Saint Eudocia of Heliopolis: Repentance, Miracles, and Martyrdom

Saint Eudocia, whose feast we celebrate, lived at the end of the first century and the beginning of the second century after Christ. She came from Samaria and lived in Heliopolis in Syria. She was a pagan. Her beauty, the flattery and immoral proposals of her many admirers, and her lack of Christian moral teaching led her into the passion and sin of prostitution, through which she amassed great wealth. Yet she was the lost sheep, living a wayward life, whom the Good Shepherd went out and found. Christ the Master did not turn away from her. In His mercy and goodness, He cleansed her from the depths of sin and made her a vessel of sweet fragrance.

One who had been a cause of ruin became a means of salvation for many. A devout and virtuous monk named Germanus was returning home from a distant place. Passing through Heliopolis, he stayed in a house near Eudocia’s. After the service, he began reading aloud so that his hosts could hear him. He read about the judgment to come, the punishment of sinners in Hell, and the reward of the righteous. By God’s will, Eudocia was awake and heard those words. She was so moved to compunction that tears flowed freely as she remembered her sins. The next day she found the monk and

told him who she was and how she had lived. She asked for his advice and guidance so that she might be saved. He said to her, “If you want to be saved, you must do two things. First, receive holy Baptism, which washes away all the filth and stain of sins. Second, give away for good the wealth you gained through evil. Share it joyfully with the poor. Then Christ the Master, the generous King, will give you, in place of this passing wealth that decays, riches no one can steal and that endure forever. He will number you among the holy virgins, and you will reign with Him forever.”

“How can I be sure,” Eudocia asked the holy monk, “that what you have told me is true?” He advised her, “Exchange your rich clothes for poor ones. Shut yourself away for a week and pray with fasting and tears. Then do whatever is revealed to you.” She did as he said. With the elder’s support and prayers, on the last day she saw a great light, brighter than the sun, and a young man shining like lightning. He was Archangel Michael.

He led her into heaven, where she saw the uncreated, ineffable light and the beauty of Paradise. She heard a gentle voice say, “This is what God has willed for the children of men. In His compassion, He welcomes those among them who repent. Michael, take her home so that she may struggle, and I will forgive her sins. I will strengthen and protect her as my own true child, so that the demons cannot harm her.” Eudocia came to believe. She went to the bishop of that city, Theodotus, who baptized her in the name of the Holy Trinity. She also gave all her vast property to the Church to be distributed to the poor, widows, and orphans. She freed all her slaves and gave them her house and a substantial sum of money. Once she had put her affairs in order and freed herself from every worldly care, the devout elder took her to a women’s monastery.

There, Eudocia strove harder than the other nuns, always wearing the garment the bishop had given her at her Baptism. She learned the Psalter and all of Holy Scripture, which she studied eagerly. A few years later, the elder who led the monastery fell asleep in the Lord. By divine prompting, Eudocia was chosen to take her place, for she had proved herself worthy. Through her metanoia—her repentance—she so pleased God that she began to work miracles.

One of her former lovers, named Philostratus, learned that she had turned to Christ. Disguised as a monk, he deceitfully entered the monastery and tried to persuade her to return to her sinful life.

She was so indignant at his wicked urgings and rebuked him so firmly that Philostratus died. Later, at the prompting of the Lord, who appeared to her in a vision, the saint raised him from the dead through her prayer. Now believing in God, Philostratus fell at her feet and asked her forgiveness. But the saint’s temptations continued. The son of the ruler of that land boasted that he could destroy Eudocia’s monastery. As he rode toward it, however, he fell from his horse, shattered his leg, and soon died in terrible pain. His grieving father, on the advice of Philostratus,

sent the saint a letter begging her to pray for his dead son. In humility, she sent a letter in reply. When they placed it on the young man’s body, he immediately rose from the dead. The miracle filled the ruler with indescribable joy and brought him to faith. He summoned the chief priest of the city and was baptized, together with all his relatives and slaves. The son who had been raised from the dead was ordained a deacon. After the chief priest died, he was found worthy and ordained bishop. When that devout ruler died, another took his place. He was a pagan and appointed a cruel and merciless man named

Diogenes as governor of Heliopolis. Diogenes ordered that the saint be thrown into prison. When she refused to worship the false gods, they tore at her sides, causing her terrible pain. When people tried to open a vessel belonging to the saint that contained the holy artos, the blessed bread, many fell dead. The governor was left paralyzed on the left side of his body. He cried out, “Heal me, god Helios, and help me burn this sorceress!” Then he too died. Through her prayers and the grace of the living God, the saint raised them all from the dead. She also raised Firmina, the wife of the nobleman Diodorus.

Through all these miracles, the presence, almighty power, and love of the true God became clear. Many came to believe and were baptized, among them Governor Diogenes and the nobleman Diodorus. Through his own prayer, Diodorus even raised a widow’s dead child. Some time later, Diogenes died having lived in a way pleasing to God. He was succeeded by a man named Vincentius, a fierce persecutor of Christians. Vincentius sent soldiers who beheaded the saint on the first of March. Her precious relics remained a source of miracles, by the grace she had received from God, the giver of every gift.

The fervor of repentance

So, because of her great and fervent metanoia—her repentance—the venerable martyr Eudocia was counted worthy of more than salvation, though salvation is of course the greatest thing. She was also granted the grace to work miracles both before and after her death. We do not think it far from the truth to say that, besides the grace of God, her former sinfulness helped her find and show such great repentance. Great sinners seem to have this sorrowful advantage, if we may call it that: their grave sins help them see and feel more clearly how far they have fallen, and so return with greater fervor and strength

and repent. We might call this the pattern of the younger son in the parable of the Prodigal Son. But those who have not committed grave sins, or do not feel that they have, risk following the pattern of the elder son in the same parable. Outwardly, he had done everything right. As he told his father, he had never disobeyed a command of his. Yet he was far from virtuous, because he had no love for his brother, as his behavior showed. In the same way, those who commit no great sins but do no great acts of virtue are far from salvation. In the end, whichever of these groups we belong to,

we are certainly sinners, and we need fervent, deeply heartfelt metanoia—repentance.

Εορταζομένη Αγία Ευδοκία έζησε κατά τα τέλη του πρώτου και τις αρχές του δευτέρου μετά Χριστόν αιώνος. Καταγόταν από τη Σαμάρια και κατοικούσε στην Ηλιούπολη της Συρίας. Θρησκευτικώς ήταν ειδωλολάτρισσα. Λόγω της ωραιότητάς της, των κολακειών και των ανηθίκων προτάσεων των διαφόρων θαυμαστών της, αλλά και της έλλειψης της χριστιανικής ηθικής διδασκαλίας, ξέπεσε στο πάθος και την αμαρτία της πορνείας, από την οποία συγκέντρωσε μεγάλο πλούτο. Όμως αυτή που ζούσε άσωτη ζωή, το πρόβατο το χαμένο, βγήκε ο καλός ποιμήν και το βρήκε. Ο δεσπότης Χριστός δεν τη βδελύχθηκε, αλλ’ ως ελεήμων και πανάγαθος, την βυθισμένη στο βόθρο της αμαρτίας, την καθάρισε και την έκανε δοχείο ευωδίας.

Αίτιο απωλείας πρόξενο πολλών σωτηρίας. Κάποιος μοναχός ευσεβής και ενάρετος, ονόματι Γερμανός, μεταβαίνοντας από μακρινό τόπο στην πατρίδα του, πέρασε από την Ηλιούπολη και έμεινε σε κάποιο σπίτι κοντά σε εκείνο που έμενε η Ευδοκία. Μετά την ακολουθία του άρχισε ο μοναχός να διαβάζει μεγαλόφωνα, για να ακούν και οι οικοδεσπότες, κάτι για τη μέλλουσα κρίση, την κόλαση των αμαρτωλών και την ανταπόδοση των δικαίων. Συνέπεσε με το θέλημα του Θεού να αγρυπνεί τότε η Ευδοκία και να ακούσει τους λόγους εκείνους, να κατανυχτεί δε τόσο ώστε να τρέχουν άφθονα τα δάκρυα, καθώς θυμόταν τις αμαρτίες της. Την επομένη βρήκε τον εν λόγω μοναχό και

του φανέρωσε τον εαυτό της και την αμαρτωλή ζωή της και ζήτησε τη συμβουλή και καθοδήγησή του για να σωθεί. Εκείνος της είπε: «Εάν θέλεις να σωθείς, δύο πράγματα πρέπει να κάνεις. Πρώτον, να λάβεις το Άγιο Βάπτισμα, το οποίο καθαρίζει όλη τη βρωμιά και τον μολυσμό των αμαρτιών. Και δεύτερον, να σκορπίσεις καλώς τον πλούτο, τον οποίο απέκτησες κακώς. Να τον μοιράσεις με χαρά στους πτωχούς, και τότε θα σου δώσει ο Δεσπότης Χριστός ως Πλουσιόδωρος Βασιλεύς, αντί του πλούτου τούτου του ρέοντος και φθειρομένου, πλούτο που δεν μπορεί κανείς να τον κλέψει, αλλά μένει πάντοτε. Θα σε συναριθμήσει μετά των Αγίων Παρθένων και θα συμβασιλεύσεις με Αυτόν στον αιώνα».

«Πώς θα βεβαιωθώ», ρώτησε η Ευδοκία τον Όσιο, «ότι όσα μου είπες είναι αληθινά;» Εκείνος τη συμβούλευσε: «Άλλαξε τα πλούσια με φτωχικά φορέματα, κλείσου μια εβδομάδα και προσευχήσου με νηστεία και δάκρυα και ό,τι σου φανερωθεί κάνε το». Έτσι έκανε και με τη συμπαράσταση και προσευχή του γέροντα είδε κατά την τελευταία μέρα φως μέγα, λαμπρότερο από τον ήλιο, και αστραπόμορφο νέο που ήταν ο Αρχάγγελος Μιχαήλ.

Την οδήγησε στον ουρανό και είδε το άκτιστο, το ανεκλάλητο φως, τα κάλλη του παραδείσου, άκουσε δε φωνή γλυκύτατη να λέγει: «Έτσι ευδόκησε ο Θεός για τους υιούς των ανθρώπων. Υποδέχεται τους εξ αυτών μετανοούντας ως εύσπλαχνος. Λάβε αυτήν, Μιχαήλ, οδήγησέ την εις την οικίαν της να αγωνιστεί, να συγχωρέσω τις αμαρτίες της, εγώ δε θα την ενδυναμώνω και θα την διαφυλάττω ως τέκνον μου γνήσιον για να μην μπορέσουν να την βλάψουν οι δαίμονες». Έτσι πίστευσε η Ευδοκία, πήγε στον επίσκοπο της πόλεως εκείνης ονόματι Θεόδοτο, ο οποίος τη βάπτισε στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Ακόμη παρέδωσε η Ευδοκία στην Εκκλησία όλη την τεράστια κινητή και ακίνητη περιουσία της, για να μοιραστεί στους πτωχούς, τις χήρες και τα ορφανά, ελευθέρωσε δε και όλους τους δούλους της, στους οποίους χάρισε το σπίτι της και αρκετό ποσό χρημάτων. Μετά την καλή τακτοποίηση της περιουσίας και τη λύτρωση από κάθε μέριμνα, ο ευλαβέστατος γέροντας την οδήγησε σε γυναικείο μοναστήρι.

Στο οποίο η θαυμάσια Ευδοκία αγωνιζόταν περισσότερο από τις άλλες μοναχές, φορώντας πάντα το ιμάτιο με το οποίο την ένδυσε ο επίσκοπος κατά τη βάπτισή της. Έμαθε το ψαλτήρι και όλη την Αγία Γραφή, την οποία μελετούσε με προθυμία. Μετά παρέλευση λίγων ετών, κοιμήθηκε η γερόντισσα του μοναστηριού εκείνου, στη θέση της δε με θεία νεύση ψηφίστηκε ως δοκιμότατη η Ευδοκία, η οποία τόσο με τη μετάνοιά της ευαρέστησε στο Θεό, ώστε να επιτελεί θαύματα.

Ένας από τους πρώην εραστές της, ονόματι Φιλόστρατος, όταν έμαθε την εις Χριστόν μεταστροφή της, αφού με δόλο ντυμένος σαν μοναχός μπήκε στο μοναστήρι, προσπάθησε να την κάνει να ξαναγυρίσει στη ζωή της αμαρτίας.

Όμως τόσο αγανάκτησε για τις διαβολικές προτροπές και έτσι τον επιτίμησε, ώστε ο Φιλόστρατος απέθανε. Μετά όμως και κατά προτροπή του Κυρίου, ο οποίος σε όραμα της παρουσιάστηκε, η Οσία με την προσευχή της ανάστησε τον Φιλόστρατο, ο οποίος πιστεύοντας πλέον στον Θεό έπεσε στα πόδια της και ζήτησε τη συγχώρησή της. Όμως οι πειρασμοί της Οσίας συνεχίστηκαν. Ο γιος του βασιλέα της χώρας εκείνης καυχήθηκε ότι θα μπορούσε να καταστρέψει το μοναστήρι της Ευδοκίας, αλλά καθώς πορευόταν έφιππος, από πτώση του αλόγου συνέτριψε το πόδι του και σε λίγο πέθανε με φρικτούς πόνους. Ο οδυνόμενος βασιλέας, κατά συμβουλή του Φιλόστρατου που προαναφέρθηκε,

έστειλε στην Οσία γράμματα παρακλητικά να δεηθεί για τον νεκρό του γιο. Εκείνη με ταπείνωση έστειλε απαντητική επιστολή, την οποία όταν έβαλαν πάνω στον νεκρό, ω του θαύματος, αμέσως αναστήθηκε. Το θαύμα όχι μόνο χαροποίησε απερίγραπτα τον βασιλέα, αλλά και τον οδήγησε στην πίστη. Προσκάλεσε τον αρχιερέα της πόλεως και βαπτίστηκε με όλους τους συγγενείς και τους δούλους του. Ο δε γιος του που αναστήθηκε χειροτονήθηκε διάκονος και μετά την τελευτή του αρχιερέα της πόλεως χειροτονήθηκε αυτός επίσκοπος ως άξιος. Μετά το θάνατο του προαναφερθέντος ευσεβούς βασιλέα, βασίλευσε άλλος που ήταν ειδωλολάτρης, έκανε δε ηγεμόνα της Ηλιουπόλεως κάποιο σκληρό και απάνθρωπο,

Διογένη. Αυτός πρόσταξε και έριξαν την Οσία στη φυλακή. Μετά, καθώς αρνήθηκε να προσκυνήσει τους ψευδωνύμους θεούς, ξέσχισαν τις πλευρές της, προξενώντας της πόνους δριμύτατους. Όταν επιχειρήθηκε η διάνοιξη ενός δοχείου που είχε η Αγία και το οποίο περιείχε Άγιο Άρτο, πολλοί έπεσαν νεκροί. Ο δε ηγεμόνας έμεινε παράλυτος κατά το αριστερό μέρος του σώματός του. Όταν δε αναφώνησε «Θεράπευσέ με, θεέ Ήλιε, και βοήθησέ με να κατακάψω τη μάγισσα αυτή», επήλθε και σε αυτόν ο θάνατος. Όλους αυτούς η Αγία με την προσευχή της και τη χάρη του ζώντος Θεού τους ανέστησε. Επίσης ανέστησε τη Φιρμίνα, η οποία ήταν σύζυγος του άρχοντα Διοδώρου.

Αποτέλεσμα όλων αυτών των θαυμάτων, με τα οποία γινόταν αισθητή η παρουσία, η παντοδυναμία και η αγάπη του αληθινού Θεού, ήταν να πιστέψουν και να βαπτιστούν πολλοί, μεταξύ των οποίων και ο ηγεμόνας Διογένης και ο άρχοντας Διόδωρος, ο οποίος μάλιστα κατόρθωσε με προσευχή του να αναστήσει το νεκρό παιδί κάποιας χήρας. Μετά παρέλευση λίγου χρόνου, τελεύτησε θεάρεστα ο ηγεμόνας Διογένης. Τη θέση του δε κατέλαβε άλλος, ονόματι Βικέντιος, που ήταν δεινός διώκτης των Χριστιανών. Αυτός έστειλε στρατιώτες και απέκοψαν την κεφαλή της Οσίας την πρώτη του μηνός Μαρτίου. Το τίμιο λείψανό της παρέμεινε πηγή θαυμάτων, χάρη που έλαβε από τον δωρεοδότη Θεό.

τη Θερμότακτη της Μετάνοια

Οσιομάρτυς λοιπόν Ευδοκία αξιώθηκε για τη μεγάλη της, τη θερμότατη μετάνοια όχι απλώς να σωθεί, που βέβαια είναι το σημαντικότερο, αλλά να θαυματουργεί πριν και μετά το θάνατό της. Νομίζουμε δε ότι δεν είμαστε μακριά από την αλήθεια αν πούμε ότι στο να αποκτήσει και να επιδείξει τη μεγάλη μετάνοια συνετέλεσε, εκτός από τη χάρη του Θεού, και η μεγάλη αμαρτωλότητά της. Φαίνεται ότι οι μεγάλοι αμαρτωλοί έχουν αυτό το θλιβερό πλεονέκτημα, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, ότι δηλαδή οι μεγάλες αμαρτίες τους βοηθούν να δουν, να συναισθανθούν καλύτερα την κατάντια τους και έτσι με περισσότερη θέρμη, δύναμη

να επιστρέψουν, να μετανοήσουν. Αυτό θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε σύνδρομο του νεότερου υιού της Παραβολής του Ασώτου. Όσοι όμως δεν έχουν κάνει ή δεν αισθάνονται να έχουν κάνει βαριές αμαρτίες κινδυνεύουν να παρουσιάσουν το σύνδρομο του μεγαλύτερου υιού της ίδιας Παραβολής, ο οποίος, αν και τυπικά ήταν εντάξει, καθόσον, όπως είπε στον πατέρα του, ουδέποτε εντολή του παρήλθε, ουσιαστικά όμως απείχε πολύ από το να είναι ενάρετος, καθόσον δεν είχε αγάπη προς τον αδερφό του, όπως απέδειξε με τη συμπεριφορά του. Έτσι και αυτοί που δεν κάνουν μεγάλα αμαρτήματα, δεν κάνουν όμως και μεγάλες αρετές, είναι μακριά από τη σωτηρία. Τελικά, σε όποια κατηγορία και αν ανήκουμε,

είναι σίγουρο ότι είμαστε αμαρτωλοί και έχουμε ανάγκη από θερμή, θερμότατη μετάνοια.