Saint Nikephoros, Sapricius, and the Necessity of Forgiveness

Today, February 9, our Church commemorates Saint Nikephoros the Martyr; Venerable Romanos of Cilicia, the Wonderworker; the holy hieromartyrs Markellos, bishop of Sicily, Philagrios, bishop of Cyprus, and Pankratios, bishop of Tauromenion; and Saint Peter of Damascus, the hieromartyr.

Nikephoros, a martyr for Christ, lived in the third century after Christ and came from Antioch in Syria. In 257, Emperor Valerian issued a decree forbidding Christians to gather for worship and ordering the Church’s bishops and priests to renounce Christ or face exile. Another decree, issued the following year, ordered the immediate execution of bishops, priests, and deacons who refused to renounce Christ. When this second decree was enforced in the great city of Antioch, the capital of Syria, priests were arrested and led away to martyrdom. Among them, the devout Christian Nikephoros saw

a man named Sapricius. This priest, perhaps because of the schemes of someone hostile to Nikephoros, believed Nikephoros was his enemy and harbored an unquenchable hatred for him. But the virtuous Nikephoros was gentle, forbearing, and humble. Knowing that a demon was behind their hostility, he sought to bring about reconciliation. He wanted to make peace, but he knew how hard Sapricius’s heart was and did not dare approach him himself. So he sent others to ask Sapricius to forgive him. They tried hard, saying everything that might humble even the angriest and proudest soul, and using many words and examples to calm his anger.

Yet that hard, unyielding heart remained without compassion or repentance. Though he was a priest and a disciple of the peaceful and most gentle Christ, who became a sacrifice for love of us, Sapricius disregarded his Master’s command. He failed even to see what was good for his own soul, though every day he read the words of the Gospel: ‘If you forgive others their trespasses, your heavenly Father will also forgive you.’ And again: ‘If you bring your gift to the altar and there remember that your brother has something against you, leave your gift there before the altar. First go and be reconciled with your brother; then come and offer your gift.’ These and other teachings like them

he spoke to the people every day as a priest, but only with his lips. In his heart and soul he would not heed them, and he refused to forgive Nikephoros. In fact, Nikephoros was not at fault in this matter; Sapricius himself had caused the whole quarrel. Good Nikephoros, however, bore a name that means ‘victorious,’ and his spiritual victory made him worthy of it. He did not give up on reconciliation. He did not yield to our fallen nature, which urges us to hate anyone who hates us and to regard that person as an enemy. Keeping Christ’s commandments is stronger than the passions of our sinful nature. Longing to heal his friend’s soul

and bring him back to love and harmony, Nikephoros was willing even to give his life for him. So he sent people to mediate a second and a third time. He knew they would not lose the reward for their efforts, and he hoped he might save his friend. The messengers appealed to Sapricius at length, but his spiritual ears remained deaf. When the humble Nikephoros, who bore no grudge, saw that the messengers could accomplish nothing, he decided to go and bow before Sapricius himself. Perhaps seeing him face to face would soften his heart. Perhaps he would remember the love they had once shared, show compassion, and restore their friendship more fully than before.

Finding a suitable moment, Nikephoros went quietly to him, fell at his feet in deep humility, and said, ‘For the Lord’s sake, forgive me for anything I have done to wrong or hurt you.’ But even then that hard, unfeeling soul showed no compassion. Sapricius did not say a single word; he turned his face away. Around that time, the persecution of Christians broke out, as we have said. Sapricius was arrested as a priest and brought before the governor. Under questioning, he boldly declared that he was a Christian and a priest. Seeing that Sapricius would not be shaken from his faith in the Savior, the persecutor began to torture him. They placed him in a terrible device called the screws,

which tightened around him with enough force to crush his body. Sapricius remained in that cruel torture for a long time. He endured it steadfastly and did not deny the faith. Seeing his remarkable endurance and no longer hoping to overcome him, the persecutor pronounced the final sentence: Sapricius was to be beheaded by the sword. The executioners led him toward the place of execution. When the noble Nikephoros, a man of true spiritual wisdom, learned what had happened, he again sought to reconcile with him. He wanted Sapricius’s sacrifice to be acceptable to the Lord, and he wanted to fulfill the Master’s command to love his brother.

Nikephoros thought Sapricius could not refuse reconciliation now, as he hurried toward death for love of the Lord, disregarding the concerns of the flesh and thinking only of eternal things. So Nikephoros ran to him, fell reverently at his feet, and pleaded: ‘Remember the friendship and love we once shared. Do not leave your friend unforgiven and go away unreconciled, only to lose eternal blessedness. Remember that you are a servant of Christ our Master. Today, through martyrdom, you share in his sufferings. Do not go to him with a heart closed to peace and compassion, and lose the fruit of all your labors.’ Blessed Nikephoros said these and many other things to Sapricius through his tears,

begging him to grant the forgiveness he owed him. But Sapricius stopped his ears with the wax of remembered wrongs and continued on his way, unreconciled and unchanged. Nikephoros ran ahead of him, repeating his plea and saying still more, asking for forgiveness and reconciliation with all his soul. Even the executioners grew tired of seeing him plead so earnestly for forgiveness from a condemned man. Sapricius would not bend. He reached the place of execution, and all that remained was for the executioner to bring down the sword and cut off his head. Then, as he bent his knee, because he had clung to his grudge, God justly withdrew his help from him.

Such forgetfulness and confusion came over Sapricius that he no longer remembered why he was there. He asked the executioners why they wanted to kill him. They answered, ‘Because you disobeyed the emperor’s commands and refused to worship the idols.’ Bereft of God’s grace, he then denied Christ his Master. He abandoned the compassionate Lord who loves mankind and forsook the faith. Once initiated into the mysteries of the Holy Trinity and a companion of the angels, he became an idol worshipper and a captive of demons. This grieved Nikephoros even more. Before, he had seen his friend break one of Christ’s commandments; now he saw him reject Christ, the giver of the commandments. So he pleaded with Sapricius all the more fervently:

‘My dearest brother and honored father, do not betray your Maker and Savior. Do not renounce the confession of faith you promised to keep before God and the angels. Think of all you have endured and the terrible harm your body has suffered for the faith. Honor the great calling of the priesthood.’

But it was in vain. This appeal, too, bore no fruit. Nikephoros’s actions enraged the governor, who condemned him to be beheaded on the spot. Sapricius remained on earth a little longer, marked by his denial of his Savior and having lost his soul forever.

Nikephoros, however, willingly offered himself as a whole burnt offering on the altar of love for God and his neighbor. He entered the eternal dwelling places of everlasting life, an heir and fellow partaker of the Kingdom of God.

From the Word of God, each of us can see how much a person is benefited by loving his neighbor according to God’s will, as our merciful and deeply compassionate Lord has so often commanded us. Whoever keeps this commandment faithfully may be confident of attaining salvation. But if we are overcome by the remembrance of wrongs and will not forgive our brother’s offense, we should know this: even if we give away all our wealth in alms, surrender our bodies to fire and wild beasts for the faith, and endure countless other torments for love of Christ, we will not be received by the Lord who bears no grudges while we still hold grudges ourselves. Let us remember the parable of the man who owed the king ten thousand talents

and could not repay them. He fell at the king’s feet and asked for more time to pay his debt. The king took pity on him and forgave the debt. But when that servant left the palace, he found a fellow servant who owed him only a hundred denarii. Without compassion, he had the man thrown into prison until he paid what he owed. When the king heard of this, he summoned the servant and said, ‘Wicked servant! I forgave you such a great debt. Should you not have shown mercy to your fellow servant, as I showed mercy to you?’ Then he handed him over to the torturers until he should pay the whole debt. Our suffering proves false if

it is not joined with kindness, compassion, and love for our neighbor. Sapricius gives us a fearful example. He endured so many trials and tortures, yet because his soul was without compassion, he was not benefited by his sufferings. He even came to deny the faith. Nikephoros, who loved Christ, was counted worthy by God to receive the crown of martyrdom because of his kindness to others. Let all of us who hold grudges learn from this: all of us who remember our neighbor’s offense and refuse to forgive the one who has wronged us. In fact, that person has done us good, for the troubles he may have caused us cleanse our souls of our sins.

That is why the all-wise and all-good Physician permits us to endure them, so that in this way we may be healed.

Σήμερα, 9 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μάρτυρος Νικηφόρου, του Οσίου Ρωμανού του Κύλικος του Θαυματουργού, των Αγίων Ιερομαρτύρων Μαρκέλου, Επισκόπου Σικελίας, Φιλαγρίου Επισκόπου Κύπρου και Πανκρατίου Επισκόπου Ταυρομενίας και του Αγίου Ιερομάρτυρος Πέτρου του Δαμασκηνού.

Ο Μάρτυς του Χριστού Νικηφόρος έζησε κατά τον τρίτο μετά Χριστόν αιώνα και ήταν από την Αντιόχεια της Συρίας. Το 257 ο Αυτοκράτορας Βαλεριανός έβγαλε διάταγμα το οποίο απαγόρευε στους χριστιανούς τις θρησκευτικές συνάξεις τους, στους δε επισκόπους και τους ιερείς της Εκκλησίας επέβαλε την άρνηση του Χριστού επί ποινή εξορίας. Με διάταγμα όμως το επόμενο έτος, επίσκοποι, ιερείς, διάκονοι που δεν αρνούνταν τον Χριστό καταδικάζονταν σε άμεση θανάτωση. Η εφαρμογή του Δευτέρου Διατάγματος στη Μεγάλη Αντιόχεια, την πρωτεύουσα της Συρίας, επέφερε τη σύλληψη ιερέων οι οποίοι οδηγούνταν στο μαρτύριο. Ο Νικηφόρος, χριστιανός ευσεβέστατος, είδε μεταξύ των ιερέων αυτών

έναν ονόματι Σαπρίκιο. Ο ιερέας αυτός, ίσως από τη ραδιουργία κάποιου εχθρού του Νικηφόρου, νόμιζε τον Νικηφόρο εχθρό του και έτρεφε εναντίον του μίσος άσβεστο. Πλην όμως, ο ενάρετος Νικηφόρος, ως πράος, επιεικής και ταπεινός, καθώς κατάλαβε ότι ο δαίμονας ήταν η αιτία της έχθρας, φρόντιζε να επέλθει μεταξύ τους συμφιλίωση. Αυτά σκεφτόταν ο του Χριστού γνήσιος δούλος, αλλά δεν τολμούσε να παρουσιαστεί ο ίδιος στον Σαπρίκιο, γνωρίζοντας την πολλή του σκληρότητα. Έτσι έβαλε μεσίτες να τον παρακαλέσουν να τον συγχωρέσει, οι οποίοι προσπάθησαν πολύ και του είπαν όσα μπορούν να ταπεινώσουν και την πιο οργίλη και υπερήφανη ψυχή και με πολλούς λόγους και παραδείγματα δοκίμασαν να καταπραΰνουν το θυμό του.

Η σκληρή όμως και αταπείνωτη καρδία παρέμεινε ασυμπάθητη και αμετανόητη, αλλά και την εντολή του Δεσπότου παρέβλεψε εκείνος που ήταν θύτης και μαθητής του ειρηνικού και πραοτάτου Χριστού, ο οποίος έγινε θυσία και σφάγιο για την αγάπη μας. Αλλά ούτε και το συμφέρον του εννοούσε αυτός που καθημερινά διάβαζε τα ευαγγελικά λόγια, που λένε: «Εάν γαρ αφήτε τοις ανθρώποις τα παραπτώματα αυτών, αφήσει και υμίν ο Πατήρ υμών ο Ουράνιος». Και πάλι: «Εάν ουν προσφέρεις το δώρο σου επί το θυσιαστήριον, κακεί μνησθείς ότι ο αδελφός σου έχει τι κατά σου, άφες εκεί το δώρο σου έμπροσθεν του θυσιαστηρίου και ύπαγε πρώτον διαλλάγηθι τω αδελφώ σου και τότε ελθών πρόσφερε το δώρο σου». Αυτά και άλλα παρόμοια

προς το λαό καθημερινά ως ιερέας, με το στόμα όμως μόνο. Τη δε καρδιά και την ψυχή ήταν παρήκοος και δεν ήθελε να συγχωρέσει τον Νικηφόρο, ο οποίος μάλιστα δεν ήταν ο φταίχτης στην προκειμένη περίπτωση, αλλά αυτός ο Σαπρίκιος ήταν η αιτία του όλου σκανδάλου. Ο καλός όμως Νικηφόρος, ο οποίος όχι μόνο το όνομα είχε, αλλά και στην πραγματικότητα κατήγαγε νίκη πνευματική και φάνηκε αξιότερος από το όνομά του, δεν καταφρόνησε, δεν αμέλησε τη συνδιαλλαγή. Δεν νικήθηκε από την πεσμένη φύση, η οποία βιάζει να μισεί ο καθένας εκείνον που τον μισεί και να τον νομίζει εχθρό του, διότι η τήρηση των εντολών του Χριστού είναι πιο δυνατή από τα πάθη της αμαρτωλής φύσεως. Αλλά έχοντας πόθο να θεραπεύσει την ψυχή του φίλου του

να την φέρει στην αγάπη και να επέλθει η ομόνοια, θέλησε να δώσει και την ζωή για τον πλησίον του. Έστειλε λοιπόν ο καλός Νικηφόρος για δεύτερη και τρίτη φορά μεσίτες, γνωρίζοντας ότι και εκείνοι δεν θα έχαναν το μισθό του κόπου τους και εκείνος ίσως θα έσωζε το φίλο του. Οι απεσταλμένοι νουθέτησαν τον Σαπρίκιο αρκετά. Εκείνος όμως παρέμεινε κωφός κατά τα ώτα της ψυχής. Τότε ο ταπεινόφρων και αμνησίκακος Νικηφόρος, βλέποντας ότι με τους μεσίτες δεν κατόρθωνε τίποτε, θέλησε να πάει και ο ίδιος να τον προσκυνήσει, μήπως και απαλύνει η καρδιά του όταν τον δει κατά πρόσωπο, θυμηθεί την αγάπη που είχαν προηγουμένως, κλίνει σε ευσπλαχνία, γίνει ακόμη καλύτερη η προηγούμενη φιλία τους.

Βρίσκοντας λοιπόν κατάλληλο καιρό, πήγε ήσυχα και έπεσε στα πόδια του με πολλή ταπείνωση και είπε: «Συγχώρεσέ με για τον Κύριο σε όσα σε έφταιξα και σε ελύπησα». Αλλ' ούτε και τότε δεν συμπόνεσε η σκληρή και ασυμπάθητη εκείνη ψυχή, ούτε καν μικρό λόγο μίλησε, αλλά έστρεψε πίσω το πρόσωπο. Κατά τον καιρό εκείνο λοιπόν ξέσπασε ο κατά των χριστιανών διωγμός, καθώς προαναφέρθηκε. Ο Σαπρίκιος ως ιερέας συνελήφθη και οδηγήθηκε στον ηγεμόνα. Κατά την εξέταση δε που ακολούθησε, ομολόγησε με θάρρος τη χριστιανική και ιερατική του ιδιότητα. Ο διώκτης, βλέποντας το αμετάθετο από την πίστη του Σωτήρος, άρχισε να τον βασανίζει. Τον έβαλαν σε ένα φοβερό όργανο το οποίο ονομαζόταν κοχλίες

οι οποίοι τον έσφιγγαν δυνατά για να συντριβεί το σώμα του. Σ' αυτή τη σκληρότατη βάσανο έμεινε πολλή ώρα ο Σαπρίκιος, υπομένοντας καρτερικά, και δεν αρνήθηκε την ευσέβεια. Βλέποντας λοιπόν ο διώκτης ότι υπέμεινε με θαυμάσια καρτερία τη φρικτή αυτή βάσανο και μη έχοντας πλέον ελπίδα να τον νικήσει, έδωσε κατά αυτού την τελική απόφαση: να αποκεφαλιστεί με το ξίφος. Τον πήραν λοιπόν οι δήμιοι για να τον οδηγήσουν στον τόπο της εκτελέσεως. Ο δε Νικηφόρος, η μεγάλη και πράγματι φιλόσοφος ψυχή, γνωρίζοντας αυτά, επεδίωξε και πάλι να επέλθει η μεταξύ τους καταλλαγή, έτσι ώστε εκείνου μεν η θυσία να γίνει ευπρόσδεκτη στον Κύριο, αυτός δε να εκπληρώσει το δεσποτικό πρόσταγμα της αδελφικής αγάπης.

Νομίζοντας λοιπόν ότι δεν θα αρνούνταν τη διαλλαγή ο Σαπρίκιος, την ώρα εκείνη κατά την οποία έτρεχε να λάβει για την αγάπη του Κυρίου το θάνατο, καταφρονώντας κάθε προσπάθεια της σαρκός και μόνο τα αιώνια στοχαζόμενος, πρόστρεξε με ευλάβεια, πρόσπεσε στα πόδια του και ικετεύοντάς του έλεγε: «Θυμήσου την προηγούμενη φιλία και αγάπη που είχαμε μεταξύ μας, μη αφήσεις το φίλο σου ασυγχώρητο και φύγεις από κοντά του αδιάλλακτος και στερηθείς την αιώνια μακαριότητα. Βάλε στο νου σου ότι είσαι λειτουργός του Δεσπότου Χριστού, του οποίου γίνεσαι σήμερα κοινωνός των παθημάτων δια του μαρτυρίου, και πας προς Αυτόν άσπονδος και άσπλαχνος και χάσεις τους κόπους σου». Αυτά κι άλλα έλεγε με δάκρυα ο ευλογημένος Νικηφόρος στον Σαπρίκιο

παρακαλώντας να του δώσει την οφειλόμενη συγχώρηση. Εκείνος όμως, φράζοντας με τον κηρό της μνησικακίας τα ώτα του, πήγαινε στον δρόμο του αδιάλλακτος και αδιόρθωτος. Ο Νικηφόρος έτρεχε μπρος από τον Σαπρίκιο και του έλεγε τα ίδια κι άλλα περισσότερα, με όλη του την ψυχή ζητώντας τη συγχώρηση και του ζητούσε τη συμφιλίωση, τόσο που και αυτοί οι δήμιοι βαρέθηκαν να τον βλέπουν να ζητά με τόση ευλάβεια από έναν κατάδικο συγχώρηση. Ο δε Σαπρίκιος, άκαμπτος, έφτασε στον τόπο της καταδίκης και πλέον δεν έμεινε τίποτε άλλο παρά να κατεβάσει ο δήμιος το σπαθί και να κόψει την κεφαλή του. Και τότε, ενώ έκλινε το γόνατο, για τη μνησικακία επήλθε η δικαία από το Θεό εγκατάλειψη

ακολούθησε τέτοια λήθη και άνοια που δεν θυμόταν την αιτία, αλλά ρωτούσε τους δημίους γιατί ήθελαν να τον θανατώσουν. Και εκείνοι του αποκρίθηκαν: «Διότι καταφρόνησες τα βασιλικά προστάγματα και δεν ήθελες να προσκυνήσεις τα είδωλα». Έτσι, γυμνός από τη χάρη του Θεού, αρνείται τον Δεσπότη Χριστό, εγκαταλείπει τον συμπαθή και φιλάνθρωπο, αφήνει την ευσέβεια και ο πρώην μύστης της Αγίας Τριάδος και φαμίλος των αγγέλων γίνεται ειδωλολάτρης και αιχμάλωτος των δαιμόνων. Αυτό λύπησε τον Νικηφόρο περισσότερο, διότι προηγουμένως έβλεπε τον φίλο του μια εντολή του Χριστού να παραβαίνει και τώρα τον Νομοδότη να αθετεί. Έτσι θερμότερα παρακαλούσε τον Σαπρίκιο:

Αδελφέ φίλτατε και σεβάσμιε πάτερ, μη θελήσεις να προδώσεις τον ποιητή και σωτήρα σου, μη απαρνηθείς την ομολογία την οποία υποσχέθηκες να φυλάξεις ενώπιον Θεού και Αγγέλων. Λυπήσου τους κόπους σου και τη φοβερή του σώματος κάκωση που υπέστης για την ευσέβεια, τίμησε το μέγα της ιεροσύνης αξίωμα.

Εις μάτην όμως. Άκαρπη και η προσπάθεια αυτή. Η διαγωγή αυτή του Νικηφόρου εξόργησε τον έπαρχο και επιτόπου με συντομότατη διαδικασία τον καταδίκασε να αποκεφαλιστεί. Και ο μεν Σαπρίκιος έμεινε για λίγο ακόμη στη γη φέροντας το στίγμα ότι αρνήθηκε το σωτήρα του και με χαμένη για πάντα την ψυχή του.

Ο δε Νικηφόρος, δώσας τον εαυτό του πρόθυμα ολοκαύτωμα στο βωμό της αγάπης του Θεού και του πλησίον, στα αθάνατα σκηνώματα της αιωνίου ζωής, κληρονόμος και συγκοινωνός της Βασιλείας του Θεού.

Από το Λόγο του Θεού μπορεί καθένας να βεβαιωθεί πόσο ωφελείται εκείνος που αγαπά τον πλησίον κατά Θεόν, καθώς αυτός ο Ελεήμων και Πολυεύσπλαχνος πολλές φορές μας παρήγγειλε. Όποιος δε φυλάξει αυτή την εντολή ανελλιπώς, ας έχει θάρρος ότι επέτυχε τη σωτηρία του. Αντίθετα δε, εάν νικόμαστε από τη μνησικακία και δε συγχωρούμε το πταίσμα του αδελφού μας, ας γνωρίζουμε ότι εάν και όλο τον πλούτο μας δώσουμε με ελεημοσύνη και παραδώσουμε στη φωτιά και τα θηρία όλα τα μέλη μας για την ευσέβεια και άλλα μύρια βασανιστήρια και αν υπομείνουμε για την αγάπη του Χριστού, ως μνησίκακοι δεν γινόμαστε δεκτοί από τον ανεξίκακο. Ας θυμηθούμε την παραβολή του ανθρώπου εκείνου, ο οποίος χρεωστούσε στον βασιλέα μύρια τάλαντα

μη έχοντας να τα πληρώσει, έπεσε στα πόδια του ζητώντας λίγο καιρό για να επιστρέψει το δάνειο. Τότε ο βασιλέας τον σπλαχνίστηκε και του χάρισε την οφειλή. Εκείνος όμως, άσπλαχνος, βγαίνοντας από το παλάτι, βρήκε κάποιον σύνδουλό του, ο οποίος του χρωστούσε μόνο εκατό δηνάρια, που για να τα πάρει, τον έβαλε στη φυλακή και δεν τον άφηνε μέχρι που να πληρώσει το χρέος του. Ο βασιλέας δε που άκουσε αυτά, πρόσταξε και του έφεραν τον δούλο και του είπε: «Δούλε πονηρέ, εγώ σου χάρισα τόσο χρέος και εσύ δε σπλαχνίστηκες τον σύνδουλό σου, αχάριστε, καθώς εγώ σε ελέησα». Και έτσι τον παρέδωσε στους βασανιστές μέχρι να πληρώσει όλο του το χρέος. Οι κακοπάθειες είναι κίβδηλες εάν...

δεν συνοδεύονται από τη φιλανθρωπία, τη συμπάθεια και την προς τον πλησίον αγάπη. Φρικτό το παράδειγμα του Σαπρικίου, ο οποίος αφού υπέμεινε τόσες δοκιμασίες και βασανίστηκε, όμως επειδή ήταν στην ψυχή ασυμπαθής και ανάλγητος, όχι μόνο δεν ωφελήθηκε από τα βασανιστήρια, αλλά και αρνητής της ευσεβείας έγινε. Ο δε φιλόχριστος Νικηφόρος για τη φιλανθρωπία του αξιώθηκε να λάβει από το Θεό και το στέφανο του μαρτυρίου. Ας λάβουμε, λοιπόν, υπόδειγμα όλοι όσοι είμαστε μνησίκακοι, όλοι όσοι θυμούμαστε το πταίσμα του πλησίον και δεν θέλουμε να συγχωρήσουμε εκείνον που μας έφταιξε, ο οποίος μάλιστα μας ευεργέτησε, διότι οι θλίψεις τις οποίες πιθανόν μας προκάλεσε καθαρίζουν την ψυχή μας από όλα τα αμαρτήματα

γι' αυτό εξάλλου συγχωρεί, επιτρέπει και ο Πάνσοφος και Πανάγαθος Ιατρός να τις υποφέρουμε και έτσι να θεραπευόμαστε.