Saint Januarius, Saint Alexandra, and the Strength of Faith

The martyr of Christ, Saint Januarius, and his fellow athletes in the faith—the holy hieromartyrs Proculus, Sossus, and Faustus, who were deacons, and the holy martyrs Acutius and Eutychius—flourished during the reign of Emperor Diocletian, from AD 284 to 305. They were from Naples in Italy, and all were known for their zeal and their work on behalf of the Church. Bishop Januarius, the leader of this chosen group, and his worthy companions fought the good fight. They helped those who were already Christians grow in virtue and led many others away from the error of idol worship

to the saving faith of Christ. During Diocletian’s persecution, they were subjected to various tortures to force them to deny their faith. They refused and even told the prefect Timothy that, if he knew what was good for him, he too would become a Christian. Saint Januarius in particular was stretched out on the ground and beaten severely. Then wild beasts were released to devour him. But they did him no harm. Instead, they bowed before him reverently and looked at him peacefully, as the lions once did before the Prophet Daniel in the den. After that, he was thrown into a blazing furnace.

Yet the flames did not touch the saint at all. There, in the heart of the burning furnace, he sang the hymn of the Three Holy Youths, glorifying God. When many unbelievers saw this wondrous miracle, they cried out, “Great is the God of the Christians!” Hearing their cries and seeing the people’s sympathy, the tyrant sentenced the saint to death by the sword. Saint Januarius received the sentence with joy and went gladly to the place of his martyrdom. It is said that, on the way, the many Christians of Naples rushed forward to take him from the soldiers. But he stopped them, saying:

“My children, let me finish the good fight of martyrdom, and I promise that I will always be the protector of your city.” So the saint’s precious head was cut off, and he left his martyred body to the faithful as a precious gift. From that time on, the glorious hieromartyr of Christ, Saint Januarius, has protected the city from many calamities. After the persecutions had ended, the only son of a devout widow named Maximina died. As they carried him to the Church for the funeral service, his grieving mother saw an image of Saint Januarius painted on cloth above the Church door.

It seems that God inspired her to remember what the Prophet Elisha did when he raised the Shunammite woman’s son. With great faith, she took the holy image and placed it over her son’s lifeless body, face to face, mouth to mouth, eye to eye, forehead to forehead. Weeping abundantly, she begged Saint Januarius to raise her son. And God, who works wonders, heard the widow’s prayer. To glorify His servant, He raised her son, to her unspeakable joy and the great astonishment of everyone present. On another occasion, Mount Vesuvius, the volcano near Naples,

erupted with terrifying thunder, enormous flames, and rivers of lava. The city was in danger of being completely destroyed, and its frightened people turned to Saint Januarius. They hurried to take his precious relics and, carrying them in procession with heartfelt tears, begged him to save them from the dreadful danger. When they reached the Ponte Maddalena bridge, opposite the burning mountain, the volcano seemed to receive a command from divine power. Its thunder fell silent, the flames died down, and the lava stopped where it was. Thus Naples was saved from that great and imminent danger

through the grace and help of its patron, Saint Januarius the Wonderworker.

The martyr of Christ whom we commemorate today, Saint Alexandra, was the wife of Emperor Diocletian. She was utterly unlike her husband, who was harsh in spirit and fond of violence and bloodshed. She was known for her gentle soul and her compassionate care for others. Even before the light of the Gospel reached her, she was often grieved to see that the lives of emperors were filled with bloodshed and death. She sought comfort for her heart in the many good deeds she performed, either herself or through her attendants. She heard conflicting things about Christians, and of course...

in the imperial court, the prevailing view portrayed them as a foolish and impious rabble, dangerous to the security of the state. But one day a Christian woman told her things that moved her, and before long she felt deep sympathy for Christians. God’s grace brought her growing illumination. During Saint George’s martyrdom, divine mercy granted her the grace to feel the breath of Christian faith within her. She then asked the emperor to order an end to the tortures. He assumed that the empress, unused to such sights, had been overcome by thoughtless pity.

So he told her to withdraw. But she answered him loudly that such scenes were inhuman and unworthy of the crown. When the emperor insulted Christ, she boldly declared before the true God that she condemned the persecutors of Christians and that she too confessed Jesus Christ. Diocletian flew into a rage. While he was trying to destroy the Christians, their faith had reached even into his palace, and the empress herself stood among them as a fellow believer and advocate. So he ordered her imprisoned. There in prison, the empress spent the night praying for herself

and for the Church of God, shaken by persecution. She cared nothing for her own life; indeed, she wished to die as a martyr. Yet she did not want to add the crime of her murder to her husband’s guilt, so she asked God to receive her soul there in prison. Her prayer was heard. Two days before Saint George was put to death, she breathed her last in prison. The empress’s example also inspired three of her attendants: Apollos, Isaac, and Quadratus. Goodhearted and honorable men, they went to a Christian priest and left his house as fervent believers.

They resolved to follow their empress’s example, and one day they too confessed their faith. Diocletian ordered their execution. Quadratus was beheaded, while Apollos and Isaac were thrown into prison. There the saints neither ate nor drank for many days. Worn out by hunger and thirst, they too surrendered their holy souls into God’s hands and received from Him the crowns of martyrdom.

In today’s account of the saints, as in many others, we have seen two very different people—opposites, we might say, above all in their response to Christ. I mean the husband and wife, Emperor Diocletian and Empress Alexandra. How can two people so close to one another respond so differently to the same person, to Christ? What finally determines their response? At first, it seems hard to explain, a mystery. But the word of God,

the Lord Himself, explains this to us: “Unless you turn and become like children, you will never enter the Kingdom of God.” Unless a person has the humble and simple disposition of a child, he cannot receive God’s grace. Receiving that grace—that is, coming to faith—requires a willing heart shaped by simplicity and humility, which give rise to a longing for salvation. The opposite state, captivity to the passions, and especially pride, darkens a person’s nous, the spiritual mind, and heart. Then he cannot see or feel rightly; he cannot sense God. Think of the Pharisees in the Lord’s time,

who were so close to Him in body, yet spiritually could not sense His divinity. They even regarded Him as a deceiver and a blasphemer, and condemned Him to death on the Cross. The same thing has happened through the centuries, down to our own day. Those who think themselves important and knowledgeable find it hard to receive Jesus as Christ. Because they think they can see, they remain blind. Because they think they know, they remain in ignorance. Humility, however, gives us the light of faith. As the heart is purified of the passions and humility grows deeper, faith grows too. What begins as a simple acceptance of words we have heard becomes a living knowledge, an experience and a taste of grace. Faith becomes sure and unshakable, firm and certain. It grows stronger than any torture. It becomes a lived experience of truth and eternity, one that does not give way but overcomes even death itself.

Μάρτυς του Χριστού Ιανουάριος και οι συναθλητές του, Άγιοι Ιερομάρτυρες Πρόκουλος, Σώσος και Φάυστος οι Διάκονοι, και οι Άγιοι Μάρτυρες Ακούτιος και Ευτύχιος, άκμασαν κατά τους χρόνους του Βασιλέα Διοκλητιανού, ο οποίος βασίλεψε κατά τα έτη 284 με 305 μετά Χριστόν. Ήταν από τη Νεάπολη της Ιταλίας και διακρίνονταν όλοι για τον ζήλο και τη δράση τους υπέρ της Εκκλησίας. Ο Επίσκοπος Ιανουάριος, ηγέτης της εκλεκτής αυτής ομάδας, και οι άλλοι αντάξιοι συνεργάτες του αγωνίζονταν τον αγώνα τον καλόν, προάγοντας στον δρόμο της αρετής τους ήδη χριστιανούς και οδηγώντας πολλούς άλλους από την πλάνη των ειδώλων

στη σωτήρια πίστη του Χριστού. Κατά τον επί Διοκλητιανού διωγμό υποβλήθηκαν σε διάφορα βασανιστήρια για να αναγκαστούν να αρνηθούν την πίστη τους. Αυτοί δε όχι μόνον αρνήθηκαν κάτι τέτοιο, αλλά και δήλωσαν στον έπαρχο Τιμώθεο ότι εάν γνώριζε το συμφέρον του, θα γινόταν και αυτός χριστιανός. Ειδικότερα ο Άγιος Ιανουάριος τανύθηκε στη γη και εκτυπήθηκε δυνατά. Μετά εξαπόλυσαν εναντίον του θηρία για να τον καταφάγουν. Εκείνα όμως όχι μόνο δεν τον έβλαψαν, αλλά και τον προσκύνησαν με ευλάβεια και τον παρατηρούσαν με ιλαρότητα, όπως παλιά στον λάκκο τον Προφήτη Δανιήλ. Κατόπιν τον έριξαν σε αναμμένο και πυρακτωμένο καμίνι.

Η φλόγα όμως καθόλου δεν άγγιξε τον Άγιο, ο οποίος στο μέσον του πυρακτωμένου εκείνου καμινιού έψαλε τον ύμνο των Αγίων Τριών Παίδων, δοξολογώντας τον Θεό. Τούτο το παράδοξο θαύμα βλέποντας πολλοί από τους απίστους φώναζαν: «Μέγας ο Θεός των Χριστιανών». Τις φωνές αυτές ακούοντας ο τύρανος και βλέποντας τη συμπάθεια του λαού, έβγαλε την κατά του Αγίου απόφαση να θανατωθεί με το ξίφος, την οποία με χαρά άκουσε ο Άγιος και με ευφροσύνη πήγαινε στον τόπο της τελειώσεως. Αναφέρεται ότι καθοδόν οι χριστιανοί της Νεαπόλεως, που ήταν πολυάριθμοι, όρμησαν να τον αρπάξουν από τα χέρια των στρατιωτών. Εκείνος όμως τους εμπόδισε λέγοντας:

«Παιδιά μου, να τελειώσω τον καλόν αγώνα του μαρτυρίου και σας υπόσχομαι ότι θα είμαι προστάτης της πόλεώς σας πάντοτε». Έτσι, απεκόπη η τιμία του Αγίου Κεφαλή, το δε μαρτυρικό του λείψανο κατέλιπε στους πιστούς ως δώρο πολύτιμο. Από τον καιρό δε εκείνο, ο ένδοξος του Χριστού Ιερομάρτυς Ιανουάριος φύλαξε και φυλάττει από πολλές συμφορές. Μετά την παύση των διωγμών, κάποιας ευλαβούς χήρας ονόματι Μαξιμίνας ο μονογενής γιος απέθανε. Όταν δε τον μετέφεραν στην εκκλησία για να τον ψάλλουν, είδε η θλιμμένη μητέρα του πάνω από την πύλη της εκκλησίας την εικόνα του Αγίου Ιανουαρίου ζωγραφισμένη πάνω σε ύφασμα.

Φωτισμένη, φαίνεται, από τον Θεό, σκέφτηκε εκείνο που έκανε ο προφήτης Ελισσαίος όταν ανέστησε τον γιο της Σουμανίτιδος. Έτσι, πήρε με πολλή πίστη την ιερή εκείνη εικόνα και την έβαλε πάνω στο νεκρό σώμα του γιου της, πρόσωπο με πρόσωπο, στόμα με στόμα, οφθαλμός με οφθαλμό, μέτωπο με μέτωπο, και χύνοντας άφθονα δάκρυα παρακαλούσε τον Άγιο Ιανουάριο να αναστήσει τον γιο της. Και ο των θαυμασίων Θεός, για να δοξάσει τον δούλο του, άκουσε τη δέηση της χήρας και ανέστησε τον γιο της προς άφατη χαρά εκείνης και μεγάλη έκπληξη των παρισταμένων. Κάποτε το ηφαίστειο Βεζούβιος, που βρίσκεται κοντά στη Νεάπολη,

εξερράγη με τρομερές βροντές, τεράστιες φλόγες και ποταμούς λάβας. Η πόλη κινδύνευε να καταστραφεί τελείως και οι κάτοικοί της, φοβισμένοι και έντρομοι, κατέφυγαν στον Άγιο Ιανουάριο. Όλοι έτρεξαν και με θερμά δάκρυα πήραν το τίμιο του λείψανο και, λιτανεύοντάς το, τον παρακαλούσαν να τους γλιτώσει από τον φοβερό κίνδυνο. Και όταν έφτασαν στη γέφυρα Πόντε Μανταλένα, που ήταν απέναντι από το φλεγόμενο βουνό, σαν να προστάχτηκε εκείνο από θεία δύναμη, έπαυσε να βροντά, οι φλόγες κατέπαυσαν και η λάβα σταμάτησε όπου βρέθηκε. Έτσι λοιπόν σώθηκε η Νεάπολη από τον επικείμενο μέγιστο εκείνο κίνδυνο,

με τη χάρη και βοήθεια του Πολιούχου της Αγίου Ιανουαρίου του Θαυματουργού.

Η σήμερα εορταζομένη Μάρτυς του Χριστού Αγία Αλεξάνδρα ήταν σύζυγος του Βασιλέα Διοκλητιανού. Εντελώς διαφορετική από εκείνον, που ήταν τραχύς στα αισθήματα και φίλος της βίας και του αίματος, διακρινόταν για την ήμερη της ψυχής της διάθεση και το εύσπλαχνο και φιλάνθρωπο της ζωής της. Και πριν ακόμη φωτιστεί από το φως του Ευαγγελίου, πολλές φορές θλιβόταν βλέποντας ότι η ζωή των αυτοκρατόρων ήταν γεμάτη αίματα και πτώματα. Ζητούσε δε την παρηγοριά της καρδιάς της στις πολλές αγαθοεργίες τις οποίες έκαμνε είτε η ίδια αυτοπροσώπως είτε μέσω των ακολούθων της. Για τους χριστιανούς άκουγε αντιφατικές γνώμες και φυσικά...

στο αυτοκρατορικό περιβάλλον δέσποζαν εκείνες που τους παρίσταναν ως συρφετό, ανόητο και δυσσεβή, επικίνδυνο για την ασφάλεια του κράτους. Κάποτε όμως μια χριστιανή της μετέδωσε πληροφορίες οι οποίες τη συγκίνησαν και δεν άργησε να συμπαθήσει θερμά τους χριστιανούς. Και η χάρη του Θεού αύξανε μέσα της τον φωτισμό. Το Θείο Έλεος την αξίωσε, κατά το μαρτύριο του Αγίου Γεωργίου, να αισθανθεί μέσα της την πνοή της χριστιανικής πίστεως. Τότε παρεκάλεσε τον Αυτοκράτορα να διατάξει την παύση των μαρτυρικών βασάνων. Εκείνος υπέθεσε ότι η Αυτοκράτειρα, ασυνήθιστη σε τέτοια θεάματα, κατελήφθη από οίκτο ασυνείδητο και απερίσκεπτο τρόπο.

Της είπε λοιπόν να αποσυρθεί, αλλά έλαβε μεγαλόφωνη την απάντηση ότι τέτοιες σκηνές ήταν απάνθρωπες και ανάξιες του στέμματος. Και όταν ο Αυτοκράτορας έβρισε τον Χριστό, εκείνη με παρρησία διεκήρυξε ότι καταγγέλλει ενώπιον του αληθινού Θεού τους διώκτες των χριστιανών και ομολογεί και αυτή τον Ιησού Χριστό. Ο Διοκλητιανός καταλήφθηκε από μανία. Ενώ αυτός ζητούσε να εξοντώσει τους χριστιανούς, η κατάκτησή τους είχε εισδύσει και σε αυτά τα ανάκτορα και η ίδια η Βασίλισσα παρουσιαζόταν ως ομόπιστη και συνήγορός τους. Διέταξε λοιπόν τη φυλάκισή της. Εκεί στη φυλακή η Βασίλισσα πέρασε τη νύχτα με προσευχή για τον εαυτό της,

παρακαλώντας για την κλυδωνιζόμενη Εκκλησία του Θεού. Για τη ζωή της δεν νοιαζόταν καθόλου. Επιθυμούσε μάλιστα να λάβαινε μαρτυρικό θάνατο. Δεν ήθελε όμως να επιβαρύνει την ενοχή του συζύγου της με το έγκλημα του δικού της φόνου, γι' αυτό και παρεκάλεσε τον Θεό να παραλάβει την ψυχή της από τη φυλακή εκείνη. Και η δέησή της εισακούστηκε. Δύο μέρες πριν από τη θανάτωση του Αγίου Γεωργίου παρέδωσε την τελευταία της πνοή στη φυλακή. Το παράδειγμα της Βασίλισσας ενέπνευσε και τρεις από τους ακολούθους της, τον Απολλώ, τον Ισαάκιο και τον Κοδράτο. Καλοπροαίρετοι και τίμιοι πήγαν σε έναν χριστιανό ιερέα, βγήκαν δε από το σπίτι του θερμοί πιστοί.

Πήραν την απόφαση να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Βασίλισσάς τους. Και κάποια μέρα ομολόγησαν και αυτοί την πίστη τους. Ο Διοκλητιανός διέταξε τη θανάτωσή τους. Και τον μεν Κοδράτο απεκεφάλισαν, τους δε Απολλώ και Ισαάκιο έριξαν στη φυλακή. Εκεί ευρισκόμενοι οι Άγιοι ούτε έφαγαν ούτε ήπιαν επί πολλές μέρες. Από την εξάντληση λοιπόν της πείνας και της δίψας παρέδωσαν και αυτοί τις άγιες ψυχές τους στα χέρια του Θεού και έλαβαν από Αυτόν τους στεφάνους της αθλήσεως.

Στο σημερινό συναξάρι, όπως και σε πολλά άλλα συναξάρια, μας δόθηκε η ευκαιρία να δούμε δύο πολύ διαφορετικές, διαμετρικά αντίθετες θα λέγαμε, προσωπικότητες. Αντίθετες κυρίως στη στάση την οποία πήραν απέναντι στο πρόσωπο του Χριστού. Και εννοούμε τους δύο συζύγους, τον Αυτοκράτορα Διοκλητιανό και τη Βασίλισσα Αλεξάνδρα. Πώς είναι δυνατόν δύο τόσο κοντά ευρισκόμενοι άνθρωποι να παίρνουν τόσο διαφορετική στάση απέναντι στο ίδιο πρόσωπο, απέναντι στον Χριστό, και τι είναι εκείνο που καθορίζει τελικά την τοποθέτηση αυτή; Καταρχάς φαίνεται σαν μια δυσερμήνευτη κατάσταση, ένα μυστήριο. Ο λόγος όμως του Θεού,

ο ίδιος ο Κύριος, μας εξηγεί και το φαινόμενο αυτό. «Εάν μη στραφείτε και γένησθε ως τα παιδία, ου μη εισέλθετε εις την βασιλεία του Θεού». Εάν ο άνθρωπος δεν έχει την ταπεινή και απλή διάθεση που έχουν τα παιδιά, δεν μπορεί να δεχθεί τη χάρη του Θεού. Η αποδοχή αυτή, δηλαδή η πίστη, χρειάζεται την καλή διάθεση που συναρμολογούν η απλότητα και η ταπείνωση, που δημιουργούν τον πόθο για σωτηρία. Η αντίθετη κατάσταση της εμπάθειας και μάλιστα της υπερηφάνειας σκοτίζουν τον νου και την καρδιά του ανθρώπου και δεν βλέπει και δεν αισθάνεται σωστά. Δεν μπορεί τον Θεό να τον αισθανθεί. Παράδειγμα, οι Φαρισαίοι της εποχής του Κυρίου,

οι οποίοι, αν και τον είχαν τόσο κοντά τους σωματικά, όμως πνευματικά όχι μόνο δεν αισθάνονταν τη θεότητά του, αλλά και τον θεωρούσαν πλάνο και βλάσφημο, τόσο που τον κατεδίκασαν σε θάνατο και μάλιστα σταυρικό. Το ίδιο επαναλαμβάνεται ανά τους αιώνες μέχρι σήμερα. Όσοι νομίζουν ότι κάτι είναι και κάτι ξέρουν, δυσκολεύονται να δεχθούν τον Ιησού ως Χριστό. Επειδή νομίζουν ότι βλέπουν, μένουν τυφλοί. Επειδή νομίζουν ότι ξέρουν, μένουν στην αγνωσία. Αντίθετα, η ταπείνωση μας χαρίζει το φως της πίστεως και όσο προχωρά η κάθαρση της καρδιάς από τα πάθη και όσο βαθαίνει η ταπείνωση, και η πίστη προχωρεί και από απλή παραδοχή κάποιων λόγων που αρχικά ακούσαμε γίνεται επίγνωση, βίωση, γεύση της χάριτος. Η πίστη γίνεται πλέον σίγουρη και ατράνταχτη, ασφαλής και βεβαία. Έτσι γίνεται ισχυρότερη από κάθε βασανιστήριο. Γίνεται και είναι βίωση, πείρα της αλήθειας και της αιωνιότητας που δεν υποχωρεί, αλλά ξεπερνά και κατανικά και αυτόν τον θάνατο.