Saint Nestor’s Courage and the Power of Prayer

Today, October 27, our Church commemorates the Holy Martyr Nestor; the Holy Martyrs Capitolina and Erotheis; Saint Cyriacus, Patriarch of Constantinople; and Saint Procla, the wife of Pilate. There is also an account of how the Iberians came to know God.

The martyr Nestor came from the great city of Thessaloniki. He lived in the days of the impious emperors Diocletian and Maximian, and was a friend and disciple of Saint Demetrius. Blessed Nestor was still very young, just entering adolescence. While Saint Demetrius was in prison, games were to be held in Thessaloniki’s spacious stadium. Careful preparations were made to give them all possible splendor, since Caesar Maximian himself would attend. The appointed day arrived, and the stadium filled with people. The city’s leading citizens and the finest soldiers were there, and Maximian took his imperial seat.

Among the competitors, the barbarian Lyaeus, Maximian’s pride and joy, surpassed everyone in size and strength. Until then, no one had managed to hold out against him, even briefly. He was beyond competition. When other fighters saw him in the stadium, they withdrew. On that day of grand games, Lyaeus stepped into the arena. Who would face him? The herald called out again and again, but no one answered. Then those around Caesar thought of turning Lyaeus’s seemingly irresistible strength against the Christians. Caesar agreed and ordered the herald to ask which Christian had the courage

to trust in his God and face Lyaeus, who stood under the protection of the gods. Nestor was stirred by the pagans’ challenge. With all his heart, he longed to fight Lyaeus and put pagan worship to shame. He had taken courage from seeing Saint Demetrius’s miracles, and believed that, armed with the prayers of his holy teacher, he would surely defeat Lyaeus. He hurried out of the stadium and went to find Demetrius in prison, to receive his blessing and prayers. Demetrius welcomed him, prayed fervently for him, encouraged him, made the sign of the Cross over him, and said, ‘You will defeat Lyaeus,

and you will suffer martyrdom for Christ.’ Meanwhile, other contests had taken place. When the herald again called for someone to face Lyaeus, the young Christian, armed with the prayer of the Great Martyr, fearlessly declared that he would fight him. Nestor’s answer astonished everyone. How could a young man no one had heard of in sporting circles face an undefeated champion? At the sight of him, Lyaeus showed his contempt. ‘I fight athletes,’ he said, ‘not weak boys.’ But Nestor’s words compelled him to accept the challenge. They stood facing each other, swords in hand.

Lyaeus stood proud and defiant; Nestor stood fearless, graceful, and bold. All the while, Demetrius prayed in prison for his beloved disciple. The Christians in the stadium also prayed fervently for the Lord to give Nestor victory. Nestor himself prayed that the miracle of young David’s victory over the proud, self-assured giant Goliath would be repeated. When the opponents moved toward each other, the vast crowd of pagans, including the emperor, expected to see the daring Christian fall bleeding. But suddenly a cry of horror and astonishment rang through the stadium. Swiftly, Nestor cried out, ‘God of Demetrius, help me!’

He skillfully turned aside the pagan champion’s first blow, then struck Lyaeus a mortal wound. Lyaeus had no chance to triumph, or even to continue the fight. He lunged like a tiger, but in vain. His arm went still; he turned and fell to the ground, a heavy, lifeless body. The pagans did not cheer Nestor. They rose against him, and countless voices demanded his death on the spot. Caesar hesitated to commit so shameful an act. He did not want to stain himself by ordering such an unspeakable murder, but the crowd shouted almost threateningly. The emperor, now a slave to the mob, consented

to the young Christian’s beheading. The Saint bowed his head and, at the stroke of the sword, gave up his spirit into the hands of Christ, the Giver of Life.

The Holy Martyrs Capitolina and Erotheis lived during Diocletian’s reign. Capitolina was noble and wealthy, while Erotheis was her slave. When a fierce persecution of Christians was proclaimed, Capitolina resolved to face martyrdom. She sold her possessions, gave the proceeds to the poor, freed her slaves, and prepared for the great struggle and its great glory. Summoned before Zilikinthios, the ruler of Cappadocia, she confessed her faith in Christ. The ruler insulted her and ordered her to be flogged. Erotheis was present, and when she saw how her kind and noble mistress was being treated,

she was outraged and sternly rebuked the governor. Zilikinthios flew into a rage, and soon the executioners’ blows struck off the heads of both courageous Christian women.

Procla was the wife of Pilate, who sat on the judgment seat questioning the Lord Jesus. Convinced that the Pharisees and scribes sought His death out of envy and hatred, rather than because He was guilty, Pilate tried to save Him. While he was asking the people whether they wanted Barabbas or Jesus released for the Passover feast, a servant urgently brought him a message from his wife. Procla wrote: ‘Have nothing to do with that righteous man, for I have suffered much today in a dream because of Him.’ The Spirit of God revealed to this good woman how much those who shared responsibility for the righteous One’s death would suffer. But Pilate, unworthy of his office,

feared Caesar because he feared being called to account for his crimes. Knowing Jesus was innocent, he handed Him over and stained his hands with His blood. Washing his hands could not erase his wrongdoing. His wife Procla, however, did her duty. She warned her husband, the governor, and urged him not to confirm the sentence against Jesus. For this she received mercy. After Pilate’s miserable death, she embraced the Christian faith, lived devoutly, and gave up her spirit in peace.

In yesterday’s Synaxarion, we saw Saint Nestor turn to Saint Demetrius for his blessing and prayers before the great, decisive event of his life: the fight against the fearsome Lyaeus. Saint Nestor humbly recognizes his weakness and knows he needs strength from God, strength through God’s grace. That grace comes chiefly through prayer. When someone sees himself humbly, he does not expect too much from his own strength. He sees others as righteous, virtuous friends of God, and trusts that their prayers can prevail with Him. So he turns to the power of their prayers.

He keeps in mind the words, ‘The fervent prayer of a righteous person has great power.’ This is truer still when the one whose prayers we seek is our spiritual father, who has taken responsibility for guiding us and helping us on the path to salvation. And truer still when that person is a Saint, a true friend of God. For God ‘listens to anyone who worships Him and does His will.’ The Saint truly loves God and is His friend. He can therefore speak freely before God, who ‘fulfills the desire of those who fear Him, and hears their prayer.’

For Nestor, Saint Demetrius was both: a Saint and his teacher, his spiritual guide and elder. If the prayer of an ordinary elder, to whom we turn in faith, can even work miracles, how much more can the prayer of a holy elder? Nestor was right to turn to him. May God grant that we too may find, if we do not already have one, a holy spiritual father to support and guide us through life. May we obey him and always have his prayers.

Σήμερα, 27 του μηνός Οκτωβρίου, και η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μάρτυρος Νέστορος, των Αγίων Μαρτύρων Καπιτωλίνης και Ερωτηίδος, του Αγίου Κυριακού Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, της Αγίας Πρόκλας, συζύγου του Πιλάτου. Γίνεται δε και διήγηση περί του πώς ήλθαν σε Θεογνωσία οι Ίβηρες.

Ο μάρτυς Νέστορ ήταν από τη μεγαλούπολη της Θεσσαλονίκης, ζούσε δε κατά τις μέρες των δυσσεβών βασιλέων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, γνώριμος και μαθητής του Αγίου Δημητρίου. Ήταν δε τότε ο μακάριος αυτός Νέστορ πολύ νέος, στην αρχή της εφηβικής του ηλικίας. Κατά τις μέρες κατά τις οποίες βρισκόταν στη φυλακή ο Άγιος Δημήτριος, ήταν να γίνουν αγώνες στο ευρύχωρο στάδιο της Θεσσαλονίκης. Έγιναν με επιμέλεια προπαρασκευές για να τελεστούν κατά το δυνατόν πανηγυρικότεροι, αφού έμελλε να τους τιμήσει με την παρουσία του ο Καίσαρ Μαξιμιανός. Η ορισμένη μέρα έφτασε και το στάδιο γέμισε κόσμο. Ήταν παρόντες οι πρόκριτοι της πόλεως, το άνθος του στρατού, και ο Μαξιμιανός πήρε τη βασιλική του θέση.

Των άλλων αθλητών, ο βάρβαρος Λυαίος, το καύχημα του Μαξιμιανού, υπερέβαλε κατά το μέγεθος του σώματος και κατά την ανδρεία. Μέχρι την ώρα εκείνη, κανένας δεν είχε μπορέσει να αντιπαλέσει, έστω και για λίγο, μαζί του. Ήταν πλέον εκτός συναγωνισμού. Οι αγωνιστές οι οποίοι τον έβλεπαν στο στάδιο αποσύρονταν. Κατά την ημέρα εκείνη των επισημότατων αγώνων, ο Λυαίος επιδείχθηκε στον στίβο. Ποιος θα τον ανταγωνιζόταν; Ο κήρυκας φώναξε επανειλημμένα, αλλά καμιά απόκριση. Τότε οι περί τον Καίσαρα σκέφτηκαν να εκμεταλλευτούν την απροσμάχητη δύναμη του Λυαίου κατά των Χριστιανών. Ο Καίσαρ, συμμεριζόμενος τη γνώμη τους, διέταξε τον κήρυκα να φωνάξει ποιος από τους Χριστιανούς είχε το θάρρος

πιστεύοντας στον Θεό του να ανταγωνιστεί προς τον Λυαίο, που ήταν υπό την προστασία των θεών. Ο Νέστορ εξεγέρθηκε για την πρόκληση εκείνη των ειδωλολατρών και πόθησε με όλη του την ψυχή να αγωνιστεί εναντίον του Λυαίου για να καταισχυνθεί η ειδωλολατρία. Βλέποντας τα θαύματα του Αγίου Δημητρίου, είχε πάρει θάρρος, είχε δε το λογισμό ότι αν θα θωρακιζόταν με τις ευχές του Αγίου Διδασκάλου του και έτσι πολεμούσε τον Λυαίο, σίγουρα θα τον νικούσε. Βγήκε με γρηγοράδα από το στάδιο και πήγαινε για να βρει τον Δημήτριο στη φυλακή, για να πάρει την ευλογία και ευχή του. Ο Δημήτριος τον δέχθηκε, προσευχήθηκε για αυτόν θερμότατα, τον ενθάρρυνε, τον σφράγισε και του είπε: «Και τον Λυαίο θα νικήσεις,

για τον Χριστό θα μαρτυρήσεις». Εν τω μεταξύ είχαν γίνει άλλοι μεταξύ άλλων αγώνες. Ξαφνικά, ο χριστιανός νέος, στη νέα εκφώνηση και πρόκληση του κήρυκα για τον Λυαίο, άφοβα, οπλισμένος με την ευχή του Μεγαλομάρτυρος, δήλωσε ότι αυτός δέχεται να αγωνιστεί εναντίον του. Η δήλωση του Νέστορος προκάλεσε κατάπληξη. Ο νεαρός εκείνος, ο οποίος ποτέ δεν ακούστηκε μεταξύ των αθλητικών κύκλων, πώς θα ανταγωνιζόταν αθλητή ανίκητο; Ο Λυαίος μόλις τον είδε φανέρωσε την καταφρόνησή του. «Εγώ», έλεγε, «παλεύω με τον αθλητή, όχι με τον ασθενή νεανία». Αλλά ο Νέστορ τον εξανάγκασε με τα λόγια του να τον αντιμετωπίσει. Και στάθηκαν ο ένας απέναντι στον άλλο κρατώντας τα ξίφη.

Λυαίος αγέρωχος. Με αφοβία, χάρη και τόλμη ο Νέστορ. Εν τω μεταξύ ο Δημήτριος προσευχόταν στη φυλακή για τον αγαπητό του μαθητή. Παρόμοια και οι παριστάμενοι στο στάδιο Χριστιανοί προσεύχονταν θερμά για να δώσει ο Κύριος τη νίκη στον Νέστορα. Ο ίδιος δεόταν στον Θεό να επαναληφθεί το θαύμα της νίκης του νεαρού Δαβίδ κατέναντι της υπερηφάνειας και αυτοπεποιθήσεως του γίγαντα Γολιάθ. Όταν οι αντίπαλοι κινήθηκαν, όλο το απέραντο πλήθος των εκεί ειδωλολατρών, μη εξαιρουμένου και αυτού του αυτοκράτορα, περίμεναν να δουν την πτώση και τα αίματα του τολμηρού Χριστιανού. Αλλά ξαφνικά, κραυγή φρίκης και κατάπληξης έσχισε ολόκληρο το στάδιο. Γρήγορος ο Νέστορ, αφού αναφώνησε «Ο Θεός του Δημητρίου, βοήθει μοι»,

αφού απότρεψε επιδέξια το πρώτο χτύπημα το οποίο θέλησε να του καταφέρει ο ειδωλολάτρης αθλητής, έπληξε θανάσιμα τον Λυαίο και δεν τον άφησε όχι να θριαμβεύσει αλλά ούτε να συνεχίσει τον αγώνα. Μάταια τινάχτηκε ως τίγρις. Το χέρι του έμεινε ακίνητο, στράφηκε και έπεσε κατά γης, πτώμα άδοξο και βαρύ. Οι ειδωλολάτρες όχι μόνο δεν επευφήμησαν τον Νέστορα, αλλά και εξεγέρθηκαν εναντίον του. Μύριες φωνές ζήτησαν τον επιτόπου θάνατό του. Ο Καίσαρ δίστασε να προβεί σε τέτοια επαίσχυντη πράξη. Δεν ήθελε να κηλιδώσει τον εαυτό του διατάσσοντας τέτοιο ακατανόμαστο φόνο, αλλά τα πλήθη κραύγαζαν σχεδόν απειλητικά. Ο αυτοκράτορας τότε, δούλος του όχλου, συνένεσε

να αποκοπεί του νέου Χριστιανού η κεφαλή. Ο Άγιος έσκυψε και με το πλήγμα του ξίφους παρέδωσε την πνοή του στα χέρια του Ζωοδότου Χριστού.

Οι Άγιες Μάρτυρες Καπιτωλίνα και Ερωτηίς ήταν κατά τους χρόνους της βασιλείας του Διοκλητιανού. Και η μεν Καπιτωλίνα ήταν ευγενής και πλούσια, η δε Ερωτηίς ήταν δούλη της. Όταν κηρύχθηκε άγριος διωγμός κατά των Χριστιανών, η Καπιτωλίνα αποφάσισε να βαδίσει προς το μαρτύριο. Πούλησε τα υπάρχοντά της, τα μοίρασε στους φτωχούς, ελευθέρωσε τους δούλους της και προετοιμάστηκε για το μεγάλο αγώνα και τη μεγάλη δόξα. Προσκλήθηκε και παρουσιάστηκε ενώπιον του άρχοντα της Καππαδοκίας Ζηλικινθίου, όπου ομολόγησε την πίστη της στον Χριστό. Ο άρχοντας την έβρισε και διέταξε να τη μαστιγώσουν. Η παρευρισκόμενη Ερωτηίς, βλέποντας τη συμπεριφορά αυτή προς την αγαθή και ευγενέστατη κυρία της,

αγανάκτησε και έλεγξε αυστηρά τον έπαρχο. Ο Ζηλικίνθιος καταλήφθηκε από μανία και μετά από λίγο οι κεφαλές των γενναίων χριστιανών γυναικών έπεφταν από τα χτυπήματα των δημίων.

Η Πρόκλα ήταν σύζυγος του Πιλάτου, ο οποίος καθισμένος στο βήμα ανέκρινε τον Κύριο Ιησού. Πεπεισμένος ότι ζητούνταν η εις θάνατο καταδίκη του όχι λόγω ενοχής αλλά ένεκα φθόνου και μίσους των Φαρισαίων και Γραμματέων, προσπαθούσε να τον σώσει. Ενώ δε ρωτούσε το λαό εάν για τη γιορτή του Πάσχα προτιμούσε την απόλυση του Βαραββά ή του Ιησού, κάποιος υπηρέτης του έφερε επειγόντως γράμμα της συζύγου του. Η Πρόκλα του έγραφε: «Μηδέν σοι και τω δικαίω εκείνω, πολλά γαρ έπαθον σήμερον κατ' όναρ δι' αυτόν». Στην αγαθή γυναίκα αποκαλύφθηκε από το Πνεύμα του Θεού πόσο θα πάθαιναν όσοι θα γίνονταν συνυπεύθυνοι στη θυσία του δικαίου. Και ο μεν Πιλάτος, ανάξιος του αξιώματός του,

φοβούμενος τον Καίσαρα, διότι φοβούνταν την ενοχή των εγκλημάτων του, παρέδωσε εν γνώσει του τον Αθώο και λέρωσε τα χέρια του με το αίμα εκείνου, χωρίς με το νίψιμο των χεριών του να επιτύχει την εξάλειψη του ανομήματός του. Αλλά η σύζυγός του Πρόκλα επιτέλεσε το καθήκον της. Επίσης, υπέμνησε και επέστησε την προσοχή του ηγεμόνα συζύγου της για να μην κυρώσει την καταδίκη του Ιησού. Γι' αυτό και ελεήθηκε. Μετά τον οικτρό θάνατο του Πιλάτου, αυτή προσήλθε στη χριστιανική πίστη και αφού έζησε με ευσέβεια παρέδωσε το πνεύμα της εν ειρήνη.

Και στο χθεσινό Συναξάρι, είδαμε τον Άγιο Νέστορα πριν από το μεγάλο, το σημαντικότατο γεγονός της ζωής του, τον αγώνα εναντίον του φοβερού Λυαίου, να καταφεύγει στον Άγιο Δημήτριο και να ζητά την ευλογία και την ευχή του. Ο Άγιος Νέστορ έχει ταπεινή γνώση της αδυναμίας του και θεωρεί απαραίτητη την ενίσχυση από τον Θεό, την ενίσχυση με τη χάρη του Θεού. Η χάρη αυτή έρχεται κυρίως με την προσευχή. Όταν όμως κανείς έχει ταπεινή γνώση του εαυτού του, δεν περιμένει και πολλά πράγματα από τον εαυτό του. Γι' αυτό και επειδή θεωρεί τους άλλους δικαίους, δηλαδή ενάρετους και φίλους του Θεού, και την προσευχή τους ικανή να πείσει τον Θεό, καταφεύγει στη δύναμη των προσευχών τους.

Έχοντας υπόψη το «πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη». Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν αυτός του οποίου τις προσευχές ζητάμε είναι ο πνευματικός μας Πατέρας, αυτός που έχει αναλάβει την πνευματική μας καθοδήγηση και γενικότερα την υπόθεση της σωτηρίας μας. Ακόμη δε περισσότερο όταν πρόκειται περί Αγίου, πραγματικά φίλου του Θεού, καθώσον ο Θεός «εάν τις θεοσεβής ή και το θέλημα αυτού ποιεί, τούτου ακούει». Ο Άγιος αγαπά πραγματικά τον Θεό, είναι φίλος του Θεού, γι' αυτό και έχει παρρησία ενώπιον του Θεού, ο οποίος «θέλημα των φοβουμένων αυτόν ποιήσει και της δεήσεως αυτών επακούσεται».

Στον Νέστορα ο Άγιος Δημήτριος συνδύαζε και τα δυο. Και Άγιος ήταν, και ο διδάσκαλός του, ο πνευματικός του καθοδηγητής, ο γέροντάς του. Κι αν η ευχή ενός απλού γέροντος, στον οποίο θα καταφύγουμε με πίστη, μπορεί και θαύματα να κάνει, πόσο περισσότερο η ευχή ενός Αγίου Γέροντος; Δικαίως λοιπόν κατέφυγε σ' αυτόν. Ο Θεός να δώσει και εμείς να αποκτήσουμε, εάν δεν έχουμε ήδη, Άγιο Γέροντα, στήριγμα και οδηγό στη ζωή μας, να τον υπακούμε και πάντοτε να έχουμε την ευχή του.