Saint Paisios the Great: Ascetic Life and Spiritual Teaching

He was from Egypt and flourished in the second half of the fourth century after Christ. His parents were fairly well off. Blessed with a generous spirit of Christian charity, they eagerly helped the poor. After his good father died, care of the whole family fell to his mother. There were seven children in all, and Paisios was the youngest. Strengthened by the grace of God, this good woman bore her widowhood bravely and managed her household wisely. Paisios was devout from childhood, and his reverence for God grew as he grew older.

Sinful desires, so common among young people living in the world, had no hold on him. Prayer, worship in the Church, the study of Holy Scripture, Holy Communion, his father’s intercessions, and his mother’s prayers strengthened him on God’s path. God kept him under His blessing and protection. In those days, many renowned ascetics lived

in the deserts of Egypt. One of them was Abba Pambo. Paisios went to him while still young, filled with the desire to remain unstained by the world. Under the guidance of this experienced spiritual father, the devout disciple grew in many virtues. He was enriched by the spirit of Holy Scripture, which he heard his elder explain in ways that were practical and edifying. He was humble and obedient, and no one surpassed him in self-restraint and hardship. In time, Pambo departed this world at a ripe old age. By then, with God’s help, Paisios was able to keep growing in the spiritual life. His heart aflame with the Holy Spirit, he struggled still harder. He began fasting throughout the week, eating only on Saturday, and then only a little bread and salt.

On the other days, instead of feeding on ordinary bread, he was nourished by spiritual bread, the Word of God. He often read and studied the holy Prophet Jeremiah, who, it is said, appeared to him many times and explained the hidden meanings of his prophecy. These teachings stirred in Paisios a love for the good things to come. Always pressing himself toward further virtue, never content with what he had already attained, he added another week to his fast. He fasted for two weeks at a time, then ate his usual little bread and salt on Saturday. What is remarkable is that no one knew of his angelic way of life except God, who sees and knows what is hidden.

Captivated by his love for hesychia, inner stillness, he wanted only to pray and speak with God alone, and through divine illumination to draw near to the highest object of desire: the all-perfect God. After some years, he left Pambo’s skete and went to the western part of the desert. Before long, crowds began coming to him. Some came from the desert to learn from Paisios. Others came from towns and villages: sinners seeking the way of salvation, and believers longing to receive the saint’s blessing in person and hear spiritual words that would benefit their souls.

One of these lay visitors was a very wealthy man. Moved by gratitude and wishing to show how much he owed the saint, he entered Paisios’s cell one day with servants carrying silver and gold. When they laid it at his feet, Paisios was astonished. “What is this?” he asked. The rich man replied that he had brought it for Paisios to distribute among the monks, to give them some relief from their poverty. But the saint said, “Forgive us, dear friend of Christ. When we chose to live in this desert, we had no need of money. Take it back and go in peace. Do not be troubled, for God will accept your gift

if you give to the poor the money you brought for the monks. There are many needy people, orphans, and widows in the villages of Egypt. If you choose to care for them, God will reward you many times over.” The rich man obeyed the saint’s words and returned to Egypt. In the first villages he came to, he gave everything away, saying that he did so at the direction of Paisios the hermit. This increased people’s reverence for the saint. Once, while Paisios was praying, he entered a state of ecstasy and was taken up into heaven. First he beheld the delightful beauty of Paradise and was filled with joy and gladness.

He also saw the Church of the Firstborn in heaven—that is, all the saints. Having tasted the immaterial delight of that vision, he was counted worthy by God to receive the gift of abstaining from food. Each Sunday he received the Holy Gifts and then fasted throughout the week until the following Sunday, when he received the Holy Gifts again. He lived on Holy Communion alone, without any other food. In this way he lived for seventy years, sustained only by receiving the Holy Gifts. Let no one doubt it, for where God wills, the order of nature is overcome.

Like the holy Apostle Paul, Saint Paisios forgot what lay behind and reached toward what lay ahead. He took on harder struggles and wandered through the waterless desert, both to keep his labors hidden from others and to enjoy the sweetness of hesychia, inner stillness, without disturbance. But God did not leave this shining lamp in the desert. Wishing to enlighten others through his teaching and lead them to salvation, He commanded Paisios to go to the outer desert, which lay nearer to other people. There he would strengthen the brothers and, through his teaching, inspire them to imitate his virtue and embrace his holy, angelic way of life. The saint said, “And what will I gain, Lord,

if I leave this desert, where I joyfully receive Your visits, and go to visit others whom I am not yet fit to guide? I fear, Master, that while caring for them I may fail to carry out Your commands as I should, and that I, poor wretch, will be condemned for my negligence.” The Savior answered, “The reward for the labor you undertake for the salvation of others will not be the same as the reward for your labor here in the desert. For that work you will receive twice as much, and many times more, with glorious rewards in the Jerusalem above.” So, at God’s command, Paisios went down to the outer desert. When the brothers heard that he had come,

great crowds went to him and listened to his most gracious teaching. Among them was Saint John the Dwarf, who wrote his life. As John approached the saint’s cell, he heard Paisios speaking with someone inside. But when he entered, he saw no one else. He asked Paisios about it, and Paisios revealed that he had been speaking with Constantine the Great. Constantine had come down from heaven, sent by God, and had said to him, “Blessed are you who have been counted worthy to follow the monastic way of life. The Savior’s divine blessing truly belongs to you. I have come down from heaven

to show you the glory the monks enjoy there, and how close they are to Christ and how freely they can approach Him. I call you blessed, Paisios, because you encourage them in this holy life of ascesis, of ascetic discipline. But I reproach myself because I did not attain the great calling of the monks, and I cannot bear what I have lost.” Paisios asked him, “Why do you reproach yourself, wonderful man? Have you not enjoyed that everlasting glory and divine light?” Saint Constantine replied, “Yes, I have enjoyed them, but I do not have the monks’ freedom to approach Christ, nor do I share their honor. I would have been blessed if I had left my earthly kingdom,

my royal cloak and crown, become poor, worn sackcloth, and accepted everything the monastic life requires.” Paisios also went to those who had strayed from the true faith. With gentle correction that brought them light, he was able to free many from heretical beliefs. Once, after he had fasted for twenty-one days, Christ appeared to him and said, “You suffer greatly for My sake, My chosen Paisios.” Paisios replied, “What is so great about my little hardship, good Master, especially when Your goodness gives me the strength to bear it?” The Savior said, “Every good work

is pleasing to Me, and I will reward those who do it according to their labors. Now follow Me.” Paisios followed Him until they reached a cave in the desert. The Savior said, “Go inside and see a man who truly struggles.” Paisios entered and saw a man rolling on the ground, rubbing his mouth and face against the earth. Astonished by the intensity of the man’s struggle, he asked Christ what had brought it about. The Savior said, “He has been fasting for only two days. See how hunger and thirst torment him.” Paisios asked, “Then how is it that I

have fasted for twenty-two days and suffered nothing like this?” Christ answered, “Because My grace strengthens you, and you fast without hardship. This man struggles through his own resolve and fasts with great difficulty. His love for Me burns so strongly that he bears more than his strength can endure.” Paisios then asked, “What reward will Your goodness give him for those two days?” The Lord answered, “He will receive the same reward for his two days that you will receive for your twenty-two. To you, who received five talents, and to him, who received two, I will say alike, ‘Enter into the joy of your lord.’

You have both done good and shown yourselves willing, each according to your strength.” On another occasion, the saint asked the Lord, “My Lord, if one person struggles to grow in virtue and also cares for others, while another struggles alone and has no one else in his care, what is the difference between them?” The Lord replied, “The one who struggles only for himself is My disciple. The one who struggles both for himself and for others is My son and heir.” Paisios asked again, “If someone devotes himself to caring for others and struggles for his own soul as much as he can, but because of that care

cannot match the efforts of those who face no such obstacles, will he receive the same reward as those who struggle more?” “Yes,” the Savior replied, “he will receive a similar reward.” Once an elder from Syria visited Saint Paisios. They greeted each other in Christ, prayed, and sat down. The elder began speaking to Paisios in Syriac. But Paisios was Egyptian and knew only the language of the Egyptians. Distressed because he could not understand the elder’s soul-profiting words, he lifted his eyes and his nous, his spiritual mind, to heaven, sighed from the depths of his heart, and said:

“O Word of God, grant me, Your servant, the grace to understand what this elder is saying.” At once he received the gift of understanding and speaking Syriac. Another time, while Saint Paisios was praying in his cell, Christ appeared to him again, this time with two angels, as He had once appeared to the Patriarch Abraham. He said, “Rejoice, Paisios. Today you must receive us as your guests.” The saint poured water into a basin and, through the Lord’s wondrous condescension, washed His spotless feet. Then the Lord said, “Peace be with you, My chosen servant,” and vanished.

His heart burning with divine love, Paisios hurried to the water with which he had washed the Lord’s feet. The Lord had left it as a great blessing. Paisios drank it eagerly, leaving a little for his disciple, who was away in Egypt. When the disciple returned, exhausted from his journey, the saint said, “Go, my child, to the basin and drink the water in it. It will quench your thirst after the heat of the sun.” But the disciple thought, “I have traveled here in this scorching heat, and instead of sending me to the spring for clean, cool water, the elder thoughtlessly orders me to drink the water used for washing feet.”

As the disciple thought this, the saint told him again, “Go, my child, to the basin and drink.” “I’m going,” the disciple said, but he did not go. The saint told him a third time to drink, but he still did not obey. Then the saint said, “My child, you have received the reward for your disobedience: you have lost a divine gift.” Hearing this, the disciple was deeply grieved and ran to the basin, but found nothing there. “Father,” he said to the elder, “there is no water in the basin for me to drink.” The saint replied, “How could you find any, when you made yourself unworthy? Disobedience drives a gift of grace away from the one who disobeys, just as obedience brings it to the one who obeys.”

The saint told his disciple what had happened, as I have just recounted, and added: “Because you persisted in disobedience and refused to drink the water, though I told you three times, an angel of the Lord came down from heaven. With great reverence, he took that holy water in his hands and carried it back to heaven.” Saint Paisios was also very close to Saint Paul the Great. Their love for one another was as great as their virtue. Each respected and admired the other, seeing only the other’s holiness and thinking little of himself. When this great man of God had reached a very old age,

and had shone with virtue like a brilliant star, God called him to the blessedness of heaven. Crowds of monks buried his body with great devotion, while his spirit ascended to enjoy eternal life more fully. Some years later, the great Father Isidore brought the precious relics of Saint Paisios, together with those of Saint Paul, to Pisidia and placed them in his monastery there. People troubled by demons or suffering from other illnesses came to the holy relics and were healed simply by touching them. From then on, many were the miracles that

the holy God worked through them.

God is wondrous in His saints. The life of Saint Paisios the Great, whom we celebrate today, is also wondrous and edifying. One struggle faced by the saints, especially the ascetics, concerns the pursuit of pleasure. This causes great harm to Christians, particularly in our own age, so devoted to pleasure and the body. I mean the desire for pleasures of the flesh, in both the narrow and the broader sense.

These pleasures come from the world, not from God. They bind us to the world and so draw us away from God, depriving us of Him. That is why those who loved God struggled at all costs to be free of them: free of the passion for pleasure and the desire for glory, so they could draw near to God and be united with Him. Of course, the saints were human beings living after the Fall. They too wore the garments of skin, subject to corruption, and needed food, water, sleep, and everything else required for life on earth. But they took these things only as needed, and only to the extent needed, not for the sake of pleasure.

Take fasting, for example. We should limit food and drink to the bare minimum needed, both in quantity and in richness of taste, so that, if possible, the pleasure of eating is reduced to nothing. The saints, our spiritual guides, ate only because they needed to. If they could have lived without material food, they would not have eaten at all. We saw this in Saint Paisios the Great. God gave him the gift of living without food, an exceedingly rare gift, perhaps unique in lasting so long: he lived for seventy years on Holy Communion. What I have said about eating applies to every other bodily need as well. In this way, the saints fulfilled the canon set before us all, so that we may become spiritual people who bear the fruits of the Holy Spirit: “Those who belong to Christ have crucified the flesh with its passions and desires. If we live by the Spirit, let us also walk by the Spirit.”

από την Αίγυπτο και άκμασε κατά το δεύτερο ήμισυ του τετάρτου μετά Χριστόν αιώνος. Οι γονείς του ήταν αρκετά ευκατάστατοι. Προικισμένοι με πλούσια αισθήματα χριστιανικής φιλανθρωπίας, συνέτρεχαν προθυμότατα τους πτωχούς. Μετά το θάνατο του καλού πατέρα του, η φροντίδα όλης της οικογένειας απέμεινε στη μητέρα. Ήταν συνολικά επτά παιδιά και το μικρότερο ανάμεσα σε αυτά ήταν ο Παΐσιος. Η καλή γυναίκα, ενισχυόμενη από τη χάρη του Θεού, υπέφερε με γενναιότητα τη χηρεία και κυβερνούσε με σύνεση το σπίτι της. Ο Παΐσιος ήταν από παιδί ευσεβής, η δε προς το Θεό ευλάβειά του αύξανε με την πρόοδο της ηλικίας του.

Αμαρτωλές επιθυμίες, οι οποίες είναι συνηθισμένες στους κοσμικούς νέους, δεν τον επηρέασαν καθόλου. Η προσευχή, ο εκκλησιασμός, η μελέτη των Ιερών Βιβλίων, η Θεία Κοινωνία, οι μεσιτείες του πατέρα του, της μητέρας του οι δεήσεις, τον δυνάμωναν στον δρόμο του Θεού, ο οποίος τον είχε υπό την ευλογία και την προστασία του. Κατά τους χρόνους εκείνους ήταν πολλοί και περιβόητοι ασκητές

οι οποίοι στόλιζαν τους ερημικούς τόπους της Αιγύπτου. Από αυτούς ήταν και ο Παμβώ, προς τον οποίο πήγε ο Παΐσιος νεαρός ακόμη, αλλά γεμάτος πόθο στο να μείνει ακηλίδωτος από τους κοσμικούς ρύπους. Υπό την καθοδήγηση του εμπείρου πνευματικού οδηγού του, πρόκοψε ο ευσεβής υποτακτικός σε πολλές αρετές και πλούτισε με το πνεύμα της Αγίας Γραφής την οποία άκουγε να ερμηνεύεται πρακτικότατα και εποικοδομητικότατα από τον γέροντά του. Και ταπεινόφρων ήταν και γεμάτος υπακοή και κανείς δεν τον ξεπερνούσε στην εγκράτεια και τη σκληραγωγία. Και ήλθε μεν η ώρα κατά την οποία ο Παμβώ έφυγε από τον κόσμο αυτό πλήρης ημερών. Αλλά ο Παΐσιος ήταν πλέον ικανός να προχωρεί και να προκόβει όλο και περισσότερο πνευματικά, με τη βοήθεια πάντοτε του Θεού. Θερμαινόμενος με τη θέρμη του Αγίου Πνεύματος, αγωνιζόταν όλο και περισσότερο. Άρχισε να νηστεύει όλη την εβδομάδα, έτρωγε δε μόνο το Σάββατο, η δε τροφή του ήταν λίγο ψωμί και αλάτι.

Τις δε άλλες ημέρες της εβδομάδος, αντί να τρέφεται με άρτο αισθητό, απολάμβανε και τρεφόταν με άρτο νοητό, με το Λόγο του Θεού. Διάβαζε συχνά και μελετούσε τον Άγιο Προφήτη Ιερεμία, ο οποίος, καθώς λέγουν, του παρουσιάστηκε πολλές φορές και του ερμήνευε τα απόκρυφα νοήματα της προφητείας και με αυτά τον παρακινούσε στην αγάπη των επικειμένων αγαθών. Αλλά επειδή πάντοτε εβίαζε τον εαυτό του στο να κάνει και άλλες αρετές και δεν έμενε ευχαριστημένος με τις προηγούμενες, στη μια εβδομάδα που νήστευε μέχρι τότε πρόσθεσε και άλλη μία. Νήστευε συνέχεια δύο εβδομάδες, το δε Σάββατο έτρωγε πάλι τη συνηθισμένη του τροφή, δηλαδή λίγο ψωμί και αλάτι. Το θαυμαστό δε ήταν ότι κανείς δεν γνώριζε την ισάγγελη πολιτεία του, εκτός βέβαια από το Θεό, ο οποίος βλέπει και γνωρίζει τα κρυπτά και άδηλα.

Αιχμαλωτισμένος από τον έρωτα της ησυχίας, εκείνο μόνο αγαπούσε, το να προσεύχεται και να συνομιλεί πάντοτε, μόνος με μόνο το Θεό, διαμέσου δε των θεϊκών ελλάμψεων, να πλησιάζει στο ακρότατο των εφετών, το οποίο είναι ο παντέλειος Θεός. Μετά από μερικά έτη αναχώρησε από τη σκήτη του Παμβώ και πήγε στο δυτικό μέρος της ερήμου. Δεν πέρασε δε πολύς καιρός και πλήθος ανθρώπων έσπευδαν προς αυτόν. Άλλοι μεν από την έρημο, θέλοντας να διδαχθούν από τον Παΐσιο, άλλοι δε από διάφορες πόλεις και χωριά, αμαρτωλοί οι οποίοι ζητούσαν το δρόμο της σωτηρίας και πιστοί οι οποίοι ποθούσαν να δεχθούν από κοντά την ευχή του Αγίου εκείνου και να ακούσουν από το στόμα του λόγους πνευματικούς και ψυχοφελείς.

Ένας από τους λαϊκούς εκείνους, πλουσιότατος, κινούμενος από ευγνωμοσύνη και θέλοντας να δείξει προς τον Όσιο τη μεγάλη του υποχρέωση, μπήκε κάποια μέρα στο κελί του συνοδευόμενος από υπηρέτες, οι οποίοι βάσταζαν ασήμι και χρυσάφι. Ο Παΐσιος, μπρος στα πόδια του οποίου κατατέθηκαν, εκπλάγηκε. «Τι σημαίνει αυτό;» ρώτησε. Του απάντησε ο πλούσιος ότι τα έφερε σε αυτόν για να τα μοιράσει στους μοναχούς για μικρή ανακούφιση από τη φτώχεια τους. Ο δε Όσιος του είπε: «Συγχώρεσέ μας, φιλόχριστε άνθρωπε, διότι εμείς δεν έχουμε καμιά ανάγκη από αργύρια όταν θελήσαμε να κατοικήσουμε στην έρημο αυτή. Μόνο πάρε αυτά και πορεύου εις ειρήνη και μη λυπάσαι, διότι ο Θεός θα δεχτεί τη δωρεά σου

αν αυτά τα αργύρια που έφερες για να τα δώσεις στους μοναχούς τα μοιράσεις στους πτωχούς. Διότι στα χωριά της Αιγύπτου υπάρχουν πολλοί ενδεείς και ορφανά και χήρες. Εάν θελήσεις να φροντίζεις γι' αυτούς, θα πάρεις από το Θεό πολλαπλάσιους μισθούς». Ο δε πλούσιος εκείνος υπάκουσε στους λόγους του Αγίου και επέστρεψε στην Αίγυπτο. Μπήκε στα πρώτα χωριά τα οποία συνάντησε καθοδόν και τα μοίρασε όλα, λέγοντας ότι έκαμνε αυτό κατ' εντολήν του ερημίτου Παϊσίου. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την προς τον Όσιο ευλάβεια. Κάποια φορά, προσευχόμενος ο Όσιος ήλθε σε έκσταση και αρπάγηκε στον ουρανό και πρώτα μεν θεωρούσε τα τερπνά κάλλη του παραδείσου και γέμισε χαρά και αγαλλίαση.

Είδε και την Εκκλησία των Πρωτοτόκων, η οποία είναι στους ουρανούς, δηλαδή όλους τους Αγίους. Μεταλαμβάνοντας από την άυλη εκείνη τρυφή και απόλαυση, από την οπτασία εκείνη, αξιώθηκε από το Θεό να λάβει το χάρισμα της εγκρατείας και ασιτείας. Μεταλαμβάνοντας τα άχραντα μυστήρια κάθε Κυριακή, έμενε νηστικός όλη την εβδομάδα μέχρι την άλλη Κυριακή, οπότε μεταλάμβανε και πάλι τα άχραντα μυστήρια και μόνο με την Αγία Μετάληψη περνούσε χωρίς καμιά άλλη τροφή. Έτσι, περιοριζόμενος μόνο στη Θεία Μετάληψη, πέρασε 70 χρόνους. Και ας μη δυσπιστήσει κανείς, διότι όπου βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις.

Ο Όσιος Παΐσιος των μεν όπισθεν επιλανθανόμενος κατά τον Θείο Απόστολο Παύλο, τοις δε έμπροσθεν επεκτεινόμενος, επιδόθηκε σε σκληρότερους αγώνες και περιερχόταν την άνυδρη έρημο, αφενός μεν για να μη βλέπουν οι άνθρωποι τους αγώνες του, αφετέρου δε για να απολαμβάνει χωρίς καμιά ενόχληση το μέλι της ησυχίας. Αλλά ο Θεός δεν άφησε στην έρημο το φωτεινό αυτό λυχνάρι, αλλά θέλοντας να φωτίσει και άλλους με το φως της διδασκαλίας του και να τους οδηγήσει προς τη σωτηρία, τον πρόσταξε να πάει στην έξω, την πιο κοντινή έρημο, για να στηρίξει τους εκεί βρισκομένους αδελφούς και να τους κάνει με τη διδασκαλία του μιμητές της αρετής του και φίλους της ιεράς και ισάγγελης πολιτείας του. Ο δε Όσιος είπε: «Και ποιο κέρδος θα λάβω, Κύριε,

αν αφήσω την έρημο στην οποία απολαμβάνω με χαρά τη δική σου επίσκεψη και μεταβώ και επισκεφθώ άλλους στους οποίους δεν έγινα ακόμη ικανός να επιστατώ, διότι φοβούμαι, Δέσποτα, μήπως καταγινόμενος με τη φροντίδα εκείνων δεν μπορέσω να κάνω καθώς πρέπει τα δικά σου προστάγματα και κατακριθώ ο ταλαίπωρος για την αμέλειά μου;» Ο δε Σωτήρας του είπε: «Όχι, δεν έχεις ίσους τους μισθούς για τον κόπο στον οποίο θα υποβληθείς για τη σωτηρία των άλλων με τον κόπο τον οποίο κάνεις εδώ στην έρημο, αλλά για εκείνο θα λάβεις διπλάσιους και πολλαπλάσιους τους μισθούς και λαμπρές ανταποδόσεις στην Άνω Ιερουσαλήμ». Τότε ο θείος Παΐσιος κατέβηκε στην έξω έρημο κατά τη Θεία Προσταγή. Καθώς δε οι αδελφοί έμαθαν τον ερχομό του

προς αυτόν πλήθος πολλοί και άκουγαν τη γλυκύτατη διδασκαλία του. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Όσιος Ιωάννης ο Κολοβός, ο οποίος έγραψε τον βίο του και ο οποίος, όταν πλησίασε στο κελί του Οσίου, τον άκουσε μέσα να συνομιλεί με κάποιον. Όταν όμως μπήκε μέσα στο κελί δεν είδε κανέναν άλλον. Ρώτησε σχετικά τον Όσιο Παΐσιο και εκείνος του αποκάλυψε ότι ο συνομιλητής του ήταν ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό απεσταλμένος από το Θεό και του είπε: «Μακάριοι είστε εσείς οι οποίοι αξιωθήκατε να ακολουθήσετε τη μοναχική πολιτεία, διότι αληθινά δικός σας είναι ο ένθεος του Σωτήρος μακαρισμός. Κατέβηκα από τους ουρανούς

να σου φανερώσω τη δόξα την οποία απολαμβάνουν οι μοναχοί εκεί, καθώς και την οικειότητα και παρρησία την οποία έχουν προς το Χριστό. Και μακαρίζω μεν εσένα, ω Παΐσιε, διότι παρακινείς αυτούς σ' αυτή την ιερή διαγωγή της ασκήσεως. Μέμφομαι δε και κατηγορώ τον εαυτό μου, διότι δεν επέτυχα αυτή τη μεγαλότατη τάξη των μοναχών και δεν υποφέρω τη ζημία την οποία έλαβα». Ο δε Παΐσιος τον ρώτησε: «Γιατί, ω θαυμάσιε, κατηγορείς τον εαυτό σου; Άραγε δεν απόλαυσες την αΐδιο εκείνη δόξα και τη θεία έλλαμψη;» Ο δε Άγιος Κωνσταντίνος του αποκρίθηκε: «Ναι, την απόλαυσα, αλλά δεν έχω την ίδια παρρησία των μοναχών, ούτε την ίση τιμή με εκείνους. Θα ήμουν μακάριος εάν άφηνα την πρόσκαιρη βασιλεία,

τον μανδύα τον βασιλικό και τον στέφανο, γινόμουν δε πτωχός και φορούσα σάκο και δεχόμουν όλα όσα ζητεί η μοναχική πολιτεία». Αλλά και προς τους πλανεμένους που είχαν απομακρυνθεί από την ορθότητα της πίστεως μετέβαινε ο Παΐσιος φέρνοντάς τους γλυκείς και φωτιστικούς ελέγχους του και πολλούς από αυτούς μπόρεσε να απαλλάξει από αιρετικά φρονήματα. Κάποια φορά που είχε ο Όσιος είκοσι μία μέρες που νήστευε, φάνηκε σ' αυτόν ο Χριστός και του είπε: «Πολύ κακοπαθείς για μένα, εκλεκτέ μου Παΐσιε». Αυτός δε του είπε: «Και τι μεγάλο πράγμα είναι η δική μου μηδαμινή κακοπάθεια, αγαθέ μου Δέσποτα, και μάλιστα όταν η αγαθότητά σου μου δίνει τη δύναμη;» Ο δε Σωτήρας είπε: «Κάθε καλό έργο

είναι ευπρόσδεκτο σε μένα και θα ανταποδώσω τον μισθό σε εκείνους που το κάνουν ίσο με τους κόπους τους. Ακολούθησέ με λοιπόν». Ο Παΐσιος τον ακολούθησε μέχρι που πήγαν σε ένα σπήλαιο της ερήμου. Τότε ο Σωτήρας του είπε: «Μπες μέσα να δεις άνδρα αληθινά αγωνιστή». Μπήκε στο σπήλαιο ο Παΐσιος και είδε κάποιον ο οποίος κυλιόταν κατά γης τρίβοντας το στόμα και το πρόσωπό του στο έδαφος. Απόρησε για τον υπερβολικό αγώνα του ανθρώπου εκείνου και ρώτησε το Χριστό να μάθει την αιτία του μεγάλου εκείνου αγώνος. Τότε ο Σωτήρας του είπε: «Δυο μέρες έχει μόνο που νηστεύει και να τον βλέπεις πόσο ταλαιπωρείται από την πείνα και τη δίψα». Ο δε Παΐσιος ρώτησε: «Πώς τότε εγώ

έχω εικοσιδύο μέρες που νηστεύω και δεν έπαθα κανένα παρόμοιο;» «Διότι εσύ», του είπε ο Χριστός, «δυναμώνεσαι από τη χάρη μου και νηστεύεις χωρίς κόπο. Εκείνος δε ως αθλητής από μόνη την προαίρεσή του νηστεύει με πολύ κόπο, φλεγόμενος δε από τον πολύ πόθο που έχει για μένα, υποφέρει και πάσχει πάνω από τη δύναμή του». Έπειτα ρώτησε ο Παΐσιος: «Ποια πληρωμή έχει να λάβει από την αγαθότητά σου για τις δυο μέρες;» Και ο Κύριος του αποκρίθηκε: «Όμοια πληρωμή θα λάβει αυτός για τις δυο μέρες με εκείνη την οποία θα λάβεις κι εσύ για τις είκοσι δύο. Εξίσου θα πω, είσελθε εις την χαρά του Κυρίου σου, και σε σένα που έλαβες τα πέντε τάλαντα, και σε εκείνον ο οποίος έλαβε τα δύο.

Εξίσου πράξατε το καλό και φανήκατε και οι δυο πρόθυμοι κατά τη δύναμή σας». Άλλη φορά ο Όσιος ρώτησε τον Κύριο: «Κύριέ μου, εάν κάποιος αγωνίζεται στην αρετή και φροντίζει και για άλλους, άλλος δε αγωνίζεται μόνος και δεν έχει τη φροντίδα άλλων, τι διαφέρει ο ένας από τον άλλο;» Ο Κύριος του αποκρίθηκε: «Εκείνος ο οποίος αγωνίζεται μόνο για τον εαυτό του είναι μαθητής μου. Εκείνος δε ο οποίος αγωνίζεται για τον εαυτό του, αλλά και για τους άλλους, είναι γιος και κληρονόμος μου». Ρώτησε πάλι ο Παΐσιος: «Εάν κάποιος σπουδάζει στη φροντίδα άλλων και αγωνίζεται και για τον εαυτό του όσο είναι δυνατόν, εμποδιζόμενος όμως από τη φροντίδα των άλλων,

δεν φτάνει στους αγώνες εκείνων που δεν έχουν τέτοια εμπόδια, άραγε αυτός θα λάβει όμοιο μισθό με εκείνους οι οποίοι αγωνίζονται περισσότερο;» «Ναι», του αποκρίθηκε ο Σωτήρας, «παρόμοιο μισθό θα λάβει». Κάποτε ένας γέροντας από τη Συρία επισκέφθηκε τον Όσιο Παΐσιο. Έδωσαν μεταξύ τους τον εν Χριστώ ασπασμό, προσευχήθηκαν και κάθισαν. Άρχισε ο γέροντας εκείνος να ομιλεί προς τον Όσιο Παΐσιο χρησιμοποιώντας τη διάλεκτο των Σύρων. Ο δε Παΐσιος, ο οποίος ήταν Αιγύπτιος, ήξερε μόνο τη διάλεκτο των Αιγυπτίων. Έτσι, λυπούμενος πολύ διότι δεν εννοούσε τα ψυχοφελή λόγια του γέροντος, ανύψωσε στον ουρανό τους οφθαλμούς και το νου του, αναστέναξε από το βάθος της καρδιάς και είπε:

«Θεού και Λόγε, δώσε τη χάρη Σου σε μένα το δούλο Σου, να γνωρίσω τη δύναμη των λόγων του γέροντος». Και αμέσως με το λόγο, του δόθηκε το χάρισμα να εννοεί και να ομιλεί τη γλώσσα των Σύρων. Άλλη φορά, ενώ ο Όσιος Παΐσιος προσευχόταν στο κελί του, του παρουσιάστηκε και πάλι ο Χριστός με δύο αγγέλους αυτή τη φορά, καθώς παλαιότερα παρουσιάστηκε στον Πατριάρχη Αβραάμ, και του είπε: «Χαίρε, Παΐσιε, σήμερα πρέπει να μας φιλοξενήσεις». Ο Όσιος έχυσε νερό μέσα στον νιπτήρα και κατά θαυμαστή συγκατάβαση του Κυρίου έπλυνε τα άχραντά του πόδια. Ο δε Κύριος, αφού του είπε «Ειρήνη σε σένα, τον εκλεκτό μου θεράποντα», έγινε άφαντος.

ΔΕΕΘΙΟΣ ΠΑΙΣΙΟΣ Φλεγόμενος από το θείο έρωτα, με καιόμενη την καρδιά, έτρεξε προς το νερό εκείνο, το απόνιμμα των ποδιών του Κυρίου, το οποίο άφησε ως μεγάλη ευλογία, και το ήπιε πρόθυμα και με μεγάλη επιθυμία, αφήνοντας κάτι λίγο για τον μαθητή του, ο οποίος έλειπε στην Αίγυπτο. Όταν λοιπόν ο μαθητής εκείνος επέστρεψε κατάκοπος από την οδοιπορία, του είπε ο Όσιος: «Πήγαινε, παιδί μου, στον νιπτήρα και πιες το νερό που έχει μέσα, για να σβήσεις τη δίψα που έχεις από το καύμα του ηλίου». Ο δε μαθητής έλεγε από μέσα του: «Εγώ ήρθα με τέτοιο καύσωνα και ο γέροντας, αντί να με στείλει στη βρύση να πιω νερό καθαρό και δροσερό, με προστάζει αδιάκριτα να πιω το νερό του νιπτήρος, το οποίο είναι απόνιμμα».

Έτσι συλλογιζόταν ο μαθητής, ο δε Όσιος του είπε και πάλι: «Πήγαινε, παιδί μου, στον νιπτήρα και πιες». Ο δε μαθητής είπε «πηγαίνω», αλλά δεν πήγε. Για τρίτη φορά του είπε ο Όσιος να πιει, αλλά δεν υπάκουσε. Τότε του είπε ο Όσιος: «Απέλαβες, παιδί μου, την πληρωμή της παρακοής σου, διότι στερήθηκες τα θεία χαρίσματα». Όταν άκουσε αυτά ο μαθητής, λυπήθηκε πολύ και έτρεξε στον νιπτήρα, αλλά δεν βρήκε τίποτε. Γι' αυτό και είπε στο γέροντα: «Δεν βρίσκω, πάτερ, νερό στον νιπτήρα για να πιω». Ο δε Όσιος του είπε: «Πώς είναι δυνατό να βρεις, αφού έκανες ανάξιο τον εαυτό σου; Διότι φυσικά η παρακοή διώχνει από τον παρήκοο το χάρισμα, καθώς και η υπακοή προξενεί αυτό στον υπήκοο».

Ο Όσιος διηγήθηκε στο μαθητή του αυτά που συνέβησαν και προαναφέρθηκαν και πρόσθεσε: «Επειδή έμεινες στην παρακοή και δεν καταδέχθηκες να πιεις εκείνο το νερό, το οποίο προστάχθηκες τρεις φορές, γι' αυτό κατέβηκε από τον ουρανό Άγγελος Κυρίου, ο οποίος πήρε με κάθε ευλάβεια στα χέρια του το ιερό εκείνο απόνιμμα και ανέβηκε πάλι στον ουρανό». Πολύ αγαπητός του Παϊσίου υπήρξε ο επίσης Μέγας Όσιος Παύλος. Η αγάπη τους ήταν τόσο μεγάλη όσο και η αρετή τους. Ο ένας σεβόταν και θαύμαζε τον άλλο, βλέποντας μόνο την αγιότητα εκείνου, φρονώντας δε μικρά για τον εαυτό του. Αφού έφτασε λοιπόν ο Μέγας αυτός άνθρωπος του Θεού σε βαθύτατο γήρας,

αφού έλαμψε με τις αρετές ως λαμπρότατος αστέρας, κλήθηκε από το Θεό στην επουράνια μακαριότητα. Και το μεν σώμα του φιλότιμα ενταφίασαν τα πλήθη των μοναχών, το δε πνεύμα του ανήλθε εκεί όπου πληρέστερα θα απολάμβανε την αιώνια ζωή. Μετά από μερικά έτη, ο Μέγας Πατέρας Ισίδωρος ανακόμισε με μεγάλη τιμή τα Τίμια Λείψανα του Οσίου Παϊσίου και μαζί με τα Τίμια Λείψανα του Θείου Παύλου τα μετέφερε στην Πισιδία και τα απέθεσε στο εκεί μοναστήρι του. Τότε, όσοι ενοχλούνταν από δαιμόνια ή έπασχαν από άλλη ασθένεια, πρόστρεχαν στα Άγια Λείψανα και μόνο αγγίζοντάς τα γιατρεύονταν και από τότε και στο εξής πολυάριθμα υπήρξαν τα θαύματα τα οποία δι' αυτών

ενήργησε ο Άγιος Θεός.

Ο Θεός εν τοις Αγίοις Αυτού θαυμαστός και ο βίος του σήμερα εορταζομένου Οσίου Παϊσίου του Μεγάλου θαυμαστός αλλά και ψυχοφελής. Ένα θέμα σχετικά με το οποίο αγωνίστηκαν οι Άγιοι και ιδιαίτερα οι Όσιοι Ασκητές και το οποίο ταλαιπωρεί και μεγάλη ζημιά προκαλεί στους χριστιανούς, ιδιαίτερα δε της σημερινής φιλήδονης και φιλόσαρκης εποχής μας, είναι το θέμα της φιληδονίας, της επιθυμίας, της αγάπης, της επιδιώξεως των σαρκικών με τη στενή αλλά και την ευρεία έννοια ηδονών.

Εκείνων των ηδονών που δεν προέρχονται από το Θεό, αλλά από τον κόσμο. Οι ηδονές αυτές προσκολλούν τον άνθρωπο στον κόσμο. Ως εκ τούτου τον απομακρύνουν από το Θεό και του στερούν το Θεό. Γι' αυτό και οι φιλόθεοι αγωνιστές προσπαθούσαν πάση θυσία να απαλλαγούν από αυτές, να απαλλαγούν από το πάθος της φιληδονίας αλλά και της φιλοδοξίας, για να είναι ελεύθεροι να πλησιάσουν το Θεό και να ενωθούν μαζί Του. Βεβαίως οι Άγιοι, ως μετά την πτώση άνθρωποι, ενδεδυμένοι και αυτοί με τους δερμάτινους χιτώνες της φθοράς, είχαν ανάγκη από την τροφή, το νερό, τον ύπνο και όλα τα άλλα τα οποία είναι απαραίτητα για να ζήσει κανείς στην παρούσα επίγεια ζωή. Όμως όλα αυτά τα έκαναν μόνο από ανάγκη και όσο ήταν ανάγκη, και όχι για να ηδονιστούν, να ευχαριστηθούν.

Έχουμε παραδείγματος χάρη τη νηστεία, με την οποία περιορίζονται, πρέπει να περιορίζονται, τα φαγητά και τα ποτά στο ελάχιστο αναγκαίο όσον αφορά την ποσότητα και ελαχιστοποιείται η γευστικότητά τους, ώστε ει δυνατόν να εκμηδενίζεται η γευστική ηδονή. Οι Άγιοι δε, που είναι οι πνευματικοί μας οδηγοί, έτρωγαν μόνο από ανάγκη και αν ήταν δυνατόν να επιζήσουν χωρίς καθόλου υλική τροφή, δεν θα έτρωγαν καθόλου. Και αυτό ακριβώς το είδαμε στον Όσιο, τον Μέγα Παΐσιο, ο οποίος έχοντας πάρει το χάρισμα της ασιτίας από το Θεό, σπανιώτατο χάρισμα, ίσως δε και μοναδικό για την τόσο μεγάλη διάρκειά του, με τη Θεία Κοινωνία έζησε 70 χρόνους. Αυτά δε τα οποία ελέχθησαν σχετικά με τη διατροφή, ισχύουν και για κάθε άλλη βιολογική λειτουργία. Έτσι οι Άγιοι επέτυχαν αυτό που είναι κανόνας για όλους μας, προκειμένου να γίνουμε άνθρωποι πνευματικοί, άνθρωποι με τους καρπούς του Πνεύματος του Αγίου. Οι δε του Χριστού την σάρκα εσταύρωσαν συν τοις παθήμασι και ταις επιθυμίαις. Ει ζώμεν πνεύματι, πνεύματι και στοιχώμεν.