Saint Irene of Chrysovalantou: Ascetic Life and Miracles

Today, July 28, our Church commemorates the holy Apostles and Deacons Prochorus, Nicanor, Timon, and Parmenas; Saint Eustathius the Martyr of Ancyra; Saint Acacius the New Martyr; Saint Drosis the Martyr; Saint Irene, who lived the ascetic life at Chrysovalantou Monastery; Saint Paul of Xeropotamou; and Saint Christodoulos, the New Martyr of Kassandra.

Saint Irene lived in the ninth century, during the reign of Empress Theodora. As we know, after the death of her husband, the iconoclast Emperor Theophilos, Theodora worked with great devotion for the restoration of the holy icons and the triumph of Orthodoxy. Irene came from Cappadocia. She was known for her devotion, her beauty, and her noble upbringing. Her sister was married to Bardas, Empress Theodora’s brother. A distinguished man at the palace had asked to marry Irene, and she was on her way to Constantinople at her sister’s invitation.

On her way, Irene visited Chrysovalantou Monastery. Life among the nuns drew her so deeply that she decided to stay a few more days. Those few days became a permanent stay. The nuns lived with sincere devotion and sisterly love, and the whole life of the monastery captivated her soul.

Did she really want to go on to the imperial capital and enter the cares and snares of life at court? Beneath its splendor, glory, and honors, her pure soul saw sin lying in wait. At last, she decided to go no farther. She would become a nun at Chrysovalantou Monastery.

She returned home, freed her servants, and sold her fine clothes, furniture, and all her property. She gave a substantial share to the poor and to charitable institutions, then returned to the monastery and gave it the rest. There she was tonsured a nun. As her hair was cut, she cast off worldly vanity and every proud thought. Though she had enjoyed comfort, wealth, and high standing, she obeyed the abbess and all the sisters with remarkable humility. She diligently served every need of the monastery. Tirelessly, without argument or complaint, she took on even the humblest tasks. In this way she pleased God and the sisterhood.

She never caused any sister to stumble or gave anyone cause for sorrow. They all loved and revered her. She was tireless in serving their physical needs and even more devoted to spiritual life. She never missed the common service. In her cell she read the lives of the saints, seeking to follow their example and to encourage the sisters to do the same. One day she read that Saint Arsenius the Great often prayed from evening until morning. She took up this demanding struggle herself, and by God’s grace she sometimes remained standing in prayer for a full day and night. She also came to despise pleasures and human praise.

She turned away from money and fine clothing. Her food was only bread and water once a day, with a few vegetables. The evil one fought against her, of course, but she overcame him through her willingness to toil, confession, and prayer. Through prayer she drew down the almighty grace of God, who rewarded her with abundant gifts. She received illumination and helped many souls find the way of salvation. Her reputation spread, and many women came to learn from her. Some became nuns at the monastery. When the abbess fell ill, she named Irene as her successor, taking care to do so while Irene was absent. All the nuns accepted her recommendation unanimously.

The humble Irene was distressed by this. She preferred to serve as one sister among many rather than lead them. But the sisters persisted. To persuade her, they sought the help of Patriarch Methodios. He had also received a revelation from God concerning her. He first ordained her a deacon of the Great Church and then appointed her abbess. She fulfilled her duties with great success. Aware of her responsibility, she intensified her spiritual struggle through prayer, fasting, and prostrations.

She also took care to teach the sisters every day. She urged them to cultivate purity of heart, humility, forbearance, and compassion for those who suffered. She asked God for, and received, the gift of knowing the hidden faults of the sisters and of others who came to see her. This enabled her to correct them with care, without humiliating them, and help them avoid condemnation.

People revered her as a saint, and her reputation brought many to her, even rulers who repented and found salvation. She also received the gift of foreknowledge. She foretold the deaths of her sister’s husband, Caesar Bardas, and of Emperor Michael. She had the gift of driving out demons as well. In prayer she was steadfast.

One night, as she prayed in her cell with her hands raised, a demon tried to stop her. He lit a candle from the oil lamp and set fire to her clothes. Even when her flesh began to burn, she remained motionless. Another sister smelled the fire and rushed in to put it out. But the saint reproved her, saying that she had driven away an angel who was about to crown her. For a long time afterward, an indescribable fragrance came from what had been burned. On another night, a sister saw the saint praying in the monastery courtyard, standing in the air about three feet above the ground. Two very tall cypress trees bent their tops down to the earth. Their tops rose again

when the saint blessed them with the sign of the Cross at the end of her prayer. A sailor from Patmos brought Saint Irene three apples. As he was leaving that holy island, an elder had approached his ship, walking over the waves, and given him the apples along with three more for the Patriarch. The elder told him, ‘Give these to Irene, the abbess of Chrysovalantou, and tell her: “Eat what your good soul has longed for. I have just come from Paradise and brought them to you.”’ Irene wept for joy and gave heartfelt thanks to the beloved disciple and Apostle. She fasted for a week to thank the Lord. Afterward, she ate a little of one apple each day.

In this way she spent forty days without eating or drinking anything else. The fragrance of that divine gift filled the monastery. She shared the second apple with the sisters on Holy Thursday after Holy Communion. She kept the third as a precious blessing. Of her many wonders, let us mention one more briefly. A high official had been unjustly imprisoned by the emperor, who intended to execute him as a supposed conspirator. Irene appeared to the emperor in a vision, revealed that the man was the victim of slander, and commanded him to set him free. Thus she saved him from death.

As a human being, Irene too had to face death. About a year beforehand, an angel of God foretold when she would die. The following year, after celebrating the feast of Saint Panteleimon, she received the Holy Gifts and then ate the last apple that Saint John the Evangelist had sent her. She counseled the sisters and prayed for them. Then her face shone, she closed her eyes, and she gave her holy soul into the hands of the Lord. She had lived 103 years. Her precious relics were buried in the Church of the Holy Theodores, and her tomb became a source of wondrous fragrance.

To this day, the saint works miracles for those who call upon her in faith, especially those who are in need or have suffered injustice.

Saint Irene, the abbess of Chrysovalantou Monastery whom we celebrate today, shows us the way of salvation through her words and her example. She reminds us of the Lord’s words: ‘Enter by the narrow gate. For wide is the gate and broad is the road that leads to destruction. Narrow is the gate and hard is the road that leads to life.’ Shortly before her death, the saint said, ‘Strive to walk the narrow and hard road, so that you may find spaciousness in Paradise. Turn away from the world and worldly things, for they are passing and vain. Renounce your own lives so that you may gain them, as the divine command teaches.’

‘Never do the will of the flesh, but the will of God.’ The hard road is the road of humility. Of this the saint said, ‘Avoid the honors people give you as much as you can, for the soul that craves human honor is not counted worthy to be glorified by the Lord.’ The hard road also includes the sorrows and hardships that come to us unbidden,

and illnesses. Once a sick sister simply asked the saint to restore her bodily health. Irene gathered the whole sisterhood and said, ‘Believe me: if I had any boldness before God, I would ask that we all be ill throughout our lives.’

‘I know how much the soul benefits from bodily illness, especially when a sick person thanks and glorifies God and acknowledges that the hardship serves as a just correction.’ Irene herself walked this hard road, even though the wide gate stood open to her and she could have taken the broad road. Her message and her appeal hold particular meaning for us, who are bombarded every day with contrary messages from our age, an age absorbed in material comforts and bodily pleasures.

Σήμερα, 28 του μηνός Ιουλίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων Αποστόλων και Διακόνων Προχόρου, Νικάνορος, Τίμωνος και Παρμενά, του Αγίου Μάρτυρος Ευσταθίου του εν Αγκύρα, του Αγίου Μάρτυρος Ακακίου του Νέου, της Αγίας Μάρτυρος Δροσίδος, της Οσίας Ειρήνης η οποία άσκησε στη Μονή του Χρυσοβαλάντου, του Οσίου Παύλου του Ξηροποταμινού και του Αγίου Νεομάρτυρος Χριστοδούλου του εκ Κασσάνδρας.

Η Οσία Ειρήνη άκμασε κατά τον 9ο αιώνα, κατά τους χρόνους της Βασίλισσας Θεοδώρας, η οποία, ως γνωστόν, μετά το θάνατο του εικονομάχου βασιλέα και συζύγου της Θεοφίλου, με τόση ευσέβεια εργάστηκε για την αναστήλωση των Αγίων εικόνων και το θρίαμβο της Ορθοδοξίας. Καταγόταν η Οσία από την Καππαδοκία και διακρινόταν όχι μόνο για την ευσέβεια, αλλά και για τη σωματική της ωραιότητα και την καθόλα ευγενή ανατροφή της. Η άλλη της αδελφή ήταν σύζυγος του Βάρδα, αδελφού της βασίλισσας Θεοδώρας. Και αυτή δε η Ειρήνη είχε ζητηθεί σε γάμο από διακεκριμένο άνδρα του Παλατιού και μάλιστα πήγαινε στην Κωνσταντινούπολη κατά πρόσκληση της αδελφής της.

Πέρασε από τη Μονή του Χρυσοβαλάντου, τόσο ελκύστηκε από την αναστροφή με τις μοναχές, ώστε αποφάσισε να παρατείνει για λίγες μέρες την εκεί διαμονή της. Αλλά η μικρή παράταση μετατράπηκε σε διαρκή παραμονή. Οι μοναχές ζούσαν με αληθινή ευσέβεια και αδελφική αγάπη και η εν γένει ζωή του μοναστηριού κατέθελγε την ψυχή της.

Ήθελε αυτή να πάει στη Βασιλεύουσα, μέσα στις μέριμνες και τις παγίδες της επισημότατης εκείνης κοσμικής ζωής; Πίσω από τις λάμψεις και τις δόξες και τις τιμές, η αγνή της ψυχή διέκρινε να ενεδρεύει η αμαρτία. Τέλος, αποφάσισε να μην εξακολουθήσει πλέον την προς την πρωτεύουσα πορεία της, αλλά να γίνει μοναχή στη μονή εκείνη του Χρυσοβαλάντου.

Επέστρεψε στο σπίτι της. Ελευθέρωσε τους δούλους, πούλησε τα πολυτελή ενδύματα και έπιπλα και τα κτήματά της όλα. Αφού δε μοίρασε αρκετό μέρος στους πτωχούς και σε φιλανθρωπικά ιδρύματα, επέστρεψε στη Μονή, στην οποία αφιέρωσε τα υπόλοιπα. Εκεί έγινε και η μοναχική της κουρά. Και μαζί με την κόμη της απέρριψε κάθε κοσμική ματαιότητα και κάθε υψηλοφρόνημα. Αυτή που μέχρι τότε απολάμβανε τόσες ανέσεις, πλούτο και υψηλή κοινωνική θέση, υποτασσόταν στην ηγουμένη και σε όλες τις αδελφές με θαυμάσια ταπείνωση, σαν να ήταν αιχμάλωτη. Υπηρετούσε σε όλες τις ανάγκες του μοναστηριού με επιμέλεια. Άοκνα, χωρίς καμιά αντιλογία και αγόγγυστα, έκαμνε και τις ευτελέστερες υπηρεσίες. Έτσι ευαρεστούσε στο Θεό και την αδελφότητα.

Καμιά δεν σκανδάλισε ή λύπησε ποτέ. Όλες την αγαπούσαν και την είχαν σε ευλάβεια. Όχι δε μόνο στις σωματικές υπηρεσίες ήταν άοκνη, αλλά και στα πνευματικά επιδιδόταν περισσότερο. Ποτέ δεν έλειπε από την κοινή ακολουθία. Στο κελί δε διάβαζε βίους οσίων για να μιμείται τη ζωή τους και να διδάσκει τις αδελφές, παρακινώντας αυτές σε όμοια κατορθώματα. Καθώς λοιπόν διάβασε μια μέρα το βίο του Οσίου Αρσενίου του Μεγάλου και είδε ότι έμενε πολλές φορές από την εσπέρα μέχρι το πρωί προσευχόμενος, επιδόθηκε και αυτή στον επίπονο και υπεράνθρωπο αυτόν αγώνα και με τη χάρη του Θεού στεκόταν μερικές φορές ολόκληρο νυχθημερόν. Ακόμη καταφρόνησε και μίσησε κάθε τέρψη, την ανθρώπινη δόξα.

Χρήματα, τα πολυτελή φορέματα. Η τροφή της ήταν μόνο ψωμί, νερό, μια φορά τη μέρα, και λίγα λάχανα. Βέβαια ο πονηρός την πολεμούσε, αλλά αυτή τον νικούσε με τη φιλοπονία, την εξομολόγηση και την προσευχή, με την οποία προσήλκυε την παντοδύναμη χάρη του Θεού, ο οποίος την αντάμειψε με πλούσια χαρίσματα. Φωτίστηκε και φώτιζε και οδηγούσε πολλές ψυχές στον δρόμο της σωτηρίας. Έγινε περιβόητη και πολλές γυναίκες έτρεχαν σε αυτή για να διδαχθούν, μερικές δε έγιναν μοναχές στο μοναστήρι εκείνο. Όταν δε η ηγουμένη αρρώστησε και υπέδειξε ως διάδοχό της την Ειρήνη, φρόντισε να το κάνει όταν αυτή δεν ήταν παρούσα. Ομόφωνα οι μοναχές όλες δέχτηκαν τη σύσταση.

Η μετριόφρονη Ειρήνη δυσφόρησε από αυτό, καθώς αρεσκόταν μάλλον στο να υπηρετεί ως μία από τις πολλές, παρά να άρχει και να διοικεί. Αλλά οι αδελφές της Μονής εξακολουθούσαν να επιμένουν. Για να την πείσουν επικαλέστηκαν τη μεσολάβηση του τότε Πατριάρχου Μεθοδίου. Αυτός, καθώς είχε και σχετική αποκάλυψη από το Θεό, χειροτόνησε την Αγία πρώτα διάκονο της Μεγάλης Εκκλησίας και μετά την ανέδειξε ηγουμένη, της οποίας τα καθήκοντα άσκησε με πολλή επιτυχία. Συναισθανόμενη την ευθύνη της, επέτεινε τον πνευματικό της αγώνα με την άσκηση της προσευχής, της νηστείας, των μετανοιών.

Των άλλων, φρόντιζε καθημερινά να διδάσκει τις αδελφές. Οι δύο συνιστούσε σε αυτές Καθαρότητα της καρδίας, την ταπείνωση, τη μακροθυμία, τη συμπάθεια προς τους πάσχοντες. Ζήτησε και έλαβε από το Θεό το χάρισμα να γνωρίζει όλα τα κρυφά πταίσματα των αδελφών, αλλά και των άλλων που έρχονταν να την δουν, για να τις διορθώνει, πάντα με κατάλληλο μη προσβλητικό τρόπο, και να μην κολάζονται.

Την ευλαβούνταν ως Αγία και η φήμη της έφερνε πολλούς, μέχρι κι άρχοντες που μετανοούσαν και σώζονταν. Απέκτησε ακόμη και το προορατικό χάρισμα. Έτσι προείπε το θάνατο του συζύγου της αδελφής της, Καίσαρος Βάρδα, και του βασιλέα Μιχαήλ. Επίσης είχε το χάρισμα να διώχνει δαιμόνια. Στην προσευχή ήταν ανυποχώρητη.

Μια νύχτα που προσευχόταν στο κελί της με σηκωμένα τα χέρια, ένας δαίμονας, για να την εμποδίσει, άναψε ένα κερί από την κανδήλα και έβαλε φωτιά στα ενδύματά της. Αυτή όμως, παρόλο που άρχισαν να καίνονται και οι σάρκες της, παρέμενε ακίνητη. Κάποια αδελφή, παρακινούμενη από τη μυρωδιά, πρόφτασε και έσβησε τη φωτιά. Η Αγία όμως τη μάλωσε, διότι έτσι, καθώς είπε, έδιωξε άγγελο που ετοιμαζόταν να τη στεφανώσει. Από τα καμένα δε έβγαινε επί πολύ άρρητη ευωδία. Ακόμη κάποια νύχτα μια αδελφή είδε την Αγία, καθώς προσευχόταν στο προαύλιο του μοναστηριού, να στέκεται στον αέρα δύο πήχεις πάνω από τη γη, δύο δε πολύ ψηλά κυπαρίσσια να κλίνουν μέχρι το έδαφος τις κορυφές τους, οι οποίες ανασηκώθηκαν

όταν η Αγία τα ευλόγησε σταυροειδώς μετά το πέρας της προσευχής της. Κάποιος ναύτης από την Πάτμο έφερε στην Οσία τρία μήλα, τα οποία μαζί με άλλα τρία που είχαν προσφερθεί στον Πατριάρχη, του τα έδωσε κατά την αναχώρησή του από το αγιασμένο νησί ένας γέροντας που πλησίασε το πλοίο περπατώντας πάνω στα κύματα και του είπε: «Αυτά δώρισε της ηγουμένης του Χρυσοβαλάντου Ειρήνης και πες της: “Φάγε από εκείνα που η καλή σου ψυχή επιθύμησε. Τώρα έρχομαι από τον Παράδεισο και τα έφερα”». Η Οσία δάκρυσε από τη χαρά της και πολλές ευχαριστίες απέδωσε στον αγαπημένο μαθητή και Απόστολο. Νήστευσε μια εβδομάδα για να ευχαριστήσει τον Κύριο. Μετά έτρωγε λίγο κάθε μέρα από το ένα μήλο.

Πέρασε έτσι σαράντα μέρες, χωρίς να φάγει ή να πιει τίποτε άλλο. Από την ευωδία του θείου δε εκείνου μήλου γέμισε το μοναστήρι. Το δεύτερο το μοίρασε στις αδελφές τη Μεγάλη Πέμπτη μετά τη Θεία Κοινωνία. Το τρίτο μήλο κράτησε ως πολύτιμο φυλακτήριο. Τέλος, από τα πολλά θαυμαστά της Οσίας Ειρήνης, ας αναφέρουμε έστω επιγραμματικά το ότι κατόρθωσε να γλιτώσει από το θάνατο κάποιο μεγάλο άρχοντα με το να παρουσιαστεί σε όραμα στον τότε βασιλέα, που άδικα τον είχε φυλακίσει και σκόπευε να τον θανατώσει ως δήθεν επίβουλό του, και να του αποκαλύψει ότι αυτός ήταν θύμα συκοφαντίας. Γι' αυτό δε και τον πρόσταξε να τον ελευθερώσει.

Επειδή και αυτή ως άνθρωπος έπρεπε να πληρώσει το κοινό χρέος, Άγγελος Θεού της προείπε πριν ένα χρόνο περίπου την τελευτή της. Το επόμενο έτος, αφού εόρτασε την εορτή του Αγίου Παντελεήμονος, κοινώνησε τα θεία μυστήρια και μετά έφαγε το τελευταίο μήλο που της είχε στείλει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Κατόπιν νουθέτησε τις αδελφές και προσευχήθηκε γι' αυτές. Ύστερα έλαμψε το πρόσωπό της, έκλεισε τα μάτια και έτσι παρέδωσε την ιερή της ψυχή στον Κύριο, έχοντας ζήσει 103 χρόνους. Το τίμιό της λείψανο ενταφίασαν στο ναό των Αγίων Θεοδώρων και ο τάφος της έγινε πηγή θαυμάσιας ευωδίας.

Ωσία μέχρι σήμερα θαυματουργεί σε ,τι θα πει. ό όσους με πίστη την επικαλούνται και μάλιστα σε όσους έχουν ανάγκη και είναι αδικημένοι.

Η σήμερα εορταζομένη Οσία Ειρήνη, η Ηγουμένη της Μονής του Χρυσοβαλάντου, έρχεται με το λόγο αλλά και το παράδειγμά της να μας υποδείξει οδούς σωτηρίας. Να μας υπογραμμίσει το λόγο του Κυρίου: «Εισέλθετε δια της στενής πύλης, ότι πλατεία η πύλη και ευρύχωρος η οδός η απάγουσα εις την απώλειαν. Στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός η απάγουσα εις την ζωή». Λίγο πριν από την τελευτή της έλεγε η Οσία: «Σπουδάσατε να περιπατήσετε την στενή και τεθλιμμένη οδό, δια να εύρετε ευρυχωρία εις τον Παράδεισον. Μισήσατε τον κόσμον και τα εγκόσμια, ότι όλα αυτά είναι πρόσκαιρα, είναι μάταια. Μισήσατε τις ψυχές σας για να τις κερδίσετε κατά το θείο πρόσταγμα».

Κάνετε ποτέ το θέλημα της σαρκός, αλλά το του Θεού. Τεθλιμμένη οδός είναι η οδός της ταπεινώσεως. Γι' αυτήν η Οσία έλεγε: «Αποφεύγετε την τιμή των ανθρώπων όσο μπορείτε, διότι η ψυχή που ορέγεται τιμή ανθρώπινη δεν αξιώνεται να την δοξάσει ο Κύριος». Τεθλιμμένη οδός είναι και οι ακούσιες θλίψεις και ταλαιπωρίες,

οι αρρώστιες. Κάποτε παρακαλούσε την Οσία μια άρρωστη αδελφή με απλότητα να της δώσει την υγεία του σώματος. Εκείνη δε σύναξε όλη την αδελφότητα και είπε: «Πιστέψατέ με ότι εάν είχα κάποια παρρησία στο Θεό, θα παρακαλούσα να ήμασταν όλες τις ημέρες της ζωής μας άρρωστες».

Ξέρω πόση ωφέλεια έχει η ψυχή από την ασθένεια του σώματος και μάλιστα όταν ευχαριστεί το Θεό άρρωστος και τον δοξάζει και ομολογεί ότι δικαίως παιδεύεται. Αυτή την τεθλιμμένη οδό βάδισε και η ίδια, ενώ μάλιστα της ανοιγόταν η πλατεία πύλη και θα μπορούσε να βαδίσει την ευρύχωρο οδό. Το μήνυμα, η προτροπή δε αυτή, έχει ιδιαίτερη σημασία και αξία για εμάς που καθημερινά βομβαρδιζόμαστε με τα αντίθετα μηνύματα της αντιπνευματικής εποχής μας, της εποχής των υλικών ανέσεων και των σαρκικών απολαύσεων.