Saint Lucian of Antioch: Scholarship, Martyrdom, and Discernment

Saint Lucian, a martyr of Christ, came from the Syrian city of Samosata. He lived at the end of the third century and the beginning of the fourth century after Christ. His parents were Christians of noble birth, and when he was old enough, they arranged for him to study the sacred writings.

When he was twelve, his parents died. Lucian gave his possessions to the poor, went to Edessa in Syria, and spent a long time with a virtuous teacher named Macarius. Macarius guided him in every virtue and baptized him. Lucian then wished to become a monk, and he grew to love self-restraint so deeply that

he would eat no cooked food or drink wine. Every day he struggled against the desires of the flesh through fasting, hardship, prayer, and tears. He ate only a little bread, never enough to satisfy his hunger, but just enough to stay alive. On feast days he ate once a day; at other times, once a week. He never laughed or engaged in idle talk, but looked somber and sorrowful, apparently mourning his sins. He loved studying Holy Scripture so much that his eagerness to read left him hardly any time to sleep. When bodily weakness made him rest for a little while, he first made as many prostrations as he could and shed fervent tears.

Then he slept a little and returned to prayer. His great struggles and abundant virtue made Saint Lucian well known, and he was ordained a priest in Antioch. People eager to learn came to him from everywhere, and he taught them. He was deeply learned, an excellent calligrapher, and a skilled shorthand writer. From what they paid him, he bought only his bread and gave the rest to the poor. If others did not share in the fruit of his labor, he would eat nothing himself. When this remarkable man saw that heretics had corrupted the sacred books, he used his keen mind to correct them with great care. Because he knew Hebrew well, he corrected the whole Old Testament.

He went to Nicomedia and left in its Church a sacred book whose pages each had three columns and which contained the whole Old Testament and New Testament. He reached such a height of spiritual life that, as he walked through the city, he was visible to those he wished to see him and invisible to others. At that time Maximian, who hated Christians, was emperor and fiercely sought to wipe out Christianity altogether. Hearing of Saint Lucian’s reputation, he sent men to arrest him and bring him in for punishment. The saint kept himself hidden so that he would not appear reckless and could continue to benefit his disciples. But a priest named Pancratius, who followed the heresy of Sabellius, envied him.

That wretched man betrayed him. The emperor’s agents seized Saint Lucian and took him to Nicomedia, where Maximian was then staying. There Maximian had killed Anthimus, the city’s bishop, Saint Peter of Alexandria, and many others, even children and infants. As they led Saint Lucian away in chains, they passed through Cappadocia. There he encountered some soldiers who had renounced Christ. He spoke to them with love and compassion, urging them to return to the faith and giving them courage to suffer martyrdom for Christ. ‘It is better to count this passing life as nothing for the love of Christ,’ he told them, ‘for He will give you eternal blessedness.’

‘Would you choose this short life, which you may lose in battle whether you wish to or not, and then go to everlasting Hell?’ With these and other words he brought them to metanoia, to repentance, and forty of them bravely went to martyrdom. Saint Lucian strengthened the fainthearted throughout the journey. In Nicomedia, too, he counseled many who had once been Christians but had sacrificed to idols under pressure from the pagans because they could not endure the terrible tortures. He helped them set things right and brought them back to the Church. He also sent letters to other places throughout his life, strengthening in the faith those who were losing courage.

It is said that he wrote three thousand letters and translated the Old Testament from Hebrew. When they brought Saint Lucian before Maximian, the emperor first flattered him and promised him countless rewards. The saint replied that the whole world was not worth the gift of true faith. Enraged, the tyrant threatened him with the harshest tortures, but Saint Lucian did not fear his threats. So Maximian ordered him imprisoned and tortured as much as possible. His limbs were to be twisted so that he would not die quickly, but would suffer terrible pain day after day. They twisted his feet in an instrument called the foot stocks and pressed sharp, pointed shards into his back.

They offered him only food defiled by idol sacrifices. He preferred a thousand deaths to defiling his soul and body with it. For fourteen days he endured pain, hunger, and other torments, while strengthening his fellow prisoners in the faith through his teaching, zeal, and example. As the feast of Theophany approached, many of his disciples came to the prison from Antioch and other places to receive his blessing and his final word of forgiveness. They were grieved that he could not celebrate the Divine Liturgy for the feast and give them Holy Communion. But the saint told them, ‘Do not be sad. I trust in God that

we shall celebrate Holy Theophany together.’ And with God’s help, they did. When the feast day came, his disciples longed for him to celebrate the Divine Liturgy one last time and to receive Holy Communion from his hands. But there was no holy altar there in the prison. The saint told them, ‘Do not be sad. Today my chest will serve as the altar, and I trust in God that I am no less worthy than lifeless stone. Gather around and support me, and I shall be both priest and altar.’ God arranged that the pagan guards were absent that day, for they thought he had died of hunger and hardship. So all his disciples stood around him.

They placed what was needed for the Divine Liturgy upon his chest. Looking toward heaven, the saint recited the prayers and everything else required to consecrate the Holy Gifts according to the order of the Church. When the Divine Liturgy was complete, he received Holy Communion first, then those who were present. He also sent the Holy Gifts to the disciples who were absent, as he himself says in his final letter. This was the saint’s last day. He celebrated the feast with his disciples as he had promised. After they had all received Holy Communion, the emperor sent servants to see whether the long fast had killed him. Seeing them arrive, the saint cried out three times with all the strength he had: ‘I am a Christian!’

With the last cry, this courageous athlete of Christ gave up his blessed soul. They then threw his body into the sea. The emperor had ordered a stone tied to his right hand so that he would sink and be denied burial. He remained beneath the water for fourteen days and nights, the same length of time he had spent in prison. On the fifteenth day, he was brought out in a wondrous way. His disciples had waited on the shore for several days, hoping the sea might return him. After ten days, they lost hope and left. But on the fifteenth day the saint appeared to a disciple named Glycerius and told him where to find him. Glycerius rose

and went to the place he had been shown, taking other faithful people with him. There they saw a dolphin approaching with the saint stretched out across its back. Despite the rough seas, his body did not sway or tilt to either side. As soon as the dolphin reached shore, it laid the body on the sand and died too. And what a strange wonder! After all those days, the sea had done him no harm. No fish had touched him. His body had not decayed or given off any foul smell, but remained whole and fragrant, apart from the right hand to which the stone had been tied. Later, when the stone came loose, the hand too came ashore unharmed.

That holy hand had labored long over the interpretation of Holy Scripture. God did not let the fish consume it, but kept it whole. The disciples reverently took their teacher’s sacred relics and buried them in a place of honor. Later, Saint Helena built a great church there in his honor. Miracles still take place in that church for those who call upon the saint with faith.

‘Whoever loves Me will keep My commandments,’ says the Lord. Doing God’s will is an act of love for Him. Among the greatest expressions of that love is martyrdom: the martyrdom of conscience, the ascesis of monastic life—that is, its ascetic discipline—and martyrdom in the usual sense, the shedding of one’s blood. The Holy Eucharist, too, is one of the greatest acts of love: ‘Your own of Your own we offer to You, on behalf of all and for all.’ We saw all three in the life of Saint Lucian. We saw the Divine Liturgy celebrated in a rare form, made necessary by his circumstances, though ordinarily it should not be celebrated that way,

because what is done rarely, out of necessity, does not become a rule for the Church. More generally, we should remember the need for discernment. We read or hear about particular things saints have done, or learn of advice given to someone in particular circumstances, and we try to do the same. But when treating bodily illness, care must be tailored to the person: general principles must be adapted to the condition of that person’s body and the circumstances they face. The same is true, perhaps even more so, in spiritual life. Something said to someone else

may not apply to us or to our circumstances. So let us study the Word of God and learn the lives of the saints, but act with discernment. Above all, let us ask for guidance. Let us consult a trustworthy spiritual guide, so that we too may walk without going astray along God’s path, the path of salvation.

Άγιος Μάρτυς του Χριστού Λουκιανός καταγόταν από την πόλη της Συρίας Σαμόσατα, έζησε δε κατά το τέλος του τρίτου και τις αρχές του τέταρτου μετά Χριστόν αιώνος. Οι γονείς του ήταν χριστιανοί και ευγενείς και στην κατάλληλη ηλικία τον έβαλαν να σπουδάσει τα Ιερά Γράμματα.

Έγινε δώδεκα ετών, οι γονείς του πέθαναν και ο Λουκιανός, αφού μοίρασε στους πτωχούς τα υπάρχοντά του, πήγε στην Έδεσσα της Συρίας και έμεινε επί πολύ κοντά σε κάποιο ενάρετο δάσκαλο, ονομαζόμενο Μακάριο, από τον οποίο οδηγήθηκε σε κάθε αρετή και βαπτίστηκε. Μετά θέλησε να γίνει μοναχός και τόσο αγάπησε την εγκράτεια

Δεν ήθελε να φάγει μαγειρευμένο φαγητό, ούτε να πιει κρασί. Αγωνιζόταν κάθε μέρα ενάντια στις σαρκικές επιθυμίες, με τη νηστεία και την κακοπάθεια, με προσευχές και δάκρυα. Έτρωγε μόνο λίγο ψωμί, αλλά ούτε τότε χόρτενε, και έτρωγε τόσο μόνο όσο να μην πεθάνει. Όταν ήταν μέρες χαρμόσυνες, έτρωγε μια φορά τη μέρα, τον υπόλοιπο δε καιρό μια φορά την εβδομάδα. Ποτέ δεν γελούσε ούτε αργολογούσε, αλλά ήταν σκυθρωπός και περίλυπος, προφανώς για τις αμαρτίες του. Τόσο δε αγαπούσε να μελετά την Αγία Γραφή, ώστε σχεδόν δεν κοιμόταν από την αγάπη που είχε στην ανάγνωση. Όταν δε πάλι ήθελε να αναπαυθεί λίγο για την ασθένεια του σώματος, πρώτα έκανε μετάνοιες όσες μπορούσε και έχυνε θερμά δάκρυα

Μετά κοιμόταν λίγο και πάλι προσευχόταν. Για τους μεγάλους του αγώνες και την πολλή του αρετή έγινε ο Άγιος ονομαστός. Γι' αυτό και τον χειροτόνησαν πρεσβύτερο στην Αντιόχεια. Εκεί έρχονταν σε αυτόν από παντού φιλομαθείς και τους δίδασκε, καθώς ήταν πολυμαθής και άριστος καλλιγράφος και ταχυγράφος. Από την πληρωμή δε που του έδιναν, αγόραζε μόνο το ψωμί του, τα υπόλοιπα δε χρήματα τα μοίραζε στους φτωχούς. Και αν δεν έτρωγαν και άλλοι από τον κόπο του, και αυτός δεν έτρωγε τίποτε. Αυτός ο αξιοθαύμαστος, βλέποντας στα Ιερά Βιβλία ότι ήταν νοθευμένα από αιρετικούς, τα καθάρισε με μεγάλη επιμέλεια, καθώς ήταν ευφυής. Επειδή δε γνώριζε καλά την εβραϊκή γλώσσα, διόρθωσε όλη την Παλαιά Διαθήκη.

Πήγε στη Νικομήδεια, στην εκκλησία της οποίας άφησε ιερό βιβλίο, του οποίου κάθε σελίδα είχε τρεις στήλες και περιείχε όλη την Παλαιά και τη Νέα Διαθήκη. Έφτασε δε σε τέτοια πνευματικά μέτρα, ώστε όταν κυκλοφορούσε στην πόλη ήταν ορατός σε όσους ήθελε, αόρατος δε στους άλλους. Κατά την εποχή εκείνη βασίλευε ο Μαξιμιανός, ο μισόχριστος, ο οποίος ήθελε με μανία να εξαλείψει το χριστιανισμό τελείως. Καθώς άκουσε τη φήμη του Αγίου, έστειλε να τον συλλάβουν και να του τον φέρουν για να τον τιμωρήσει. Ο δε Άγιος κρυβόταν για να μην φανεί ριψοκίνδυνος αλλά και για να εξακολουθεί να ωφελεί τους μαθητές του. Όμως κάποιος ιερέας που ήταν στην αίρεση του Σαβελλίου, ονόματι Πανκράτιος, τον φθονούσε

Τον παρέδωσε ο δυστυχής. Αφού τον έπιασαν οι απεσταλμένοι του βασιλέα, τον μετέφεραν στη Νικομήδεια, όπου τότε βρισκόταν ο Μαξιμιανός και είχε φονεύσει τον επίσκοπο της πόλης Άνθιμο, τον Άγιο Πέτρο Αλεξανδρίας και άλλους πολλούς, ακόμη δε και παιδιά και βρέφη. Καθώς μετέφεραν τον Άγιο Λουκιανό δεμένο, πέρασαν από την Καππαδοκία, Βρήκε κάποιους στρατιώτες, οι οποίοι είχαν αρνηθεί το Χριστό. Αυτούς τους δίδασκε με λόγια αγάπης και ευσπλαχνίας, παρακινώντας τους να επιστρέψουν στην πίστη, τους προθυμοποιούσε δε στο να μαρτυρήσουν για το Χριστό. «Καλύτερα είναι να καταφρονήσετε αυτή την πρόσκαιρη ζωή», τους έλεγε, «για την αγάπη του Χριστού, ο οποίος θα σας δώσει μακαριότητα αιώνια.

Να προτιμήσετε αυτή την ολιγοχρόνιο, την οποία και μη θέλοντας χάνετε στον πόλεμο και μετά πηγαίνετε και σε κόλαση ατελεύτητη». Με τέτοια και άλλα τους έφερε σε μετάνοια, σαράντα δε έτρεξαν με ανδρεία στο μαρτύριο. Όχι δε μόνο κατά την οδοιπορία στήριζε τους ολιγόψυχους ο Άγιος, αλλά και στη Νικομήδεια πολλούς που ήταν χριστιανοί προηγουμένως, αλλά βιαζόμενοι από τους ειδωλολάτρες και μη μπορώντας να υπομείνουν τα φοβερά βασανιστήρια, είχαν θυσιάσει στα είδωλα, τους νουθέτησε, τους διόρθωσε και τους ξανάφερε στην εκκλησία. Όχι δε μόνο εκείνους που έβλεπε διόρθωνε, αλλά και σε άλλα μέρη έστελνε επιστολές σε όλη του τη ζωή, με τις οποίες αυτοί που δειλίαζαν στερεώνονταν στην πίστη.

Λέγεται δε ότι έγραψε τρεις χιλιάδες επιστολές και μετέφρασε την Παλαιά Διαθήκη από το εβραϊκό. Όταν φέρανε τον Άγιο στο Μαξιμιανό, εκείνος στην αρχή τον κολάκευε και του υποσχόταν μύρια καλά. Αφού δε του αποκρίθηκε ο Άγιος ότι όλος ο κόσμος δεν είναι άξιος της ευσέβειας, θύμωσε ο τύρανος και τον απείλησε να τον υποβάλει στα σκληρότερα βασανιστήρια. Ο δε Άγιος δεν φοβόταν καθόλου τις απειλές του. Γι' αυτό δόθηκε η προσταγή να τον φυλακίσουν και να τον βασανίσουν όσο μπορούσαν, στρεβλώνοντας τα μέλη του ώστε να μην πεθάνει γρήγορα αλλά να πεθαίνει καθημερινά με φοβερούς πόνους. Έβαλαν λοιπόν και στρέβλωναν τα πόδια του στη λεγόμενη ποδοκάκη, στη ράχη του κάρφωναν κοφτερά και σουβλερά όστρακα.

Του έδιναν να φάγει μόνο μιασμένες τροφές από τις θυσίες. Εκείνος όμως προτιμούσε μύριους θανάτους, παρά να μιάνει με εκείνα την ψυχή και το σώμα του. Έτσι, ταλαιπωρούμενος από τους πόνους, την πείνα και τις άλλες κακώσεις, έμεινε δεκατέσσερις μέρες στηρίζοντας στην ευσέβεια τους άλλους φυλακισμένους με τη διδασκαλία, το ζήλο και το παράδειγμά του. Καθώς πλησίαζε η εορτή των Θεοφανίων, μαζεύτηκαν στη φυλακή πολλοί από τους μαθητές του Αγίου, από την Αντιόχεια και άλλους τόπους, για να τους ευχηθεί και να τους δώσει την τελευταία συγχώρηση. Πικραινόταν δε, διότι δεν ήταν δυνατόν να λειτουργήσει για την εορτή και να τους κοινωνήσει τα θεία μυστήρια. Ο δε Άγιος τους είπε: «Μη λυπάστε και ελπίζω στο Θεό να

συνεορτάσουμε τα Άγια Θεοφάνεια». Έτσι και έγινε με τη βοήθεια του Θεού. Όταν λοιπόν ήλθε η ημέρα της εορτής, είχαν πόθο οι μαθητές του να λειτουργήσει την τελευταία μυσταγωγία και να κοινωνήσουν από τα χέρια του. Αλλά δεν ήταν δυνατόν εκεί μέσα στη φυλακή να έχουν Αγία Τράπεζα. Όμως ο Άγιος τους είπε: «Μη λυπάστε, διότι το στήθος μου αυτό θα γίνει τράπεζα σήμερα και θαρρώ στον Θεό να μην είμαι ατιμότερος από τον άψυχο λίθο. Εσείς να γίνετε ναός, να με βαστάτε γύρω γύρω και εγώ θα γίνω θύτης και τράπεζα». Οικονόμησε δε ο Θεός και δεν ήταν εκεί τη μέρα εκείνοι οι ειδωλολάτρες, διότι νόμιζαν ότι ήταν πεθαμένος από την πείνα και τις κακουχίες. Στάθηκαν λοιπόν γύρω από τον Άγιο όλοι οι μαθητές του.

Πάνω στο στήθος του τα χρειαζούμενα της ιερουργίας και βλέποντας ο Άγιος στον ουρανό, διάβασε τις ευχές και όλα τα άλλα που καθαγιάζουν τα δώρα κατά την τάξη της Εκκλησίας. Αφού έκανε έτσι και τελείωσε την ιερουργία, πρώτα κοινώνησε αυτός, έπειτα οι παρευρισκόμενοι και έστειλε και σε εκείνους τους μαθητές που έλειπαν, καθώς ο ίδιος αναφέρει στην τελευταία του επιστολή. Αυτή λοιπόν ήταν η τελευταία ημέρα του Αγίου και συνεόρτασε με τους μαθητές του την εορτή καθώς τους έταξε. Αφού δε κοινώνησαν όλοι, τότε έστειλε ο βασιλέας υπηρέτες για να δουν αν πέθανε μετά τη μεγάλη ασιτία. Βλέποντας ο Άγιος τους απεσταλμένους φώναξε όσο μπορούσε τρεις φορές: «Χριστιανός είμαι».

Με την τελευταία φωνή άφησε τη μακάρια του ψυχή ο γενναίος του Χριστού αθλητής. Μετά τον έριξαν στη θάλασσα. Ο βασιλέας είχε προστάξει να δέσουν μια πέτρα στο δεξί του χέρι και να τον βυθίσουν στο πέλαγος για να μην αξιωθεί ταφής. Στο βυθό παρέμεινε δεκατέσσερα μερόνυχτα, όσα έκανε και στη φυλακή. Κατά δε τη δεκάτη πέμπτη μέρα βγήκε με τον εξής θαυμαστό τρόπο. Οι μαθητές του περίμεναν στο γιαλό μερικές μέρες μήπως τον βγάλει η θάλασσα. Όταν πέρασαν δέκα μέρες κόπηκαν οι ελπίδες τους και έφυγαν. Κατά δε τη δεκάτη πέμπτη μέρα φάνηκε ο Άγιος σε ένα μαθητή του ονόματι Γλυκέριος και του είπε να πάει στον τάδε τόπο να τον βρει. Σηκώθηκε,

παίρνοντας δε και άλλους πιστούς, πήγε στον τόπο που του υποδείχθηκε. Εκεί είδαν ένα δελφίνι να έρχεται και να έχει στη ράχη του απλωμένο τον Άγιο, χωρίς, παρά την τρικυμία, να ταλαντεύεται ή να κλίνει προς τη μια ή την άλλη πλευρά. Μόλις έφτασε στην ξηρά, απόθεσε στην άμμο το νεκρό και νεκρώθηκε και αυτό. Θαύμα δε παράδοξο! Ούτε η θάλασσα τον έβλαψε τόσες μέρες, ούτε κάποιο ψάρι τον άγγιξε, ούτε σάπησε, ούτε έβγαζε κάποια δυσοσμία, αλλά ήταν σώος με ευωδία, ολόκληρος εκτός από το δεξί χέρι στο οποίο είχε δεθεί η πέτρα και το οποίο μετά από καιρό και αφού λύθηκε η πέτρα βγήκε και αυτό χωρίς βλάβη.

Το άγιο εκείνο χέρι κοπίασε πολύ στην εξήγηση της Θείας Γραφής. Ο Θεός δεν άφησε να το φάνε τα ψάρια, αλλά το φύλαξε σώο. Αφού οι μαθητές πήραν με ευλάβεια το ιερό λείψανο του Διδασκάλου, το έθαψαν σε επίσημο τόπο, στον οποίο αργότερα η Αγία Ελένη έκτισε μεγάλο ναό, για να δοξάζεται εκεί ο Άγιος. Στον οποίο ναό γίνονται θαύματα μέχρι σήμερα σε όσους θα επικαλεστούν τον Άγιο με πίστη.

«Ο αγαπών με τας εντολάς μου τηρήσει», η ρήση. Το να κάνει κανείς το θέλημα του Θεού αποτελεί πράξη αγάπης προς το Θεό. Από τις πιο μεγάλες εκδηλώσεις της αγάπης αυτής προς το Θεό είναι το μαρτύριο. Το μαρτύριο της συνειδήσεως, η άσκηση στο μοναχισμό και το μαρτύριο με τη συνηθισμένη έννοια, το μαρτύριο του αίματος. Πράξη αγάπης από τις μεγαλύτερες αποτελεί και η Θεία Ευχαριστία. «Τα σα εκ των σων σοι προσφέρομεν κατά πάντα και διά πάντα». Και τα τρία αυτά τα είδαμε στη ζωή του Αγίου Λουκιανού. Μάλιστα τη Θεία Λειτουργία σε μια σπάνια μορφή της, η οποία έγινε από ανάγκη, κάτι το οποίο κανονικά δεν πρέπει να γίνεται

καθόσον το σπάνιο και από ανάγκη δεν αποτελεί κανόνα για την Εκκλησία. Γενικότερα, νομίζουμε ότι είναι καλό να επισημανθεί ότι χρειάζεται η διάκριση. Διαβάζουμε ή και ακούμε κάποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές Αγίων Ανθρώπων ή πληροφορούμαστε για διάφορες συμβουλές που δόθηκαν σε ορισμένες περιπτώσεις σε κάποιους άλλους και προσπαθούμε κι εμείς να κάνουμε τα ίδια πράγματα. Όμως, όπως στην περίπτωση της θεραπείας των σωματικών ασθενειών, χρειάζεται η εξατομίκευση, η προσαρμογή δηλαδή αυτών που γενικώς ισχύουν στην ιδιαίτερη κατάσταση του οργανισμού και στις ιδιαίτερες συνθήκες στις οποίες βρίσκεται, έτσι και ίσως ακόμη περισσότερο στα πνευματικά. Κάτι που ειπώθηκε για κάποιον άλλον

να μην ισχύει για μας ή να μην ισχύει για τη δική μας περίπτωση. Ας μελετούμε λοιπόν το Λόγο του Θεού, ας μαθαίνουμε τους βίους των Αγίων, αλλά ας ενεργούμε με διάκριση και προπαντός ας ρωτάμε. Ας συμβουλευόμαστε τον απλανή πνευματικό μας οδηγό για να πορευόμαστε και εμείς απλανώς το δρόμο του Θεού, το δρόμο της σωτηρίας.