed, came in. At the sight of him, her mother burst into tears. She told him of her daughter's Baptism and begged him to persuade her, by any means he could, to return to the religion of her ancestors. The young man, himself an unenlightened pagan, was deeply distressed. The resolve on Pelagia's face told him that any attempt to draw her away from her faith would be in vain. Still, he tried. He spoke eloquently, warmly, and with great anguish. But despite her affection for him, Pelagia remained steadfast in her devotion to Christ her Savior.

He left downcast and without hope. Despair overwhelmed him, and he took his own life. His father, the emperor, was devastated. When he learned what had happened, he became terribly angry. He had the Saint found and arrested, then ordered her thrown into a bronze bull heated until it glowed. Thus Pelagia died a martyr and was counted worthy to receive the unfading crown with which Christ, our Redeemer and Bridegroom, adorns the souls of His faithful who live forever.

Also commemorated today is our venerable father Nikephoros, known as Nikephoros the Monk of Mount Athos. He is regarded as a guide and teacher of Saint Gregory Palamas of Thessalonica. He flourished shortly before 1340.

He came from southern Italy. Raised in the Latin faith, he entered Orthodoxy during the reign of Michael Palaiologos. He opposed union with Rome and resisted the Council of Lyon, for which he was exiled. After Michael's death, he went to the Holy Mountain, where he placed himself under the guidance of the renowned hesychast fathers of that time.

Living free from worldly cares in hesychia, or inner stillness, and recollected within himself, he was united in a way beyond words with God, the One above all the world and the supreme object of our longing. There in his heart he received the illumination of God's grace. Having first been richly filled with the gift of theosis, or divinisation, he then shared his God-given wisdom with us like a father, without holding anything back. If we too wish to be counted worthy of the same reward, we can learn from the short work he wrote, called A Discourse on Nepsis and the Guarding of the Heart. In it, he gathered from the lives of the Saints passages about nepsis, or watchfulness: spiritual attention and prayer. He also added his own natural and truly wise method

of gathering the nous, the spiritual mind, into the heart while breathing in and calling upon the Lord Jesus. He made this a precise rule for sacred nepsis, or watchfulness, and set before those who wish to be saved a ladder of pure, undistracted prayer and of the good things that flow from it. Like a new Bezalel, he was the first to build that ladder through the craftsmanship of the Holy Spirit. This method of Saint Nikephoros was opposed, chiefly by Byzantine intellectuals. In time, through the writings and teaching of that most authoritative Orthodox theologian, Saint Gregory Palamas, it became established and was accepted

by four councils. Since then, many who engage in noetic prayer have used the method the Saint taught, at least when they are beginning this work. They say it helps them hold the restless nous, the spiritual mind, steady. Through his method, Saint Nikephoros advanced the life of hesychasm, provided the method was used and applied correctly, so that misunderstandings and deviations would not arise. Having spent the rest of his life in a manner pleasing to God, Saint Nikephoros reposed peacefully and departed to the Lord whom he loved so deeply.

Saint Nikephoros, whom we commemorate today, calls us to metanoia, to repentance. This call is useful and necessary for us all. Here is a passage from his Discourse on Nepsis and the Guarding of the Heart. In it, he urges us to turn our nous, our spiritual attention, deep within ourselves, where we may encounter God and find the treasure of His grace. The Saint writes:

Return, then—or rather, to speak more truly, let us return, brothers and sisters, to ourselves. Let us turn away once and for all from the serpent's counsel and from our wandering among earthly things.

We cannot be reconciled to God and drawn close to Him in any other way unless we first return to ourselves—or better, enter within ourselves, as far as we are able.

It would be strange indeed if, after withdrawing from the world's distractions and empty cares, we ourselves kept our nous from the Kingdom of Heaven that is within us. This is why the holy monastic life has been called the art of arts and the science of sciences. It does not offer us the things these perishable arts and sciences offer, things that draw our attention toward them and bury the nous beneath them, taking it away from what is higher.

It promises us wondrous and ineffable good things, which no eye has seen, no ear has heard, and no human heart has conceived. Therefore, our struggle is not against flesh and blood, but against demonic powers, against the rulers of the darkness of this age. If this present age is darkness, let us flee from it and turn our thoughts away from it as well. We must have nothing in common with the enemy of God. Whoever wishes to befriend him becomes an enemy of God. And who can help someone who has become God's enemy? So let us follow the example of our fathers

and seek, as they did, the treasure within our hearts. When we find it, let us hold on to it with all our strength, working to cultivate it and guard it. For this is the work to which we were called from the beginning.

Πελαγία έζησε κατά τους χρόνους του βασιλέα Διοκλητιανού, ο οποίος βασίλεψε από το 284 μέχρι το 305 μετά Χριστόν. Καταγόταν από την Ταρσό της Κιλικίας, κατοικούσε δε στη Ρώμη. Επειδή ο τότε επίσκοπος της Ρώμης βάπτιζε με το Άγιο Βάπτισμα πολλούς ειδωλολάτρες και τους έκαμνε χριστιανούς, η μακαρία αυτή Πελαγία είδε σε όραμα τον Επίσκοπο αυτόν, ο οποίος της έδειχνε την κολυμβήθρα του βαπτίσματος. Καθώς ξύπνησε, ενόησε το όραμα και προσποιούμενη ότι ήθελε να πάει και να βρει την άλλοτε τροφό της, πήγε στον Επίσκοπο από τον οποίο και βαπτίστηκε. Κατόπιν δεν θέλησε πλέον να φορέσει την προηγούμενη πολυτελή και κομψή ενδυμασία της.

Την παρέδωσε στον Επίσκοπο για να την πουλήσει χάρη των πτωχών, προτίμησε δε αυτή να φορά το απλό ένδυμα το οποίο ενδύθηκε μετά το Άγιο Βάπτισμα, το οποίο εκτιμούσε περισσότερο και από οποιαδήποτε βασιλική στολή. Κατόπιν πήγε να συναντήσει την τροφό της, από την οποία όμως δεν έγινε δεκτή. Έτσι επέστρεψε στη μητέρα της, η οποία καθώς την είδε πτωχικά ντυμένη, έμεινε κατάπληκτη και αισθάνθηκε μεγάλη λύπη. Παρεκάλεσε την Αγία να αλλάξει τα φορέματα εκείνα και να αρνηθεί τον Χριστό. Η Πελαγία όμως της δήλωσε ότι κάθε άλλο ήταν έτοιμη να κάνει και αυτό το αίμα της να δώσει, όχι όμως να βγάλει το Άγιο Ένδυμα και να αρνηθεί την πίστη του Χριστού.

Κορυφώθηκε η μητρική έξαψη. Την ώρα εκείνη, εισήλθε ένας από τους γιους του Διοκλητιανού, με τον οποίον ήταν αρραβωνιασμένη η Αγία. Η μητέρα αναλύθηκε σε δάκρυα μόλις τον είδε και έσπευσε να του φανερώσει τη βάπτιση της θυγατέρας της, τον παρακαλούσε δε να την πείσει με κάθε τρόπο να επανέλθει στην πάτριο θρησκεία της. Ο νέος, αφώτιστος και αυτός ειδωλολάτρης, λυπήθηκε πολύ. Η σταθερή όψη της Πελαγίας του έδειχνε ότι θα ματαιοπονούσε αν προσπαθούσε να την αποσπάσει από την πίστη της. Όμως δοκίμασε. Οι λόγοι του ήταν εύγλωτοι, θερμοί, γεμάτοι αγωνία. Αλλά η Πελαγία, παρόλη τη συμπάθεια προς αυτόν, έμεινε ακλόνητη στην αφοσίωσή της προς τον Σωτήρα της Χριστό.

Εκείνος εξήλθε σκυθρωπός και απελπισμένος. Τον κατακυρίευσε απόγνωση και αυτοκτόνησε. Ο αυτοκράτορας πατέρας του λυπήθηκε θανάσιμα και οργίστηκε τρομερά όταν έμαθε την αιτία του συμβάντος. Αναζήτησε και συνέλαβε την Αγία, διέταξε δε και την έριξαν μέσα σε χάλκινο πυρακτωμένο βόδι. Έτσι έλαβε μαρτυρικό θάνατο η Πελαγία και αξιώθηκε να λάβει τον Αμαράντινο Στέφανο με τον οποίο στολίζει τις ψυχές των αθανάτων πιστών σε αυτόν ο Λυτρωτής και Νυμφίος Χριστός.

Επίσης σήμερα εορταζόμενος, οσιότατος πατέρας μας Νικηφόρος, ο επιλεγόμενος Μονάζων Αθωνίτης, ο οποίος θεωρείται και καθοδηγητής και μυσταγωγός του Αγίου Γρηγορίου Θεσσαλονίκης του Παλαμά, άκμασε λίγο πριν από το 1340.

Καταγόταν από τη Νότιο Ιταλία και καθώς ήταν Λατινικού δόγματος προσήλθε στην Ορθοδοξία επί του Μιχαήλ Παλαιολόγου. Ήταν ένας από τους ανθενωτικούς και πολεμίους της Συνόδου της Λυών, γι' αυτό και εξορίστηκε. Μετά το θάνατο του Μιχαήλ ανέβηκε στο Άγιον Όρος όπου υποτάγηκε στους τότε διαπρεπείς ησυχαστές πατέρες.

Σχολάζοντας με την αμέριμνη ησυχία και ενωμένος με τον εαυτό του, ενώθηκε με τρόπο άρρητο το υπερκόσμιο και ακρότατο επιθυμητό που είναι ο Θεός, οπότε δέχθηκε στην καρδιά του τον φωτισμό της χάρης Του. Αφού λοιπόν πρώτα γέμισε πλούσια ο ίδιος από εκεί με τη θεοποιό δωρεά της θεώσεως, την κατά Θεόν σοφία του μετέδιδε σε μας πατρικά, χωρίς φθόνο, εάν βέβαια θέλουμε και εμείς να αξιωθούμε ίσα βραβεία με εκείνον, με το μικρό πόνημα που έγραψε, το ονομαζόμενο «Λόγος για τη νήψη και τη φύλαξη της καρδίας». Στο έργο του αυτό συγκέντρωσε από τις βιογραφίες των Αγίων όλα τα αποσπάσματα που αναφέρονται στη νήψη, δηλαδή την πνευματική προσοχή και την προσευχή, προσθέτοντας από τον εαυτό του και τη φυσική και αληθινά σοφή μέθοδο

συγκεντρώσεως του νου με την εισπνοή μέσα στην καρδιά με ταυτόχρονη επίκληση του Κυρίου Ιησού. Έτσι τον έκανε ακριβέστατο κανόνα της Ιεράς Νήψεως και έστησε για όσους θέλουν να σωθούν κλίμακα καθαρής και αρέμβαστης προσευχής και των αγαθών που πηγάζουν από αυτήν, αφού πρώτος αυτός σαν νέος Βεσελεήλ την κατεσκεύασε με την αρχιτεκτονική του Αγίου Πνεύματος. Η μέθοδος αυτή του Οσίου Νικηφόρου πολεμήθηκε κυρίως από διανοούμενους του Βυζαντίου, αλλά τελικά καθιερώθηκε με τις συγγραφές και τη διδασκαλία της πιο αυθεντικής θεολογικής μορφής της Ορθοδοξίας, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, και έγινε αποδεκτή

σε τέσσερις συνόδους. Από τότε, πολλοί οι οποίοι εργάζονται τη νοερά προσευχή χρησιμοποιούν τη μέθοδο που υποδεικνύει ο Όσιος, τουλάχιστον στην αρχική περίοδο της εργασίας αυτής, και ομολογούν ότι συντελεί στην κράτηση του ακράτητου νου. Ο Όσιος Νικηφόρος προήγαγε την ησυχαστική ζωή με την ψυχοτεχνική μέθοδό του, υπό τον όρο της σωστής χρήσεως και εφαρμογής της, ώστε να μην παρουσιάζονται παρανοήσεις και εκτροπές. Θεοφιλώς, λοιπόν, αφού πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του ο Όσιος Νικηφόρος, τελειώθηκε ειρηνικά και απήρθε προς τον Κύριο, τον οποίον τόσο αγάπησε.

Σήμερα εορταζόμενος, ο Όσιος Νικηφόρος μας κάνει ένα κάλεσμα μετανοίας, το οποίο είναι χρήσιμο και αναγκαίο σε όλους μας. Από τον λόγο του για τη νήψη και τη φύλαξη της καρδίας, παραθέτουμε ένα απόσπασμα με το οποίο μας προτρέπει να στρέψουμε το νου μας, την προσοχή μας στο βάθος του εαυτού μας και εκεί να συναντηθούμε με τον Θεό, να βρούμε τον θησαυρό της χάριτός Του. Γράφει ο Όσιος:

Επιστρέψετε λοιπόν, ή μάλλον για Για να πούμε το πιο αληθινό, ας επανέλθουμε, αδελφοί, στους εαυτούς μας. Ας αποστραφούμε μια για πάντα τη συμβουλή του φιδιού και την περιφορά μας στα χαμαιζήλα.

Δεν είναι δυνατό να επιτύχουμε με άλλο τρόπο τη συμφιλίωση και την οικείωσή μας με το Θεό, αν πρώτα δεν επανέλθουμε ή καλύτερα δεν εισέλθουμε στους εαυτούς μας όσο εξαρτάται από μας.

Θα είναι παράδοξο, ενώ αποχωρίσαμε τους εαυτούς μας από την περιφορά του κόσμου και τις μάταιες μέριμνες, να τον εμποδίζουμε ασυγχώρητα από τη βασιλεία των ουρανών που είναι μέσα μας. Γι' αυτό και η Αγία Μοναχική Ζωή έχει ονομαστεί τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών, επειδή δεν μας προξενεί όσα αυτές οι φθαρτές τέχνες και επιστήμες, ώστε να στρέφουμε και προς αυτές το νου μας και να τον κατακαλύπτουμε με αυτές, παίρνοντάς τον από τα ανώτερα.

Μας υπόσχεται παράδοξα και άρρητα αγαθά, τα οποία μάτια δεν είδαν και αυτιά δεν τ' άκουσαν και άνθρωπος δεν τα διανοήθηκε. Ως εκ τούτου δεν έχουμε να παλέψουμε με όντα από σάρκα και αίμα, αλλά με τις δαιμονικές δυνάμεις, με τους κοσμοκράτορες του σκοτεινού αυτού αιώνα. Αν λοιπόν ο παρόντας αιώνας είναι σκότος, ας φύγουμε από αυτόν, απομακρύνοντας από αυτόν και τα νοήματά μας. Τίποτε κοινό μεταξύ ημών και του εχθρού του Θεού. Γιατί εκείνος που θα θελήσει να φιλιώσει με αυτόν γίνεται εχθρός του Θεού. Και εκείνον που έγινε εχθρός του Θεού ποιος μπορεί να τον βοηθήσει; Γι' αυτό ας μιμηθούμε τους πατέρες μας

ας αναζητήσουμε το θησαυρό που είναι μέσα στις καρδιές μας όπως εκείνοι και αφού τον βρούμε, ας τον κρατήσουμε με πολύ μεγάλη δύναμη, εργαζόμενοι συγχρόνως και φυλάγοντάς τον, αφού σε αυτό έχουμε ταχθεί απ' την αρχή.