Saint Ephrem the Syrian: Humility, Hymns, and Repentance

Today, January 28, our Church commemorates the Venerable Ephrem the Syrian, the Venerable Palladios, the Venerable James the Ascetic, the Holy Martyrs who were mother and daughter, and the Holy Martyr Charis.

Ephrem came from Nisibis in Syria and was born early in the fourth century. His parents were devout Christians who boldly confessed Christ. He was blessed to have as his teacher Jacob, the bishop of his homeland. Jacob was a man of great theological learning, the founder of the renowned theological school of Nisibis, a steadfast and courageous defender of Orthodoxy, and one of the closest allies of Athanasius the Great. He recognized Ephrem’s intelligence, deep devotion, burning zeal, powerful pen, and gift for speaking. He ordained him a deacon.

Jacob appointed him to teach at the theological school he had founded. As a mark of his high regard for Ephrem, he took him along to the First Ecumenical Council at Nicaea. From his youth, Ephrem avoided harmful conversations. He did not waste his time on empty things, but studied the Scriptures every day without ceasing. With their help, he cultivated every virtue: fasting, keeping vigil, sleeping on the ground, kindness, poverty, gentleness, and all that goes with them. Above all, he cultivated humility, which puts demons to flight.

When people praised and celebrated him, he sent them away and even regarded them as enemies, just as others might regard those who mock and ridicule them. His humility lasted to the very end of his life. As death approached, he strictly forbade anyone to chant hymns for him, praise him, bury him in fine robes, or place him in a separate grave. He asked to be buried among strangers. For, as he said, he had made an agreement with God to be buried among strangers, as a stranger and a sojourner himself.

He was also deeply hospitable and compassionate toward the poor. Whenever he had something, he gave what alms he could. But he was very poor himself, and most of the time he had nothing. Then he would welcome strangers and the poor and offer them his saving teaching, nourishment even more necessary than food for the body. He spoke and wrote in Syriac. He was a wise teacher and a prolific writer. God had given this venerable man the gift of teaching, and, like a grateful servant, he worked to make that gift bear fruit in people’s souls. He himself spoke of it when he told a virtuous spiritual father about a vision he had seen as a child. “I saw,” he said, “a vine spring up on my tongue. It bore countless bunches of grapes. Its branches came out of my mouth, spread far and wide, and covered the whole earth. Every bird came to rest on that vine and eat its fruit. And the more they ate,

the more fruit it bore.” With this gift, he taught so readily and quickly that it seemed he was reading his words from a page. His tongue could hardly keep up with all that his nous, his spiritual mind, brought forth. Through the words of the Venerable Ephrem, we learn to speak rightly about the faith and are stirred to seek virtue, especially Christlike love for God and our neighbor. He himself cultivated that love, together with unceasing tears and sighs from the depths of his heart. An ascetic marked by simplicity, self-restraint, and ardent faith, he had a profound effect through his public talks. They both drew people in and filled them with awe.

Rarely has anyone spoken so vividly of the pangs of conscience, the dangers and horror of sin, and the fearful judgment at the Second Coming. He was just as remarkable in stirring compassion, katanyxis, or compunction, and metanoia, or repentance. He knew the finer points of doctrine and could confront heresies and defend the Orthodox faith with great skill. Because his people loved poetry, Ephrem composed many hymns whose verses set forth the faith, Christian conduct, and the stories of the Gospel. Saint Ephrem devoted himself to study, prayer,

preaching, and writing. He remained a deacon, unwilling to seek a higher office. Yet his life and work earned him the names “Prophet of the Syrians,” “Pillar of Orthodoxy,” and “Mouth and Harp of the Spirit.” The saint made two journeys. On one, he went to Caesarea to meet Basil the Great. These two wise and holy men first met in the cathedral there. Ephrem’s account of their meeting is deeply moving. It is said that, with spiritual sight, he saw a dove shining like the sun

resting on Basil the Great’s right shoulder and speaking into his ear. Basil taught the people what the dove told him. The dove also revealed the Venerable Ephrem to Basil. By the grace of the Holy Spirit, Basil knew who Ephrem was, and the two spoke together and rejoiced in spirit. Despite his fame and renown, the Venerable Ephrem

showed Basil the deepest humility. With tears, he asked for Basil’s counsel and prayers. Ephrem’s other journey took him to Egypt, where he visited the renowned monks and later addressed many of his writings to them. Now let us turn to his blessed repose. As we have heard, Ephrem had asked that he should not be buried in a costly garment. As he was dying, he repeated this request and added that if any brother had prepared such a garment, he should give it to someone in need. One of Ephrem’s dearest disciples had prepared a splendid garment to dress his body after death. When he heard Ephrem’s instruction, he was saddened. He decided to keep the garment and give its value to the poor instead, thinking this would be better and would please Ephrem more. But as soon as he had this thought, he suffered the consequence of his disobedience.

At once, in front of everyone, a demon seized him. He fell and writhed beside the blessed Ephrem’s bed. Ephrem understood that this had come from sin. When the man came to himself, Ephrem had him confess what he had done. He corrected him and forgave him. Then, through prayer and the laying on of his hands, he drove out the demon and healed the man. He urged him to carry out his instruction exactly. With this miracle, the Venerable Ephrem set a final seal on his deeds. He then urged those present to pursue virtue, blessed them, and made several prophecies that later came true. In peace, he entrusted his holy soul into God’s hands in the year

379, and, crowned with victory, ascended to the radiant, eternal dwelling places.

Many fathers of the Church wrote in praise of the Venerable Ephrem, whom we celebrate today. Saint Gregory of Nyssa was among them. Let us hear a little of what he wrote about Ephrem’s gift of tears. Just as breathing comes naturally to every person and never ceases, so tears flowed from Ephrem. There was no day or night, no midnight hour, no moment when his tireless eyes were dry. At times he wept for the failings of all; at other times, as he said, for his own. Rivers of tears poured out with his sighs, and each seemed to give rise to the other.

His tears brought sighs, and his sighs brought more tears. Most people could not tell where either began. Again and again, tears gave way to sighs and sighs to tears, in a circle whose beginning and cause no one could see. You can see this in his writings too. He weeps not only when he speaks of metanoia, or repentance, and a virtuous life, but even in his festal homilies, where most speakers express joy. Wherever he spoke, he remained himself and always showed the gift of katanyxis, or compunction. In this way, he leads almost all who hear him toward true life. Such is the power of his God-inspired words.

His words are bound up with tears. For who could hear them, however stubborn or hard-hearted, and not soften and let go of that hardness? Who could hear his teaching, however harsh or fierce in character, and not become gentle and loving? Who could delight in the pleasures of this life and turn away from tears, yet hear even a few of his words without mourning and weeping, and without calling to mind the life we live here and the recompense to come?

Σήμερα, 28 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Οσίου Εφραίμ του Σύρου, του Οσίου Παλλαδίου, του Οσίου Ιακώβου του Ασκητού, των Αγίων Μαρτύρων Μητρός και Θυγατρός και της Αγίας Μάρτυρος Χάριτος.

Ο Εφραίμ καταγόταν από τη Νησίβη της Συρίας. Γεννήθηκε δε κατά τις αρχές του τετάρτου αιώνος. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς χριστιανοί, οι οποίοι ομολόγησαν γενναία το Χριστό. Διδάσκαλο ευτύχησε να έχει τον επίσκοπο της πατρίδος του, Ιάκωβο. Άνδρα με μεγάλη θεολογική παιδεία, ιδρυτή της περιωνύμου Θεολογικής Σχολής της Νησίβεως, σταθερό και γενναίο πρόμαχο της Ορθοδοξίας, έναν από τους ενθερμότερους συστρατιώτες και συμμάχους του Μεγάλου Αθανασίου. Ο Ιάκωβος εξετίμησε την ευφυΐα του Εφραίμ, τη βαθιά του ευσέβεια, το φλογερό του ζήλο, τον ισχυρό κάλαμο και τη μεγάλη του ευγλωττία. Τον χειροτόνησε διάκονο και διάκονο τον χειροτόνησε.

Τον διόρισε διδάσκαλο στη θεολογική σχολή που αυτός ίδρυσε. Είναι δείγμα εξαιρετικής εκτιμήσεως το ότι τον πήρε μαζί του στην πρώτη εν Νικαία Οικουμενική Σύνοδο. Από τη νεότητά του απέφευγε τις επιβλαβείς συνομιλίες, δεν έχανε τον καιρό του σε μάταια πράγματα, αλλά καθημερινά και ακατάπαυστα μελετούσε τις Ιερές Γραφές. Με τη βοήθειά τους κατόρθωσε όλες τις αρετές, τη νηστεία, αγρυπνία, χαμευνία, χρηστότητα, ακτημοσύνη, πραότητα και τα συνακόλουθα, ιδιαίτερα δε την ταπείνωση που θανατώνει τους δαίμονες.

Όταν τον επαινούσαν και τον εγκωμίαζαν, όχι μόνο τους έδιωχνε, αλλά τους είχε και σαν εχθρούς του, όπως άλλος μισεί εκείνους. Εκείνους που τον περιγελούν και τον εμπαίζουν. Όχι μόνο ζώντας είχε τόση ταπείνωση, αλλά και την ώρα κατά την οποία έμελλε να τελευτήσει, πρόσταξε με αφορισμό να μην του ψάλλει κανείς τροπάρια, ούτε να του κάνουν εγκώμιο, ούτε να τον θάψουν με ράσα καλά, ούτε σε χωριστό τάφο, αλλά σε τάφο ξένων. Διότι, καθώς έλεγε, συμφωνία με το Θεό να ταφεί με τους ξένους ως ξένος και πάροικος.

Ήταν δε και πολύ φιλόξενος και εύσπλαχνος στους πτωχούς και όταν είχε έδινε ελεημοσύνη όση μπορούσε. Ωστόσο, όταν όμως δεν είχε, επειδή ήταν πτωχότατος και τον περισσότερο καιρό δεν του βρισκόταν τίποτε, έπαιρνε τους ξένους και τους φτωχούς και τους φίλευε με τη σωτήριο διδασκαλία του, το οποίο είναι αναγκαιότερο από τη σωματική βρώση. Μιλούσε και έγραφε τη Συριακή. Ήταν σοφός διδάσκαλος και πολυγραφότατος συγγραφέας. Αυτός ο Όσιος δέχθηκε από το Θεό το τάλαντο της διδασκαλίας, το οποίο σπούδαζε να το αυξάνει στις ψυχές των ανθρώπων ως δούλος ευγνωμονέστατος. Και αυτό το ομολόγησε αυτός ο ίδιος, φανερώνοντας σε έναν ενάρετο πνευματικό μια οπτασία την οποία είδε όταν ακόμη ήταν μικρός. «Είδα», είπε, «μια άμπελο η οποία φύτρωσε στη γλώσσα μου. Είχε αναρίθμητα σταφύλια και, βγαίνοντας έξω από το στόμα μου, άπλωσαν τα κλήματα και σκέπασαν όλη τη γη. Σε αυτή την άμπελο κάθονταν όλα τα πετούμενα και τρώγαν τον καρπό. Και όσο αυτά έτρωγαν,

εκείνος πλήθαινε». Έχοντας αυτό το χάρισμα, δίδασκε με τόση ευκολία και γρηγοράδα, ώστε φαινόταν σαν να τα έλεγε βλέποντάς τα γραμμένα και δεν πρόφταινε η γλώσσα του να λέγει όσα με τόση ταχύτητα ο νους του γεννούσε. Με το λόγο του Οσίου Εφραίμ ορθοτομούμε το λόγο της πίστεως και διεγειρόμαστε στην απόκτηση της αρετής, κατεξοχήν δε της χριστομίμητης αγάπης προς τον Θεό και τον πλησίον, την οποία ο ίδιος καλλιέργησε και απόκτησε μαζί με το αέναο δάκρυ και τους στεναγμούς από το βάθος της καρδιάς. Ασκητής γεμάτος απλότητα, εγκράτεια και ενθουσιώδη πίστη, εξάσκησε μεγάλη επιρροή με τις δημόσιες ομιλίες του, που ήταν θέλγητρο και τρόμος.

Σπάνια ανθρώπινος λόγος μπόρεσε να παραστήσει με τόση ζωηρότητα τις τύψεις της συνειδήσεως, τους κινδύνους και τη φρίκη της αμαρτίας, ως και το φοβερό του κριτηρίου της Δευτέρας Παρουσίας. Παρόμοια και στη διέγερση των αισθημάτων συμπαθίας, της κατανύξεως και της μετανοίας είναι απαράμιλλος. Γνώστης ακριβής όλων των δογματικών λεπτομερειών, ήξερε να καταπολεμεί τις αιρέσεις και να υπερασπίζεται θαυμάσια την ορθόδοξη αλήθεια. Και επειδή οι ομοεθνείς του ήταν λαός που ευχαριστούνταν πολύ στην ποίηση, ο Εφραίμ συνέταξε πολλούς ύμνους, με τις στροφές των οποίων προβάλλεται η πίστη, η ηθική και οι ιστορίες του Ευαγγελίου. Ο Άγιος Εφραίμ, παραδομένος στη μελέτη, την προσευχή,

τις ομιλίες, τις συγγραφές, έμεινε μόνο με το αξίωμα του διακόνου, μη θέλοντας να προβιβαστεί σε ανώτερο αξίωμα. Αλλά η προσωπικότητα και το έργο του συνετέλεσαν στο να ονομαστεί Προφήτης των Σύρων, στύλος της Ορθοδοξίας, στόμα και κιθάρα του Πνεύματος. Ο Άγιος επιχείρησε δύο περιοδείες, τη μία στην Καισάρεια για να γνωρίσει τον Μέγα Βασίλειο. Οι δύο σοφοί και άγιοι άνδρες συναντήθηκαν το πρώτον στον Μητροπολιτικό Ναό της Καισάρειας. Τίποτε δεν είναι συγκινητικότερο και υψηλότερο από τη σχετική διήγηση του Εφραίμ. Λέγεται δε ότι αυτός είδε με πνευματικό τρόπο μια περιστερά που άστραφτε σαν τον ήλιο

να κάθεται στο δεξιό ώμο του Μεγάλου Βασιλείου και να του ομιλεί στο αυτί. Εκείνος δίδασκε το λαό λέγοντας όσα του έλεγε εκείνη η περιστερά, η οποία του φανέρωσε και τον Όσιο Εφραίμ και, αφού γνώρισε με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος ποιος ήταν, συνομίλησαν και ευφράνθηκαν πνευματικώς. Ο Όσιος Εφραίμ, παρόλη τη φήμη και δόξα του,

έδειξε απέναντι στον Βασίλειο τη μεγαλύτερη ταπείνωση, κλαίοντας δε ζήτησε τις συμβουλές και τις προσευχές του. Η άλλη περιοδεία του έγινε στην Αίγυπτο, όπου επισκέφθηκε τους εκεί φημισμένους μοναχούς, προς τους οποίους και απηύθυνε πολλά από τα έργα του. Αλλά ας έρθουμε στη μακαρία του κοίμηση. Όπως προαναφέρθηκε, ο Όσιος είχε παραγγείλει να μην τον ενταφιάσουν με πολυτελές ένδυμα, πάλι δε, κατά την ώρα του θανάτου του, το επανέλαβε, προσθέτοντας ότι εάν υπήρχε κάποιος αδελφός που προετοίμασε κάτι τέτοιο, ας το έδινε σε εκείνον που το είχε ανάγκη. Ένας δε από τους πιο αγαπητούς του είχε προετοιμάσει λαμπρό ένδυμα, σκοπεύοντας να ενδύσει με αυτό το σώμα του μετά το θάνατο. Αλλά αφού άκουσε την παραγγελία, λυπόταν, σκέφτηκε δε να μη δώσει το ένδυμα όπως παραγγέλθηκε, αλλά να μοιράσει στους φτωχούς την αξία του, νομίζοντας ότι αυτό θα ήταν προτιμότερο και ότι έτσι θα ευχαριστούσε περισσότερο τον Όσιο. Αλλά μόλις συλλογίστηκε αυτά, έλαβε την τιμωρία της παρακοής του.

Αμέσως, μπροστά σε όλους, καταλήφθηκε από δαιμόνιο, έπεσε και σπαρασσόταν μπρος στην κλίνη του Μακαρίου. Ο δε Όσιος κατάλαβε ότι τούτο ήταν καρπός αμαρτίας. Όταν συνήλθε ο ασθενής, τον έβαλε να την εξαγορεύσει, τον επιτίμησε, τον συγχώρησε. Με προσευχή και επίθεση των χειρών του έδιωξε το δαιμόνιο, τον θεράπευσε και τον προέτρεψε να εκπληρώσει κατά γράμμα την παραγγελία του. Έτσι λοιπόν ο Όσιος Εφραίμ με το θαύμα αυτό επισφράγισε τις πράξεις του. Κατόπιν, αφού συμβούλευσε αρκετά τους παρόντες να εργάζονται την αρετή, αφού τους ευλόγησε και έκανε κάποιες προρρήσεις που μετά ακριβώς εκπληρώθηκαν, παρέδωσε την αγία του ψυχή στα χέρια του Θεού εν ειρήνη κατά το έτος

379 και στεφανηφόρος ανήλθε στις λαμπρές και αιώνιες μονές.

Για τον σήμερα εορταζόμενο Όσιο Εφραίμ, εγκώμια έγραψαν πολλοί πατέρες της Εκκλησίας, μεταξύ των οποίων και ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης. Ας αναφερθούν λίγα από αυτά για το χάρισμα των δακρύων που είχε ο Όσιος. Όπως σε όλους τους ανθρώπους είναι σύμφυτο το να αναπνέουν και τούτο πάντοτε ενεργείται, έτσι ήταν στον Εφραίμ το να τρέχουν τα δάκρυα. Διότι ούτε μέρα, ούτε νύχτα, ούτε κατά το μεσονύκτιο, ούτε ώρα, ούτε στιγμή δεν υπήρχε που να φαινόταν στεγνός ο ακάματος του οφθαλμός, άλλοτε μεν κλαίοντας τα κοινά, άλλοτε τα δικά του, καθώς έλεγε, ατοπήματα. Τα ποτάμια δε των δακρύων τα έχυνε με στεναγμούς και το ένα φαινόταν να είναι αιτία του άλλου.

Δάκρυα του προκαλούσαν στεναγμούς και οι στεναγμοί πάλι δάκρυα. Και η αιτία στους πολλούς ήταν άγνωστη. Πάντα και ακατάπαυστα τα δάκρυα διαδέχονταν στεναγμοί και αυτούς τα δάκρυα και καθώς γινόταν ένας κύκλος ήταν άγνωστη η αρχή και η αιτία του καθενός. Και αυτό θα το δει κανείς και στα συγγράμματά του. Διότι θα τον δεις να κλαίει όχι μόνο στους περί μετανοίας και ήθους και χρηστής πολιτείας λόγους, αλλά και στους πανηγυρικούς του λόγους, όπου οι περισσότεροι συνηθίζουν να εκφράζουν χαρά. Αυτός δε παντού ήταν ο ίδιος και πάντοτε είχε το χάρισμα της κατανύξεως. Ως εκ τούτου και όλους σχεδόν τους ακροατές του τους οδηγεί στην αληθινή ζωή. Τόση δύναμη έχει ο θεόπνευστος του λόγος. Πρεσβύτερος είναι ο του

είναι ενωμένος με τα δάκρυα. Διότι ποιος άκαμπτος ή με πέτρινη καρδιά θα ακούσει τους λόγους του και δεν θα μαλακώσει και δεν θα αποβάλει τη σκληρότητα του ήθους; Ποιος άγριος κατά το ήθος ή θηριώδης, που θα ακούσει τη διδασκαλία του, δεν θα γίνει αμέσως επιεικής και φιλάγαθος; Ποιος που χαίρεται με τις ηδυπάθειες της ζωής και αποστρέφεται τα δάκρυα, ακούγοντας λίγα από τα λόγια του, δεν θα θρηνήσει και δεν θα κλάψει και δεν θα λάβει κατά νου αυτόν που ζούμε εδώ, τη μέλλουσα ανταπόδοση;