Saint Epiphanius: Miracles, Monastic Life, and Repentance

Saint Epiphanius was born in the year 310 after Christ, in the village of Vysandouki near Eleutheropolis in Palestine. His parents were Jewish. His father was a farmer, and Epiphanius also had a sister named Kalytrope. When he was about ten, his father died. He was then entrusted for adoption to a Jewish teacher of the Law named Tryphon, a remarkable man who was devout according to the Law of Moses. Tryphon had an only daughter whom he hoped to give to Epiphanius as a wife. He took Epiphanius in and taught him the whole Mosaic Law and the Hebrew writings with great care. After some time, however, Tryphon’s daughter died.

Epiphanius remained alone in Tryphon’s house, growing in age and in Jewish learning. Then Tryphon died and left him his entire estate. After that, Epiphanius’s mother also died. He brought his sister into Tryphon’s house, and the two of them shared the inheritance. One day, as Epiphanius was going to his village to inspect the property he had inherited from Tryphon, he met a monk named Lucian. Lucian was a learned and remarkable man who earned his living as a calligrapher and gave any surplus to the poor. They traveled together, Epiphanius on horseback and Lucian on foot,

when they met a poor man. He fell at Lucian’s feet and said, “Man of God, have mercy on me. I have had nothing to eat for three days.” Blessed Lucian had nothing to give him, so he took off his garment and said, “Go into town, sell this, and buy bread.” As Lucian took off his garment to give it to the poor man, Epiphanius saw a white robe descend from heaven and cover him. Great fear seized Epiphanius. He got down from his mount, fell at Lucian’s feet, and asked, “Please, tell me who you are.” Lucian, who had the gift of spiritual sight, recognized that

God’s grace had come upon Epiphanius. He said, “How is it that you, a Jew, ask a Christian who he is? As you know, Jews regard Christians as abhorrent, and Christians feel the same about Jews. Now you have heard that I am a Christian. There is nothing more for you to hear from me.” But Epiphanius, whose heart was open, said, “What is to stop me from becoming a Christian too?” Lucian replied, “Only your unwillingness. If you wish to, you can.” Lucian’s words filled Epiphanius with compunction. He took him to the house he had inherited, showed him the wealth inside, and said, “What you see is my property, Father,

and these are my brothers. But I want to become a Christian and live as a monk.” Lucian answered, “You cannot live as a monk while you have all these possessions. Arrange a marriage for your sister and give her what is fitting. Give the rest to the poor. Then you will be able to live the monastic life as you should.” Epiphanius said, “First, Father, make me a Christian. Then I will do whatever you tell me.” Lucian replied, “I cannot make you a Christian. The Christian bishop must do that.” Having said this and agreed with Epiphanius on what would follow, Lucian left the house and went straight to the bishop. Epiphanius’s sister also expressed her wish to become a Christian, and

meanwhile Lucian told the bishop of Epiphanius’s intention. The bishop said, “Go and instruct him in the faith. When I am in the Church, bring him there to fall before our merciful God.” Lucian returned to Epiphanius’s house. As soon as Epiphanius and the others there saw him, they fell at his feet and said through tears, “Please, Father, make us Christians.” Lucian instructed them in the faith and then led them to the Church, where they were baptized. Seven days after their Baptism, Epiphanius brought Lucian to his house, along with a virgin named Bernice, who had become his sister’s spiritual mother at her holy Baptism.

He gave Bernice a thousand coins and entrusted his sister to her, to take her to her monastery and live as a nun among the other virgins, of whom Bernice was abbess. Epiphanius sold all his possessions and gave the proceeds to the poor, keeping only forty coins to buy spiritual books. Then he left the city with Lucian and went to Lucian’s monastery. Ten monks lived there in stillness. They were calligraphers and earned what they needed to live by their work. Epiphanius went there and became a monk at the age of sixteen. In that monastery there was also a monk named Hilarion,

who ranked second after Lucian and was adorned with many virtues and gifts of grace. Lucian entrusted Epiphanius to him to teach him Holy Scripture. Epiphanius worked hard to follow Hilarion’s example, and by the grace of Christ he advanced in the monastic life. Before long, the great Lucian departed to the heavenly dwellings, and Hilarion became abbot of the brothers.

Hilarion lived on a little bread with salt and a modest amount of water. He ate only once every two days, often once every three days, most often once every four, and sometimes only once a week. Epiphanius chose this way of life too and kept it throughout his life. The region was dry, and the nearest water was about five miles from the monastery. Because of the day’s scorching heat, the brothers had to fetch water at night. Once, some travelers passed by with their animals loaded with wine. The heat was so intense that they became terribly thirsty. They entered the monastery and asked for water, but there was none to give them. The travelers were in danger of dying of thirst, and the brothers wept over their plight. Then blessed Epiphanius took the wineskins in his hands and said, “Believe, brothers, that

our Lord Jesus Christ, who changed water into wine at Cana in Galilee, will also turn this wine into water.” And behold the wonder: the skins that had been full of wine were now full of water. The travelers and their animals drank and recovered. Both the brothers and the travelers were astonished by the miracle. From that day on, however, the Saint no longer wished to live there. The travelers spread word of his miracle, and his fame reached every part of the region. So he left secretly and went to a more desolate place. He stayed in that wilderness without food for three days; it too had no water.

At that time, forty Saracens passed through the area. Seeing the Saint living there in such conditions, they mocked him. One of them, a fierce and cruel man blind in one eye, drew a knife and approached the Saint, raising it to strike him. But behold the wonder: his blind eye opened. Such fear came over him that he dropped the knife to the ground and stood motionless. When his companions saw that his eye had been healed, they were amazed. Seeing their agitation, the Saint began to speak to them with great kindness and humility. His words changed their hearts, and they said that the Saint was God.

They forced him to go with them, saying, “You are our God. Come with us and protect us from whatever harm those who pursue us may do.” The Saint accompanied them for three months and kept them from wrongdoing. But his counsel began to trouble them, because he told them to stop stealing and plundering. So they all fell at his feet and begged him to leave. The Saint counseled them at length and added, “Unless you stop doing these evil things, you cannot hope for good days or happiness in this life.” Then they all accompanied him back to the place

where he had lived before. They built him a cell, said farewell, and departed in peace. One of them, however, stayed with the Saint. Epiphanius instructed him in the word of truth and the faith of Christ. Six months later, he took him to Hilarion’s monastery, where the man was baptized.

The Saint also had the gift of casting out demons. Once he saw a young man possessed and grievously tormented by a terrible demon. Moved with compassion, he cried, “In the name of the crucified Jesus Christ, I command you, unclean demon, come out of this creature of God!” At once the demon convulsed the young man and threw him to the ground.

The demon then went to Persia and entered the king’s daughter. It tormented her as it had tormented the young man, crying out, “Unless Epiphanius comes here, I will not leave her.” Again it cried, “Epiphanius, you who are in Phoenicia, come here so that I may leave the king’s daughter.” When the king heard what the demon was saying, he sent men more than once to bring Epiphanius to him.

Epiphanius did go to Persia. He healed the possessed girl and counseled her father, the ruler, at length. By his prayer he also raised a dead child whom, according to their custom, people were taking to be thrown to the dogs to devour. He freed Callistus, a relative of Aetius, the chief prefect of Rome, from a demon. After his healing, Callistus went to stay with the Saint. On another occasion, the Saint spent a whole year speaking with a pagan philosopher but could not persuade him by words. Then another possessed young man was brought to him bound in chains. The Saint made the sign of the life-giving Cross over him and healed him. The philosopher bowed before the Saint and said, “Epiphanius, I believe your words because of the deeds being done, because of this miracle I see. Words fly away on the wind, but deeds bear fruit and can be seen. So I too want to become a servant of the Crucified One.”

He believed, was baptized, and later was counted worthy to become a priest. The Saint also prayed in the dry place where they lived, and abundant water sprang up. It watered the ground, and many vegetables grew there. But wild animals came and ate the crops. The Saint stood before them, rebuked them, and said, “God commands you never to come here again and damage these vegetables.” As soon as the beasts heard his words, they left as though they understood him. From that day on, they never returned. Another time, in a wilderness far from the Saint’s monastery, a lion was killing and eating many people.

Those who had to pass through that place begged the Saint to pray and drive the lion away. He said, “In the name of the Lord, let us go and see this man-eating lion.” When they arrived, the lion came out. But as soon as it saw the Saint, it fell to the ground and died. Saint Epiphanius also visited Upper Thebaid in Egypt. There, among other things, he made the sign of the life-giving Cross over the blind eye of the son of a philosopher named Eudaimon. The child was healed in body, and his father in soul: when he saw the miracle, he believed and was then baptized.

A severe drought and famine struck all of Phoenicia. Crowds came to the Saint and begged him to pray to our merciful God for rain. He prayed, and rain fell continuously throughout Phoenicia for three days. Then they begged him to speak and make the rain stop, and it stopped. When the Saint learned that the bishops of the region wanted to make him a bishop, he left his home and, guided by God’s illumination, went to Cyprus. About two months later, he wished to return to Palestine. But after a great storm, his ship brought him to Salamis. The bishop of that city had died,

and the other bishops of Cyprus were praying for God to reveal someone able to shepherd the flock of Christ in a way pleasing to Him. Papus, the confessor and bishop of Kythrea, received a revelation from God. He found Epiphanius in the marketplace and led him to the Church. There, despite Epiphanius’s reluctance, he ordained him a deacon. The next day he ordained him a priest, and on the third day, together with the other bishops, he consecrated him a bishop. The Saint regarded this as a burden and wept inconsolably over it. Bishop Papus then had to reveal that he had acted by divine revelation and command. So the Saint submitted to God’s will. When he celebrated the Divine Liturgy and offered the precious Gifts, saying the words

When he celebrated the Divine Liturgy and offered the precious gifts, saying, “And make this bread the precious Body of Your Christ,” he would not complete the Divine Liturgy unless he saw the Holy Spirit descend. After some time, the old church became too small, so the Saint asked God to help him build a new, larger one, and God granted His blessing. In that city lived a very wealthy pagan named Drakon. The Saint healed both him and his son, who suffered from a terrible illness in his right side. After his healing, Drakon gave five thousand coins toward building the house of God, and asked the Saint to baptize him and his wife. There was another very wealthy pagan named Synesios.

Synesios had an only son, thirteen years old, who died of an illness of the throat. The family called the Saint to help them, and by the grace of God he raised young Eustorgios from the dead. Synesios gave three thousand coins toward building the church. Then he, his wife, and their son were baptized. In Rome, the Saint also healed the sister of the emperors Arcadius and Honorius. She had an incurable disease in her right hand that was eating away her flesh and causing unbearable pain. Her son, too, was found dead in his bed, though he had not been ill. The Saint made the sign of the precious Cross over the child’s whole body

and prayed to God, who raised the boy from the dead. All those present who had not been baptized asked the Saint to baptize them. The Saint also counseled Emperor Theodosius the Great, whose legs had become paralyzed from the knees down. He healed the emperor’s legs by touching them and making the sign of the precious and life-giving Cross over him three times. Through his words and deeds, his counsel and his miracles, the Saint worked tirelessly for the Orthodox faith and against heresies. He even wrote a work on the subject called the Panarion. The struggle of John Chrysostom, who lived at the same time as Saint Epiphanius,

over a widow’s property and against Empress Eudoxia is fairly well known. The empress wanted to use Saint Epiphanius, who was then in Constantinople, to exile Saint John Chrysostom. He had been falsely accused of holding the views of Origen. Epiphanius said to the empress: “Listen, my child. If the Archbishop is accused of the heresy you mention, is publicly shown to be a heretic, and refuses to admit his error, then he is unworthy of his office, and I will do as you command. But if you seek to drive John from the Great Church because he has offended you,

then your Epiphanius will never consent to it. Indeed, my child, rulers have a duty to forgive those who insult and dishonor them.” Nevertheless, word spread throughout the city that the great bishop Epiphanius had gone to the empress and helped bring about John Chrysostom’s exile. Chrysostom seems to have believed it too, for he wrote to Epiphanius: “Wise Epiphanius, you agreed to my exile, but you too will no longer sit upon your throne.” Saint Epiphanius replied to John Chrysostom: “Champion, endure the blows and win the victory. Because you believed I agreed to your exile, you will not reach the place of your exile.”

Indeed, Saint Epiphanius reposed on May 12, 403, while sailing back to Cyprus. People came from nearly every part of the island to venerate his relics in Salamis, then called Constantia. Three blind men from the village of Skortiki also set out to venerate his precious relics. They had no one to guide them, so that they might reach the city more quickly, one of them, named Prosechios, prayed to the Saint: “Saint Epiphanius, servant of God, give us back our sight so that we may come and venerate your precious relics.” And at once, wondrously, all three regained their sight and ran

to venerate the Saint’s precious relics, giving thanks and telling everyone about the miracle. When the people heard of it, they glorified God, who grants such wonders to His worthy servants.

The life of Saint Epiphanius, whom we celebrate today, is long. His disciples wrote it down, and there are many moments in it we could pause over and be edified by. One is what happened with the Saracens. After the wondrous healing of one man’s blind eye, they did more than marvel at the Saint and honor him. Their reverence went so far that they thought he was God, and they took him with them by force to protect them. But when he became a nuisance because he kept them from the wicked life they were used to, they looked for a way to be rid of him. This behavior...

reminds us of the Gadarenes. They saw the man possessed by demons healed, clothed, and in his right mind. Yet when they saw the herd of pigs drown in the lake, they begged the Lord to leave their land.

We see the same attitude today among many of us Christians. We want to be on good terms with the Saints, so we flock to their feast days, pilgrimage sites, and wonderworking icons. We ask for supplicatory prayers and do similar things, but only so that our affairs will go well, we will stay healthy, or we will be healed of an illness. In other words, we want comfort and a pleasant life here. We do not seek to know the Saints better, imitate them, change our lives, become holy, and become like them. We want to be on good terms with God for much the same reason: to have a good life here, and, if possible, in the life to come, without having to change ourselves.

That means without metanoia, repentance: without a change of mind and heart. We ask for God’s mercy, meaning that we want Him to give us good things, but not to change us within. So when He gives us the bitter cups we need for repentance, we complain, resist, and rebel. In the end, we are asking God to change and repent instead of us. In this way, the work of Christ, the work of our salvation, is thwarted. There is nothing worse than growing comfortable in sin. That is why we believe this deserves our particular attention.

Ο Άγιος Επιφάνιος γεννήθηκε το έτος 310 μετά Χριστόν στο χωριό Βυσανδούκι κοντά στην Ελευθερούπολη της Παλαιστίνης. Οι γονείς του ήταν Εβραίοι και ο πατέρας του, γεωργός το επάγγελμα, είχε δε και αδελφή ονόματι Καλύτροπο. Σε ηλικία περίπου 10 ετών έμεινε ορφανός από πατέρα. Έτσι παραδόθηκε σε κάποιο Εβραίο νομοδιδάσκαλο, άνθρωπο θαυμαστό και θεοσεβή κατά το νόμο του Μωυσέως, ονόματι Τρίφων, για να τον υιοθετήσει. Είχε δε αυτός ο Τρίφων θυγατέρα μονογενή, την οποία επιθυμούσε να δώσει ως σύζυγο στον Επιφάνιο. Αφού τον παρέλαβε, του δίδαξε με κάθε ακρίβεια όλο το Μωσαϊκό νόμο και τα Εβραϊκά γράμματα. Μετά κάποιο καιρό όμως, πέθανε η θυγατέρα του Τρίφωνος.

Έμεινε δε στο σπίτι του μόνος ο Επιφάνιος, ο οποίος προόδευε κατά την ηλικία και κατά την εβραϊκή σοφία. Έπειτα πέθανε και ο Τρίφων και άφησε όλη του την περιουσία στον Επιφάνιο. Μετά πέθανε και η μητέρα του Επιφανίου και έτσι πήρε την αδελφή του στο σπίτι του Τρίφωνος, οπότε έγιναν και οι δυο συγκληρονόμοι όλων των υπαρχόντων εκείνου. Κάποια μέρα, ενώ ο Επιφάνιος πήγαινε στο χωριό του για να επισκεφθεί τα υποστατικά τα οποία κληρονόμησε από τον Τρίφωνα, συνάντησε κάποιο μοναχό ονόματι Λουκιανός, ο οποίος ήταν λόγιος και θαυμαστός άνθρωπος, έχοντας ως τέχνη την καλλιγραφία, από την οποία κέρδιζε τα προς το ζην· αν δε περίσσευε κάτι, το έδινε στους πτωχούς. Καθώς πήγαιναν μαζί, ο μεν Επιφάνιος έφιππος, ο δε Λουκιανός πεζός,

συνάντησαν κάποιο πτωχό, ο οποίος πρόσπεσε στα πόδια του Λουκιανού και είπε: «Άνθρωπε του Θεού, ελέησέ με, διότι είμαι νηστικός τρεις μέρες». Ο δε μακάριος Λουκιανός, μη έχοντας τι να του δώσει, έβγαλε το ένδυμά του και το έδωσε στον πτωχό λέγοντας: «Πήγαινε στη χώρα, πώλησέ το και αγόρασε ψωμιά». Καθώς δε έβγαλε ο Λουκιανός το ένδυμά του για να το προσφέρει στον πτωχό, είδε ο Επιφάνιος στολή λευκή, η οποία κατέβηκε από τον ουρανό και τον κάλυψε. Μεγάλος φόβος κατέλαβε τότε τον Επιφάνιο, ο οποίος κατέβηκε από το υποζύγιο, έπεσε στα πόδια του Λουκιανού και είπε προς αυτόν: «Σε παρακαλώ, άνθρωπε, πες μου ποιος είσαι». Ο Λουκιανός, ως προορατικός, γνώρισε ότι

χάρη Θεού ήρθε στον Επιφάνιο και είπε: «Πώς, Εβραίος, ρωτάς Χριστιανό για να μάθεις ποιος είμαι, εφόσον, καθώς γνωρίζεις, οι Εβραίοι είναι βδέλυγμα για τους Χριστιανούς, καθώς επίσης αυτό φρονούν για τους Χριστιανούς και οι Εβραίοι; Να λοιπόν, άκουσες ότι είμαι Χριστιανός· τώρα δεν πρέπει να ακούσεις κάτι άλλο από μένα». Ο καλοπροαίρετος όμως Επιφάνιος είπε: «Και τι εμπόδιο υπάρχει για να γίνω και εγώ Χριστιανός;» Αποκρίθηκε ο Λουκιανός: «Εμπόδιο είναι το να μη θέλεις, διότι εάν θέλεις, μπορείς να γίνεις». Κατανύχθηκε ο Επιφάνιος από τα λόγια του Λουκιανού και τον οδήγησε στο σπίτι το οποίο κληρονόμησε, έδειξε δε σ' αυτόν τον πλούτο ο οποίος ήταν μέσα σε αυτό και είπε: «Αυτά τα οποία βλέπεις είναι τα υποστατικά μου, Πάτερ,

αυτοί είναι οι αδελφοί μου. Εγώ όμως θέλω να γίνω Χριστιανός και να ζήσω τη μοναχική πολιτεία». «Δεν μπορείς να ζήσεις τη μοναχική πολιτεία», του απάντησε ο Λουκιανός, «εάν έχεις όλα αυτά τα υλικά αγαθά. Αλλά πάντρεψε την αδελφή σου, δώσ' της τα πρέποντα, δώσε και τα υπόλοιπα στους πτωχούς και έπειτα θα μπορέσεις να ζήσεις τη μοναχική ζωή καθώς πρέπει». Είπε τότε ο Επιφάνιος: «Πρώτα, Πάτερ, κάνε με Χριστιανό και μετά θα κάνω ό,τι με προστάξεις». Ο δε Λουκιανός του απάντησε: «Δεν μπορώ εγώ να σε κάνω Χριστιανό, αλλά ο επίσκοπος των Χριστιανών». Αφού είπε αυτά ο Λουκιανός και συμφώνησε για τα περαιτέρω με τον Επιφάνιο, βγήκε από το σπίτι του και πήγε κατευθείαν στον επίσκοπο. Η αδελφή του Επιφανίου δήλωσε και αυτή τη θέλησή της να γίνει Χριστιανή και

εν τω μεταξύ ο Λουκιανός ανήγγειλε στον επίσκοπο τον σκοπό του Επιφανίου και εκείνος του είπε: «Πήγαινε, κατήχησέ τον και όταν θα βρίσκομαι στην εκκλησία οδήγησέ τον εκεί για να προσπέσει στον φιλάνθρωπο Θεό». Επέστρεψε τότε ο Λουκιανός στο σπίτι του Επιφανίου· αμέσως δε, καθώς τον είδαν ο Επιφάνιος και οι αδελφοί του, έπεσαν στα πόδια του και κλαίοντας του είπαν: «Σε παρακαλούμε, Πάτερ, να μας κάνεις Χριστιανούς». Ο Λουκιανός, αφού τους κατήχησε, τους οδήγησε μετά στην εκκλησία όπου και έγινε η βάπτισή τους. Αφού πέρασαν επτά μέρες από τη βάπτιση, ο Επιφάνιος έφερε στο σπίτι του τον Λουκιανό και κάποια παρθένο ονόματι Βερνίκη, η οποία με το Άγιο Βάπτισμα έγινε πνευματική μητέρα της αδελφής του.

Έδωσε σε αυτή χίλια νομίσματα και της παρέδωσε και την αδελφή του για να την πάρει μαζί της στο μοναστήρι της, για να μονάσει μαζί με τις άλλες παρθένες στις οποίες η Βερνίκη ήταν ηγουμένη. Ο δε Επιφάνιος, αφού πώλησε όλα τα υπάρχοντά του, μοίρασε στους φτωχούς ό,τι από αυτά είσπραξε και κράτησε μόνο 40 νομίσματα για να αγοράσει πνευματικά βιβλία. Μετά αναχώρησε από την πόλη με τον Λουκιανό και κατευθύνθηκε στο μοναστήρι του, στο οποίο ησύχαζαν δέκα μοναχοί, οι οποίοι ήταν καλλιγράφοι και από την καλλιγραφία κέρδιζαν τα αναγκαία για τη ζωή τους. Εκεί λοιπόν πήγε και ο Επιφάνιος και έγινε μοναχός σε ηλικία 16 ετών. Μέσα στο μοναστήρι εκείνο ζούσε και κάποιος μοναχός ονόματι Ιλαρίων,

ο οποίος ήταν δεύτερος στην τάξη μετά τον Λουκιανό, στολισμένος με πολλές αρετές και χάρες. Σ' αυτόν παρέδωσε ο Λουκιανός τον Επιφάνιο για να του διδάξει τις θείες γραφές. Ο δε Επιφάνιος αγωνιζόταν με πολύ κόπο να μιμηθεί τον Ιλαρίωνα και έτσι με τη χάρη του Χριστού προόδευε στη μοναχική ζωή. Μετά από λίγο καιρό, απήλθε στις ουράνιες μονές ο μέγας εκείνος Λουκιανός και έγινε ηγούμενος των αδελφών ο Ιλαρίων.

Ήταν δε η τροφή του λίγο ψωμί με αλάτι και μέτριο νερό. Ανά δύο δε μέρες έτρωγε μόνο μια φορά, πολλές φορές δε και ανά τρεις, τις περισσότερες φορές ανά τέσσερις και άλλοτε μια φορά την εβδομάδα. Αυτή την πολιτεία διάλεξε και ο Επιφάνιος, την οποία και φύλαξε σε όλη του τη ζωή. Ήταν δε ο τόπος εκείνος άνυδρος και μόνο σε απόσταση περίπου οκτώ χιλιομέτρων από το μοναστήρι υπήρχε νερό. Έτσι οι αδελφοί, λόγω του κάψωνα που επικρατούσε κατά τη μέρα, αναγκάζονταν να πηγαίνουν τη νύχτα για να φέρουν νερό στο μοναστήρι. Μια φορά δε μερικοί οδοιπόροι, έχοντας φορτωμένα τα ζώα τους με κρασί, περνούσαν από κει και επειδή ο κάψωνας ήταν μεγάλος, δίψασαν πολύ. Μπήκαν στο μοναστήρι και ζήτησαν νερό να πιουν. Συνέβη δε να μη βρεθεί νερό για να τους δώσουν, και οι μεν οδοιπόροι κινδύνευαν να πεθάνουν από τη δίψα, οι δε αδελφοί λυπούνταν πολύ για την κατάσταση αυτή και έκλαιγαν. Τότε ο θείος Επιφάνιος, αφού πήρε στα χέρια του τους ασκούς που περιείχαν το κρασί, είπε: «Πιστέψτε, αδελφοί, ότι

ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος μετέβαλε το νερό σε κρασί στην Κανά της Γαλιλαίας, θα κάνει και αυτό το κρασί νερό». Και ω του θαύματος, οι ασκοί, οι οποίοι ήταν γεμάτοι κρασί, βρέθηκαν γεμάτοι νερό, από το οποίο ήπιαν οι οδοιπόροι εκείνοι, καθώς και τα ζώα τους, και συνήλθαν. Έμειναν δε εκστατικοί από το θαύμα αυτό και οι αδελφοί και οι οδοιπόροι. Από τη μέρα όμως εκείνη δεν θέλησε ο Άγιος να κατοικήσει σε εκείνο τον τόπο, διότι οι οδοιπόροι διεκήρυξαν το θαύμα το οποίο έκανε ο Άγιος και έτσι έγινε γνωστή η φήμη του σε όλα τα μέρη. Γι' αυτό έφυγε κρυφά και πήγε σε άλλο τόπο αγριότερο. Έμεινε λοιπόν ο Άγιος σε εκείνο τον έρημο τόπο νηστικός επί τρεις μέρες· ήταν δε και αυτός ο τόπος άνυδρος.

Εκείνον τον καιρό περνούσαν απ' εκεί σαράντα Σαρακηνοί, οι οποίοι, βλέποντας τον Άγιο να ζει σε τέτοιο τόπο και σε τέτοια κατάσταση, τον κορόιδευαν. Ένας δε από αυτούς, τυφλός κατά το ένα του μάτι, θηριώδης δε και απάνθρωπος, έβγαλε από τη θήκη το μαχαίρι και αφού πλησίασε τον Άγιο το σήκωσε για να τον χτυπήσει. Αλλά ω του θαύματος, άνοιξε ο τυφλωμένος του οφθαλμός και τόσος φόβος τον κατέλαβε, ώστε έριξε κατά γης το μαχαίρι και στάθηκε ακίνητος. Οι δε συνοδοιπόροι του, μόλις είδαν ότι άνοιξε ο τυφλωμένος του οφθαλμός, έμειναν εκστατικοί. Καθώς είδε ο Άγιος την ταραχή τους, άρχισε να τους ομιλεί με πολλή ιλαρότητα και ταπείνωση. Εκείνοι τότε με τα λόγια του Αγίου άλλαξαν και έλεγαν ότι είναι ο Άγιος Θεός.

Με τη βία τον πήραν μαζί τους λέγοντας: «Συ είσαι ο Θεός μας και ακολούθησέ μας για να μας φυλάττεις από κάθε κακό που μπορεί να μας κάνουν εκείνοι οι οποίοι μας καταδιώκουν». Ακολουθώντας τους ο Άγιος επί τρεις μήνες τους εμπόδιζε από κάθε αταξία. Βλέποντας όμως εκείνοι ότι με τις νουθεσίες του προξενούσε σε αυτούς στενοχώρια, γιατί έλεγε σε αυτούς να απέχουν από τις κλοπές και τις αρπαγιές, έπεσαν όλοι μαζί στα πόδια του και τον παρακαλούσαν να φύγει. Τότε ο Άγιος, αφού τους νουθέτησε αρκετά, πρόσθεσε: «Εάν δεν πάψετε να κάνετε αυτές τις κακές πράξεις, δεν είναι δυνατόν να περάσετε καλές μέρες και να ευτυχήσετε στην παρούσα ζωή». Μετά από αυτά, συνοδεύοντας τον Άγιο όλοι μαζί, τον έφεραν πάλι στον τόπο

που κατοικούσε προηγουμένως και αφού έκτισαν για αυτόν κελί, τον αποχαιρέτησαν και αναχώρησαν ειρηνικά. Όμως ένας από αυτούς έμεινε με τον Άγιο, κατηχήθηκε από αυτόν στον λόγο της αληθείας και την πίστη του Χριστού και αφού πέρασαν έξι μήνες, τον οδήγησε ο Άγιος στο μοναστήρι του Ιλαρίωνος, όπου έγινε η βάπτισή του.

Ο Άγιος είχε και το χάρισμα να βγάζει δαιμόνια. Κάποτε είδε ένα νέο, τον οποίο κατείχε φρικτό δαιμόνιο και τον βασάνιζε πολύ. Τον λυπήθηκε και φώναξε: «Εν τω ονόματι του Εσταυρωμένου Ιησού Χριστού, σε προστάζω, ακάθαρτο δαιμόνιο, να βγεις από το πλάσμα του Θεού». Αμέσως τότε το δαιμόνιο, αφού σπάραξε τον νέο, τον έριξε κατά γης.

Αυτό πήγε όμως στην Περσία και μπήκε στη θυγατέρα του βασιλέα. Τη βασάνιζε όπως και τον νέο, έκραζε δε και έλεγε: «Εάν δεν έλθει εδώ Επιφάνιος, δεν βγαίνω από αυτή». Και πάλι έλεγε: «Επιφάνιε, συ ο οποίος είσαι στη Φοινίκη, έλα εδώ για να βγω από τη θυγατέρα του βασιλέα». Καθώς άκουσε τα λεγόμενα από το δαιμόνιο ο βασιλέας, έστειλε ανθρώπους του μια και δυο φορές να φέρουν εκεί τον Επιφάνιο.

Αυτός πράγματι πήγε στην Περσία και όχι μόνο τη δαιμονισμένη κόρη θεράπευσε και όχι μόνο τον άρχοντα πατέρα της επί μακρόν νουθέτησε, αλλά και νεκρό παιδί το οποίο μάλιστα κατά τη συνήθειά τους πήγαιναν για να το ρίξουν στα σκυλιά για να το καταφάγουν, με την προσευχή του ο Άγιος ανέστησε. Από δαιμόνιο απάλλαξε και τον Κάλλιστο, του Αετίου, του πρώτου επάρχου της Ρώμης, ο οποίος μάλιστα, Κάλλιστος, μετά τη θεραπεία του πήγε και έμεινε κοντά στον Άγιο. Κάποτε και επί ένα ολόκληρο χρόνο συζητούσε ο Άγιος με κάποιον ειδωλολάτρη φιλόσοφο, τον οποίο όμως δεν μπορούσε να τον καταπείσει με τα λόγια του. Όταν όμως ο Άγιος, σφραγίζοντας με το σημείο του ζωοποιού σταυρού, θεράπευσε άλλο δαιμονισμένο νέο, τον οποίο μάλιστα τον είχαν φέρει δεμένο με αλυσίδες, ο φιλόσοφος προσκύνησε τον Άγιο και είπε: «Ω Επιφάνιε, πιστεύω στα λόγια σου δια μέσου των έργων τα οποία τελούνται, δηλαδή δια του θαύματος αυτού το οποίο βλέπω, διότι οι λόγοι πετούν στον αέρα αλλά τα έργα καρποφορούν και φαίνονται. Γι' αυτό θέλω κι εγώ να γίνω δούλος του Εσταυρωμένου».

Πίστεψε, βαπτίστηκε και κατόπιν αξιώθηκε να γίνει ιερέας. Ακόμη ο Άγιος έκανε με την προσευχή του, στον άνυδρο τόπο στον οποίο ζούσαν, να βγει άφθονο νερό, από το οποίο ποτιζόταν η γη εκείνη και φύτρωσαν πολλά λαχανικά. Επειδή όμως έρχονταν εκεί άγρια ζώα και έτρωγαν τα λάχανα, ο Άγιος στάθηκε και συνομιλούσε με τα θηρία, τα μάλωσε και τους είπε: «Αυτός ο Θεός σας προστάζει να μην έρθετε πλέον εδώ και να βλάπτετε τα λαχανικά». Αμέσως δε, καθώς άκουσαν τα θηρία αυτούς τους λόγους, σαν να ήταν άνθρωποι λογικοί, αναχώρησαν και από τη μέρα εκείνη δεν ξαναήλθαν. Άλλη φορά και σε τόπο έρημο, μακριά από το μοναστήρι του Αγίου, ερχόταν λιοντάρι που έτρωγε πολλούς ανθρώπους.

Αυτοί που είχαν ανάγκη να περνούν από τον τόπο εκείνο παρακάλεσαν τον Άγιο να προσευχηθεί και να διώξει από εκεί το λιοντάρι. Εκείνος είπε: «Εν τω ονόματι του Κυρίου ας πάμε εκεί για να δούμε τον ανθρωποφάγο λέοντα». Όταν λοιπόν έφτασαν στον τόπο εκείνο, βγήκε το λιοντάρι, αλλά καθώς είδε τον Άγιο έπεσε κατά γης και πέθανε. Ο Άγιος Επιφάνιος επισκέφτηκε και την Άνω Θηβαΐδα της Αιγύπτου. Εκεί συνέβη, μεταξύ άλλων, σφραγίζοντας με το σημείο του ζωοποιού σταυρού τον τυφλό οφθαλμό του γιου ενός φιλοσόφου ονόματι Ευδαίμων, και το μεν παιδί θεράπευσε σωματικά, τον δε πατέρα του κατά την ψυχή, καθώς, βλέποντας το θαύμα, πίστεψε και στη συνέχεια βαπτίστηκε.

Έγινε μεγάλη ανομβρία και πείνα σε όλη τη Φοινίκη. Πλήθη ανθρώπων ήλθαν στον Άγιο και τον παρακαλούσαν να προσευχηθεί προς τον φιλάνθρωπο Θεό για να δώσει βροχή. Και ο Άγιος προσευχήθηκε και έβρεχε συνεχώς επί τρεις μέρες σε όλη τη Φοινίκη και μετά τον παρακαλούσαν να σταματήσει με το στόμα του τη βροχή. Έτσι και έγινε. Όταν δε ο Άγιος αντιλήφθηκε ότι οι αρχιερείς της περιοχής ήθελαν να τον κάνουν επίσκοπο, αυτός σηκώθηκε και έφυγε από τον τόπο του και, φωτισμένος από το Θεό, πήγε στην Κύπρο. Όταν δε, περίπου μετά από δύο μήνες, ο Άγιος θέλησε να επιστρέψει στην Παλαιστίνη, το πλοίο μετά από μεγάλη τρικυμία τον έβγαλε στη Σαλαμίνα. Όμως της πόλεως αυτής ο επίσκοπος στον καιρό εκείνο είχε αποθάνει

και οι υπόλοιποι επίσκοποι της Κύπρου παρακαλούσαν το Θεό να τους αποκαλύψει εκείνον ο οποίος θα είχε τη δύναμη να ποιμάνει θεάρεστα το ποίμνιο του Χριστού. Ο ομολογητής επίσκοπος της Κιθρίας Πάπος, μετά από αποκάλυψη Θεού, τον βρήκε στην αγορά, τον οδήγησε στην εκκλησία και εκεί, και μη θέλοντάς το, χειροτόνησε διάκονο, την επομένη μέρα ιερέα και την τρίτη μαζί με τους άλλους επισκόπους τον χειροτόνησε επίσκοπο. Βέβαια τούτο ο Άγιος θεωρούσε πάθημα για το οποίο έκλαιε και θρηνούσε απαρηγόρητα. Τότε ο επίσκοπος Πάπος αναγκάστηκε να αποκαλύψει ότι ενήργησε κατά Θεία Αποκάλυψη και Επιταγή. Έτσι ο Άγιος υποτάχτηκε στο Θείο θέλημα. Όταν δε λειτουργούσε και πρόσφερε τα τίμια δώρα με τα λόγια

«των μεν άρτων τούτον τίμιον σώμα του Χριστού Σου» και δεν έβλεπε το Άγιο Πνεύμα κατερχόμενο, δεν τελείωνε την ιερή λειτουργία. Μετά από καιρό, επειδή η παλαιά εκκλησία ήταν μικρή και δεν χωρούσε, ο Άγιος παρακάλεσε τον Θεό να τον βοηθήσει να κτίσει νέα, μεγαλύτερη, και δόθηκε η θεϊκή ευλογία. Στην πόλη εκείνη ήταν κάποιος ειδωλολάτρης, πολύ πλούσιος, ονόματι Δράκων. Τόσο αυτόν όσο και το γιο του, ο οποίος έπασχε από φοβερή αρρώστια στο δεξιό του πλευρό, ο Άγιος θεράπευσε και ο θεραπευμένος πρόσφερε για την οικοδομή του Ναού του Θεού πέντε χιλιάδες νομίσματα, αλλά και παρεκάλεσε τον Άγιο και βάπτισε αυτόν και τη σύζυγό του. Άλλος ειδωλολάτρης, πολύ πλούσιος, Συνέσιος το όνομα,

είχε μονογενή γιο δεκατριών ετών, ο οποίος πέθανε από μια πάθηση του λαιμού. Κάλεσαν τον Άγιο για να τους βοηθήσει και εκείνος με τη χάρη του Θεού ανέστησε το μικρό Ευστόργιο. Ο δε Συνέσιος πρόσφερε τρεις χιλιάδες νομίσματα για το χτίσιμο του ναού, κατόπιν δε βαπτίστηκε αυτός και η σύζυγός του και το παιδί τους. Αλλά και την αδελφή των βασιλέων Αρκαδίου και Ονορίου, η οποία είχε στο δεξί της χέρι ανίατο πάθος, το οποίο κατέτρωγε τις σάρκες της και της προκαλούσε αφόρητους πόνους, ο Άγιος με τη χάρη του Θεού θεράπευσε στη Ρώμη. Αλλά και το γιο της ίδιας, ο οποίος βρέθηκε νεκρός στο κρεβάτι του, χωρίς προηγουμένως να αρρωστήσει, ο Άγιος, αφού σφράγισε όλο το σώμα του παιδιού με το σημείο του Τιμίου Σταυρού,

παρακάλεσε το Θεό, τον ανέστησε. Όλοι δε όσοι ήταν τότε αβάπτιστοι ζήτησαν από τον Άγιο να τους βαπτίσει. Αλλά και τον ίδιο τον Αυτοκράτορα, το Θεοδόσιο το Μέγα, ο οποίος παρουσίασε πάθηση στα πόδια, ώστε από τα γόνατα και κάτω έγινε παράλυτος, ο Άγιος νουθέτησε και τα πόδια του θεράπευσε, αφού τα άγγιξε και τον σφράγισε τρεις φορές με το σημείο του τιμίου και ζωοποιού σταυρού. Επίσης ο Άγιος, με τα λόγια και τα έργα του, με τις προτροπές και τα θαύματά του, αγωνίστηκε πολύ υπέρ της Ορθοδοξίας και κατά των αιρέσεων, για τις οποίες μάλιστα έγραψε και ειδικό σύγγραμμα, το λεγόμενο Πανάριο. Είναι λίγο πολύ γνωστός ο αγώνας τον οποίο έκανε ο σύγχρονος με τον Άγιο Επιφάνιο

Ιωάννης ο Χρυσόστομος για το κτήμα μιας χήρας και εναντίον της βασίλισσας Ευδοξίας. Η τελευταία θέλησε να χρησιμοποιήσει τον Άγιο Επιφάνιο, ο οποίος τότε βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, για να εξορίσει τον Άγιο Ιωάννη, τον οποίο μάλιστα κακώς κατηγορούσαν ότι δήθεν είχε τα φρονήματα του Ωριγένους. Τότε ο Επιφάνιος είπε στη βασίλισσα: «Άκουσον, τέκνον, εάν μεν ο Αρχιεπίσκοπος κατηγορηθεί δια την αίρεση την οποία αναφέρεις και ελεγχθεί δημοσία ότι είναι αιρετικός και δεν ομολογήσει ότι έσφαλεν, είναι ανάξιος της αρχιερωσύνης και εκείνο το οποίο ορίζει η εξουσία σας θέλω πράξει. Εάν δε ζητείς να διώξεις τον Ιωάννη από την Μεγάλη Εκκλησία για την προσβολή την οποία έκαμε εναντίον σας,

ο ειδικός σας Επιφάνιος δεν θέλει συγκατανεύσει εις τούτο ποτέ. Μάλιστα, τέκνον, είναι χρέος στους βασιλείς, όταν υβρίζονται και ατιμάζονται, να συγχωρούν τους υβρίζοντας». Παρ' όλα αυτά όμως, ακούστηκε σε όλη την πόλη ότι ο μεγάλος αρχιερέας Επιφάνιος πήγε στη βασίλισσα και συνήργησε στην εξορία του Θείου Χρυσοστόμου. Αυτό φαίνεται πίστευσε και ο Χρυσόστομος, ο οποίος έγραψε στον Επιφάνιο: «Επιφάνιε Σοφέ, συνεφώνησες εις την ειδική μου εξορίαν, όμως κι εσύ δεν θέλεις καθίσει πλέον εις τον θρόνο σου». Τότε ο Άγιος Επιφάνιος ανταπάντησε στον Θείο Χρυσόστομο λέγοντας: «Αθλητά, δέρου και νίκα, επειδή επίστευσες ότι εγώ συνεφώνησα να εξοριστείς, δεν θέλεις φτάσει στον τόπο της εξορίας σου».

Πράγματι ο Άγιος Επιφάνιος εκοιμήθη κατά το ταξίδι της επιστροφής του στην Κύπρο στις 12 Μαΐου του 403. Από όλο σχεδόν το νησί της Κύπρου έρχονταν άνθρωποι για να προσκυνήσουν το Άγιο Λείψανο στη Σαλαμίνα, που τότε ονομαζόταν Κωνσταντία. Ακόμη και τρεις τυφλοί από το χωριό Σκορτική ξεκίνησαν για να έρθουν να προσκυνήσουν το Τίμιο Λείψανο. Επειδή δεν είχαν κανένα για να τους οδηγήσει στο δρόμο, για να φτάσουν το γρηγορότερο στην πόλη, ο ένας από αυτούς, ονόματι Προσέχιος, παρακάλεσε τον Άγιο λέγοντας «Άγιε του Θεού Επιφάνιε, δώσε μας το φως των οφθαλμών μας για να έρθουμε να προσκυνήσουμε το τίμιό σου λείψανο». Και αμέσως τότε, ω του θαύματος, ανέβλεψαν και οι τρεις και τρέχοντας

Και προσκύνησαν το τίμιο λείψανο του Αγίου, ευχαριστώντας Τον και διηγούμενοι το θαύμα. Αυτό καθώς το άκουσαν όλοι, δόξαζαν τον Θεό που δωρίζει τέτοια θαυμάσια στους αξίους δούλους Του.

Ο σήμερα εορταζόμενος Άγιος Επιφάνιος, εκτεταμένος ο βίος του, τον οποίο έχουν γράψει μαθητές του και θα μπορούσε κανείς σε πολλά του σημεία να σταθεί, να τα προσέξει και να οικοδομηθεί. Ένα από αυτά είναι και το περιστατικό με τους Σαρακινούς. Είδαμε δηλαδή, μετά τη θαυμαστή θεραπεία του τυφλωμένου οφθαλμού ενός από αυτούς, ότι όχι απλώς θαύμασαν και ευλαβήθηκαν τον Άγιο, αλλά τον ευλαβήθηκαν κατά τρόπο υπερβολικό, ώστε να τον θεωρούν Θεό, τον οποίο μάλιστα με τη βία τον πήραν μαζί τους για να τους φυλάγει, Όταν τους έγινε ενοχλητικός διότι τους εμπόδιζε από την κακή ζωή στην οποία είχαν συνηθίσει, κοίταξαν να απαλλαγούν από την παρουσία του. Είναι μια συμπεριφορά που...

Μας θυμίζει τη συμπεριφορά των Γαδαρηνών, οι οποίοι παρόλο που είδαν το δαιμονισμένο να θεραπεύεται και να γίνεται ιματισμένος και σωφρονών, όταν είδαν την αγέλη των χοίρων να πνίγεται στα νερά της λίμνης, παρεκάλεσαν τον Κύριο να φύγει από τη χώρα τους.

Δε ότι η ίδια νοοτροπία εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα σε πολλούς από μας τους συγχρόνους χριστιανούς. Δηλαδή θέλουμε να έχουμε καλή σχέση με τους Αγίους, γι' αυτό και τρέχουμε στα πανηγύρια, τα προσκυνήματα, τις θαυματουργές εικόνες, κάνουμε παρακλήσεις και τα παρόμοια, Και μόνο για να πάνε καλά οι δουλειές μας, να έχουμε υγεία, να θεραπευτούμε από κάποια πάθηση κλπ. Δηλαδή να βολευτούμε και να περάσουμε καλά στη ζωή αυτή και όχι για να τους γνωρίσουμε καλύτερα, να τους μιμηθούμε, να αλλάξουμε, να αγιάσουμε, να γίνουμε ό,τι και αυτοί. Και με το Θεό παρόμοια θέλουμε να έχουμε καλές σχέσεις Για να περάσουμε καλά στη ζωή αυτή, εάν είναι δυνατόν και στην άλλη, χωρίς όμως να αλλάξουμε εμείς.

Μετάνοια, δηλαδή χωρίς αλλαγή του νου και της καρδιάς. Ζητάμε το έλεος του Θεού και εννοούμε ο Θεός να μας δώσει κάποια αγαθά, όχι όμως και την εσωτερική αλλαγή. Γι' αυτό και όταν μας δώσει τα απαραίτητα για τη μετάνοια πικρά ποτήρια, δυσανασχετούμε, κλωτσάμε, εξεγειρόμαστε. Σε τελευταία ανάλυση ζητάμε να αλλάξει, να μετανοήσει ο Θεός και όχι εμείς. Έτσι όμως καταστρέφεται το έργο του Χριστού, δηλαδή το έργο της σωτηρίας μας. Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να αναπαυόμαστε στην αμαρτία. Γι' αυτό αξίζει, νομίζουμε, το θέμα αυτό ιδιαίτερα να το προσέξουμε.