Saint John Kaloktenes and His Service to Thebes

Saint John, Bishop of Thebes, whom we celebrate today, was born around the middle of the twelfth century in the proud city of Constantinople. At that time Thebes was flourishing in trade and industry, famous for its silk production. It had become the leading city of central Greece, and its Metropolitan bore the title “Exarch of All Boeotia.” But the Normans captured the city. They plundered its warehouses, homes, and churches—everything. They also took many men and women captive, especially skilled silk workers, and brought them to their base on the island of Sicily, where they taught their craft

and helped develop the silk industry. Around that time in Constantinople, the wealthy nobleman Constantine Kaloktenes made a vow to the Theotokos: if his prayers were answered and he had a son, he would dedicate him to the Church. He and his wife, Maria, were blessed with John. When he was old enough, they sent him to school, where he always excelled. He remained faithful to his parents’ vow. From childhood he showed his devotion and his great love for the Theotokos, often turning to her in prayer and singing hymns in her praise. Once, while he was devoutly chanting her Salutations alone,

he came to the words, “Rejoice, O Bride Unwedded,” and heard her say to him, “Rejoice also, protector of Thebes.” This filled John with joy, and from then on he prepared himself more fully for the high office he had been shown he would hold. Later, the Metropolitan of Thebes died. The city needed a man of great ability to keep its people from despair amid their suffering and to lead them in the way of God. The Church of Constantinople sent a Metropolitan, but he died on the journey. After that, blessed John was judged the most suitable man for the position.

At the time, he was living as a monk in a monastery in Constantinople. When the Saint heard of his election, he did not want to accept it. But he remembered that the Theotokos herself had called him the protector of Thebes, and he hastened to fulfill the charge given to him. He was ordained, and when the people of Thebes learned that he was coming,

they hurried to welcome him, together with their wives and children. After the Norman plundering, Jewish merchants seeking profit had moved to Thebes. They repaired the looted workshops at little cost and set about restoring silk production to its former prosperity. They hired Christian workers who, because of their hardship, had little choice but to work for them.

This left the workers even more impoverished, drew them away from the Church, and lulled them into spiritual indifference. When the Saint arrived in the city, he immediately began working for its renewal. He first went to the church of the Theotokos and found it small and bare. He ordered it rebuilt on a larger and more beautiful scale, paying most of the cost from his family inheritance. His fatherly care and teaching, together with his unceasing almsgiving—which earned him the name “the new merciful one”—led many of the Jewish residents to the faith of Christ and moved the others to treat their workers more kindly.

Through his wise and enlightened leadership, the once flourishing silk industry revived and trade grew. Those who had been poor no longer suffered as before, for he supported the neediest with his own money.

But the Saint did not stop there. He undertook many other works, which won him the love of the people of Thebes, and God made him holy. He diverted the waters of the Ismenos River onto the plain, irrigating the whole fertile countryside around Thebes. The fields yielded abundant crops, and the flowing water also powered many mills.

The new watercourse was named Agiannis after the Saint. A church in his name was later built where the river had been diverted. He also gathered water from other springs that had gone unused and brought it into the city. But the area had other needs as well. The Saint founded a home to care for many elderly people whose children had neglected them. He built shelters for the homeless poor and hospitals to care for the sick, especially during outbreaks of contagious disease. He also encouraged the cultivation of mulberry trees to advance silkworm farming. He oversaw all these works closely and diligently.

Above all, he visited the different institutions every day to encourage those being cared for there, as well as the people who served them. The Metropolitan of Thebes also founded a community for women ascetics. They were laywomen, not nuns, who gave everything they could to those who suffered and lived on very little food themselves. At the community’s school, they educated girls from every family in the ways of God, preparing them both for an ascetic life and for family life. Having done all this and more for the glory of God and of the Theotokos, who protected him, the Saint departed to the Lord whom he longed for. The radiance of his life

was crowned by his peaceful falling asleep in the Lord, surrounded by the people of Thebes who loved and mourned him. As was fitting, they honored Saint John Kaloktenes on the day he fell asleep, April 29, and continue to honor him today. They built a magnificent church in his memory in the center of the city and placed his holy relics there. The relics brought healing then, and still bring healing to those who approach them with reverence. A newer, beautiful church was later built on the site of the older one at the expense of the late Queen Olga.

In our Church, the One, Holy, and Catholic Church, there are many paths that lead to salvation. According to the gifts each person has received, the place and circumstances in which they find themselves, the times in which they live, and the needs before them, each may choose—or find themselves called to follow—one of these paths to the Kingdom of God. There, as the Lord says, “there are many dwelling places”: many places and degrees of glory. As Scripture says of heaven, “one star differs from another in glory.” Yet all these paths have this in common: they are different expressions

of love for God and for our neighbor. It may help to clarify two things here. First, there can be no salvation without God. Faith in God and love for Him are therefore essential. However much good someone does, it is lost if it has no relation to God; it bears fruit when done for Christ’s sake and as God wills. Second, anyone who loves God must also love His image: the human person. Love for God and love for other people go together.

What each person who truly loves will do depends on their particular circumstances, the needs they encounter, and ultimately what God asks of them. The essential thing is not to live for one’s own comfort, but to bring joy and glory to God.

Εορταζόμενος Άγιος Ιωάννης, Επίσκοπος Θηβών, γεννήθηκε περί τα μέσα του 12ου αιώνος στην περήφανη Κωνσταντινούπολη. Κατά την εποχή εκείνη, η πόλη των Θηβών ήταν σε μεγάλη εμπορική και βιομηχανική ακμή, ξακουστή για τη μεταξουργία της, αναδείχθηκε πρωτεύουσα της Στερεάς Ελλάδος, ο δε Μητροπολίτης της έφερε τον τίτλο «Έξαρχος πάσης Βοιωτίας». Συνέβη όμως να καταληφθεί από τους Νορμανδούς, οι οποίοι εμπορικές αποθήκες, σπίτια, ιερούς ναούς, τα πάντα λεηλάτησαν, αλλά και πολλούς άνδρες και γυναίκες αιχμαλώτισαν, και μάλιστα όσους ήταν καλοί μεταξουργοί, και τους μετέφεραν στη βάση τους, το νησί της Σικελίας, όπου δίδαξαν την τέχνη

ανέπτυξαν τη βιομηχανία της μεταξουργίας. Κατά την εποχή λοιπόν εκείνη στην Κωνσταντινούπολη, ο πλούσιος και ευγενής Κωνσταντίνος Καλοκτένης έταξε στη Θεοτόκο ότι, αν οι προσευχές του εκπληρώνονταν και αποκτούσε γιο, θα τον αφιέρωνε στην Εκκλησία. Έτσι αυτός και η σύζυγός του Μαρία απέκτησαν τον Ιωάννη, τον οποίο στην κατάλληλη ηλικία έστειλαν στο σχολείο, όπου πάντα πρώτευε. Στο τάξιμο των γονέων του έμεινε πιστός και από μικρός έδινε δείγματα της ευσέβειάς του και της πολλής του αγάπης προς τη Θεοτόκο, προς την οποία προσέτρεχε συχνά προσευχόμενος και ψάλλοντας εγκώμια. Κάποτε που έψαλλε μόνος και με ευλάβεια τους Χαιρετισμούς της

έλεγε το «Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε», άκουσε από αυτήν να του λέγει: «Χαίρεις και εσύ των Θηβών προστάτα». Το γεγονός αυτό γέμισε τον Ιωάννη χαρά και από τότε άρχισε να προετοιμάζεται περισσότερο για το υψηλό αξίωμα, το οποίο του φανερώθηκε ότι θα ανελάμβανε. Αργότερα ο Μητροπολίτης Θηβών απέθανε και έπρεπε στην έδρα εκείνη να ανέλθει άνδρας ικανότατος για να συγκρατήσει τους κατοίκους από την απελπισία λόγω της δυστυχίας που επήλθε και να τους οδηγήσει στον δρόμο του Θεού. Η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως έστειλε κάποιον Μητροπολίτη, ο οποίος όμως απέθανε καθοδόν. Μετά από αυτό, ως καταλληλότατος για την εν λόγω θέση κρίθηκε ο ευλογημένος αυτός Ιωάννης

ο οποίος μόναζε τότε σε μοναστήρι της Κωνσταντινουπόλεως. Όταν το πληροφορήθηκε ο Άγιος, δεν θέλησε να αποδεχθεί την εκλογή. Θυμήθηκε όμως ότι είχε κληθεί από την ίδια τη Θεοτόκο προστάτης των Θηβών και έτσι έσπευσε να εκπληρώσει την εντολή που του ανατέθηκε. Έγινε η χειροτονία του, οι δε Θηβαίοι, όταν πληροφορήθηκαν την έλευσή του,

έσπευσαν να τον υποδεχθούν συν γυναιξί και τέκνοις. Μετά τη διαρπαγή από τους Νορμανδούς, Εβραίοι κερδοσκόποι μετοίκησαν στις Θήβες και, αφού με λίγα χρήματα επισκεύασαν τα λεηλατημένα εργοστάσια, ανέλαβαν να επαναφέρουν τη μεταξουργία στην προηγούμενη ακμή της, παίρνοντας Χριστιανούς εργάτες, οι οποίοι λόγω της δυστυχίας τους αναγκάζονταν να δουλεύουν σε αυτούς.

Τους οδήγησε σε περισσότερη εξαθλίωση, αλλά και τους απομάκρυνε από την Εκκλησία και τους έφερε σε θρησκευτικό λήθαργο. Όταν λοιπόν ο Άγιος πήγε στην πόλη, αμέσως άρχισε να εργάζεται για την πρόοδό της. Πρώτα κατευθύνθηκε στον ναό της Θεοτόκου, τον οποίο βρήκε γυμνό και μικρό. Διέταξε την κατεδάφιση και ανέγερσή του σε ωραιότητα και μέγεθος μεγαλύτερο, τα περισσότερα δε χρήματα που χρειάστηκαν τα διέθεσε από την πατρική του περιουσία. Η πατρική του μέριμνα και διδασκαλία και η ασταμάτητή του ελεημοσύνη, που του προσέδωσε την επωνυμία του νέου ελεήμονος, έκανε πολλούς από τους Εβραίους να προσέλθουν στην πίστη του Χριστού, τους άλλους δε τους έκανε επιεικέστερους προς τους εργάτες.

Με την εν γένει χρηστή και φωτισμένη διοίκησή του αναζωογονήθηκε η βιομηχανία που παλιά άκμαζε, αναπτύχθηκε το εμπόριο και δεν δυστυχούσαν πλέον οι προηγουμένως πτωχοί, διότι τους πιο πτωχούς τους υποστήριζε ο ίδιος με δικά του χρήματα.

Δεν αρκέστηκε όμως σε αυτά ο Άγιος, αλλά έκανε και πολλά και ποικίλα άλλα έργα, με τα οποία αγαπήθηκε από τους Θηβαίους και αγιάστηκε από τον Θεό. Έστρεψε τα νερά του ποταμού Ισμηνού στην πεδιάδα, με αποτέλεσμα να ποτίζεται ολόκληρη η γόνιμη χώρα των Θηβαίων, να αποδίδουν πολλούς καρπούς, αλλά και να κινούνται πολλοί υδρόμυλοι.

Ο νέος ποταμός που σχηματίστηκε πήρε από τον Άγιο το όνομα Αγιάννης. Στο μέρος που έγινε η εκτροπή του ποταμού, χτίστηκε αργότερα ναός επ' ονόματι του Αγίου. Ακόμη μάζεψε τα νερά διαφόρων άλλων πηγών, που μέχρι τότε δεν αξιοποιούνταν, και τα μετέφερε στην πόλη. Αλλά ο τόπος είχε και άλλες ανάγκες. Ο Άγιος ίδρυσε γηροκομείο για την περίθαλψη πολλών γερόντων, τους οποίους τα παιδιά τους άφηναν ανεπιμέλητους. Έκτισε πτωχοκομεία για τους άστεγους πτωχούς και νοσοκομεία για την περίθαλψη αρρώστων, ιδίως σε περιόδους μολυσματικών ασθενειών. Ανέπτυξε επίσης την καλλιέργεια των μουριών για την πρόοδο της σηροτροφίας. Η εποπτεία του Αγίου πάνω στα έργα αυτά ήταν αυστηρή και επιμελής.

Προπαντός όμως, επισκεπτόταν καθημερινά τα διάφορα ιδρύματα για να ενισχύσει τους εκεί νοσηλευόμενους και τροφίμους αλλά και τους σε αυτά εργαζομένους. Ο Μητροπολίτης Θηβών προχώρησε και στην ίδρυση Παρθενώνος, στον οποίο έμεναν ασκήτριες που δεν ήταν μοναχές αλλά λαϊκές και οι οποίες έδιναν για τους πάσχοντες τα πάντα, αρκούμενες σε λιγοστή τροφή. Στο σχολείο του Παρθενώνος εκείνου εκπαίδευαν κατά Θεόν τα κορίτσια όλων των οικογενειών και τα προετοίμαζαν όχι μόνο για την ασκητική, αλλά και για την οικογενειακή ζωή. Τόσα και τέτοια αφού έκανε ο Άγιος προς δόξον Θεού και της Θεοτόκου, η οποία τον προστάτευε, απήλθε προς τον Κύριο, τον οποίον επόθησε. Το λαμπρό του βίου επίσης

επισφράγισε η ειρηνική εν Κυρίω κοίμησή του εν μέσω των αγαπώντων και θρηνούντων αυτόν Θηβαίων, οι οποίοι, καθώς έπρεπε, τίμησαν και τιμούν τον Άγιο Ιωάννη τον Καλοκτένη κατά την ημέρα της κοιμήσεώς του, την 29η Απριλίου. Ανήγειραν στη μνήμη του μεγαλοπρεπή ναό, ο οποίος βρισκόταν στο κέντρο της πόλεως και στον οποίο κατέθεσαν τα Άγια του Λείψανα, τα οποία ενεργούσαν και ενεργούν θεραπείες στους με ευλάβεια προσερχομένους. Πάνω δε στη θέση αυτού του αρχαιότερου χτίστηκε νεότερος περικαλλής ναός με δαπάνες της αείμνηστης Βασίλισσας Όλγας.

Στην Εκκλησία μας, την Μία Αγία και Καθολική Εκκλησία, υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οδηγούν στη σωτηρία. Καθένας, ανάλογα με τα χαρίσματα που του έχουν δοθεί ή τη θέση και το περιβάλλον στο οποίο κατ' ανάγκη βρίσκεται ή τις ιστορικές συνθήκες ή τις ανάγκες που έχουν διαμορφωθεί, μπορεί να διαλέξει ή κατ' ανάγκη να ακολουθήσει έναν από αυτούς τους δρόμους οι οποίοι οδηγούν στη Βασιλεία του Θεού και στην οποία πολλαί μοναί εισί, υπάρχουν δηλαδή πολλές θέσεις και διαβαθμίσεις, όπως και στον Ουρανό αστήρ αστέρος διαφέρει. Όλοι όμως αυτοί οι δρόμοι έχουν το κοινό χαρακτηριστικό ότι είναι δρόμοι, ότι αποτελούν ποικίλες εκφράσεις

αγάπης προς τον Θεόν και τον πλησίον. Εδώ ίσως είναι χρήσιμο να διευκρινιστούν τα εξής. Πρώτον, δεν μπορεί να υπάρξει σωτηρία χωρίς τον Θεό. Γι' αυτό το βασικό και απαραίτητο είναι η πίστη και η αγάπη προς τον Θεό. Ό,τι και όσο καλό κι αν κάνει κάποιος πάει χαμένο εάν δεν σχετίζεται με τον Θεό και αξιοποιείται όταν γίνεται για χάρη του Χριστού και έτσι όπως θέλει ο Θεός. Δεύτερο, ότι όταν αγαπά κάποιος τον Θεό δεν μπορεί παρά να αγαπά και την εικόνα του, που είναι ο άνθρωπος. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον άνθρωπο πάνε μαζί.

Τι συγκεκριμένα θα κάνει ο καθένας που πραγματικά αγαπά θα εξαρτηθεί από τις συγκεκριμένες περιστάσεις, από τις ανάγκες που θα υπάρχουν και τελικά από το τι θα ζητήσει από τον καθένα ο Θεός. Το βασικό είναι να μην ζει κανείς για τον εαυτό του, για να αναπαύει τον εαυτό του, αλλά να αναπαύει και να δοξάζει τον Θεό.