Saint Meletius and Saint Mary Marinos on February 12

On February 12, our Church commemorates Saint Meletius, Archbishop of Antioch the Great; Saint Mary, who took the name Marinos; Saint Anthony, Archbishop of Constantinople; the holy martyrs Plotinus and Saturninus; and the holy New Martyr Christos the Gardener.

Meletius was born in Melitene in Lesser Armenia around the year 310. He was known for his learning and devotion to God. At the age of forty-seven, he was ordained bishop of Sebaste. Three years later, he was chosen as Archbishop of Antioch. This was the city where those who believed in Christ were first called Christians. Because of its fame and magnificent buildings, it was known as Antioch the Great. Saint Gregory of Nyssa calls Meletius a new Apostle, counted among the Apostles. Elsewhere, he describes him as a harmony of virtues, a man zealous for the faith, and a pillar of the Church,

an adornment to its altars, and much more. Sadly, when Meletius took his new seat, the Christians of Antioch were divided into three groups. There were the faithful Orthodox, who became his devoted flock. Then there were the Arians and Semi-Arians. And there were the Eustathians, devoted followers of the former Archbishop Eustathius, who refused to recognize his successors as lawful bishops.

At first, none of these groups showed hostility toward Meletius. The Arians hoped he would favor them. But the saint faithfully upheld and defended the decisions of the First Ecumenical Council at Nicaea.

The faithful asked him to give them a brief teaching on the Holy Trinity. First, the saint held up three fingers before the crowd. Then he folded down two, leaving one raised, and said, “We understand three, yet speak of them as one.” With the three fingers he showed the three persons, each of one essence with the others; with the one finger, the one essence of God. This angered the Arians, who accused him of heresy. At the same time, a synod of Arian clergy declared that he had lost his seat. The emperor Constantius, who favored Arianism, upheld their decision. So, barely a month after taking his seat as Archbishop of Antioch,

Meletius was exiled to Armenia. In one of his homilies, Saint John Chrysostom praises the effect Meletius had on the Orthodox in so short a time. He tells his listeners that, in fewer than thirty full days, Meletius had grounded them so firmly in the faith and kindled such zeal in them that, even when countless storms came afterward, their shepherd’s teaching remained unshaken. John Chrysostom also tells of something that happened as Meletius was leaving Antioch. The city’s governor was taking the bishop by carriage out of the city and into exile.

Crowds of Orthodox faithful heard what was happening and ran to receive their shepherd’s blessing. But when they saw the governor, their anger at their bishop’s unjust exile rose so high that they showered the emperor’s representative with stones, aiming especially at his head. Then Meletius made a gesture worthy of the goodness of a Christian bishop. When his words and gestures could not calm the crowd, he stood up and protected the man who was driving him into exile, covering the governor’s head with his own garments. At this sight, the people admired Meletius even more. They also respected his wishes and, with aching hearts,

let the carriage pass. Saint John Chrysostom says, very movingly, that when Meletius departed for Armenia, he took with him the hearts and minds of his whole flock. Euzoius, who favored Arianism, was chosen to replace the exiled Meletius. But Meletius’s Orthodox flock would not enter into Church communion with his heretical replacement. Faithful to their true shepherd, they waited for his return. Julian the Apostate succeeded the emperor Constantius. Early in his reign, probably for political reasons, he recalled all the bishops whom his predecessors had exiled.

And so Saint Meletius returned to Antioch. Saint John Chrysostom gives a vivid account of his joyous entry into the city. Saint Meletius took part in the Second Ecumenical Council, held in Constantinople in 381, and presided over it. He died while the Council was still in session. His funeral was attended by the whole city and by the entire Council. At the Council’s request, Gregory the Theologian, Archbishop of Constantinople, delivered the funeral address. The people of Antioch received the sad news with deep sorrow. Their mourning was especially plain when the remains of their beloved bishop were brought back to rest in the place

where he had labored so hard and endured so much bitterness.

Mary set aside her women’s clothing, dressed as a man, and took the name Marinos. She entered a monastery with her father and lived as a monk, serving alongside the younger monks. No one realized she was a woman. Once, while staying at an inn with other monks, she was accused of having seduced the innkeeper’s daughter. The blessed Mary willingly bore the weight of this slander and said that she had committed the sin, though she had done no such thing. She was expelled from the monastery and spent three difficult years caring for a child who was not hers.

In time, she was received back into the monastery, bringing with her the child people believed she had fathered. When she died, those preparing her for burial discovered that she was a woman. The truth about her life and her virtues then came to light. The innkeeper’s daughter, who had slandered the saint, was overcome by an evil demon and confessed that a soldier had been the child’s father. From then on, the abbot and the monks, who had once called Mary wretched, called her blessed and granted her many honors.

Few things are harder to bear than slander: a false or groundless accusation. We can understand a guilty person being accused and condemned. But what of an innocent person who is accused and condemned? Ecclesiastes says, “Behold the tears of those who are slandered, and they have no one to comfort them.” They weep inconsolably, says Saint John Chrysostom, because slander is a terrible thing. “It is terrible, though it should not be,” he adds. “For if the judge—your conscience, or God Himself—does not condemn you, why do you mourn?” And Saint Basil the Great says that

no one is so unfeeling that their soul does not suffer and bend under the weight of being talked about by people who lie so easily. But let us return to Saint Mary. We saw the woman who slandered her come under the power of a demon and confess the truth, exposing her own lie. When the truth about the saint came to light, she was vindicated in the eyes of those who had condemned her. Having borne the weight of slander and all that followed from it, she was counted worthy of the crown of holiness. We believe she willingly and gladly took up this cross of slander for her spiritual benefit. So the saint is an example for us today. She shows us how to face slander. More broadly, by humbly giving up her right to defend herself, she urges us to learn to give up our own rights for the sake of others and for our spiritual growth.

12 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μελετίου Αρχιεπισκόπου Αντιοχίας της Μεγάλης, της Οσίας Μαρίας, η οποία μετονομάστηκε Μαρίνος, του Αγίου Αντωνίου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, των Αγίων Μαρτύρων Πλοτίνου και Σατορνίνου και του Αγίου Νεομάρτυρος Χρήστου του Κηπουρού.

Ο Μελέτιος γεννήθηκε στη Μελιτινή της Μικρής Αρμενίας περί το 310 μετά Χριστόν. Διακρινόταν για τη μόρφωση και την ευσέβειά του. Σε ηλικία 47 ετών χειροτονήθηκε Επίσκοπος Σεβαστίας. Μετά τρία έτη εκλέγηκε Αρχιεπίσκοπος Αντιοχίας. Η πόλη αυτή, όπου το πρώτον οι πιστεύοντες στο Χριστό ονομάστηκαν χριστιανοί, για τη φήμη και τα υπέροχα κτίσματά της, ονομαζόταν Αντιόχεια η Μεγάλη. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ονομάζει τον Ιερό Μελέτιο νέο Απόστολο συγκαταψηφισθέντα μετά των Αποστόλων και αλλού τον χαρακτηρίζει των αγαθών η αρμονία, ο της πίστεως ζήλος, ο της εκκλησίας στήλος,

θυσιαστηρίων κόσμος κλπ. Δυστυχώς, όταν εγκαταστάθηκε στη νέα του έδρα ο Μελέτιος, το χριστιανικό πλήρωμα ήταν χωρισμένο σε τρεις μερίδες. Ήταν η μερίδα των νομιμοφρόνων Ορθοδόξων που απετέλεσε το αφοσιωμένο πίμνιο του Μελετίου, ήταν μετά οι Αριανοί και οι Ημιαριανοί, ήταν και οι Ευσταθιανοί, αφοσιωμένοι οπαδοί του πρώην Αρχιεπισκόπου Ευσταθίου που δεν ήθελαν να αναγνωρίσουν τους διαδόχους του ως κανονικούς επισκόπους.

Στην αρχή καμιά μερίδα δεν έδειξε εχθρικές διαθέσεις κατά του Μελετίου. Οι Αριανοί έλπιζαν ότι θα ήταν ευνοϊκός προς αυτούς. Αλλά ο Άγιος ήταν πιστός διασώτης και συνήγορος των αποφάσεων της πρώτης εν Νικαία Οικουμενικής Συνόδου.

Οι πιστοί τον παρακάλεσαν να τους δώσει σύντομη διδασκαλία περί Αγίας Τριάδος. Ο Άγιος έδειξε πρώτα στο πλήθος τα τρία δάκτυλα του χεριού του. Μετά μάζεψε τα δύο από αυτά και άφησε μόνο το ένα και είπε: «Τρία τα νοούμενα, ως ενί διαλεγόμεθα». Με τα τρία δάκτυλα έδειχνε τα τρία ομοούσια πρόσωπα και με το ένα τη μία ουσία του Θεού. Με αυτό οι Αριανοί οργήστηκαν και τον διέβαλαν ως αιρετικό. Συγχρόνως, σύνοδος Αριανών κληρικών τον κήρυξε έκπτωτο του θρόνου. Την απόφαση αυτή επικύρωσε ο τότε αυτοκράτορας Κωνστάντιος, ο οποίος ήταν Αριανόφρων. Έτσι, μόλις ένα μήνα μετά την ανάρρησή του στο θρόνο της Αντιοχίας,

εξορίστηκε στην Αρμενία. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε ένα του λόγο εξαίρει τα αποτελέσματα της επί των Ορθοδόξων επιδράσεως του Μελετίου σε τόσο μικρό διάστημα. Απευθυνόμενος προς τους ακροατές του, τους λέγει ότι σε τριάντα μέρες και αυτές όχι πλήρεις, τους θεμελίωσε τόσο στην πίστη και τόσο ζήλο τους ενέβαλε, ώστε ενώ μετά από αυτά μύριοι πρόσβαλαν άνεμοι, η διδασκαλία εκείνη του ποιμενάρχου τους έμεινε άσειστη. Ακόμη ο Ιερός Χρυσόστομος διηγείται το εξής περιστατικό, το οποίο συνέβη κατά την απομάκρυνση του Μελετίου από την Αντιόχεια. Ο διοικητής της πόλεως οδηγούσε στην άμαξα τον Επίσκοπο για να τον φέρει έξω από την πόλη, στην εξορία.

Πλήθη των Ορθοδόξων πληροφορήθηκαν αυτό και έτρεξαν να πάρουν την ευλογία του Ποιμενάρχη τους. Στη θέα όμως του διοικητού, τόσο κορυφώθηκε η αγανάκτηση για την άδικη εξορία του Ιεράρχη τους, ώστε έριχναν βροχή τις πέτρες κατά του αντιπροσώπου του Αυτοκράτορα και ιδιαίτερα κατά της κεφαλής του. Και τότε ο Μελέτιος προέβη σε χειρονομία αντάξια της αγαθότητας Χριστιανού Επισκόπου. Επειδή δεν μπόρεσε με τα λόγια και τα σχήματα να εμποδίσει την παραφορά του λαού, σηκώθηκε και προστάτευσε τον διώκτη του, σκεπάζοντας την κεφαλή του με τα δικά του φορέματα. Μπρος στο θέαμα αυτό, ο θαυμασμός προς το πρόσωπο του Μελετίου έγινε μεγαλύτερος και συγχρόνως το πλήθος ευλαβήθηκε τη θέλησή του και με πόνο ψυχής

άφησε ελεύθερη τη διέλευση της άμαξας. Πολύ δε χαρακτηριστικά λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι ο Μελέτιος, απερχόμενος στην Αρμενία, έφερε εκεί μαζί του το νου και την καρδιά ολόκληρου του ποιμνίου του. Προς αντικατάσταση του κατά αυτόν τον τρόπο εξορισθέντος Μελετίου εκλέγηκε ο Αριανόφρων Ευζώιος. Αλλά η ορθόδοξη μερίδα του Μελετίου δεν ήλθε σε εκκλησιαστική κοινωνία με τον αιρετικό αντικαταστάτη του. Πιστή προς τον γνήσιο ποιμενάρχη της, περίμενε την επιστροφή του. Τον αυτοκράτορα Κωνστάντιο διαδέχθηκε ο Ιουλιανός ο Παραβάτης. Στην αρχή της βασιλείας του, μάλλον από πολιτικό υπολογισμό, ανακάλεσε από την εξορία όλους τους επισκόπους που εξορίστηκαν από τους προκατόχους του.

Έτσι ο Άγιος Μελέτιος επανήλθε στην Αντιόχεια. Ο Άγιος Χρυσόστομος περιγράφει εύγλωττα την πανηγυρική είσοδό του στην πόλη. Ο Άγιος Μελέτιος έλαβε μέρος και ήταν πρόεδρος στη Δευτέρα Οικουμενική Σύνοδο που έγινε στην Κωνσταντινούπολη το 381. Πέθανε δε ενώ ακόμη διαρκούσαν οι εργασίες της και η κηδεία του έγινε πάνδημη με συμμετοχή όλης της Συνόδου, με εντολή της οποίας τον επιτάφιο λόγο εκφώνησε ο Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος ο Θεολόγος. Οι Αντιοχείς έμαθαν τη θλιβερή είδηση με πολλή λύπη. Εκφραστικότατο ήταν το πένθος τους όταν δέχτηκαν το λείψανο του προσφιλούς τους Ιεράρχου, όταν μεταφέρθηκε για να αναπαυτεί στον τόπο εκείνο,

στον οποίο τόσους ιδρώτες έχυσε και πολλές πικρίες ποτίστηκε.

Η Μαρία, αφού άλλαξε τα γυναικεία φορέματα, φόρεσε ανδρικά και αντί Μαρία μετονομάσθηκε Μαρίνος. Μαζί με τον κατά σάρκα πατέρα της, εισήλθε σε μοναστήρι, έγινε μοναχός και υπηρετούσε με τους νεότερους μοναχούς, χωρίς να γίνει αντιληπτό καθόλου ότι ήταν γυναίκα. Μια φορά, μαζί με άλλους μοναχούς, κατέλυσε σε κάποιο ξενοδοχείο. Μετά, όμως, κατηγορήθηκε ότι διέφθειρε τη θυγατέρα του ξενοδόχου και η ευλογημένη δέχθηκε ευχαρίστως να σηκώσει το βάρος της συκοφαντίας αυτής και ομολόγησε ότι τάχα έκανε την αμαρτία εκείνη. Έτσι διώχθηκε από το μοναστήρι και επί τρία χρόνια ταλαιπωρήθηκε τρέφοντας το παιδί που δεν ήταν δικό της.

Κάποτε έγινε δεκτή στο μοναστήρι, είχε μαζί της και το δήθεν από πορνεία παιδί της. Όταν όμως τελεύτησε, κατά την ταφή της έγινε γνωστό ότι ήταν γυναίκα και έτσι φανερώθηκαν τα κατ' αυτήν και οι αρετές της. Η δε θυγατέρα του ξενοδόχου, η οποία συκοφάντησε την οσία, κυριεύτηκε από πονηρό δαιμόνιο και ομολόγησε ότι είχε διαφθαρεί από κάποιο στρατιώτη. Έτσι, ο Ηγούμενος και οι μοναχοί, οι οποίοι προηγουμένως αποκαλούσαν την οσία Αθλία, από τότε την ονόμαζαν Μακαρία και πολλών τιμών την αξίωσαν.

Από τα πιο δυσβάστακτα για τον άνθρωπο είναι η συκοφαντία, δηλαδή η ψεύτικη ή ανυπόστατη κατηγορία. Το να κατηγορείται ο ένοχος και να καταδικάζεται είναι κατανοητό και υποφερτό. Αυτό όμως, ο αθώος να γίνεται κατηγορούμενος και να καταδικάζεται, «και ιδού δάκρυα των συκοφαντουμένων και ουκ έστιν αυτοίς παρακαλών», λέγει ο Εκκλησιαστής. Απαρηγόρητα κλαίνε, λέγει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, διότι είναι φοβερό πράγμα η συκοφαντία. Είναι φοβερό, αν και δεν θα έπρεπε να είναι, επιλέγει. Διότι όταν ο δικαστής, η συνείδηση δηλαδή, ή και ο Θεός δεν καταδικάζει, για ποιο πράγμα θρηνείς; Και ο Μέγας Βασίλειος λέγει ότι

κανείς δεν είναι τόσο ανάλγητος ώστε να μην υποφέρει η ψυχή του και να μην λυγίσει όταν πέσει στα στόματα αυτών που με ευκολία ψευδολογούν. Αλλά συνεχίζει ο Άγιος Μαρίας. Είδαμε δηλαδή η μεν συκοφάντρια να δαιμονίζεται και να ομολογεί την αλήθεια, επομένως και τη συκοφαντία της, η δε οσία με την αποκάλυψη της αλήθειας, αποκαθίσταται στα μάτια αυτών που προηγουμένως την κατέκριναν, έχοντας δε σηκώσει το βάρος της συκοφαντίας και των συνεπειών της, να αξιώνεται του οσιακού στεφάνου. Και νομίζουμε ότι γι' αυτό το λόγο σήκωσε οικειοθελώς και ευχαρίστως το σταυρό της συκοφαντίας, για να έχει πνευματικό όφελος. Έτσι η οσία αποτελεί παράδειγμα και για μας σήμερα, υποδεικνύοντας πώς να αντιμετωπίζουμε τις συκοφαντίες, αλλά και γενικότερα προτρέποντας, όπως εκείνη ταπεινούμενη παραιτήθηκε από το δικαίωμα που είχε να υπερασπιστεί τον εαυτό της, έτσι και εμείς να μάθουμε να παραιτούμαστε από τα δικαιώματά μας χάριν των άλλων και χάριν της πνευματικής μας προκοπής.