Saint Gregory’s Ascetic Life and the Practice of Hesychia

of Bithynia. His parents were noble by birth, but nobler still in character and virtue. Raised by such parents, he paid little attention to children’s games. Instead, he studied the divine words of Scripture constantly. He also wanted to learn Greek and the secular subjects, choosing from them whatever he found free from evil. With his naturally keen nous, his spiritual intellect, and through study and training, he soon learned all that was good and useful. This helped him avoid the traps and clever arguments of the enemies of Orthodoxy. Beyond this, he sought teachers and guides in the struggle for virtue, because he knew that living as a monk

without examples to follow is dangerous and full of pitfalls. Living with others experienced in virtue, and looking to them as examples, greatly encourages a person in that struggle. The fire of zeal is kindled within him, his eagerness grows, and he continually rises from lesser things to greater ones. So Gregory went to one of the finest monasteries of his time. After taking the monastic habit, he gave himself wholly to spiritual struggles. He learned about the unseen warfare of the devil and how to avoid being wounded by it. He learned about the assaults of evil logismoi, intrusive thoughts that wage war against people at every hour. There he learned to turn away from what the senses perceive and from the pull of the senses themselves:

all the sweet and pleasant things by which the human nous is deceived, poisoned, and brought down. He learned to chant, to pray, to guard his nous, to fast, and to practice restraint with moderation and humility. Gathering all these virtues within himself, Saint Gregory bore fruit thirtyfold, sixtyfold, and a hundredfold. Poverty, humility, gentleness, going unwashed, and sleeping on the ground are all worthy of praise. Which of these virtues did this holy man fail to attain? What good work did he leave undone? Who could surpass him? Yet he counted everything he had achieved as nothing. He devoted himself instead to acquiring what he still lacked.

In him were fulfilled the words of the Apostle: forgetting what lay behind, stretching toward what lay ahead, and running to win the prize of the heavenly calling. But those who have virtue are often pursued by envy. The envious devil could not bear to see the Saint, still so young, adorned with such knowledge, self-control, courage, and meekness, and undefeated by all his schemes. Seeing that this holy man was an example that benefited everyone, what did the devil devise? He planted a suspicion among certain corrupt liars that Saint Gregory had stolen some sacred vessels that had gone missing. They slandered this holy man of God

and were ready to swear oaths to support their false testimony. Some foolish people thought this was a victory for the devil over the Saint, but those with knowledge and discernment saw it as a ridiculous ploy. Saint Gregory understood the devil’s scheme and left for another monastery, so that those slanderers would not bring still greater punishment in Hell upon themselves. A few days later, the person who had stolen the sacred vessels was discovered, and the devil’s malice became plain to everyone. At the other monastery, where his brother by birth also lived, Gregory again submitted himself to obedience and took up the first struggles of ascesis, the ascetic discipline.

He obeyed the abbot and his fellow monks. He fasted, kept vigil, chanted, prayed, served, and humbled himself. So the whole brotherhood came to love him. Humility, simplicity of character, and a modest way of life make a person dear to others, while pride and insolence stir up anger and hatred. After the Saint had spent a long time there, he took the great and angelic schema and became a great schema monk. Then the abbot and the whole brotherhood strongly urged him to become a priest. But the holy man would not consent, because he knew the purity and high standard of life required of a priest.

When they urged him again, almost pressing him to accept, he consented, reflecting that obedience is the foundation of every virtue. He did not receive the priesthood as something he deserved, for he always cast down that vain thought. He accepted it as a service. Three years later, longing to live in hesychia, in inner stillness, he left the monastery to be alone. He knew that when someone lives in stillness and devotes himself to prayer, his senses are freed from the things they perceive. Then his nous, his spiritual intellect, is free to advance toward theoria, the contemplation of spiritual realities. Through that contemplation he rises to the love of God, and through that love he delights and rejoices in God’s glory and beauty.

As he beholds the glory of God, he loves God still more. Thus the love of God and the vision of His glory each give rise to the other. The holy man climbed a mountain, built himself an ascetic hut, and lived there, freeing his nous, his spiritual intellect, from the senses and the things they perceive. In this way he was united with God, from whom he was never parted. United with God, he became God’s friend. And because friends share what they have, God shared His Mysteries with His friend, Saint Gregory. Gregory thus became a beholder of the divine Mysteries: what was to come was revealed to him, and he came to know it.

Foreknowledge of the future was not the only reward of his virtue. He also worked extraordinary miracles. Kings and rulers entrust their treasures to faithful friends, making them keepers of their wealth and stewards of their possessions, and through them they give others what they need. God, too, acts in this way. This holy man loved God and was loved by Him, as God Himself promises in His holy Gospel when He says that He loves those who love Him and keep His commandments. So God entrusted His spiritual Mysteries to Gregory. This came through much labor, sweat, and struggle.

Gregory set before everyone, as though on a rich table, the spiritual food each person needed. Those who needed counsel he advised with great wisdom. When someone needed a word of foresight or discernment, he humbly and modestly revealed what lay ahead. When the sick came to him, he did not send them away empty-handed or with their hopes dashed. He raised his eyes to God, laid his hands on them with great humility, and healed them. The wicked devil, wanting to wage war against Saint Gregory, persuaded some people to say that the Saint’s foreknowledge did not come through the grace of the Holy Spirit,

but through the power of the devil and the art of magic. So they brought thieves, robbers of sacred things, and other wrongdoers to the Saint. They tested him by asking what kind of person each one was. The holy man knew their ill intent, but he did not remain silent, lest he give them an opening to accuse and mock the divine gifts.

He revealed what kind of person each one was and the malicious purpose that had brought them to him. Even this did not put an end to their wickedness. They found a prostitute, paid her, and sent her to the holy man to arouse desire in him and defile him by any means she could. She went to him and tempted him, but he tried through counsel and instruction to guide her toward self-control.

She would not change, and the holy man’s words did not benefit her. Suddenly she became possessed by a demon. She fell to the ground, foamed at the mouth, ground her teeth, and made all the disordered movements of a person possessed. When those who had sent her saw this, they repented and begged the holy man to have compassion on her and heal her. At once he raised his hands to Heaven and prayed fervently to God, and the woman was healed. He told her to live chastely from then on, lest something worse happen to her, and to cleanse her soul through fasting, prayer, and all the other virtues. With this guidance toward metanoia, repentance, and with much more counsel besides, he sent her away in peace. In this way the prostitute came to her senses

and, having repented and changed her former way of life, spent the rest of her days in purity and sincere repentance. Let us speak of another scheme the devil devised against the holy man. The enemy of all that is good wanted to trouble and harm the Saint. He stirred up some clergy who envied Gregory, and they went to the bishop of Nicomedia with many accusations and slanders against him. The bishop was simple-hearted and, as the saying goes, an innocent man believes every word. So he believed the clergy.

He sent men to the Saint, ordering him to come as quickly as possible. Gregory understood the devil’s scheme and the slander against him. He told the messengers to return at once, for he would reach the bishop before they did. Worn down by his many ascetic labors and hardships, he mounted a horse and rode straight toward the bishop across the sea. And what a wonder! The seawater grew firm like dry land, and the Saint and his horse crossed to the opposite shore, where the bishop of Nicomedia was, without even the horse’s hooves getting wet. When the bishop saw the holy man riding over the sea as though his horse were walking on solid ground, he remembered Peter walking upon the waves. He fell to the ground in reverence, glorifying God and saying, ‘Blessed are You, O Lord, and greatly glorified.’

‘Today You have shown us another Peter. How wondrous are Your works!’ When the holy man drew near, the bishop fell at his feet and received him with great reverence and honor. He almost thanked those who had slandered Gregory, since they had given him the chance to see such a Saint and worker of miracles. He also begged Gregory to forgive their sin. Those who had accused him saw the miracle, repented, and tearfully asked his forgiveness. From then on they revered and honored him as a godly and heavenly man, a servant and friend of God. The holy man returned to his hut and resumed his customary ascetic struggles.

A husband and wife boarded a small boat and set out with a fair wind. Then a violent gust struck, so fierce that it broke the boat apart and scattered its pieces. The good couple fell into the sea and called on the holy man by name to help them and save them from danger. Swift to help, he appeared to them, reached out his hand, and saved them from drowning when they had no hope of rescue. Once safe, they gave heartfelt thanks to God and to His servant Gregory. Fishermen, too, received help from the holy man. They had cast their nets into the sea many times and hauled them up empty. Then they remembered him, called on him by name in faith, and cast their nets again. And what a wonder!

They caught so many fish that they could not pull the nets in. Other fishermen came to help, and together they brought the nets ashore full of fish. They glorified the Saint and told everyone of the miracle. Let us mention another wondrous event. A wealthy, generous, and virtuous woman had a snake enter her body. As the days passed, her belly grew larger, for the snake, it seemed, was growing inside her. Setting aside the doctors’ remedies, she hurried to the holy man. She fell at his feet and, with tears and faith, begged him to deliver her from the affliction that had come upon her. He had compassion on her and raised his hands to heaven.

For a long while he prayed to God with deep humility and a contrite heart. And what a wonder! The snake died and came out of her lifeless. Freed from danger, the woman thanked God and His holy servant. The holy man also rebuked a bear that had been coming down and causing damage to nearby communities, and drove it away from the area. When he had completed his ascetic struggles and, as it is written, ‘being made perfect in a short time, he fulfilled long years,’ he reached the age of fifty and longed to depart this world and go to Christ. He fell ill and took to his bed. Then he instructed his disciples to keep the good deposit of the faith unwaveringly

and never to abandon the ascesis, the ascetic discipline, and the crucifying of the flesh that they had promised God to maintain throughout this life. After giving them many other spiritual instructions and embracing them, he left his body behind and went to Christ, whom he longed for.

Gregory, whose memory the Church celebrates today, truly was and remains a Saint in the fullest sense of the word. The miracles God worked through him bear witness to this. He reached the highest spiritual state, theosis (divinisation), by following a way of healing the soul that is lived and taught within the Church. Today we live in an age of constant activity and movement, believing that these will bring well-being to individuals and society. Yet this draws us away from God, the source of true life, the life in God for which we were created.

This wears us out. So we look for quiet in nature, in simpler ways of living, or in isolation, yet we find no deep rest. We have seen Saint Gregory long for, seek, and live in hesychia, inner stillness. In the Church’s ascetic life, hesychia means far more than escaping noise and problems around us. A Christian seeking the spiritual life tries to be free from outward distractions and to find inner stillness amid the logismoi, the intrusive thoughts that trouble the heart. The aim is more than rest: it is to give undivided attention

to the work of prayer, the heart of the spiritual life. Such a person leaves behind the world and its concerns to rise toward God and be united with Him. This is work, perhaps the most demanding work of all. Yet it brings deep and genuine rest, making it a wise and fruitful path. The foremost example of this noetic stillness is the Theotokos (God-bearer). According to Saint Gregory Palamas, she alone, from her earliest childhood, lived in stillness beyond what is natural. She alone was thus counted worthy, while remaining a virgin, to carry in her womb the God-Man, Christ, the Word (Logos).

This blessed inner stillness is something we too should seek and cultivate, each of us as far as our circumstances allow.

της Βιθυνίας. Οι γονείς του ήταν ευγενισμένοι κατά το γένος, ευγενέστεροι δε κατά τη γνώμη και την αρετή. Καθώς ανατράφηκε από τέτοιους γονείς, δεν πρόσεχε στα παιχνίδια των παιδιών, αλλά είχε μελέτη παντοτινή τα θεία λόγια των γραφών. Ακόμη θέλησε να μάθει και τα ελληνικά, τα κοσμικά μαθήματα και να διαλέξει από αυτά ό,τι θα έβρισκε καθαρό από την κακία. Με τη φυσική οξύτητα του νου του, με τη μελέτη και γύμναση, σε λίγο καιρό έμαθε όλα τα καλά και ωφέλιμα μαθήματα, για να μπορεί με αυτά να μην πιάνεται από τις παγίδες και τα σοφίσματα των εχθρών της Ορθοδοξίας. Πέρα από αυτά όμως ζητούσε να βρει διδασκάλους και οδηγούς στους αγώνες της αρετής, διότι ήξερε ότι το να ζει κανείς μοναχός του

να έχει παραδείγματα είναι επικίνδυνο και έχει πολλές παγίδες. Το δε να ζει κανείς με άλλους έμπειρους στην αρετή και το να κοιτάζει αυτούς σαν σε παράδειγμα, παρακινείται πολύ στους αγώνες της αρετής και ανάβοντας μέσα του το πυρ του ζήλου αυξάνει την προθυμία και ανεβαίνει πάντοτε από τα μικρά στα μεγαλύτερα και περισσότερα. Γι' αυτό πήγε σε ένα από τα καλύτερα μοναστήρια του τότε καιρού. Και αφού ενδύθηκε το σχήμα των μοναχών, δόθηκε όλος στους πνευματικούς αγώνες. Έμαθε τον αόρατο πόλεμο του διαβόλου και πώς να μην πληγώνεται απ' αυτόν. Έμαθε για τις προσβολές των πονηρών λογισμών που κάθε ώρα πολεμούν τους ανθρώπους. Εκεί έμαθε πώς να αποτάσσεται τα αισθητά και τις αισθήσεις.

Όλα τα γλυκά και ευχάριστα, με τα οποία πλανάται, δηλητηριάζεται και κρημνίζεται ο νους του ανθρώπου. Έμαθε να ψάλλει, να προσεύχεται, να φυλάττει το νου του, να νηστεύει και να εγκρατεύεται με μέτρο και με ταπεινοφροσύνη. Όλα αυτά συνάγοντας στον εαυτό του ο Θείος Γρηγόριος καρποφόρησε τριάντα και εξήντα και εκατό. Αξιέπαινη είναι η ακτημοσύνη, η ταπείνωση, η ημερότητα, η αλουσία, η χαμαικοιτία. Ποια από αυτές τις αρετές δεν κατόρθωσε ο όσιος αυτός, ποιο καλό έργο άφησε και δεν το απόκτησε, και ποιος μπόρεσε να τον ξεπεράσει; Και όμως, εκείνα μεν τα οποία είχε κατορθωμένα τα θεωρούσε ένα τίποτε. Εκείνα δε όπου του έλειπαν, εκείνα φρόντιζε να αποκτήσει.

Εκπληρωνόταν σ' αυτόν εκείνο που λέγει ο Απόστολος, το να εκτείνεται εις τα έμπροσθεν και να λησμονεί τα όπισθεν, τρέχοντας για να αποκτήσει το βραβείο της άνω κλήσεως. Αλλά εκείνον που έχει αρετές είναι συνηθισμένο να τον ακολουθεί ο φθόνος. Ο φθονερός διάβολος, μη υποφέροντας να βλέπει τον Άγιο σε τέτοια νέα ηλικία, στολισμένο με τόση γνώση και σωφροσύνη και ανδρεία και πραότητα και ανίκητο από τις μηχανές και τέχνες του, βλέποντας τον Όσιο να είναι παράδειγμα ωφέλειας σε όλους, τι κάνει και τι μεθοδεύεται; Έβαλε την υποψία σε μερικούς διεφθαρμένους και ψευδολόγους ότι ο θείος αυτός Γρηγόριος έκλεψε μερικά ιερά σκεύη, τα οποία είχαν χαθεί. Αυτοί δυσφημούσαν τον Άγιο Άνθρωπο του Θεού

ήθελαν με όρκους να βεβαιώσουν τις ψευδομαρτυρίες τους. Μερικοί ανόητοι άνθρωποι λόγιαζαν τούτο όπως ήταν νίκη του διαβόλου κατά του Αγίου, οι δε γνωστικοί και διακριτικοί το θεωρούσαν αξιογέλαστο παιχνίδι. Όμως ο Θείος Γρηγόριος, γνωρίζοντας την επιβουλή και τέχνη του διαβόλου, αναχώρησε από εκεί και πήγε σε άλλο μοναστήρι να μην είναι αιτία περισσότερης κόλασης στους συκοφάντες εκείνους. Μετά δε από λίγες μέρες φανερώθηκε εκείνος που έκλεψε τα ιερά σκεύη, και έτσι έγινε φανερή η κακία του διαβόλου σε όλους. Όταν ο Όσιος πήγε στο άλλο μοναστήρι, στο οποίο ήταν και ο κατά σάρκα αδελφός του, υποτασσόταν, ασκούνταν, αγωνιζόταν πάλι με τους πρώτους αγώνες της ασκήσεως.

Και υπακοή στον Ηγούμενο και στους συνασκούμενους αδελφούς, νήστευε, αγρυπνούσε, έψαλλε, προσευχόταν, υπηρετούσε και ταπεινωνόταν. Γι' αυτό έγινε αγαπητός σε όλη εκείνη την αδελφότητα, καθώς η ταπεινοφροσύνη και η απλότητα του ήθους και η λιτή δίαιτα καθιστούν αγαπητό εκείνον που τις έχει. Ενώ αντίθετα η υπερηφάνεια και η αυθάδεια διεγείρουν το θυμό και το μίσος. Αφού δε ο Άγιος έκανε εκεί πολύ καιρό και ενδύθηκε το μέγα και αγγελικό σχήμα και έγινε μεγαλόσχημος, έπειτα παρακινήθηκε πολύ από τον Ηγούμενο και όλη την αδελφότητα για να γίνει και ιερεύς. Όμως με κανένα τρόπο δεν έστεργε ο όσιος να ιερωθεί, διότι ήξερε ποια καθαρότητα και ποια υψηλή πολιτεία πρέπει να έχει ο ιερεύς.

Παρακινούμενος από αυτούς και εκ δευτέρου, και τρόπον τινά βιαζόμενος, συγκατένευσε συλλογιζόμενος ότι η υπακοή είναι θεμέλιο όλων των αρετών. Έλαβε δε την ιεροσύνη όχι ως πρέπουσα σ' αυτόν, διότι πάντοτε συνέτριβε τον λογισμό αυτό της κενοδοξίας, αλλά την δέχτηκε σαν μια διακονία. Μετά από τρία χρόνια αναχώρησε από το μοναστήρι, ποθώντας να ησυχάσει κατ' ιδίαν. Διότι ήξερε πως εκείνος που βρίσκεται στην ησυχία και καταγίνεται στην προσευχή, αυτού οι αισθήσεις απογυμνώνονται από τα αισθητά και τότε ο νους του ελεύθερος προχωρεί στη θεωρία των νοητών και μέσω της θεωρίας αυτής ανεβαίνει στην αγάπη του Θεού και μέσω της αγάπης του Θεού εντρυφά και χαίρεται στην δόξα και ωραιότητα του Θεού.

Δε βλέπει τη δόξα του Θεού, αγαπά ακόμη περισσότερο το Θεό και έτσι οι δύο αυτές, δηλαδή η αγάπη του Θεού και η δόξα του Θεού, είναι μητέρες και θυγατέρες η μία της άλλης. Ανέβηκε λοιπόν ο Όσιος σε ένα βουνό και εκεί έκανε την ασκητική του καλύβα και κατοίκησε εκεί, γυμνώνοντας δε τον νου του από τις αισθήσεις και τα αισθητά. Έτσι ενώθηκε με το Θεό, από τον οποίο δεν χωρίστηκε ποτέ. Αφού λοιπόν ενώθηκε με το Θεό ο Όσιος, έγινε και φίλος του Θεού. Και επειδή εκείνα όπου έχουν οι φίλοι είναι κοινά, γι' αυτό και ο Θεός έκανε κοινά και τα μυστήριά Του στον φίλο Του, τον Θείο Γρηγόριο. Έτσι αυτός έγινε θεωρός των θεϊκών μυστηρίων. Του αποκαλύφθηκαν και γνώρισε τα μέλλοντα.

Όχι μόνο έλαβε την πρόγνωση των μελλόντων ως έπαθλο της αρετής του, αλλά και επιτελούσε παράδοξα θαύματα. Διότι καθώς οι βασιλείς και οι άρχοντες εμπιστεύονται τους θησαυρούς τους στους πιστούς τους φίλους και τους κάνουν θησαυροφύλακες και κυβερνήτες των υπαρχόντων τους και διαμέσου αυτών δίδουν και στους άλλους εκείνα που χρειάζονται, έτσι συνηθίζει να κάνει και ο Θεός. Έτσι και αυτός ο Όσιος, επειδή αγάπησε το Θεό και αγαπήθηκε από Αυτόν, καθώς ο ίδιος υπόσχεται στο Άγιο και Ιερό του Ευαγγέλιο και λέγει ότι αγαπά τους αγαπώντας Αυτόν και φυλάσσοντας τις εντολές Του, γι' αυτό του εμπιστεύτηκε τα πνευματικά του μυστήρια όχι χωρίς κόπο αλλά με πολλούς ιδρώτες και αγώνες.

Λοιπόν έβαλε σαν πάνω σε πλούσιο τραπέζι όλα εκείνα τα πνευματικά φαγητά που χρειαζόταν ο καθένας για να φάγει και εκείνους με που χρειαζόταν συμβουλή τούς συμβούλευε πάνσοφα. Εάν δε χρειαζόταν λόγος προγνωστικός και διορατικός, φανέρωνε τα μέλλοντα σε εκείνους που το είχαν ανάγκη με ταπεινοφροσύνη και μετριότητα. Εάν δε πήγαιναν σ' αυτόν ασθενείς, δεν τους άφηνε να γυρίσουν με άδεια χέρια και κενές ελπίδες, αλλά σηκώνοντας τα μάτια του προς το Θεό και βάζοντας τα χέρια του με μεγάλη ταπείνωση πάνω σ' αυτούς, τους θεράπευε. Θέλοντας ο πονηρός διάβολος να πολεμήσει τον όσιο αυτό Γρηγόριο, κατάπεισε κάποιους να λέγουν ότι δεν προγνώριζε ο Άγιος τα μέλλοντα από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Από την ενέργεια του διαβόλου με τέχνη μαγική. Γι' αυτό έφεραν στον Άγιο μερικούς κλέπτες και ιερόσυλους και κακοποιούς και τον πείραζαν ρωτώντας τον τι άνθρωποι ήταν ο καθένας από αυτούς. Ο δε Όσιος, γνωρίζοντας την κακογνωμία εκείνων, δεν σιώπησε για να μην τους δώσει αφορμή να κατηγορούν και να περιπαίζουν τα θεία χαρίσματα.

Φανέρωσε τι άνθρωποι ήταν ο καθένας από αυτούς και με ποια κακοβουλία ήλθαν σ' αυτόν. Όμως με όλα αυτά δεν έπαυσε η κακία τους, αλλά βρήκαν μία πόρνη και πληρώνοντάς την, την έστειλαν στον Όσιο, ώστε με κάθε τρόπο να τον κινήσει σε επιθυμία και να τον μολύνει. Πήγε λοιπόν η πόρνη στον Όσιο και τον πείραζε. Αλλά ο Όσιος προσπαθούσε με νουθεσίες και συμβουλές να τη σωφρονίσει.

Εκείνη παρέμενε η ίδια, χωρίς να ωφελείται από τα λόγια του οσίου. Γι' αυτό ξαφνικά δαιμονίστηκε, έπεσε κάτω, έβγαζε αφρούς από το στόμα της, έτριζε τα δόντια και έκαμνε όλα τα άτακτα σχήματα των δαιμονισμένων. Βλέποντας αυτό εκείνοι που την έβαλαν, μετανόησαν και παρακαλούσαν τον Όσιο να τη σπλαχνιστεί και να τη θεραπεύσει. Αμέσως ο Όσιος ύψωσε τα χέρια του στον Ουρανό και παρακαλώντας θερμά το Θεό, γιάτρεψε τη γυναίκα και της παράγγειλε να φυλάττει στο εξής σωφροσύνη για να μην πάθει χειρότερο κακό και να καθαρίζει την ψυχή της με νηστείες, προσευχές και όλες τις άλλες αρετές και καθοδηγώντας την στη μετάνοια με αυτά και άλλα πολλά τέτοια την απέστειλε εν ειρήνη. Έτσι σωφρονίστηκε η πόρνη

αφού μετανόησε και άλλαξε την προηγούμενη ζωή της, πέρασε την υπόλοιπη με καθαρότητα και καλή μετάνοια. Αλλά ας αναφέρουμε και άλλη μηχανή του διαβόλου που έκαμε κατά του Οσίου. Θέλοντας ο Μισόκαλος να ενοχλήσει και να κακοποιήσει τον Άγιο, κίνησε μερικούς κληρικούς που φθονούσαν τον Όσιο και πήγαν στον αρχιερέα της Νικομηδίας και του είπαν πολλές κατηγορίες και συκοφαντίες για τον θείο Γρηγόριο. Ο δε Νικομηδίας, καθώς ήταν απλούς στη γνώμη, επειδή άκακος ανήρ πιστεύει παντί λόγω, πίστευσε στα λόγια των κληρικών.

Και έστειλε ανθρώπους στον Άγιο, προστάζοντάς τον να πάει προς αυτόν το γρηγορότερο. Ο δε Όσιος κατάλαβε την τέχνη του διαβόλου και τη συκοφαντία που του έκαμαν και είπε στους απεσταλμένους να επιστρέψουν το γρηγορότερο, διότι αυτός θα πήγαινε στον Αρχιερέα πριν από αυτούς. Καθώς από την πολλή άσκηση και ταλαιπωρία ήταν καταβεβλημένος, καβαλίκευσε σε ένα άλογο και πήγαινε κατευθείαν στον Αρχιερέα μέσα από τη θάλασσα. Και ω του θαύματος, το νερό της θαλάσσης ανεπήχθη και έγινε σαν ξηρά και ο Άγιος με το άλογο πέρασε στο αντικρινό μέρος όπου βρισκόταν ο Νικομηδίας χωρίς να βραχούν καθόλου τα πόδια του αλόγου. Βλέποντας λοιπόν τον Όσιο ο Αρχιερέας πως ερχόταν καβαλάρης πάνω στη θάλασσα σαν το άλογο να βάδιζε πάνω σε αυτή, θυμήθηκε τον Πέτρο που περπάτησε πεζός πάνω στα κύματα της θαλάσσης και πέφτοντας στη γη προσκύνησε δοξάζοντας το Θεό και λέγοντας: Ευλογητός ει Κύριε και υπερένδοξος.

Σήμερον έδειξας εις ημάς άλλον Πέτρον, ως θαυμαστά τα έργα σου. Και καθώς πλησίασε αυτόν ο Όσιος, έπεσε στα πόδια του ο Αρχιερέας και τον δέχθηκε με πολύ ευλάβεια και τιμή και σχεδόν ευχαριστούσε εκείνους που συκοφάντησαν τον Όσιο, διότι έγιναν αιτία να δει τέτοιον Άγιο και θαυματουργό άνδρα και τον παρακαλούσε να συγχωρήσει την αμαρτία τους. Τούτο το θαύμα βλέποντας και εκείνοι που τον διέβαλαν, μετανόησαν και ζητώντας με δάκρυα συγχώρηση από τον Όσιο, τον σέβονταν στο εξής και τον τιμούσαν ως Θείο και Ουράνιο άνθρωπο και ως θεράποντα και φίλο Θεού. Ο δε Όσιος γύρισε πάλι στην καλύβα του και αγωνιζόταν με τους συνηθισμένους του αγώνες.

Ανδρόγυνο μπήκε σε ένα καΐκι και ταξίδευαν με καλό και ούριο άνεμο. Όμως ήλθε ισχυρό φύσημα ανέμου, τόσο σφοδρό, ώστε σύντριψε το πλοιάριο και το διασκόρπισε. Το δε καλό εκείνο ανδρόγυνο, πέφτοντας στη θάλασσα, επικαλέστηκαν το όνομα του Οσίου για να τους βοηθήσει και να τους γλιτώσει από τον κίνδυνο. Ο δε Όσιος, ταχύς εις βοήθειαν, φάνηκε σ' αυτούς και δίδοντάς τους χείρα βοηθείας, τους γλίτωσε ανέλπιστα από τον πνιγμό της θαλάσσης και αφού λυτρώθηκαν, πρόσφεραν μεγάλες ευχαριστίες στο Θεό και στον θεράποντά του Γρηγόριο. Αλλά και ψαράδες ευεργετήθηκαν από τον Όσιο. Είχαν βάλει πολλές φορές τα δίκτυά τους στη θάλασσα και τα έβγαζαν άδεια. Ύστερα όμως θυμήθηκαν τον Όσιο και αφού επικαλέστηκαν το όνομά του με πίστη έβαλαν και πάλι τα δίχτυα στη θάλασσα. Και ω του θαύματος,

πολλά ψάρια πιάστηκαν, που δεν μπορούσαν να τραβήξουν έξω τα δίχτυα, μέχρι που ήλθαν και άλλοι ψαράδες και τους βοήθησαν και τα έβγαλαν έξω γεμάτα ψάρια. Δοξάζοντας δε τον Άγιο, κήρυτταν το θαύμα παντού. Ας αναφέρουμε και ένα άλλο θαυμαστό γεγονός. Σε μια πλούσια, ελεήμονα και ενάρετη γυναίκα συνέβηκε να εισέλθει μέσα στα σπλάχνα της ένα φίδι και όσο περνούσαν οι μέρες τόσο μεγάλωνε η κοιλιά της διότι καθώς φαίνεται μεγάλωνε το φίδι μέσα σε αυτήν. Αυτή λοιπόν καταφρονώντας εντελώς τις τέχνες των γιατρών προσέτρεξε στον Όσιο και πέφτοντας στα πόδια του τον παρακαλούσε με θερμά δάκρυα και πίστη να τη λυτρώσει από το κακό που την είχε βρει. Τη σπλαχνίστηκε ο Όσιος, σήκωσε τα χέρια του στον ουρανό

παρακάλεσε το Θεό με πολλή ταπείνωση και συντριβή καρδίας, επί ώρα ικανή, και ω του θαύματος, φονεύθηκε το φίδι και βγήκε νεκρό, και έτσι ελευθερώθηκε η γυναίκα από τον κίνδυνο και ευχαριστούσε το Θεό και τον Όσιό του. Αλλά και μια αρκούδα, η οποία κατέβαινε και ζημίωνε τους πλησιοχώρους, ο Όσιος την επιτίμησε και την έδιωξε από τα μέρη εκείνα. Επειδή δε συμπλήρωσε τους ασκητικούς του αγώνες ο Όσιος και κατά το γεγραμμένο τελειωθείς εν ολίγω επλήρωσε χρόνους μακρούς, καθώς έγινε πενήντα ετών, πόθησε να αναχωρήσει από τον κόσμο αυτό και να υπάγει προς τον Χριστό. Αφού ασθένησε και έπεσε στο κρεβάτι, παράγγειλε στους μαθητές του να φυλάττουν απαρασάλευτη την καλή παρακαταθήκη της πίστεως

να μην αφήσουν καθόλου την άσκηση και τη σταύρωση της σάρκας, την οποία υποσχέθηκαν στο Θεό να φυλάττουν στην παρούσα ζωή. Αφού έδωσε και πολλές άλλες τέτοιες πνευματικές παραγγελίες σ' αυτούς και τους ασπάστηκε, άφησε το σώμα αυτό και απήλθε προς τον Χριστό, τον οποίο ποθούσε.

Γρηγόριος, του οποίου τη μνήμη σήμερα η Εκκλησία μας επιτελεί, ήταν και είναι βέβαια Άγιος με όλη τη σημασία της λέξεως, καθώς τούτο αποδεικνύουν τα θαύματα τα οποία δι' αυτού ο Θεός επετέλεσε, Έφτασε δε στην ανώτατη πνευματική βαθμίδα, στην κατάσταση της θεώσεως, ακολουθώντας μια αγωγή, έναν τρόπο θεραπείας της ψυχής, ο οποίος εφαρμόζεται από την Εκκλησία και μέσα στην Εκκλησία. Η σημερινή εποχή είναι εποχή δράσεως και κινήσεως, διότι πιστεύουμε ότι έτσι θα έλθει η ατομική και κοινωνική ευημερία. Όμως αυτό αποξενώνει τον άνθρωπο από το Θεό, από την πηγή της αληθινής ζωής, της εν Θεώ ζωής, για την οποία είναι πλασμένος.

Αυτό τον κουράζει. Γι' αυτό αναζητεί την ησυχία στη φύση, στη βίωση πρωτογόνων μορφών ζωής, στην απομόνωση, χωρίς όμως να αναπαύεται ουσιαστικά. Είδαμε τον Όσιο Γρηγόριο να ποθεί, να επιδιώκει και να εφαρμόζει την ησυχία. Ησυχία όμως με την εκκλησιαστική ασκητική της έννοια δεν είναι μια απλή απαλλαγή από τους εξωτερικούς θορύβους και προβλήματα, δεν είναι μια αρνητική κατάσταση αλλά κάτι πολύ παραπάνω. Ο χριστιανός εργάτης του πνεύματος προσπαθεί να μην έχει εξωτερικούς θορύβους και προβλήματα, να έχει ακόμη εσωτερική ησυχία από διαφόρους λογισμούς, όχι απλώς για να ξεκουραστεί, αλλά για να μπορεί απερίσπαστος να επιδοθεί

στο κατεξοχήν πνευματικό έργο, στην προσευχή. Αφήνει τον κόσμο και τα του κόσμου για να ανέβει προς το Θεό και να ενωθεί με το Θεό. Δεν είναι λοιπόν απραξία, δειλία ή τεμπελιά, αλλά έργο, ίσως το πιο κοπιαστικό, το οποίο όμως τελικά πραγματικά και βαθιά αναπαύει τον άνθρωπο και έτσι είναι η πιο επωφελής και έξυπνη επιλογή. Πρότυπο και κατεξοχήν παράδειγμα τέτοιας νοερής ησυχίας αποτελεί η Θεοτόκος, η οποία κατά τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, μοναχή αυτή από όλους εξ απαλών ονύχων, από μικρό παιδί υπερφύσιν ησύχασε και μοναχή αυτή έτσι αξιώθηκε και απείρανδρος τον Θεάνθρωπον Λόγον εκυοφόρησε.

Αυτού του είδους ευλογημένη ησυχία, κατά το δυνατόν, καθένας μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων του, πραγματικά αξίζει και εμείς να επιδιώξουμε και να καλλιεργήσουμε.