Saint Nikitas of Nisyros and the Voice of Conscience

Nikitas, a martyr of Christ, came from Nisyros, a small island between Kos and Rhodes. His parents were Christians. His father was a leading man on the island, but he was brought to trial for certain crimes. As he was questioned and judged, he became afraid and foolishly chose this passing life over eternal life.

He denied his faith in Christ, became a Muslim, and so escaped judgment. After his conversion, the Muslims took his children, as was their custom, and made them Muslims too. Nikitas was among them. His mother also denied Christ and embraced Islam, perhaps because she did not want to be separated from her children. And so...

That whole family gave itself over to Satan. Nikitas was so young that he had learned nothing of Christianity. He came to know the world as a Muslim and was raised in that faith. Indeed, he advanced in Islam, as Paul had advanced in Judaism before he was illumined and came to know the truth. Nikitas was advancing in the error into which he had been drawn. But God, who loves mankind and desires all people to be saved and to come to the knowledge of the truth, led him from zeal without understanding to the knowledge of truth and reverence for God. One day he quarreled with another Muslim boy. That boy’s mother knew Nikitas’s history and hurled harsh insults at him. She called him a turncoat and an unbeliever,

along with other names they commonly used for people who had left the Christian faith for theirs. Nikitas was still a child, but he was zealous, as we have heard, and could not bear those insults. Upset and angry, he ran to his mother and told her what had happened and what he had heard. He kept asking why the woman had called him an unbeliever. His mother told him to pay no attention: “Never mind. It means nothing. She said it because she was angry.” But Nikitas would not be put off. He pressed her to tell him, as though something within him were driving him. At last, after much questioning, she gave in and told him who they had been and what had become of them.

When he heard this, he asked his mother, “What was my name when I was a Christian?” She answered, “Nikitas.” He fell silent. He now knew that he was not a Muslim by ancestry, yet he was deeply troubled and grieved. He had lost the faith of his forebears and now belonged to a faith foreign to them, while others called him an unbeliever. Such divine and saving logismoi, such thoughts, came to blessed Nikitas. He pondered alone, telling no one what was on his heart, how he might return to the Christian faith of his ancestors. He began looking for a chance to leave his parents secretly and travel to a Christian place.

But he had to take a ship, and he had no money for the journey. God provided, and a ship became available. Nikitas boarded it and landed at Lithi, one of the mastic villages of Chios. A stranger there, knowing no one, he set out along a road without knowing where it led, trusting that God would guide him according to His holy will. And so He did. God, who fulfills the will of those who fear Him, led Nikitas to the safe haven of Nea Moni monastery. There he told the abbot who he was and why he had come, and asked his advice. The abbot immediately sent him to make his confession to a virtuous bishop,

Saint Makarios, formerly bishop of Corinth, who was living there in stillness at the time. Afterward, they instructed Nikitas in the faith and anointed him with chrism. He stayed in the monastery, unknown to most people. There he prayed, made prostrations, and spent his time in the Church, fasting and exercising self-restraint. He also asked for blessed water from the Agiasmos. He kept it with him in a glass vessel and drank a little from it often. Some thought him a fool; others thought him deeply devout. He grew in godliness, and his heart burned so strongly with love for Christ that, when he heard it was good for those who had denied the faith to proclaim it openly, confess Christ, and shed their blood for love of Him, he embraced the thought

with unspeakable joy and gladness of soul. He gave himself wholly to the desire to die for the faith as a martyr for Christ. Then he climbed to the Cave of the Holy Fathers, high on a mountain. The venerable fathers who founded the monastery had lived there as ascetics, and later generations had made the cave into a church. Nikitas lit candles, prayed, and knelt there. Resolved to suffer martyrdom for Christ, he said to the monks, “Pray that I may fulfill my longing and my purpose.” They asked who he was, where he came from, and what he intended to do. When he told them everything himself, they marveled at his courage.

He went back down to the monastery and asked the fathers for their blessing to present himself and face martyrdom. The monastery’s leaders gathered to discuss what to do. Some said they should not let him go and confess his faith publicly. He was only fifteen or sixteen, and they feared he might not withstand the torture and might fall away from the faith again. He could, after all, live quietly as a Christian and be saved. Others said that, since he sought martyrdom so eagerly of his own free will, without anyone urging him, they should not stand in his way.

They decided first to offer the Paraklesis, the supplicatory canon, to the Most Holy Theotokos (All-Holy), and then to send him on the path he longed to take. After the Paraklesis, he received their blessing and forgiveness, as well as someone to guide him, and went down to the town. At a place called Molos, he was detained over the poll tax. The tax collector was a harsh man, a Kremli by origin. Since Nikitas had no receipt and no money to pay, the man seized him and took him outside a coffeehouse. There he waited to arrest others for the tax so he could take them all to prison together. Just then, an acquaintance named Papa Daniel passed by. Seeing Nikitas, he greeted him

by the Muslim name he knew him by, Mehmet. Then he asked why Nikitas was being held. When he heard it was for the poll tax, and knowing nothing of Nikitas’s purpose, he said, “Do Muslims have to pay the poll tax now?” The young man heard him and cried out, “What are you saying? You are mistaken. I am a Christian. My name is Nikitas.” The Kremli was nearby and heard him, so he began questioning him. Nikitas insisted that he was a Christian and that the other man was mistaken. The Kremli took him to the fortress and brought him before the agha, where he was questioned in front of many people. Nikitas answered as the Holy Spirit illumined him in that hour.

For the Holy Spirit gave him what to say at that very hour. When they established that he had once been a Muslim, they began shouting insults. How had he dared to reject their faith and become a Christian? They threatened him with countless punishments and pressed him in every way to remain a Muslim and not disgrace their religion by returning to Christianity. But blessed Nikitas was neither ashamed by the insults he heard against Christ nor frightened by their threats. He stood firm and unshaken in his confession of faith. He rejected their religion, spoke against it, and turned from it completely. When the Muslims saw that their threats had failed, they tried to change his mind with

flattery and promises of wealth, honor, and other good things. But this brave athlete of Christ, whose mind was set on heaven, had not feared their threats, and he did not accept their flattery. Far from changing his mind as they hoped, their pressure only made his love for Christ burn more fiercely. With firm resolve and courage of soul, he stood among them and proclaimed the Christian faith. Loudly and clearly, he confessed Christ as the true God and denounced the founder of their religion.

Seeing that Saint Nikitas would not change his mind, and unable to bear his courage and boldness, they burned with anger. They insulted and beat him, threw him into prison, and tortured him in various ways. The blessed martyr of Christ sought help and strength from on high through fasting and prayer. Christians who were in the prison later said that many urged him to eat, but he answered, “I am nourished by food you do not have, and I rejoice with a joy you cannot feel.” Then they bound his hands and feet and threw him beneath the horses, hoping they would trample him to death secretly in the stable,

so that word of his boldness and courage would not spread among the Christians. But with God’s help, the horses did not harm him. They dragged him out and put him in a dark prison inside the fortress, where they subjected him to many terrible tortures. We do not know exactly what they did. Some Muslims, however, reported with amazement that the dark prison was filled with light at night. They tortured him there for ten days and nights, and Saint Nikitas endured it all with great patient endurance and courage. At last they brought him out of prison and, shoving and beating him mercilessly, led him to the edge of town, to a place called Kato Aigialos. They made him stand beneath the dependency of the Iviron monastery

and told him to become a Muslim to escape death. But he remained firm in his faith in Christ, saying, “I am a Christian. My name is Nikitas, and as Nikitas I shall die.” Eyewitnesses say they made him kneel several times, hoping fear of the blade would make him deny our Lord Jesus Christ. Christians watching feared that the young man might lose heart at the sight of death, and each silently prayed that God would strengthen him to finish his path of martyrdom. But that brave and generous soul did not fear death. He longed for it and said to the Muslims, “Why do you delay? Put me to death quickly, so that I may go to eternal life and enjoy the blessedness of Paradise.”

The savage Kremli heard him. Seeing that the others hesitated and were afraid to behead him, he rushed forward in a fury and struck off Nikitas’s head with repeated blows of his knife, hoping to increase his pain. Thus blessed Nikitas met his holy end on June 21, 1732. Some blind people anointed their eyes with the martyr’s blood and regained their sight. They praised God and the martyr Nikitas. This is the testimony of a father from Iviron, who was present, saw what happened, and later composed the service in his honor. The Christians were taking whatever they could

from the martyr’s body for a blessing and for help: one took a piece of his clothing, another some of the blood he had shed. So the Muslims threw his holy relic into the sea. Only a few parts remained, which some devout Christians carefully collected. As for the Kremli who had beheaded the martyr, after showing such cruelty, he began to tremble. That trembling stayed with him for the rest of his life. Stranger still, he saw the martyr Nikitas at night and was seized by fits of terror. His fear and those fits did not cease until, astonishingly, he had an icon of Saint Nikitas painted

and kept it in a place in his room where other Muslims would not see it. At that time, a woman suffered from asthma so severely that she preferred death to such a life. When she heard about Saint Nikitas, she called upon him for help: “Saint Nikitas, you shed your blood for the faith. If you truly are a Saint of God and a martyr, as I believe, and if you can speak boldly before God on my behalf, do one of two things for me in my misery: give me back my health, or grant me death, so that I may be freed from this unbearable suffering.” She said this in the evening. In the morning, wonder of wonders, she woke up well. She remained healthy for the rest of her life,

glorifying Nikitas as a true Saint and honored martyr. She refrained from work on his feast day, arranged for Divine Liturgies in the churches, and did other good works. News of these and similar events reached Saint Nikitas’s older brother. With the same eagerness, he came forward and openly told the Muslims that he rejected their religion and was a Christian. With all his heart and soul, he too sought martyrdom for Christ. But the Muslims immediately drove him from Chios. They feared what had happened to the Kremli and were confounded by the Saint’s miracles, through which God, who is wondrous in His Saints, had glorified him.

The New Martyr Nikitas, whom we celebrate today, changed his faith at a very young age—or rather, others changed it for him. He grew up in Islam and even showed great zeal for it. Then God arranged for him to learn who he had been before, and he resolved to turn back to the faith and did so. His conscience was central to that good and saving beginning. Illuminated by God’s baptismal grace, it stirred him to set out on the path of salvation. According to our Holy Fathers, conscience is the natural law God has placed within us to help us grow as we were created to grow. As the Apostle Paul writes:

“When Gentiles, who do not have the Law, do by nature what the Law requires, they are a law to themselves, even though they do not have the Law. They show that the work of the Law is written on their hearts, while their conscience also bears witness.” Saint John Chrysostom tells us that from the beginning we have had two teachers: creation and conscience. Creation, simply by appearing before us, moves us to look toward God. Conscience, speaking within us, tells us what we ought to do. And Saint Mark the Ascetic writes that conscience is a book given to us by nature. Whoever reads it through action—that is, does what it says—comes to know God’s help through experience.

Conscience is the law of our nous, our spiritual intellect. But after the Fall, conscience was distorted, like all the powers of the soul, and people could no longer hear the Word of God clearly. That is why the written Law of Moses was needed, and then the law of grace through Jesus Christ.

For our conscience to be sound and truly be the voice of God, it must be closely joined to God’s law and divine grace. Otherwise, it is distorted by the passions within us. So let us shape our conscience through the Word of God and the guidance of our trustworthy spiritual guides. And let us take care not to stifle it or weaken it.

Let it remain strong and sound, so that it may guide us rightly along God’s path, the path of salvation.

Μάρτυς του Χριστού, Νικήτας, ήταν από τη Νίσυρο, η οποία είναι μικρό νησί μεταξύ της Κω και της Ρόδου, γιος χριστιανών γονέων. Ο πατέρας του ήταν προεστός του νησιού, όμως για κάποια εγκλήματά του τον πήγαν στο δικαστήριο και εκεί, εξεταζόμενος και κρινόμενος, φοβήθηκε και προτίμησε αφρόνως την πρόσκαιρη αυτή ζωή από την αιώνια.

Αρνήθηκε την πίστη στον Χριστό, τούρκεψε και κατά αυτόν τον τρόπο ξέφυγε τη δίκη. Αφού τούρκεψε αυτός, πήραν οι Αγαρηνοί τα παιδιά του κατά τη συνήθειά τους και τα τούρκεψαν. Έτσι, μεταξύ των άλλων, τούρκεψαν και αυτόν τον Νικήτα. Όμοια και η μητέρα του, ίσως για να μην χωριστεί από τα παιδιά της, αρνήθηκε τον Χριστό, δέχθηκε τον Μωαμεθανισμό και...

Όλη η οικογένεια εκείνη παραδόθηκε στον σατανά. Ο δε Νικήτας ήταν τόσο μικρός, ώστε δεν είχε λάβει κάποια ιδέα του χριστιανισμού, αλλά Τούρκος γνώρισε τον κόσμο και με τουρκικά φρονήματα ανατρεφόταν και μάλιστα πρόκοβε στον Μωαμεθανισμό, καθώς ο Παύλος στον Ιουδαϊσμό, πριν να φωτιστεί και να έρθει σε επίγνωση της αληθείας. Πρόκοβε λοιπόν στην πλάνη στην οποία βρέθηκε, όμως ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος θέλει πάντας σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν, από τον ζήλο εκείνο τον ου κατ' επίγνωσιν, τον έφερε στην επίγνωση της αληθείας και της θεοσεβείας. Συνέβη κάποια μέρα να μαλώσει με ένα τουρκόπουλο. Η δε μητέρα εκείνου του άλλου παιδιού, καθώς γνώριζε τα περί του Νικήτα, τον έβρισε με πολλούς σκληρούς λόγους, τον ονόμασε μουντάρη και άπιστο,

άλλα παρόμοια τα οποία συνήθιζαν αυτοί να λένε σε εκείνους που από τη χριστιανική πίστη μετάπιπταν στην πλάνη τους. Ο δε Νικήτας, αν και παιδί, όμως ζηλωτής καθώς προαναφέρθηκε, δεν υπέφερε τις βρισιές και τους ονειδισμούς εκείνους. Έτρεξε λοιπόν με πολλή λύπη και αγανάκτηση και φανέρωσε εκείνα που συνέβησαν και άκουσε στη μητέρα του. Ζητούσε δε με επιμονή από αυτή να του πει για ποια αιτία τον ονόμασε άπιστο. Αυτή όμως του υπέδειξε να μην έδινε προσοχή σε αυτά, λέγοντας «Μη σε μέλει, τίποτε δεν είναι». Ο θυμός την παρακίνησε να το πει. Ο Νικήτας όμως δεν πειθόταν, αλλά ζητούσε να μάθει με επιμονή, σαν κάποιος να τον βίαζε. Τέλος, μετά πολλά, η μητέρα του υποχώρησε και του είπε τι ήταν και πού κατάντησαν.

Άκουσε αυτά από τη μητέρα του, τη ρώτησε: «Και πώς με ονόμαζαν όταν ήμουν χριστιανός;» Αυτή αποκρίθηκε: «Νικήτα». Σώπασε λοιπόν και ησύχασε πλέον, καθώς έμαθε ότι τρόπο την αδικαίωσον ειδήστηκε, διότι δεν ήταν από τους προγόνους του Τούρκος. Όμως συγχύστηκε και λυπήθηκε λύπη μεγάλη, διότι έχασε την προγονική του πίστη και βρισκόταν τώρα στην τουρκική, την ξένη, και τον έβριζαν ως άπιστο. Τέτοιοι θεϊκοί και σωτήριοι λογισμοί ήλθαν στο νου του ευλογημένου Νικήτα. Συλλογιζόταν μόνος, χωρίς να φανερώνει τους λογισμούς του σε κανέναν άλλον, με ποιο τρόπο να επιστρέψει και να έρθει πάλι στην προγονική του χριστιανική πίστη. Και ενώ σκεπτόταν αυτά και ζητούσε ευκαιρία να φύγει κρυφά από τους γονείς του και να πάει σε άλλο χριστιανικό τόπο,

δυσκολευόταν γιατί έπρεπε να πάρει πλοίο και δεν είχε τα έξοδα του ταξιδιού. Ευδόκησε ο Θεός και βρέθηκε πλοίο. Επιβιβάστηκε λοιπόν σ' αυτό και βγήκε σε ένα από τα μαστιχοχώρια της Χίου, ονομαζόμενο Λιθί. Βγήκε λοιπόν εκεί, ξένος και άγνωστος, και ακολούθησε έναν δρόμο χωρίς να ξέρει πού πορεύεται, με καλές όμως ελπίδες ότι ο Θεός θα τον οδηγούσε στο θέλημά του το Άγιο. Έτσι και έγινε, διότι ο Θεός, ο ποιών το θέλημα των φοβουμένων αυτόν, τον οδήγησε και τον έφερε σε ασφαλή και σωτήριο λιμένα, στη Νέα Μονή. Όταν πήγε εκεί, φανέρωσε στον ηγούμενο ποιος ήταν και ποιο σκοπό είχε και ζήτησε από αυτόν τη συμβουλή για το τι να κάνει. Ο ηγούμενος αμέσως τον έστειλε και εξομολογήθηκε σε ενάρετο αρχιερέα,

ο οποίος ησύχαζε τότε εκεί, τον Άγιο πρώην Κορίνθου Μακάριο. Μετά τον κατήχησαν, τον μύρωσαν και μετά από αυτά έμενε μέσα στο μοναστήρι αγνώριστος στους πολλούς. Εκεί προσευχόταν, έκανε μετάνοιες και περνούσε μέσα στην εκκλησία με νηστεία και εγκράτεια. Ζήτησε δε και αγιασμό και τον κρατούσε πάντα πάνω του, μέσα σε ένα γυάλινο δοχείο, και κάθε λίγη ώρα έπινε από αυτόν. Μερικοί τον νόμιζαν σαλό, κι άλλοι πολύ ευλαβή. Πρόκοψε στην ευσέβεια και τόσο άναψε η καρδιά του από τον έρωτα του Χριστού, ώστε, αφού άκουσε ότι όσοι εξόμωσαν είναι καλό να κηρύξουν με παρρησία την πίστη την οποία αρνήθηκαν, να ομολογήσουν τον Χριστό και να χύσουν το αίμα τους για την αγάπη Του, δέχθηκε να κάνει αυτό με

άρρητη χαρά και αγαλλίαση της ψυχής του και δόθηκε ολόκληρος στο λογισμό αυτό, να πεθάνει δηλαδή για την πίστη, να μαρτυρήσει υπέρ του Χριστού. Κατόπιν ανέβηκε στο σπήλαιο των Αγίων Πατέρων, σπήλαιο επάνω σε ένα βουνό, μέσα στο οποίο ασκήτευαν οι όσιοι πατέρες, οι κτίτορες της μονής, οι δε μεταγενέστεροι το έκαναν εκκλησία. Άναβε εκεί κεριά, προσευχόταν, έκαμνε γονυκλισίες. Μετά από αυτά, αποφασισμένος για το υπέρ του Χριστού μαρτύριο, έλεγε στους μοναχούς: «Εύχεστε να τελειώσω τον πόθο μου και τον σκοπό μου». Εκείνοι δε, καθώς τον ρώτησαν ποιος και από πού ήταν και ποιος ήταν ο σκοπός του, έμαθαν από αυτόν τον ίδιο ακριβώς τα πάντα και θαύμαζαν για την ανδρεία του.

Έφυγε από εκεί, κατέβηκε πάλι στο μοναστήρι και ζητούσε άδεια από τους πατέρες να παρουσιαστεί και να μαρτυρήσει. Τότε λοιπόν μαζεύτηκαν όλοι οι προεστώτες και συζητούσαν τι να κάνουν σχετικά με αυτόν. Μερικοί έλεγαν να μην τον αφήσουν να παρουσιαστεί και να ομολογήσει την πίστη του, διότι ήταν πολύ νέος, 15 ή 16 ετών τότε, φοβούμενοι μήπως δεν θα μπορούσε να βαστάξει τα βασανιστήρια του μαρτυρίου και έμενε πάλι στην ασέβεια όπως και προηγουμένως, εφόσον μάλιστα ήταν δυνατόν να περάσει τη ζωή του εν κρυπτώ χριστιανικά και να σωθεί. Άλλοι πάλι έλεγαν ότι, αφού αυτός θεληματικά, χωρίς να του πει κανένας, ζητούσε το μαρτύριο με πολλή προθυμία, δεν έπρεπε να τον εμποδίσουν.

Αποφάσισαν να κάνουν παράκληση στην Παναγία προηγουμένως και μετά να τον στείλουν στον δρόμο που ποθούσε. Έτσι και έγινε. Μετά την παράκληση εκείνη, αφού πήρε ευλογία και συγχώρηση και οδηγό του δρόμου, κατέβηκε στη χώρα. Τότε πήγε σε κάποιο μέρος που λεγόταν Μόλος και εκεί συνελήφθη για το χαράτσι. Ήταν δε τότε άνθρωπος του χαρατσιού ένας κακότροπος, κρεμλής στο γένος. Αυτός τον Νικήτα, επειδή δεν είχε κάποια απόδειξη ούτε χρήματα να πληρώσει, τον έπιασε, τον πήγε έξω από ένα καφενείο και περίμενε να συλλάβει κι άλλους για το χαράτσι και να τους πάει όλους μαζί στη φυλακή. Όμως, την ώρα εκείνη, περνούσε από κει ένας γνωστός του, Παπαδανιήλ το όνομα, βλέποντας δε τον Νικήτα τον χαιρέτησε

με το τουρκικό του όνομα, Μεϊμέτη, καθώς έτσι τον ήξερε. Ακολούθως ρώτησε να μάθει για ποια αιτία ήταν κρατούμενος εκεί. Όταν δε άκουσε ότι κρατούνταν για το χαράτσι και αγνοώντας το σκοπό του Νικήτα, έλεγε: «Τώρα έγινε να δίνουν και οι Τούρκοι χαράτσι;» Καθώς άκουσε αυτά ο νέος, φώναξε: «Τι λες, άνθρωπε; Λάθος έχεις. Εγώ είμαι Χριστιανός, ονομάζομαι Νικήτας». Ο δε κρεμλής, που ήταν εκεί κοντά και άκουσε τα λόγια αυτά, άρχισε να ρωτά και να εξετάζει. Επειδή δε ο Νικήτας έλεγε ότι ήταν χριστιανός, ο δε άνθρωπος εκείνος έκαμνε λάθος, γι' αυτό τον πήγε στο κτίριο της φρούρας, τον ανέβασε στον αγά και εκεί ρωτήθηκε και εξετάστηκε μπρος σε πολλούς. Αυτός δε αποκρίθηκε καθώς το Πνεύμα το Άγιο τον φώτισε την ώρα εκείνη.

Γαρ ο Άγιο Πνεύμα μας εν αυτή τη ώρα, αδίοι πίνε. Αφού διαπίστωσαν ότι ήταν πριν μουσουλμάνος, άρχισαν να φωνάζουν και να βρίζουν, διότι τόλμησε να αρνηθεί την πίστη τους και να γίνει χριστιανός. Έπειτα με μύριες τιμωρίες τον απειλούσαν και με κάθε τρόπο τον πίεζαν να μείνει Τούρκος και να μην ατιμάσει τη θρησκεία τους, επιστρέφοντας πάλι στη χριστιανική πίστη. Ο δε θείος Νικήτας ούτε για τις ύβρεις τις οποίες άκουσε για τον Χριστό ντράπηκε ούτε τις απειλές φοβήθηκε, αλλά έμεινε στερεός και ακλόνητος στην ομολογία της πίστεώς του, τη δε θρησκεία εκείνων έλεγχε και αρνούνταν και με τέλειο μίσος την αποστρεφόταν. Οι δε Αγαρηνοί, καθώς είδαν ότι δεν έπιαναν οι φοβερισμοί τους, δοκίμασαν να αλλάξουν τη γνώμη του Νικήτα με

πολλές κολακίες και υποσχέσεις διαφόρων αγαθών, πλούτου, δόξης και των ομοίων. Ο δε ουρανόφρων και γενναίος του Χριστού αθλητής, καθώς προηγουμένως δεν φοβήθηκε τις απειλές, έτσι και τις κολακίες δεν δέχθηκε. Όχι δε μόνο δεν άλλαξε από αυτά η γνώμη του, καθώς εκείνοι έλπιζαν, αλλά μάλιστα έγινε το αντίθετο. Όσο πιεζόταν από αυτούς να προδώσει την ευσέβεια, τόσο άναβε ολόκληρος από τη φλόγα της αγάπης του Χριστού. Με γνώμη σταθερή και με γενναιότητα ψυχής, στάθηκε στο μέσο των Αγαρηνών εκείνων και κήρυξε την ευσέβεια. Ομολόγησε λαμπρά και μεγαλόφωνα τον μεν Χριστό Θεό αληθινό, τον δε αρχηγό της θρησκείας τους έλεγξε και εξευτέλισε.

Βλέποντας λοιπόν εκείνοι το αμετάθετο της γνώμης του Αγίου και μάλιστα μη υποφέροντας το γενναίο φρόνημα και τη μεγάλη του παρρησία, άναψαν από το θυμό και με βρισιές και δαρμούς πολλούς τον φυλάκισαν και με διαφόρους τρόπους τον βασάνισαν. Ο δε μακάριος μάρτυς του Χριστού με νηστεία και προσευχή ζητούσε την εξ ύψους βοήθεια και δύναμη. Έλεγαν δε ύστερα οι χριστιανοί που βρέθηκαν μέσα στη φυλακή ότι πολλοί τον παρακινούσαν να φάγει, αυτός όμως αποκρινόταν: «Εγώ τρέφομαι με τροφή την οποία εσείς δεν έχετε και ευφραίνομαι με ευφροσύνη την οποία εσείς δεν μπορείτε να αισθανθείτε». Μετά, δεμένο χέρια και πόδια, τον έριξαν στα πόδια των αλόγων για να τον καταπατήσουν και να τον θανατώσουν κρυφά μέσα στο στάβλο,

να μην ακούγεται και διαδίδεται στους χριστιανούς η παρρησία και η ανδρεία του. Αφού όμως με τη βοήθεια του Θεού έμεινε αβλαβής και από τα άλογα, τον έσυραν έξω από εκεί και τον έβαλαν σε σκοτεινή φυλακή μέσα στο φρούριο και εκεί του έκαναν πολλά και φοβερά βασανιστήρια. Τι ακριβώς, δεν μας είναι γνωστό. Φανέρωσαν όμως μερικοί Τούρκοι με θαυμασμό ότι η σκοτεινή φυλακή είχε πολύ φως τη νύχτα. Τον βασάνισαν στη φυλακή εκείνη δέκα μερόνυκτα και όλα ο Άγιος τα υπέφερε με μεγάλη καρτερία και γενναιότητα. Τέλος τον έβγαλαν από τη φυλακή εκείνη και, σπρώχνοντας και άσπλαχνα δέρνοντάς τον, τον οδήγησαν σε μια άκρη της πόλεως, η οποία λέγεται Κάτω Αιγιαλός. Τον έστησαν κάτω από το Ιβηρίτικο μετόχι

και του έλεγαν να τουρκέψει για να αποφύγει το θάνατο. Αλλά αυτός έμενε στερεώς στην πίστη του Χριστού, λέγοντας: «Χριστιανός είμαι, Νικήτας ονομάζομαι και Νικήτας θα αποθάνω». Τον γονάτισαν πολλές φορές, καθώς λέγουν αυτόπτες μάρτυρες, για να φοβηθεί τη σφαγή και έτσι να αρνηθεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Βλέποντας εκείνοι οι χριστιανοί και φοβούμενοι μήπως και δειλιάσει ο νέος το θάνατο, δέονταν στο Θεό καθένας νοερά να τον δυναμώσει να τελειώσει το δρόμο του μαρτυρίου. Εκείνος όμως ο γενναίος και μεγαλόψυχος όχι μόνο δεν φοβήθηκε το θάνατο αλλά και τον επιθυμούσε, λέγοντας στους Αγαρηνούς: «Γιατί βραδύνετε και δεν με θανατώνετε το συντομότερο, να υπάγω εις την αιώνια ζωή, να απολαύσω την μακαριότητα του παραδείσου;»

Άκουσε αυτά ο άγριος και θηριώδης εκείνος κρεμλής και, βλέποντας τους άλλους ότι δίσταζαν και φοβούνταν να τον αποκεφαλίσουν, όρμησε με πολλή μανία και του απέκοψε την τίμια κεφαλή με πολλά χτυπήματα μαχαιριού για να του αυξήσει την τιμωρία και τους πόνους. Έτσι έλαβε το μακάριο τέλος ο θείος Νικήτας, κατά την 21η Ιουνίου του έτους 1732. Μερικοί τυφλοί που άλειψαν τότε τα μάτια τους με το θείο αίμα του μάρτυρος ανέβλεψαν και είδαν το φως, δοξάζοντας το Θεό και το μάρτυρα Νικήτα, κατά τη μαρτυρία Ιβηρίτη πατέρα, ο οποίος ήταν παρών, έβλεπε τα γενόμενα και μετά από αυτά συνέθεσε την ακολουθία του. Επειδή οι χριστιανοί έπαιρναν για αγιασμό και βοήθειά τους ό,τι ήθελαν,

ό,τι μπορούσε καθένας, από το μαρτυρικό σώμα, άλλος από το ένδυμά του, άλλος από το αίμα του που χύθηκε, οι Αγαρηνοί έριξαν το Άγιο Λείψανο στη θάλασσα και δεν έμειναν παρά μερικά μέλη, τα οποία επιμελήθηκαν και πήραν μερικοί ευλαβείς Χριστιανοί. Ο δε κρεμλής που προαναφέρθηκε, ο οποίος αποκεφάλισε το μάρτυρα, καθώς έδειξε την πολλή εκείνη σκληρότητα και απανθρωπία, άρχισε να τρέμει και ο τρόμος αυτός του σώματος παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Το δε παραδοξότερο ήταν ότι τη νύχτα έβλεπε το μάρτυρα Νικήτα και από τον πολύ φόβο καταλαμβανόταν από παροξυσμό. Οι δε φόβοι του και ο παροξυσμός δεν έπαυσαν μέχρις ότου ζωγράφισε, πράγμα ξένο και θαυμαστό, την εικόνα του Αγίου Νικήτα,

την οποία είχε σε κατάλληλο τόπο μέσα στο δωμάτιό του για να μην τη βλέπουν άλλοι Τούρκοι. Αλλά και κάποια γυναίκα τον καιρό εκείνο είχε άσθμα και τόσο πολύ την ενοχλούσε, ώστε προτιμούσε το θάνατο από τη ζωή εκείνη. Αυτή λοιπόν η γυναίκα, καθώς άκουσε για τον Άγιο Νικήτα, επικαλέστηκε τη βοήθειά του λέγοντας: «Άγιε Νικήτα, συ ο οποίος έχεις χύσει το αίμα σου για την πίστη, εάν αληθινά είσαι Άγιος του Θεού και μάρτυρας, καθώς πιστεύω, εάν έχεις παρρησία στο Θεό, ένα από τα δυο κάνε σε μένα την αθλία. Ή δώσ' μου την υγεία μου ή δώσ' μου το θάνατο για να ελευθερωθώ από το ανυπόφορο αυτό πάθος». Αυτά είπε την εσπέρα, το πρωί δε, ω του θαύματος, ξύπνησε υγιής. Την υπόλοιπη δε ζωή της την πέρασε με υγεία,

δοξάζοντας αυτόν ως αληθινά Άγιο και δοξασμένο Μάρτυρα, με αργία κατά την ημέρα της μνήμης του, με λειτουργίες στις εκκλησίες και με άλλες αγαθοεργίες. Αυτά και άλλα παρόμοια έφτασαν και στις ακοές του μεγαλύτερου αδελφού του Αγίου Νικήτα. Έτσι ήρθε και αυτός με την ίδια προθυμία, κηρύττοντας με παρρησία στους Αγαρηνούς ότι αρνείται τη θρησκεία τους και ότι είναι χριστιανός, και ζητούσε με όλη του την ψυχή και την καρδιά να μαρτυρήσει και αυτός υπέρ Χριστού. Οι Αγαρηνοί όμως τον έδιωξαν αμέσως από τη Χίο, φοβούμενοι και από τα κακά τα οποία έπαθε ο κρεμλής και εντρεπόμενοι για τα θαύματα του Αγίου, με τα οποία τον δόξασε ο Θεός, ο θαυμαστός εν τοις Αγίοις αυτού.

Ο σήμερα εορταζόμενος νεομάρτυς Νικήτας από πολύ μικρός αλλαξοπίστησε ή μάλλον τον αλλαξοπίστησαν, μεγάλωνε μέσα στο Μωαμεθανισμό και μάλιστα πολύ ζήλο έδειχνε για την πλάνη αυτή, μέχρι που ο Θεός οικονόμησε και γνώρισε τι ήταν προηγουμένως και αποφάσισε να κάνει και έκανε την καλή αναστροφή. Και βασικό μέσο για το καλό και σωτήριο αυτό ξεκίνημα υπήρξε η συνείδησή του, η οποία, φωτισμένη από τη βαπτισματική Χάρη του Θεού, ενεργοποίησε την ύπαρξή του και προχώρησε στον δρόμο της σωτηρίας. Η συνείδηση, κατά τους Αγίους Πατέρες μας, είναι ο φυσικός νόμος που έχει τεθεί από το Θεό μέσα μας για την κατά φύσιν προκοπή μας, όπως γράφει και ο Απόστολος Παύλος:

Τα γαρ έθνη τα μη νόμον έχοντα, φύσει τα του νόμου ποιώσιν, ούτοι νόμον μη έχοντες εαυτοίς εισι νόμος. Οίτινες ενδείκνυνται το έργο του νόμου γραπτόν εν ταις καρδίαις αυτών, συμμαρτυρούσης αυτών της συνειδήσεως. Ο δε Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας λέγει ότι δύο διδασκάλους έχουμε από την αρχή, την κτίση και τη συνείδηση. Και η μεν κτίση με την εμφάνισή της παρακινεί τον άνθρωπο να αναχθεί στο Θεό. Η δε συνείδηση που ηχεί μέσα μας, μας λέγει το τι πρέπει να κάνουμε. Ο δε όσιος Μάρκος ο Ασκητής γράφει ότι η συνείδηση είναι φυσική βίβλος και αυτός που τη διαβάζει με την πράξη, δηλαδή κάνει αυτά που του λέγει, λαμβάνει πείρα θείας αντιλήψεως.

Η συνείδηση είναι ο νόμος του νου μας. Μετά όμως την πτώση, αυτή η συνείδηση διαστράφηκε, όπως όλες οι ψυχικές δυνάμεις, και δεν μπορούσε ο άνθρωπος να ακούσει καθαρά το Λόγο του Θεού. Οπότε χρειάστηκε ο γραπτός νόμος του Μωυσέως και ο νόμος της Χάριτος δια του Ιησού Χριστού.

Για να είναι υγιής η συνείδησή μας και να είναι πραγματικά φωνή του Θεού, πρέπει να συνδέεται στενότατα με το νόμο του Θεού και τη Θεία Χάρη. Διαφορετικά διαστρεβλώνεται από τα πάθη που υπάρχουν μέσα μας. Ας φροντίσουμε λοιπόν να διαμορφώνουμε τη συνείδησή μας με το Λόγο του Θεού και με τις υποδείξεις των απλανών πνευματικών μας οδηγών, οδηγών, αλλά και ας μην τη στραγγαλίζουμε και την εξασθενούμε.

Να παραμένει δυνατή και υγιής και έτσι σωστά να μας οδηγεί στον δρόμο του Θεού, στον δρόμο της σωτηρίας.