Saint Eudokimos the Just and the Virtue of Almsgiving

Today, July 31, our Church commemorates Saint Eudokimos the Just, Saint Joseph of Arimathea, and the Twelve Holy Martyrs of Rome. We also remember the dedication of the venerable house of our Most Holy Lady, the Theotokos, at Blachernae, and celebrate the transfer of the relics of the holy Apostle Philip, one of the Twelve, and the laying of his holy body to rest on the island of Cyprus.

Saint Eudokimos, whom we celebrate today, lived in the ninth century, during the reign of the iconoclast Emperor Theophilos. His family came from Cappadocia. His parents, Basil and Eudokia, were devout, very wealthy, and prominent in rank, for his father was a patrician. Eudokimos the Just devoted himself to learning and to reading the Holy Scriptures. Their study brought his soul more joy than feasting brought to those who sought their pleasure at the table. He went to the churches to hear the sacred services and the divine words, and avoided the entertainments and luxuries enjoyed by other young people.

Prayer and the reading of books that benefited the soul were his delight. He loved chastity and purity so deeply that, if he happened to see something that might lead him into sin, he could say with Job, “My heart has never followed my eyes.” Indeed, he had resolved not to look upon the face of a woman for the rest of his earthly life. Alongside chastity he practiced almsgiving so generously that he gave from what he himself needed, as well as from what he had to spare, whether money or anything else. He was a father to orphans, a protector of widows, clothing for the naked, and food for the hungry.

He was a comfort to those in sorrow. He was also appointed military governor of the Cappadocian province called Charsianon. He did not use his office to gain honor, glory, or wealth for himself. He sought to govern with holiness and justice, and was ready, if necessary, to give his life for those under his care. In short, blessed Eudokimos excelled in every virtue. Out of love for his neighbor, he avoided all slander and judgment. He guarded himself against these evils and kept others from committing them too. Through such a holy life, he became a chosen vessel and a teacher in word and deed.

He was an example, a living image of goodness to everyone around him, until he reached the blessed end of his earthly life in Cappadocia. He was thirty-three years old: young in years, but an elder in wisdom and understanding. When he knew his end was near, he was not troubled, for his whole life had been a preparation for death. As his final hour approached, many people came to visit him. He made them promise to bury him in the clothes he was wearing and to omit the customary rites for the dead. Then he signaled for everyone to leave. When they had gone, he prayed and said, as some who heard him later reported, “O Lord my God,

I did not want my way of life to become known while I lived. So I ask that my death pass without any honor, and that no one think I have been pleasing to You.” Then, saying, “Into Your hands I commend my spirit,” that most holy soul departed on July 31 in the year 829. They buried the saint as he had asked, but a lamp cannot be hidden under a basket. The more he remained hidden, the more the Lord revealed him for the benefit of many. Only a few days after the saint’s death, a man named Elias, who was afflicted by a terrible demon, happened to pass near his tomb.

At once the demon began to torment him. It shook him violently and threw him to the ground as though he were dead. Then the demon came out, and the man was set free. News of the miracle spread far and wide, and crowds came to the saint’s tomb with people suffering from all kinds of illnesses, and they were healed. One child whose arms were paralyzed was healed, as was another whose arms and legs were paralyzed. Even the oil from the lamp at the saint’s tomb became a source of healing: the sick were anointed with it and immediately recovered. A woman troubled by an unclean spirit approached the tomb, and the demon left her. Another woman had suffered for many years from an incurable condition.

She mixed earth from the saint’s tomb with water and applied the mud to the affected place, and she received the healing she longed for. Earth from the tomb helped people far away as well as those who came there. It was sent to the sick, who anointed themselves with it, and each received healing according to their faith. It is impossible to recount all the saint’s miracles. Word of Eudokimos’s miracles spread everywhere. Many marveled that a man so young, surrounded by the demands of rank and authority, had attained so many virtues

that even ascetics in the deepest wilderness scarcely attain, while preserving such purity and chastity. Hearing of the countless miracles that happened so swiftly through him, everyone was astonished. The saint’s mother set out for her son’s tomb, undeterred by the hardship and dangers of the long journey. There she saw the crowds approaching with reverence and the miracles taking place among those afflicted by demons and other illnesses. She fell down and embraced his holy tomb. She wept for him as her dead son, yet took pride in him as the mother of a saint. Then this devout mother ordered the tomb opened and the coffin containing his holy relics brought out.

Eighteen months had passed since his burial, yet his body showed none of the changes that come upon the dead. His face was beautiful, with all its features as though he were asleep. Even the clothes in which he had been buried remained just as they had been placed. His body and clothing gave off a wonderful fragrance. It seemed that they had opened a garden of fragrant flowers rather than a tomb. It appears, then, that God, in His providence, allowed the saint’s tomb to be opened so that everyone could see the abundant grace with which He had glorified him, preserving his body incorrupt beyond the course of nature. And when the demons saw what had been revealed,

they shuddered and fled as though driven away by lightning. A bitter dispute then arose between the saint’s mother, who wanted to take his holy relics to Constantinople, and the local people, who wanted them to remain nearby. Wisely, his mother returned home. But a few days later, a priest-monk named Joseph secretly took the precious relics and left without the local people noticing. On the journey, the holy relics made their presence known through the fragrant myrrh that flowed from them and the miracles they performed. Thus, as the saint continued to work miracles, his relics were brought to his parents in Constantinople. There his God-loving mother

had a silver reliquary made for the holy relics and placed them, on July 6, in the beautiful church of the Most Holy Theotokos that she had previously built. Countless miracles took place there every day as well. Saint Eudokimos received such great grace from God because of his extraordinary almsgiving. He was more eager to give than those who asked were to receive. He sowed generously for a short time in this life, and in eternity he reaps fruit multiplied many thousands of times. Thank you.

The Fathers and saints of our Church speak to us with great warmth about the virtue of almsgiving. In the Old Testament, we read that almsgiving delivers from death and cleanses from every sin, and that those who give alms will have life in abundance. In the New Testament, the Lord urges us: “Sell what you have and give alms. Make purses for yourselves that do not wear out, a treasure in the heavens that never fails, where no thief comes near and no moth destroys.” Saint John Chrysostom calls almsgiving the queen of the virtues.

It lifts people to the heights of heaven.

He says: “The wings of almsgiving cut through the air, pass beyond the moon, surpass the rays of the sun, and rise to the vaults of heaven. But it does not stop there. It passes beyond heaven, beyond the angels and the choirs of archangels and all the higher powers, and stands before the royal throne itself. Even if you have many sins, almsgiving speaks on your behalf. Do not be afraid, for none of the higher powers opposes it.” This eloquent saint also urges us: “Give bread according to your means. If you have no bread, give a coin. If you have no coin, give a cup of cold water. If you do not have even that,

mourn with the one who suffers, and you will have your reward. For the reward is given for a willing heart, not for something done out of necessity.” Today’s account of Saint Eudokimos makes the same point vividly. His life was full of almsgiving, though he lived in the world as we do, amid its harmful influence on the spiritual life. The great gifts he was counted worthy to receive for this virtue, which he joined to the other virtues, show us how precious almsgiving is. They urge us to practice it too, according to our means, so that we may receive a fitting reward—a reward that will be

far greater than anything we give.

Σήμερα, 31 του μηνός Ιουλίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του δικαίου Ευδοκίμου, του Αγίου Ιωσήφ του από Αριμαθαίας, των Αγίων Δώδεκα Μαρτύρων των Ρωμαίων, επιτελεί την ανάμνηση των εγκαινίων του εν Βλαχέρναις σεβασμίου οίκου της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και εορτάζει την ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Αποστόλου Φιλίππου εκ των δώδεκα και την κατάθεση του Αγίου Σκήνους του εις τη νήσον Κύπρον.

Σήμερα εορταζόμενος Άγιος Ευδόκιμος άκμασε κατά τον ένατο αιώνα και τους χρόνους του εικονομάχου βασιλέα Θεοφίλου. Το γένος του ήταν από την Καππαδοκία, οι δε γονείς του, Βασίλειος και Ευδοκία, ήταν ευσεβείς, πλουσιότατοι κατά την περιουσία και περίφημοι κατά το αξίωμα, καθώς ο πατέρας του ήταν πατρίκιος. Ο δίκαιος Ευδόκιμος επιδόθηκε στη σπουδή των γραμμάτων και την ανάγνωση των θείων γραφών, στη μελέτη των οποίων η ψυχή του ευφραινόταν περισσότερο από εκείνους που βρίσκονταν και διασκέδαζαν σε τραπέζια. Πήγαινε σε ιερούς ναούς για να ακούσει τις ιερές ακολουθίες και τα θεία λόγια. Απόφευγε να πηγαίνει στις διασκεδάσεις και τις τρυφές των νέων.

Του διασκέδαση και απόλαυση ήταν η προσευχή και η ανάγνωση ψυχοφελών βιβλίων. Τη σωφροσύνη και καθαρότητα τόσο αγάπησε, ώστε μπορούσε, εάν συνέβαινε να δει κάτι σκανδαλώδες, να λέγει το του Ιώβ: «Ποτέ δεν ακολούθησε η καρδία μου εις τον οφθαλμό μου». Μάλιστα, είχε αποφασίσει να μην βλέπει καθόλου γυναικείο πρόσωπο έως όπου βρισκόταν στην παρούσα ζωή. Κοντά δε στη σωφροσύνη ασκούσε και την ελεημοσύνη, τόσο πολύ δε, ώστε έδινε όχι μόνο από εκείνα που του περίσσευαν, αλλά και από εκείνα που είχε ανάγκη, είτε χρήματα είτε οτιδήποτε άλλο. Έτσι ήταν πατέρας ορφανών, κυβερνήτης χηρών, ενδυμασία γυμνών, χορτασμός των πεινασμένων.

Παρηγοριά των λυπουμένων. Ακόμη ψηφίστηκε στρατοπεδάρχης της Καππαδοκίας στην επαρχία που λεγόταν Χαρσιανά. Όμως δεν είχε το αξίωμά του για τιμή και δόξα δική του ή για πλουτισμό, αλλά φρόντιζε να διοικεί με οσιότητα και δικαιοσύνη και ήταν πρόθυμος, εάν χρειαζόταν, και τη ζωή του να θυσίαζε για όσους είχε υπό την εξουσία του. Γενικώς, ο μακάριος αυτός Ευδόκιμος ήταν τέλειος σε κάθε αρετή. Για την αγάπη του πλησίον απέφευγε κάθε καταλαλιά και κατάκριση. Και όχι μόνο αυτός φυλαγόταν από αυτές τις κακίες, αλλά και τους άλλους εμπόδιζε από το να τις πράττουν. Με τέτοια αγία ζωή έγινε σκεύος εκλογής, διδάσκαλος με το λόγο και με το έργο.

Παράδειγμα. Ζωντανή εικόνα του καλού σε εκείνους που τον συναναστρέφονταν μέχρι που έφτασε στο μακάριο τέλος της παρούσας ζωής εκεί στην Καππαδοκία, έχοντας ζήσει 33 χρόνους, κατά μεν την ηλικία πολύ νέος, κατά δε τη σύνεση και γνώση γέροντας. Όταν γνώρισε το τέλος του, δεν ταράχθηκε, επειδή όλη του η ζωή ήταν μια μελέτη θανάτου. Καθώς πλησίασε η τελευταία του ώρα, πήγαν εκεί πολλοί να τον επισκεφθούν. Τότε τους όρκισε να τον ενταφιάσουν με τα ίδια ενδύματα που φορούσε και να μην κάνουν σ' αυτόν τα συνηθισμένα για τους νεκρούς. Μετά έκανε νεύμα και αφού βγήκαν όλοι, προσευχήθηκε και είπε, όπως άκουσαν μερικοί και το φανέρωσαν: «Κύριε ο Θεός μου,

δε θέλησα εν όσο ζούσα να φανεί η πολιτεία μου, έτσι παρακαλώ και η τελευτή μου να γίνει χωρίς καμιά χάρη, ούτε να νομίσει κανείς ότι σε ευαρέστησα». Έπειτα, λέγοντας «Εις χείρας σου παραδίδω το πνεύμα», βγήκε η αγιότατη εκείνη ψυχή στις 31 Ιουλίου του έτους 829. Έθαψαν τον Άγιο κατά την παραγγελία του, αλλά δεν ήταν δυνατόν να κρυφτεί ο λύχνος υπό τον μόδιο, διότι όσο αυτός κρυβόταν, τόσο ο Κύριος τον φανέρωνε για την ωφέλεια των πολλών. Έτσι δεν πέρασαν πολλές μέρες μετά την τελευτή του Αγίου και κάποιος Ηλίας που είχε φοβερό δαιμόνιο, καθώς έτυχε να περάσει κοντά από τον τάφο του Αγίου,

αμέσως το δαιμόνιο άρχισε να τον βασανίζει και τινάζοντάς τον δυνατά τον έριξε κάτω σαν νεκρό και έτσι βγήκε και έτσι ο άνθρωπος εκείνος ελευθερώθηκε. Το θαύμα διαδόθηκε σε πολλά μέρη και πλήθος πολύ ερχόταν φέρνοντας διαφόρων ειδών αρρώστους που θεραπεύονταν στον τάφο του Αγίου. Αγίου. Έτσι θεραπεύτηκε κάποιο παιδί παράλυτο κατά τα χέρια και άλλο παράλυτο κατά τα χέρια και τα πόδια. Ακόμη και η κανδήλα του Αγίου ήταν μία βρύση ιάσεων, καθώς όμως οι άρρωστοι χρίονταν με το λάδι της, αμέσως γίνονταν καλά. Γυναίκα που είχε ακάθαρτο πνεύμα, μόλις πλησίασε στον τάφο του Αγίου, έφυγε το δαιμόνιο και άλλη που βασανιζόταν αρκετά χρόνια από αθεράπευτο πάθος

χώμα από τον τάφο του Αγίου έκανε λάσπη και με αυτή, αφού έχρισε το πάθος της, έλαβε την ποθητή της υγεία. Το χώμα αυτό από τον τάφο του Αγίου ενεργούσε όχι μόνο σε εκείνους που πήγαιναν εκεί, αλλά και σε εκείνους που ήταν μακριά ή δεν μπορούσαν να πάνε σε αυτόν. Στελνόταν στους ασθενείς και χρίονταν με αυτό και καθένας λάβαινε κατά την πίστη του. Αδύνατον δε είναι να περιγράψει κανείς όλα τα θαύματα του Αγίου. Η φήμη των θαυμάτων του Ευδοκίμου διαδόθηκε παντού και πολλοί θαύμαζαν και απορούσαν πώς ένας άνθρωπος, νέος στην ηλικία, που βρισκόταν μέσα σε τόσους θορύβους, με αξιώματα και εξουσίες, κατόρθωσε τόσες αρετές

οποίες μόλις κατορθώνουν οι ασκητές σε βαθύτατες ερημιές και φύλαξε τόση καθαρότητα και σωφροσύνη. Ακούοντας δε και τα αμέτρητα και ταχύτατα θαύματα που έκανε, όλοι έμεναν εκστατικοί. Η μητέρα του Αγίου, χωρίς να υπολογίσει τους κόπους και τους κινδύνους της μακρινής οδοιπορίας, ξεκίνησε και πήγε στον τάφο του παιδιού της και βλέποντας εκεί το πλήθος των με κάθε ευλάβεια προσερχομένων και τα θαύματα που γίνονταν σε δαιμονισμένους και άλλους ασθενείς, έπεσε και αγκάλιασε το ιερό μνήμα του Αγίου και τον έκλαιγε μεν ως νεκρό, καυχόταν δε ως μητέρα Αγίου. Μετά, η ευλαβής μητέρα πρόσταξε και άνοιξαν τον τάφο και έβγαλαν τη λάρνακα που είχε το ιερό λείψανο. Τότε

και είχαν περάσει δεκαοκτώ μήνες από τον ενταφιασμό, το λείψανο φάνηκε χωρίς καμιά από τις αλλοιώσεις που συμβαίνουν στα νεκρά σώματα. Το πρόσωπο ήταν χαριέστατο με όλους τους χαρακτήρες του ως πρόσωπο κοιμωμένου και όχι νεκρού. Ακόμη και τα ενδύματα με τα οποία τον ενταφίασαν έμειναν καθώς τα έβαλαν στην αρχή. Το σώμα και τα ενδύματα ανέδιδαν θαυμαστή ευωδία. Δεν φαινόταν ότι ανοίχτηκε μνήμα νεκρού, αλλά κήπος με ευωδιαστά άνθη. Φαίνεται λοιπόν ότι κατ' οικονομία Θεού αποκαλύφθηκε ο τάφος του Αγίου για να φανεί η πολλή χάρη με την οποία τον δόξασε ο Θεός, φυλάττοντας υπέρ φύση το σώμα άφθαρτο, οι δε δαίμονες, καθώς φανερώθηκε,

έφριξαν και έφευγαν σαν να διώκονταν από αστραπή. Κατόπιν έγινε φιλονικία μεγάλη μεταξύ της μητέρας του Αγίου, η οποία ήθελε να πάρει και να μεταφέρει στην Κωνσταντινούπολη το Άγιο Λείψανο, και των εντοπίων που ήθελαν να μείνει κοντά τους. Η μητέρα ως φρόνιμη ανεχώρησε για τον τόπο της, όμως δεν πέρασαν πολλές μέρες και κάποιος ιερομόναχος ονόματι Ιωσήφ πήρε κρυφά το θησαυρό και έφυγε χωρίς να τον πάρουν είδηση οι εντόπιοι. Καθοδόν δε, το Άγιο Λείψανο γινόταν φανερό από το μύρο που έσταζε και τα θαύματα που επιτελούσε. Έτσι θαυματουργώντας ο Άγιος αποδόθηκε στους γονείς του στην Κωνσταντινούπολη, εκείνη δε η θεοφιλής μητέρα

έκανε στο Ιερό Λείψανο θήκη ασημένια και το κατέθεσε, κατά την έκτη του μηνός Ιουλίου, στον περικαλή Ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου, τον οποίο είχε κτίσει προηγουμένως, γίνονταν δε και εκεί καθημερινώς πάμπολλα θαύματα. Τέτοια και τόσο μεγάλη χάρη έλαβε ο Άγιος Ευδόκιμος από το Θεό για την υπερβολική του ελεημοσύνη, διότι μεγαλύτερη προθυμία είχε αυτός στο να δίνει παρά εκείνοι που ζητούσαν στο να παίρνουν. Έσπειρε επ' ευλογίαις εδώ πρόσκαιρα και θερίζει καρπούς μυριοπλασίους στην αιωνιότητα. Ευχαριστώ.

Θεού, οι Πατέρες της Εκκλησίας μας και οι Άγιοί της μας ομιλούν με τα θερμότερα λόγια για τη μεγάλη αρετή της ελεημοσύνης. Έτσι, στην Παλαιά Διαθήκη διαβάζουμε ότι η ελεημοσύνη γλιτώνει από το θάνατο, καθαρίζει από κάθε αμαρτία και όσοι κάνουν ελεημοσύνη θα χορτάσουν ζωή. Στην Καινή Διαθήκη ο Κύριος μας προτρέπει: «Πωλήσατε τα υπάρχοντα υμών και δότε ελεημοσύνην, ποιήσατε εαυτοίς βαλλάντια μη παλαιούμενα, θησαυρόν ανέκλειπτον εν τοις ουρανοίς, όπου κλέπτης ουκ εγγίζει, ουδέ σης διαφθείρει». Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος την αρετή αυτή χαρακτηρίζει βασιλίδα των αρετών.

Ανεβάζει τους ανθρώπους στα ύψη του ουρανού.

Λέγει: «Τα πτερά της ελεημοσύνης, τέμνει τον αέρα, παρέρχεται τη σελήνη, ξεπερνά τις ακτίνες του ηλίου, ανέρχεται στις αψίδες του ουρανού. Αλλά ούτε και εκεί στέκεται, αλλά και τον ουρανό παρέρχεται, και τους αγγέλους παρατρέχει, και τους χορούς των αρχαγγέλων, και όλες τις ανώτερες δυνάμεις, και σε αυτόν παρίσταται το θρόνο το βασιλικό. Κι αν έχεις πολλές αμαρτίες, η ελεημοσύνη είναι συνήγορος, μη φοβάσαι, διότι καμιά από τις ανώτερες δυνάμεις δεν αντιτάσσεται σε αυτή». Μας προτρέπει δε ο Χρυσορρήμων Άγιος: «Δώσε κατά δύναμιν άρτον, δεν έχεις άρτο, δώσε οβολό, δεν έχεις οβολό, δώσε ποτήριο ψυχρού ύδατος, δεν έχεις αυτό,

πένθησε μαζί με αυτόν που θλίβεται και θα έχεις μισθό. Διότι ο μισθός δεν δίδεται για κάτι που γίνεται κατά ανάγκη, αλλά για την καλή προαίρεση». Αλλά και το σημερινό συναξάρι, η ζωή η γεμάτη ελεημοσύνη που ζούσε ο σήμερα εορταζόμενος δίκαιος Ευδόκιμος, και μάλιστα όπως εμείς μέσα στον κόσμο και παρά την αρνητική επίδραση του κόσμου στην πνευματική ζωή, και οι μεγάλες δωρεές που αξιώθηκε να λάβει για την αρετή της ελεημοσύνης, την οποία βέβαια συνόδευε και με τις άλλες αρετές, έρχεται κατά τρόπο παραστατικό και πολύ δυνατό να μας τονίσει τη μεγάλη αξία της αρετής αυτής και να μας προτρέψει να την ασκούμε κατά δύναμη και εμείς, ώστε να έχουμε τον ανάλογο μισθό, ο οποίος θα είναι

δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με αυτά που θα προσφέρουμε.