Saint Onesimus: Conversion, Martyrdom, and Freedom in Christ

On the fifteenth of February, our Church commemorates the holy Apostle Onesimus, Venerable Eusebius, and the holy Martyr Major. The assembly in honor of the holy Apostle and Evangelist John the Theologian is also held at the Deaconesses.

Onesimus had once been a slave of the holy Apostle Philemon, who came from Colossae in Asia Minor and to whom the holy Apostle Paul wrote a personal letter. After Onesimus stole money from Philemon’s house, he fled to Rome. There he met the Apostle Paul, who was in prison. Paul taught him the faith of Christ, and Onesimus was baptized and grew remarkable in virtue. Paul did not think it right for Philemon to remain distressed over his slave’s theft and flight, so he sent Onesimus back to Philemon with a letter recommending him and appealing on his behalf. Philemon

received Onesimus and the letter with joy, then sent him back to serve the Apostle Paul. Paul had written to Philemon about Onesimus: “I appeal to you for my child Onesimus, whom I became a father to while in chains. Once he was of no use to you, but now he is useful both to you and to me. I am sending him back to you. Receive him as my very own heart. I wanted to keep him with me, so that he might serve me on your behalf while I am in chains for the Gospel.

But I did not want to do anything without your consent, so that your good deed would be freely given, not forced. Perhaps he was separated from you for a while so that you might have him back forever, no longer as a slave, but as more than a slave: a beloved brother, especially to me, and all the more to you, both in the flesh and in the Lord.” In other words, Paul says: “I appeal to you for my child Onesimus, whom I became a father to while I was in prison. Once he was of no use to you, but now he is useful both to you and to me. I have sent him back to you. Receive him as you would receive me. I wanted to keep him near me to serve me for Jesus’ sake while I am in prison for the Gospel. But I chose to do nothing without your consent, so that the good you do for me would not be forced.”

“It should be done with your consent. Perhaps he was separated from you for a time so that you might have him with you always, no longer as a slave, but as something more: a brother, both in the flesh and in the Lord.” These words are enough to show the virtue that adorned Onesimus. They are not the words of a flatterer or the testimony of a false witness. They are the words of the preacher of Truth, who calls Onesimus both his child and his brother. By calling him his child, Paul shows the depth of his love for Onesimus. By calling him his brother, he bears witness to the same boldness before God that Paul himself possessed.

Onesimus had purified his soul through devotion to God, chastity, fasting, prayer, and every other work of virtue. He had disciplined his body and prepared it bravely for the struggle against ungodliness. It was only fitting that he should receive the martyr’s crown and risk his life, even to the point of death, for the preaching of the Gospel. After the martyrdom of the foremost Apostles Peter and Paul, this blessed Onesimus was denounced to Tertyllus, the prefect in Rome. He was accused of turning many people away from the worship of idols and leading them to worship Christ crucified, just as Peter and Paul had done before Nero put them to death. The

prefect ordered Onesimus to be arrested at once and brought before him. When he arrived, the judge asked the Saint his name, his standing, and the religion he professed. The Saint replied that his name was Onesimus. He had once been a man’s slave, but now he was a servant and Apostle of the good Master, Christ the Savior. The prefect said, “What made you change masters so readily?” Onesimus answered, “Knowledge of the truth and hatred of idolatry.” The judge asked, “How much money were you paid to enter this new service of Christ?” The Saint replied:

“Christ Himself, the Son of the living God and true God, bought me with His precious blood.” The prefect asked again, “What way of life do the Christian writings teach?” The divine Apostle of Christ answered, “They teach every virtue, unlike your books about the idols. You foolishly regard as gods those who committed shameful deeds. Then you sin without fear or shame, doing as your gods did and committing every kind of evil and ruin, thinking that this is how you honor them. But for us Christians, purity and virginity are of the

greatest importance. We consider freedom from possessions and contempt for money to be a treasure of priceless worth. In short, what you find difficult and try to avoid is pleasing and joyful to us Christians because of our fervent love for God. Nor do we set our hopes only on what we can see, for we believe our true homeland is in heaven. That is why we willingly sacrifice ourselves for Christ.” When the prefect heard this, he said, “Enough of this chatter and nonsense. Offer sacrifices to appease the immortal gods. If you refuse, tortures will force you to do so

against your will.” The Saint replied, “Do not trouble yourself about that. Do what you think best, and do it quickly. You will learn that nothing can separate me from the love of Christ.” At this answer, the prefect handed the martyr over to the guards and ordered them to inflict terrible tortures, prolonging his pain as much as possible. But righteous Onesimus seemed already to behold and enjoy the joy of Paradise. Far from being overcome by the pain of the tortures, he regarded them as a cause of great joy. His torture continued in prison for eighteen days, and during that time many people came to him,

learned to worship God, renounced the idols, and sincerely embraced the pure faith of Christ. To stop them, the prefect sent the martyr into exile from Rome under the pretense of showing him mercy. He sent him with fellow believers to Puteoli in southern Italy and ordered him to cease his holy preaching. When Onesimus reached Puteoli, he continued his work there, boldly teaching everyone the faith in Christ. When the prefect heard this, he flew into an uncontrollable rage. His men brought the martyr before him again, bound his hands to the punishment post, and subjected him to many other torments.

Seeing that the Apostle would not change his mind, the judge ordered him to be stretched out by all four limbs and beaten all over his body with thick rods. They beat the martyr mercilessly for many hours. His flesh tore away and fell to the ground with his blood, and his bones were crushed. Yet his spirit was not broken. It grew stronger through hope in the eternal blessings to come. The prefect then ordered the executioners to crush the martyr’s legs and went straight into the court, unable to bear the defeat he had suffered. When the executioners had crushed his legs with rods, as they had been ordered, Saint Onesimus

entrusted his blessed soul into God’s hands on the fifteenth of February. A noblewoman with connections even to royalty, wealthy in possessions but wealthier still in devotion to God, had a silver reliquary made. In it she placed the relics of the Apostle, who had suffered martyrdom for the love and glory of the holy Triune God.

We see the Apostle Onesimus freed, through the intervention of the Apostle Paul, from slavery to a man, from slavery to Saint Philemon. But far more important, by the grace of God he was freed from spiritual slavery and became truly free. Who, then, is free? Most people usually think a free person is someone who can do whatever he wants. But a human being is a weak creature. On his own, he does not have the power to do whatever he wants. First, he has natural limits. Second, from birth he has the passions, disordered desires that hold him in slavery.

Through his weakness and the passions, he also becomes a slave of the devil. God alone is truly free. He has done all that He has willed. Whatever God wills is good, and He has the power to do it. A human being can become free only by sharing in God’s freedom, by partaking of the grace of God. “Where the Spirit of the Lord is, there is freedom.” Where the Spirit of God is, there is freedom. The Holy Spirit grants freedom from the passions, from the devil, and even from our natural limits. Through Holy Baptism we have received the grace of God, and so we have the potential to be free. May we, through our cooperation and our struggle, bring this grace to life and become truly free from the passions and the devil. Then, at the Second Coming of Christ, may we share in the full freedom of the children of God.

15 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Αποστόλου Ονησίμου, του Οσίου Ευσεβίου, του Αγίου Μάρτυρος Μαΐωρος και επιτελείται η σύναξη του Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ιωάννου του Θεολόγου εν τοις Διακονίσσαις.

Ο Ονήσιμος ήταν προηγουμένως δούλος του Αγίου Αποστόλου Φιλίμωνος, ο οποίος καταγόταν από τις Κολοσσές της Μικράς Ασίας και προς τον οποίο έγραψε ιδιαίτερη επιστολή ο Άγιος Απόστολος Παύλος. Αφού δε ο Ονήσιμος αυτός έκλεψε χρήματα από το σπίτι του Αποστόλου Φιλίμωνος, έφυγε και πήγε στη Ρώμη και εκεί συνάντησε τον Απόστολο Παύλο που βρισκόταν στη φυλακή, κατηχήθηκε από αυτόν στην πίστη του Χριστού, βαπτίστηκε και έγινε κι αυτός θαυμάσιος στην αρετή. Επειδή δε ο Απόστολος Παύλος δεν έκρινε δίκαιο να λυπάται ο Φιλίμων για την κλοπή και τη φυγή του δούλου του αυτού Ονησίμου, απέστειλε αυτόν στον κύριό του Φιλίμωνα μαζί με την προς αυτόν συστατική και παρακλητική επιστολή. Ο δε Φιλίμων

δέχθηκε τον Ονήσιμο και την επιστολή, χάρηκε και πάλι τον απέστειλε πίσω στον Απόστολο Παύλο, τον οποίο και υπηρετούσε. Σχετικά με τον Ονήσιμο, ο Απόστολος Παύλος είχε γράψει προς τον Φιλίμωνα: «Παρακαλώ σε περί του εμού τέκνου, όν εγέννησα εν τοις δεσμοίς μου, Ονήσιμον, τον ποτέ σοι άχρηστον, νυνί δε σοι και εμοί εύχρηστον, όν ανέπεμψα. Συ δε αυτόν, τουτέστι τα εμά σπλάγχνα, προσλαβού, όν εγώ εβουλόμην προς εμαυτόν κατέχειν, ίνα υπέρ σου μοι διακονή εν τοις δεσμοίς του Ευαγγελίου.

δὲ τῆς εἰς γνώμης οὐδέν ἡ θέλης ἀπιείσαι, ἡναμῖ ὡς κατ' ἀνάγκην τῷ ἀγαθῷ σου εἰ, ἀλλ᾽ κατ' ἐκούσιον, τάχα γάρ διά τούτο ἐχωρίστη προσώραν, αιώνιον αυτόν απέχεις, ουκέτι ως δούλον, αλλ' υπέρ δούλον, αδελφόν αγαπητόν, μάλιστα εμοί, πόσο δε μάλλον σοι και εν σαρκί και εν Κυρίω». Δηλαδή, σε παρακαλώ για το παιδί μου, το οποίο γέννησα όταν ήμουν στη φυλακή, τον Ονήσιμον, ο οποίος κάποτε ήταν ανωφελής για σένα, τώρα όμως είναι εύχρηστος και για σένα και για μένα, τον οποίον έστειλα πίσω σε σένα. Συ δε αυτόν να τον δεχθείς, διότι είναι ως να είμαι εγώ ο ίδιος. Αυτόν επιθύμησα να τον κρατήσω κοντά μου, για να με υπηρετεί χάριν Ιησού στη φυλακή μου, στην οποία βρίσκομαι χάριν του Ευαγγελίου. Χωρίς όμως τη δική σου γνώμη, δεν θέλησα να κάνω τίποτε, για να μην το υπέρ σου καλό γίνεται κατ' ανάγκη.

Με τη δική σου συγκατάθεση, διότι ίσως γι' αυτό χωρίστηκε προσωρινά από σένα, για να έχεις αυτόν πάντοτε, όχι πλέον ως δούλον, αλλά κάτι περισσότερο για σένα, ως αδελφό, κατά σάρκα και εν Κυρίω. Αρκούν αυτά για να φανερώσουν την αρετή η οποία στόλιζε τον Ονήσιμο, διότι οι λόγοι αυτοί δεν είναι λόγοι κόλακος ή μαρτυρίες ψευδομάρτυρος, αλλά λόγοι του κήρυκα της Αληθείας, ο οποίος ονομάζει αυτόν τέκνο και αδελφόν, και ο οποίος με τη μεν ονομασία του τέκνου φανερώνει το μέγεθος της αγάπης την οποία είχε προς τον Ονήσιμο, με την ονομασία δε του αδελφού, μαρτυρεί την ίση προς τον Παύλο παρρησία, την οποία είχε ο Ονήσιμος προς τον Θεό.

Λοιπόν, ο οποίος καθάρισε την ψυχή του με την ευσέβεια, με την αγνότητα, τις νηστείες και την προσευχή και με τα έργα των λοιπών αρετών, άσκησε το σώμα του και το προετοίμασε γενναία για τους αγώνες κατά της ασεβίας, δεν ήταν δυνατόν να μην φορέσει και το μαρτυρικό στεφάνι και να μην προκινδυνεύσει και μέχρι θανάτου υπέρ του Ευαγγελικού Κηρύγματος. Μετά δηλαδή τη μαρτυρική τελευτή των πρωτοκορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου καταγγέλθηκε σε κάποιον ονόματι Τέρτηλο, ο οποίος ήταν έπαρχος στη Ρώμη, ο μακάριος αυτός Ονήσιμος, ότι πολλούς απομάκρυνε από τη λατρεία των ειδώλων και τους οδηγούσε στη λατρεία του Εσταυρωμένου Χριστού, καθώς και ο Πέτρος και ο Παύλος, οι οποίοι θανατώθηκαν προηγουμένως από τον Νέρωνα. Ο

έπαρχος διέταξε να συλληφθεί αμέσως ο Ονήσιμος και να οδηγηθεί ενώπιόν του. Όταν τον πήγαν εκεί, ο δικαστής ζήτησε από τον Άγιο να του πει το όνομά του, την κατάστασή του και τη θρησκεία στην οποία πιστεύει και ανήκει. Ο δε Άγιος απάντησε ότι ονομάζεται μεν Ονήσιμος, ότι παλαιότερα ήταν δούλος ενός ανθρώπου, τώρα είναι δούλος και Απόστολος του αγαθού Δεσπότου Σωτήρος Χριστού. Και ο έπαρχος του είπε: «Και ποια ήταν η αιτία που τόσο εύκολα άλλαξες κύριο;» Ο Ονήσιμος αποκρίθηκε: «Η επίγνωση της αληθείας και το μίσος της ειδωλολατρίας». Ο δικαστής του είπε: «Και πόσα χρήματα πήρες για να μεταπηδήσεις στη νεοφανή αυτή δεσποτεία του Χριστού;» Ο Άγιος απάντησε:

«Ο ίδιος ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος και αληθινός Θεός, με εξαγόρασε με το τίμιο αίμα Του». Ο έπαρχος ρώτησε και πάλι: «Ποια διαγωγή και πολιτεία διδάσκουν οι γραφές των χριστιανών;» Ο δε Θείος Απόστολος του Χριστού του είπε: «Διδάσκουν κάθε αρετή, αντίθετα προς τα δικά σας βιβλία των ειδωλολατρών. Διότι εσείς μεν θεωρείτε κακώς και ανοήτως ως θεούς εκείνους οι οποίοι διέπραξαν τα άτιμα έργα της αισχύνης και αμαρτάνετε χωρίς φόβο και χωρίς εντροπή, πράττοντας τα έργα των θεών σας και εκτελώντας ό,τι υπάρχει κακό και ολέθριο, νομίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό δείχνετε το σεβασμό σας προς τους θεούς σας. Για εμάς όμως τους χριστιανούς η αγνότητα και η παρθενία είναι τα

σπουδαιότατα πράγματα. Η δε ακτημοσύνη και η περιφρόνηση των χρημάτων θεωρείται από μας θησαυρός και πλούτος ανεκτίμητος. Και για να πω με μια λέξη, ό,τι σεις νομίζετε δύσκολο και ότι πρέπει να το αποφεύγετε, για μας τους χριστιανούς είναι αρεστό και χαρμόσυνο για τη θερμή αγάπη που έχουμε προς το Θεό. Ούτε και σταματάμε μόνο σε εκείνα που βλέπουμε, διότι η πραγματική πατρίδα μας πιστεύουμε ότι υπάρχει στους ουρανούς. Γι' αυτό πρόθυμα θυσιαζόμαστε προς χάριν του Χριστού». Όταν άκουσε αυτά, ο έπαρχος είπε: «Άφησε αυτές τις πολλές φλυαρίες και ανοησίες και προσπάθησε να εξιλεώσεις με θυσίες τους αθάνατους θεούς, διότι εάν δεν θελήσεις, και χωρίς τη θέλησή σου θα σε αναγκάσουν σ' αυτό

βασανιστήρια». Τότε απάντησε ο Άγιος: «Μη σε μέλει γι' αυτό, αλλά εκείνο που νομίζεις κάν' το γρήγορα, για να μάθεις ότι τίποτε δεν είναι ικανό για να με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού». Μόλις άκουσε την απάντηση αυτή ο έπαρχος, παρέδωσε το μάρτυρα στους φύλακες, διατάσσοντας να υποβληθεί σε πολύ δεινά βασανιστήρια, τα οποία να παρατείνουν όσο το δυνατόν περισσότερο τους πόνους του. Ο δε δίκαιος Ονήσιμος, σαν να έβλεπε ήδη και να εντρυφούσε στη χαρά του παραδείσου, όχι μόνο δεν αισθανόταν τους πόνους από τα βασανιστήρια που δοκίμαζε, αλλά αντιθέτως τα θεωρούσε αφορμή μεγάλης χαράς. Καθώς τα βασανιστήρια του μάρτυρος παρατείνονταν στη φυλακή επί δεκαοκτώ μέρες, κατά το διάστημα αυτό πολλοί προσέρχονταν σ' αυτόν,

διδάσκονταν να σέβονται το Θεό, απαρνούμενοι τη θρησκεία των ειδώλων και προσερχόμενοι με ειλικρίνεια στην αμώμητη πίστη του Χριστού. Θέλοντας λοιπόν ο έπαρχος να τους εμποδίσει, με το πρόσχημα της φιλανθρωπίας, εξόρισε τον μάρτυρα από τη Ρώμη και τον απέστειλε μαζί με άλλους ομοπίστους στους Ποτιόλους της Κάτω Ιταλίας, διατάσσοντας συγχρόνως αυτόν να πάψει το θείο του κήρυγμα. Ο δε Ονήσιμος, όταν έφτασε στους Ποτιόλους, εξακολούθησε και εκεί το συνηθισμένο έργο του, διδάσκοντας με πολλή παρρησία σε όλους το κήρυγμα της πίστεως στο Χριστό. Όταν πληροφορήθηκε αυτό ο έπαρχος, καταλήφθηκε από ασυγκράτητο θυμό και με τους ανθρώπους του έφερε και πάλι τον μάρτυρα ενώπιόν του, του έδεσε τα χέρια στο τιμωρητικό ξύλο και τον ταλαιπωρούσαν με πολλές άλλες κακώσεις.

Βλέποντας ο δικαστής το αμετάθετο της γνώμης του Αποστόλου, διέταξε να τον τεντώσουν από τέσσερα μέρη και να δέρνεται με χονδρά ραβδιά σε όλο του το σώμα. Καθώς έδερναν λοιπόν τον μάρτυρα άσπλαχνα και επί πολλές ώρες, οι μεν σάρκες του αποσπώνταν από το σώμα του και έπεφταν στη γη μαζί με το αίμα του και τα οστά του συντρίβονταν, ο τόνος όμως της ψυχής του δεν καταβαλλόταν καθόλου, μάλλον δε δυναμωνόταν με την ελπίδα των προσδοκωμένων αιωνίων αγαθών. Ο δε έπαρχος, αφού διέταξε τους δημίους να συντρίψουν άσπλαχνα τα σκέλια του μάρτυρος, εισήλθε αμέσως στο πραιτόριο, μη υποφέροντας την ήττα την οποίαν υπέστη. Αφού δε οι δήμιοι κατά τη διαταγή συνέτριψαν με ραβδιά τα σκέλια του μάρτυρος, ο Άγιος Ονήσιμος

παρέδωσε τη μακαρία του ψυχή στα χέρια του Θεού κατά τη δεκάτη πέμπτη του Φεβρουαρίου μηνός. Μια δε επίσημη γυναίκα, από εκείνες οι οποίες είχαν σχέση ακόμη και με τους βασιλείς, πολύ πλούσια κατά την περιουσία, πλουσιότερη δε κατά την εις τον Θεόν ευσέβεια, αφού κατασκεύασε θήκη από ασήμι, τοποθέτησε σε αυτή το λείψανο του Αποστόλου, ο οποίος μαρτύρησε για την αγάπη και τη δόξα του Αγίου Τριαδικού Θεού.

Απόστολο Ονήσιμο με την παρέμβαση του Αποστόλου Παύλου να απελευθερώνεται από τη δουλεία σε άνθρωπο, από τη δουλεία στον Άγιο Φιλίμωνα και να γίνεται ελεύθερος. Όμως το πολύ σπουδαιότερο είναι ότι με τη χάρη του Θεού απελευθερώθηκε από την πνευματική δουλεία και έγινε πραγματικά ελεύθερος. Ποιος όμως είναι ελεύθερος; Συνήθως, από τους πολλούς, ελεύθερος θεωρείται εκείνος που κάνει ό,τι θέλει. Όμως ο άνθρωπος ως αδύναμο πλάσμα δεν μπορεί, δεν έχει τη δύναμη όταν είναι μόνος του και από μόνος του να κάνει ό,τι θέλει. Πρώτον μεν διότι έχει τους φυσικούς περιορισμούς και δεύτερον διότι από τη γέννησή του έχει πάθη και έτσι είναι δούλος στα πάθη του,

ακόμη διότι με την αδυναμία και τα πάθη του γίνεται δούλος του διαβόλου. Πραγματικά ελεύθερος είναι μόνο ο Θεός. Αυτός πάντα όσα ηθέλησεν εποίησεν. Ο Θεός ό,τι θέλει είναι αγαθό και ό,τι θέλει μπορεί να το κάνει. Ο δε άνθρωπος μπορεί να γίνει ελεύθερος μόνο αν μετέχει στην ελευθερία του Θεού, μόνο αν γίνει κοινωνός της χάριτος του Θεού. Ου δε το Πνεύμα Κυρίου, ελευθερία. Όπου το Πνεύμα του Θεού εκεί υπάρχει ελευθερία. Το Άγιο Πνεύμα χαρίζει την ελευθερία από τα πάθη, από το διάβολο, ακόμη και από τους φυσικούς περιορισμούς. Εμείς με το Άγιο Βάπτισμα πήραμε τη Χάρη του Θεού, έτσι είμαστε δυνάμει ελεύθεροι. Μακάρι με τη συνέργειά μας, τον αγώνα μας, να ενεργοποιήσουμε τη χάρη αυτή και έτσι να γίνουμε πραγματικά ελεύθεροι από τα πάθη, από το διάβολο και κατά τη Δευτέρα του Χριστού Παρουσία να συμμετάσχουμε στην πλήρη ελευθερία των τέκνων του Θεού.