Saint Paul of Thebes and the Path of Perseverance

Today, January 15, our Church commemorates Saint Paul of Thebes, Saint John the Calybite, the holy martyr Pansophios, and the Six Holy Fathers who finished their earthly course in the deep desert.

Paul of Thebes was born in 227 in the Thebaid of Egypt, which is why he is called the Theban. When he saw the great persecution under the emperor Decius, he feared the tortures and thought of fleeing to a hidden place. He had been orphaned at fifteen and had only one sister, who was married. Her husband betrayed Paul to the persecutors as a Christian, hoping to inherit Paul's share of their father's estate. So Paul made a virtue of necessity and fled, as David had done, into the wilderness and the mountains. But as time passed, his fear of torture grew less,

and became instead the fear of God and a desire to please Him. So he went deep into the desert. He came upon a cave and saw that it was a beautiful place of stillness, with a spring and a palm tree. He decided to stay, believing that the Lord had led him there for the benefit of his soul. He remained there, living for thirty years on plants and dates and covering himself with palm leaves. After that, the Lord took pity on him and sent him half a loaf of bread each day. They say that Anthony the Great found Saint Paul in the depths of the desert and called him blessed for three things: the quiet, remote place where he lived,

his many years there, and his departure and flight from the world. For Paul was among the first of the saints to venture into the deepest desert, and among the first to remain so long on the path of ascesis, of ascetic discipline. He left the cares of the world and lived in the desert from his youth. Anthony the Great was ninety years old, and he often wondered aloud, “Could there be another monk farther into the desert?” One night, as he was thinking this, an angel of the Lord came and said to him, “Go quickly into the depths of the desert and find Abba Paul. He is more virtuous than you,

and you will receive great spiritual benefit from him.” As soon as Anthony heard this, he set out the next morning. He gave no thought to the weakness of old age, the long journey, or any other obstacle. He walked all day under the burning sun. He trusted that the Lord would show him this living treasure, and the hardship of the journey did not trouble him. For three days he walked, finding only the tracks of wild animals, footprints of beasts, and apparitions of demons. One appeared like the centaur of legend, half man and half horse; another like the legendary satyr,

with the shape of an ape, horns on its head, and feet like a goat's. But Anthony trusted in God and was not afraid. He prayed that God would lead him to the one he longed to meet. On the third day he saw a lion hurrying up a mountain. Knowing that God had heard him, he followed the beast and came to the cave. The lion went inside, while Anthony stood outside. Looking carefully into the cave, he saw a little light. For love's sake, he put aside all fear and started in. As he went forward, he stumbled over a stone

and hurt his foot a little. When Saint Paul, who lived inside, heard the noise, he closed the door. Anthony pleaded from outside: “I beg you for the Lord's sake, holy father, open the door so I may see your venerable face.” Paul wanted to test him, so he did not open it. Anthony stayed there a long time, asking Paul to let him in. From inside, Paul asked who he was, where he had come from, and what he wanted. Paul said this to test Anthony's patient endurance, for he already knew it all. Anthony answered truthfully and added at the end:

“Man of God, I know I am not worthy to see you and speak with you. But know this: I will not leave until I have seen the face I have longed to see and heard your sweet words. Though old and weak, I made this long journey for that very reason, without thinking of the toil or the danger from wild beasts.” Seeing Anthony's God-given perseverance, Paul opened the door and welcomed him warmly, saying, “Welcome, brother Anthony.” They greeted one another with a holy kiss, spoke of divine things, and rejoiced together in spirit. Then Paul the Great said, “You have endured much to come all this way, only to see

a worn-out old man who will soon die. But the holy Apostle Paul taught us that love bears all things. Clearly, it was love that strengthened you and led you to me. Now please tell me: how do people live in the cities and among the nations? Are they at war or at peace? Above all, tell me whether their rulers still worship idols.” Anthony told him about all this and other matters as well. Paul glorified God, for the Christian faith was flourishing everywhere. As the two saints talked, they saw a raven on a tree branch carrying a whole loaf of bread.

The raven flew down between them and laid the loaf there. Anthony marveled at the wonder, and Paul said, “Truly, brother, the Lord is loving and merciful. He gives seed to the sower and bread for food; He opens His hand and fills every living thing with His goodness. For sixty years this raven has brought me food, as you have seen, though only half a loaf each day. Today, because you are here, our good God, our provider and master, has doubled the portion.” After Paul said this, they both gave thanks to God and went to the spring to eat.

In their humility, they spent a long time each urging the other to break the bread and bless the meal. Paul said Anthony should have the honor, since he was a guest and the leader and teacher of many monks. Anthony, in turn, deferred to blessed Paul because he was older. At last, each took one side of the loaf. They broke it in the name of the Lord, ate, and gave thanks. Then Anthony asked Paul where he was from and how he had first come to that inaccessible desert. Paul told him the whole story of his life, as we have already heard.

After this, they kept vigil all night, praying and glorifying the Lord. In the morning Paul said to Anthony the Great, “Many days ago, the Lord revealed to me that you live in this desert and promised that I would see you before my death. Now God has sent you, as He promised, to bury my body.” Hearing this, Anthony was deeply grieved and wept at the thought of parting. Paul also said, “Please, for love of me, do not find this too burdensome: bring me the cloak that Athanasius the Great gave you. I would be grateful if you buried my remains in it.”

Paul said this so that Anthony would not be present at his death and grieve even more. He had no need of a garment when he died. Anthony marveled at Paul's gift of foresight and revered him as an angel. In tears, he embraced him, received his blessing, and returned to his cell. Two of his disciples, Isaac and Plousianos, met him and asked where he had been all those days. He replied, “Alas, my children! I am a wretched man. I wear a monk's habit falsely, for I have no virtuous deeds. I have seen Elijah the Tishbite and John the Forerunner. Truly, I have seen another Paul

living in the desert as though in Paradise.” When they asked him more, he gave no answer. After eating a little food, he took the cloak he had mentioned and hurried back to his beloved Paul. He walked as fast as he could, afraid he might not reach Paul while he was still alive to receive his blessing.

He walked all the first day and part of the second. On the way, with the spiritual eyes of his soul, he saw ranks of angels, choirs of prophets and apostles, and companies of martyrs and saints. Among them was Paul's soul, shining more brightly than snow. They were bearing it to heaven with great joy. At the sight, Anthony fell heavily to the ground.

He put sand on his head and struck his face, lamenting his loss. After weeping for a long time, he began to run. He felt such strength in his limbs that it was as though he were young again, and stronger still. When he reached the cave, he found Paul kneeling, his hands raised and his face turned toward heaven. Thinking Paul was still alive and praying, Anthony prayed beside him for a long time. He watched closely for a movement, a sigh, or any other sign that would tell him the truth. When a long time had passed and Paul had not moved at all, Anthony understood that he had died in prayer.

With reverence, Anthony embraced Paul's venerable body and kissed it again and again. He grieved that he had met him only so recently and had so little time to speak with him for the benefit of his soul. He wrapped Paul in the cloak he had brought, recited the customary psalms and whatever hymns he knew, and wanted to bury him. But he did not know how to dig a grave, for he had brought no tool from his cell. He stood there in sorrow, resolved not to leave until the Lord sent help from above. Then he saw two fearsome lions coming toward him from the depths of the desert. At first he was afraid, as anyone would be. But he entrusted himself

to God in faith, relied on the Lord, and remained unharmed. The lions approached Saint Paul, wagging their tails and licking his feet as though he were alive. Then, seeming to understand that the saint had died, they roared and lay down at his feet. Anthony marveled that even the wild beasts mourned Paul's passing. A little later, the lions dug with their claws and made a grave the length of his body. Then they went to Anthony as though asking for a blessing, wagging their tails, lowering their heads, and making other gestures like these. Anthony the Great

raised his hands to heaven and prayed: “Lord, God of knowledge, without Your command neither a leaf falls nor a bird falls to the ground. Give these beasts their reward, Lord, as You know best.” Then Anthony motioned with his hand for the lions to leave. They returned once more to Saint Paul's holy body and seemed to kiss it before departing. Anthony buried the saint's body on January 15 in the year 341. Paul had fled to the desert at the age of twenty, remained in the cave for ninety-one years, and lived a total of 114 years. Anthony waited another day to see whether the raven would bring bread again, but it did not appear.

Anthony inherited Saint Paul's garment made of palm leaves. He took it back to the monastery and told the monks everything that had happened. He treasured Paul's garment so highly that he wore it at Pascha and on the other great feasts.

Today we remember a great ascetic whom Anthony the Great revered, and even the wild beasts revered. God fed him through a raven, as He fed the Prophet Elijah. But how did Paul begin this path that was pleasing to God? It began against his will, out of necessity. Yet what he began unwillingly, he continued by choice. He endured, pressed on, grew in holiness, and became a saint. Something similar can happen to us. Even without much love or zeal for God, and without wishing for it or even thinking about it, we may find ourselves on God’s path because of some necessity.

God may have helped us in His love for mankind with just such a nudge, enabling us to do what we could not do on our own. He has given us a good opportunity. Let us not disregard it. Let us make use of it. Let us not return to our old ways. Let us keep going. What matters is not how we begin, but how we finish. God will judge us according to how He finds us at the end. More generally, let us learn, through patient endurance, to make use of every opportunity God gives us. Even what seems most negative at first can become something deeply good.

Σήμερα, 15 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Οσίου Παύλου του Θηβαίου, του Οσίου Ιωάννου του Καλυβίτου, του Αγίου Μάρτυρος Πανσοφίου και των Αγίων Έξι Πατέρων, οι οποίοι τελειώθηκαν εις την Πανέρημον.

Ο Θηβαίος γεννήθηκε το 227 στη Θηβαΐδα της Αιγύπτου, εξού και Θηβαίος. Βλέποντας το μεγάλο διωγμό, ο οποίος έγινε από τον τότε αυτοκράτορα Δέκιο, φοβήθηκε τους βασανισμούς και σκεπτόταν να φύγει σε τόπο απόκρυφο. Όταν ήταν δεκαπέντε ετών, έμεινε ορφανός, είχε δε μόνο μια αδελφή παντρεμένη, της οποίας ο σύζυγος πήγε και τον πρόδωσε στους τυράννους, ως χριστιανό, με σκοπό να κληρονομήσει εκείνος το μερίδιο της πατρικής περιουσίας του Αγίου. Για τον λόγο αυτό, κάνοντας την ανάγκη αρετή, εμάκρυνε φυγαδεύων κατά τον Δαβίδ στην έρημο και τα βουνά. Καθώς περνούσε όμως ο καιρός, μίκραινε ο φόβος των βασάνων στην καρδιά του Οσίου,

γινόταν μάλλον φόβος Θεού και επιθυμία να αρέσει στο Θεό. Γι' αυτό πήγε στη βαθύτατη έρημο, πλησίασε σε ένα σπήλαιο και βλέποντας τον τόπο ησυχαστικό και ωραιότατο, με πηγή και φίνικα, αποφάσισε να μείνει εκεί, κρίνοντας ότι εκεί τον οδήγησε ο Κύριος για ψυχική του ωφέλεια. Παρέμεινε εκεί και επί τριάντα χρόνια τρεφόταν με χόρτα και φοινίκες και σκεπαζόταν με τα φύλλα των φοινίκων, αλλά κατόπιν τον λυπήθηκε ο Κύριος και του έστελνε κάθε μέρα μισό ψωμί. Τον όσιο αυτόν Παύλο λέγουν ότι τον βρήκε στη βαθύτερη έρημο ο Μέγας Αντώνιος και τον μακάρισε για τρία πράγματα: για τον ήσυχο και ερημικό τόπο στον οποίο κατοικούσε,

τη μακροχρόνια εκεί διαμονή του και για την από τον κόσμο αναχώρηση και φυγή του. Διότι πρώτος αυτός από τους οσίους τόλμησε να προχωρήσει στα βαθύτερα μέρη της ερήμου και σχεδόν πρώτος αυτός παρέτεινε σε τόσο μεγάλο διάστημα χρόνου τον δρόμο της ασκήσεως, διότι αναχώρησε από τις φροντίδες του κόσμου και έζησε στην έρημο από τη νεαρή του ηλικία. Ο Μέγας Αντώνιος ήταν ενενήντα ετών και πολλές φορές σκεπτόταν και έλεγε: «Άραγε να είναι άλλος μοναχός στην ενδότερη έρημο;» Κάποια νύχτα, ενώ σκεπτόταν αυτά, πήγε Άγγελος Κυρίου και του είπε: «Πήγαινε γρήγορα στο ενδότερο της ερήμου να βρεις τον Αββά Παύλο, ο οποίος είναι πιο ενάρετος από σένα·

θα λάβεις από εκείνον μεγάλη ωφέλεια». Όταν άκουσε αυτά, χωρίς αναβολή, καταφρονώντας την αδυναμία των γηρατειών, τη μακρά οδοιπορία και όλα τα άλλα εμπόδια, κίνησε το πρωί και περπατώντας όλη τη μέρα, καταφλεγόταν από το κάψιμο του ηλίου. Ήλπιζε όμως τον Κύριο να του δείξει τον έμψυχο θησαυρό και δεν συλλογιζόταν καθόλου τη δυσκολία του δρόμου. Περπατώντας τρεις μέρες, μόνο ίχνη άλογων ζώων έβρισκε, πατήματα θηρίων και δαιμόνων φαντάσματα, των οποίων δε άλλος μεν, ως ο μυθολογούμενος υποκένταυρος, εμφανιζόταν, έχοντας σχήμα κατά το ήμισυ ανθρώπου και κατά το άλλο ήμισυ αλόγου, άλλος δε, ως ο επίσης μυθολογούμενος σάτυρος,

έχοντας σχήμα πιθήκου και έφερε στην κεφαλή του κέρατα, τα δε πόδια του ήταν σαν της κατσίκας. Ελπίζοντας όμως το Θεό, δεν δείλιαζε, αλλά προσευχόταν να τον οδηγήσει προς τον ποθούμενο. Την τρίτη μέρα είδε ένα λιοντάρι, το οποίο ανέβαινε βιαστικά σε ένα βουνό. Ο δε Όσιος γνώρισε ότι ο Θεός τον άκουσε, ακολούθησε το θηρίο και έτσι έφτασε στο σπήλαιο. Τότε το μεν λιοντάρι εισήλθε στο σπήλαιο, ο δε Όσιος στεκόταν έξω. Παρατηρώντας προσεκτικά το εσωτερικό του σπηλαίου, είδε λίγο φως. Άφησε για την αγάπη κάθε δειλία και φόβο και κίνησε να μπει μέσα στο σπήλαιο. Και καθώς προχωρούσε, σκόντεψε σε ένα λιθάρι,

εκτύπησε λίγο το πόδι του. Όταν άκουσε το θόρυβο ο Όσιος Παύλος που έμενε μέσα στο σπήλαιο, έκλεισε τη θύρα, ο δε Όσιος Αντώνιος παρακαλούσε έξω λέγοντας: «Δέομαί σου διά τον Κύριον, Όσιε Πάτερ, άνοιξέ μου να δω το σεβασμιό σου πρόσωπο». Ο δε Όσιος Παύλος, θέλοντας να τον δοκιμάσει, δεν άνοιγε. Ο Αντώνιος παρέμενε επί πολύ και παρακαλούσε τον Όσιο να του ανοίξει την είσοδο. Εκείνος δε τον ρώτησε από μέσα ποιος ήταν, από πού ήλθε και τι ζητούσε. Αυτά τα είπε ο Όσιος Παύλος για να δει την υπομονή του Οσίου Αντωνίου, διότι όλα τα γνώριζε. Εκείνος δε αποκρίθηκε και είπε όλη την αλήθεια και τελευταία πρόσθεσε:

«Γνωρίζω, άνθρωπε του Θεού, ότι δεν είμαι άξιος να σε δω και να συνομιλήσουμε, αλλά γνώριζε ότι δεν αναχωρώ εάν δεν απολαύσω την ποθητή μου θέα σου και τους γλυκύτατους λόγους, διότι γι' αυτό έκανα, ο γέρων και αδύνατος, τόσο μεγάλη οδοιπορία και δεν συλλογίστηκα κόπο ούτε φόβο θηρίων». Βλέποντας την ένθεη επιμονή του Οσίου Αντωνίου, του άνοιξε ο Όσιος Παύλος και τον υποδέχθηκε με πόθο λέγοντας: «Καλώς ήλθες, αδελφέ Αντώνιε». Έτσι, αφού ασπάστηκαν ο ένας τον άλλον με φίλημα άγιο και συνομιλώντας θείους λόγους, αγάλλονταν πνευματικά. Έπειτα είπε ο Μέγας Παύλος: κακοπάθησες να έλθεις μέχρις εδώ, να εδώ, μέχρι μπεις

δεις ένα σαπρόγεροντα, ο οποίος μέλλει να τελευτήσει σε λίγο διάστημα, αλλά επειδή διδαχθήκαμε από τον Θείο Παύλο ότι η αγάπη πάντα στέγει, φανερό είναι ότι αυτή σε δυνάμωσε και σε οδήγησε σε μένα. Λοιπόν, σε παρακαλώ, πες μου πώς ζουν οι άνθρωποι στις πόλεις και τα έθνη, βρίσκονται σε πολέμους ή σε ειρήνη; Προπάντων δε πες μου εάν ευρίσκονται στην ειδωλολατρία οι άρχοντες». Ο δε Αντώνιος τον πληροφόρησε για όλα αυτά και άλλα παρόμοια. Ο δε Όσιος δόξασε τον Θεό, διότι έλαμπε παντού η ευσέβεια. Έτσι συνομιλώντας οι Άγιοι, είδαν πάνω σε ένα κλαδί δένδρου κόρακα να βαστάζει ολόκληρο ψωμί,

ο οποίος πέταξε από το δένδρο στο μέσον τους και απέθεσε τον άρτο. Καθώς θαύμασε ο Όσιος Αντώνιος το παράδοξο, του είπε ο Μέγας Παύλος: «Αλήθεια, αδελφέ, πολύ φιλάνθρωπος και ελεήμων είναι ο Κύριος, χορηγών σπέρμα τω σπείροντι και άρτον εις βρώσιν, ανοίγων χείρα και εμπιπλών παν ζώον ευδοκίας. Εξήντα χρόνια είναι που μου φέρνει την τροφή ο κόρακας αυτός, καθώς είδες, όχι δε ένα άρτο, αλλά το μισό. Και σήμερα, για τη δική σου παρουσία, διπλασίασε ο αγαθός Θεός, τροφέας και δεσπότης, το σιτηρέσιο». Αφού είπε αυτά ο Μέγας Παύλος και ευχαρίστησαν το Θεό και οι δύο, πήγαν στην πηγή να δειπνήσουν.

Φιλονικούσαν ώρα πολύ ως ταπεινόφρονες ποιος να κόψει τον άρτο και να ευλογήσει την τράπεζα. Ο Μέγας Παύλος έλεγε στον Θείο Αντώνιο ότι έπρεπε να έχει τα πρωτεία, ως ξένος και ως πολλών μοναχών προεστός και διδάσκαλος. Ο Μέγας Αντώνιος πάλι προτιμούσε τον μακάριο Παύλο ως γεροντότερο. Τέλος, έπιασε ο ένας τον άρτο από το ένα μέρος και ο άλλος από το άλλο, και κόβοντάς τον στο όνομα του Κυρίου, έφαγαν και ευχαρίστησαν. Έπειτα τον παρεκάλεσε ο Θείος Αντώνιος να του πει από πού ήταν και πώς από την αρχή πήγε σε εκείνη την άβατη έρημο. Και ο Όσιος Παύλος του διηγήθηκε όλη του τη ζωή καθώς προαναφέραμε.

Αφού είπε αυτά ο Όσιος, έκαναν αγρυπνία όλη τη νύχτα προσευχόμενοι και δοξολογώντας τον Κύριο και το πρωί είπε ο Όσιος Παύλος προς τον Μέγα Αντώνιο: «Είναι πολλές μέρες που μου αποκάλυψε ο Κύριος ότι κατοικείς σε αυτή την έρημο και μου υποσχέθηκε ότι θα σε δω πριν από την τελευτή μου. Τώρα, κατά την υπόσχεση, σε έστειλε ο Θεός να ενταφιάσεις το σώμα μου». Ακούγοντας αυτά ο Μέγας Αντώνιος, λυπήθηκε πολύ και δάκρυσε για το χωρισμό. Ακόμη, ο Όσιος Παύλος του είπε: «Παρακαλώ, μη βαρυνθείς για την αγάπη μου, αλλά να μου φέρεις τον μανδύα, τον οποίον σου έδωσε ο Μέγας Αθανάσιος, διότι ευλαβούμενος θα ήθελα να ενταφιάσεις με εκείνο το λείψανό μου».

Έλεγε ο Όσιος για να μην είναι παρών στην τελευτή του ο Μέγας Αντώνιος και λυπηθεί περισσότερο, αλλά ούτε ανάγκη είχε από ιμάτιο στο θάνατό του. Θαυμάζοντας ο Μέγας Αντώνιος για το προορατικό του Οσίου, τον ευλαβούνταν ως άγγελο και με δάκρυα τον ασπάστηκε και αφού έλαβε συγχώρηση επέστρεψε στο κελί του. Δυο μαθητές του δε, ο Ισαάκ και ο Πλουσιανός, τον προϋπάντησαν και τον ρωτούσαν πού ήταν τόσες ημέρες και έλειπε. Εκείνος δε αποκρίθηκε: «Αλίμονο στον άθλιο, παιδιά μου, διότι ψευδώς φορώ το σχήμα των μοναχών και καμιά πράξη δεν έχω ενάρετη. Είδα το Θεσβίτη Ηλία και Ιωάννη τον Πρόδρομο, είδα αληθινά άλλο Παύλο να

ζει στην έρημο σαν στον Παράδεισο». Ερωτώμενος δε από αυτούς, τίποτε δεν αποκρίθηκε. Αφού έφαγε λίγη τροφή, πήρε τον μανδύα που προαναφέρθηκε και έτρεχε προς τον ποθούμενο Παύλο. Οδοιπορούσε όσο μπορούσε πιο γρήγορα, φοβούμενος μήπως και δεν τον φτάσει ζωντανό για να πάρει την ευλογία του.

Περπάτησε όλη την πρώτη μέρα και μέρος της δεύτερης και κατά την οδό εκείνη είδε με τους νοερούς οφθαλμούς της ψυχής του τάγματα αγγέλων, χορούς προφητών και αποστόλων, μαρτύρων και οσίων στρατεύματα και με αυτούς την ψυχή του Παύλου να λάμπει περισσότερο από το χιόνι, την οποίαν πήγαιναν με πολύ ευφροσύνη στα ουράνια. Βλέποντας αυτά, έπεσε στη γη βαρύς.

Βάζοντας δε άμμο στην κεφαλή του, χτυπούσε το πρόσωπό του οδυρόμενος για τη συμφορά. Αφού έκλαψε ώρα πολύ, έτρεχε και αισθανόταν τόση δύναμη στα μέλη του, σαν να ήταν νέος κι ακόμη περισσότερο. Αφού έφτασε στο σπήλαιο, βρήκε τον Όσιο γονατιστό, να έχει τα χέρια του υψωμένα και το πρόσωπο στραμμένο προς τον ουρανό. Νομίζοντας λοιπόν ότι ήταν ακόμη ζωντανός και προσευχόταν, προσευχόταν κι αυτός μαζί επί πολλή ώρα και έβλεπε με επιμέλεια εάν σαλεύει κάποιο μέλος του Αγίου ή στενάξει ή κάνει κάτι άλλο για να γνωρίσει την αλήθεια. Αφού πέρασε ώρα πολύ και καθόλου δεν κινήθηκε, κατάλαβε ότι τελειώθηκε προσευχόμενος.

Λοιπόν, με ευλάβεια, και αφού αγκάλιασε το σεβασμιότατο εκείνο λείψανο, το καταφιλούσε με πολύ πόνο, γιατί δεν τον γνώρισε αρκετό καιρό προηγουμένως, για να απολαύσει τη συνομιλία του για ψυχική του ωφέλεια. Αφού τον τύλιξε με το μανδύα τον οποίον έφερε, είπε τους συνηθισμένους ψαλμούς και όσα τροπάρια ήξερε και θέλοντας να τον ενταφιάσει, δεν ήξερε πώς να σκάψει τη γη διότι δεν πήρε μαζί του κάποιο εργαλείο όταν αναχώρησε από το κελί του. Καθώς λοιπόν στεκόταν περίλυπος, συλλογιζόμενος να μη αναχωρήσει μέχρι που να του στείλει ο Κύριος εξ ύψους βοήθεια, είδε και έρχονταν προς αυτόν δυο φοβερά λιοντάρια από την ενδότερη έρημο και στην αρχή φοβήθηκε ως άνθρωπος, αλλά τελικά αφέθηκε

με την πίστη του, στηρίχθηκε στον Κύριο, παρέμεινε άτρωμος. Τα δε λιοντάρια, αφού πλησίασαν τον Όσιο Παύλο, κουνούσαν τις ουρές τους και με τη γλώσσα τους έγλυφαν τα πόδια του σαν να ήταν ζωντανός. Έπειτα, καθώς γνώρισαν τον θάνατο του Αγίου, βρυχήθηκαν πέφτοντας στα πόδια του. Ο δε Όσιος θαύμασε, βλέποντας ότι και τα θηρία είχαν για συμφορά τους την τελείωση του Παύλου. Μετά από λίγο δε έσκαψαν τη γη με τα νύχια τους και έκαναν λάκκο ισόμετρο με το λείψανο. Μετά πήγαν στον Όσιο Αντώνιο σαν να ζητούσαν ευλογία, κουνούσαν τις ουρές, έβαλαν κάτω την κεφαλή και έκαναν άλλα παρόμοια σχήματα. Ο δε Μέγας Αντώνιος

ύψωσε τα χέρια προς τον ουρανό, προσευχήθηκε και είπε: «Κύριε, ο Θεός της γνώσεως, χωρίς το πρόσταγμά σου ούτε φύλλο πέφτει ούτε πτηνό στη γη. Συ, Κύριε, καθώς γνωρίζεις, δώσε και τον μισθό στα θηρία αυτά». Αφού είπε αυτά ο θείος Αντώνιος, έκανε με το χέρι του σημάδι στα λιοντάρια να αναχωρήσουν, εκείνα δε, αφού επέστρεψαν και πάλι στο ιερό λείψανο του Οσίου Παύλου και έδειξαν σαν να το κατασπάζονται, αναχώρησαν. Ο δε Όσιος Αντώνιος πήρε το ιερό εκείνο λείψανο και το ενταφίασε κατά τη 15η Ιανουαρίου του έτους 341. Ο Άγιος αυτός έφυγε στην έρημο σε ηλικία 20 ετών, παρέμεινε στο σπήλαιο 91 έτη και έτσι συνολικά έζησε 114 χρόνια. Περίμενε δε ο Μέγας Αντώνιος ακόμη μια μέρα για να δει εάν θα ερχόταν και πάλι με τον άρτο ο κόρακας, αλλά δεν φάνηκε.

Έγινε κληρονόμος της στολής του Οσίου Παύλου, πήρε εκείνο το ένδυμα των φοινίκων, επέστρεψε στο μοναστήρι και διηγούνταν στους μοναχούς όλα τα προαναφερθέντα. Τη δε στολή του Οσίου Παύλου την είχε σε τόση τιμή και καύχημα, ώστε την φορούσε το Πάσχα και τις άλλες μεγάλες εορτές.

Σήμερα μια μεγάλη ασκητική μορφή, την οποία όχι μόνο ο Μέγας Αντώνιος, αλλά και τα θηρία ευλαβούνταν και ο Θεός με κόρακα, όπως τον Προφήτη Ηλία, έτρεφε. Πώς ξεκίνησε όμως τη θεοφιλή του αυτή πορεία; Χωρίς τη θέλησή του, από μια ανάγκη. Ανάγκη. Όμως εκείνο που ακουσίως άρχισε, με τη θέλησή του συνέχισε. Υπέμεινε, προχώρησε, προόδευσε και αγίασε. Και σε εμάς μπορεί να συμβεί κάτι παρόμοιο, δηλαδή χωρίς να έχουμε ιδιαίτερη αγάπη και ζήλο για το Θεό, χωρίς να το επιθυμήσουμε, χωρίς πολλές φορές να το σκεφτούμε, από κάποια ανάγκη να βρεθούμε στον δρόμο του Θεού.

Θεός φιλάνθρωπα να μας βοήθησε με ένα τέτοιο σκούντημα και να κάναμε εκείνο που δεν μπορούσαμε από μόνοι μας να κάνουμε. Μας έδωσε μια καλή ευκαιρία. Ας μη την καταφρονίσουμε. Ας την αξιοποιήσουμε. Ας μη ξαναγυρίσουμε στα παλιά. Ας συνεχίσουμε. Σημασία δεν έχει η αρχή. Σημασία έχει το τέλος. Ο Θεός θα μας κρίνει όπως στο τέλος θα μας βρει. Γενικότερα, ας μάθουμε με την υπομονή να αξιοποιούμε όλες τις ευκαιρίες που μας δίνει ο Θεός και οι πιο καταρχάς αρνητικές μπορεί να γίνουν οι πιο θετικές.