Saint Elias Ardounis: Repentance, Martyrdom, and Spiritual Vigilance

On January 31, our Church commemorates Saints Cyrus and John the Unmercenaries; Saint Athanasia the Martyr and her three daughters, Theodote, Theoktiste, and Eudoxia; the holy martyrs Victorinus, Victor, Nikephoros, Claudius, Diodoros, Sarapinos, and Papios, who suffered in Corinth; Saint Tryphaina the Martyr; and Saint Elias Ardounis, the New Monastic Martyr.

The Monastic Martyr Elias was a barber from Kalamata in Messenia. He was sensible and experienced in worldly affairs, so the local leaders held him in high regard. They often spent time with him and sought his advice. Once, as they discussed various matters, they spoke of the heavy debts and countless other hardships the Christians of the Peloponnese faced at that time. Deeply pained, the blessed Elias told the leaders they should ease the Christians’ heavy taxes, because some might deny their faith and become Muslims. The leaders disagreed,

saying the Christians were in no danger. Elias then said, “If someone gave me a fez, I would change my faith.” One of the leaders, meaning it as a joke, bought him a fez. Elias immediately went to the local judge and changed his faith. When the Christians heard, they were deeply grieved. A little later, Elias came to his senses. He repented of what he had done, left at once for the Holy Mountain, and confessed his sin with deep contrition. After completing the appointed rule of prayer and being anointed with chrism, he became a monk and lived there in holiness and virtue for eight years.

Yet his conscience continually troubled him, reminding him of the Lord’s words: “Whoever denies Me before men, I also will deny before My Father who is in heaven.” He told this to a virtuous spiritual father, who advised him to go to Kalamata and openly confess Christ there. Elias received his spiritual father’s blessing, made his decision firmly, and set out for Kalamata. There he told the spiritual fathers what he intended to do. Fearing that he might lose courage, they tried to keep him from going to his martyrdom. But he remained steadfast and gave no thought to fear.

After receiving the Holy Gifts, he walked past the shops. Some Turks recognized him and called out, “Aren’t you Mustafa Ardounis?” “I am Ardounis,” he replied, “but I am not Mustafa. I am Elias, an Orthodox Christian.” Without the slightest fear, he began to denounce their religion and proclaim Christ as the true God. They beat him, then dragged him before the judge, striking and pushing him along the way. “He asked of his own free will to receive our faith,” they testified, “and now he dishonors it.” When the judge questioned him, Elias confirmed what they had said. So the judge put him in prison and chains while he considered what

to do with him. The saint remained there for several days, suffering torment. Then they brought him out for a second hearing. “What have you decided?” the judge asked. The martyr replied, “Why do you ask me? Even if you punish me ten thousand times, I cannot deny my Lord Jesus Christ. Do with me whatever you wish.” Seeing that his resolve would not change, the judge ordered him to be burned. The executioners seized him and led him to the place of execution. On the way, one of them struck the saint with a sword, cutting deeply into his back. But instead of losing courage, he grew bolder and sang psalms of David with joy.

When they reached the place of execution, they threw him into the fire. He died, but, O wonder, neither his cassock nor his hair nor his beard was burned. The fire went out without harming his martyred body at all. Thus the blessed Elias received the unfading crown of martyrdom from our God, who presides over the contest. That evening, those guarding his body saw a heavenly light descend and surround his relics. Seeing this, the Muslims said, “Since the fire did not burn him, God has sent fire from heaven to burn him.” Then the Christians paid money

and took the saint’s holy relic and buried it with reverence and honor. A church now stands at that place. The Christians of Kalamata built it in honor of the New Martyr Elias, but for fear of the Muslims they named it after the Holy Forty Martyrs. When the saint’s relics were brought up from the grave, an indescribable fragrance came forth. His holy skull was taken to a local monastery called Voulkano, where it works miracles to this day. A woman took one of the saint’s ribs and placed it somewhere in her home. One night she saw a brilliant light shine there, to the glory of the martyr and of our Lord Jesus Christ, for love of whom the

saint suffered martyrdom.

We must be careful in all things, and especially in spiritual matters, which concern our souls, our eternal future, and an enemy who is exceedingly cunning and full of malice. The more precious something is, the more care we must take. Careless actions have consequences, often costly ones. As we heard in today’s account of the saints, one rash remark cost Elias Ardounis dearly. And if Adam and Eve had been more watchful in Paradise, they could have avoided the Fall and its painful consequences. Yet our good God knows how to bring good even out of our mistakes and our falls,

and even a greater good than what came before. The Fall of Adam and Eve led to the Incarnation of God the Word (Logos), whose Resurrection raised us to a state higher than theirs in Paradise. And Elias, through his own fall, rose to the rank of the martyrs. Many other examples could be given. Of course, this does not mean that we too must fall in order to rise. It means that, when we have fallen, we must take care that our fall does not lead us to despair, but becomes an occasion for true and deep metanoia, repentance that perhaps we had not known before.

31 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη των Αγίων Αναργύρων Κύρου και Ιωάννου, της Αγίας Μάρτυρος Αθανασίας και των τριών θυγατέρων της Θεοδότης, Θεοκτίστης και Ευδοξίας, των Αγίων Μαρτύρων Ουικτορίνου, Ουίκτορος, Νικηφόρου, Κλαυδίου, Διοδώρου, Σαραπίνου και Παπίου των εν Κορίνθω, της Αγίας Μάρτυρος Τρυφένης και του Αγίου Νέου Οσιομάρτυρος Ηλία του Αρδούνη.

Ο Οσιομάρτυς Ηλίας ήταν από την πόλη της Καλαμάτας της Μεσσηνίας, κατά το επάγγελμα κουρέας. Επειδή δε ήταν φρόνιμος και έμπειρος στα κοσμικά, όλοι οι προεστώτες τον είχαν σε μεγάλη υπόληψη, πάντοτε τον συναναστρέφονταν και έπαιρναν από αυτόν συμβουλές. Μια δε φορά, καθώς διηγούνταν διάφορες υποθέσεις, ανέφεραν και για τα πολλά και βαριά χρέη και τα άλλα μύρια βάσανα τα οποία δοκίμαζαν τον καιρό εκείνο οι Χριστιανοί της Πελοποννήσου. Αυτός δε ο ευλογημένος με πολύ πόνο και θλίψη καρδίας αποκρίθηκε στους προεστώτες λέγοντας ότι πρέπει να φροντίσουν να ελαφρύνουν τους χριστιανούς από τους βαρείς φόρους, διότι κινδυνεύουν να αρνηθούν την πίστη τους και να γίνουν Τούρκοι. Σ' αυτό οι προεστώτες διαφώνησαν

λέγοντας ότι δεν έχουν κανένα κίνδυνο οι χριστιανοί. Τότε αυτός τους είπε: «Εμένα αν μου δώσει κάποιος ένα φέσι, αλλάζω την πίστη μου». Ένας δε από τους προεστώτες, θέλοντας να αστειευθεί, έστειλε και του αγόρασε ένα φέσι. Και αυτός αμέσως πήγε στον κριτή του τόπου και άλλαξε την πίστη του. Οι χριστιανοί, καθώς το έμαθαν, λυπήθηκαν υπερβολικά. Μετά παρέλευση λίγου χρόνου συνήλθε, ήλθε στον εαυτό του ο αοίδιμος και αφού μετανόησε για εκείνο που έκανε, αμέσως έφυγε και πήγε στο Άγιον Όρος και εξομολογήθηκε με μεγάλη συντριβή την αμαρτία του. Αφού έκανε τον πρέποντα κανόνα και μυρώθηκε, έγινε μοναχός και έζησε εκεί ενάρετα και οσιακά οκτώ έτη.

Η συνείδησή του όμως τον έτυπτε πάντοτε, υπενθυμίζοντάς του τον Λόγο του Κυρίου που λέγει: «Όστις δ' αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς». Αυτό δε το είπε σε κάποιον ενάρετο πνευματικό, ο οποίος τον συμβούλευσε να πάει στην Καλαμάτα και εκεί με παρρησία να ομολογήσει τον Χριστό. Αφού πήρε λοιπόν ο ευλογημένος την ευχή του πνευματικού και έχοντας στερεά την απόφαση, αναχώρησε και πήγε στην Καλαμάτα, εκεί δε φανέρωσε στους πνευματικούς το σκοπό του. Αυτοί όμως, φοβούμενοι μήπως δειλιάσει, τον εμπόδιζαν να προχωρήσει στο μαρτύριο. Αλλά αυτός, μένοντας σταθερός και ακλόνητος, δεν υπολόγισε καθόλου τον φόβο,

αφού κοινώνησε τα άχραντα μυστήρια, πέρασε μπροστά από τα καταστήματα, τον αναγνώρισαν οι Τούρκοι και αφού τον φώναξαν του είπαν: «Δεν είσαι ο Μουσταφάς Αρδούνης;» «Εγώ είμαι», τους είπε, «πλην όχι Μουσταφάς, αλλά Ηλίας και Χριστιανός Ορθόδοξος». Και αμέσως άρχισε να ελεεινολογεί τη θρησκεία τους, χωρίς να δειλιάσει καθόλου. Κήρυττε δε το Χριστό Θεό αληθινό. Όταν άκουσαν εκείνοι αυτά, τον έδειραν, και έτσι δέρνοντας και σπρώχνοντας, τον έσυραν στον κριτή, μαρτυρώντας εναντίον του τα εξής: «Αυτός μόνος του ζήτησε και έλαβε την πίστη μας και τώρα την ατιμάζει». Καθώς δε ρωτήθηκε από τον κριτή, ομολόγησε και αυτός τα ίδια. Γι' αυτό τον έριξε στη φυλακή και τα δεσμά για να σκεφτεί τι

θα κάνει μαζί του. Έμεινε λοιπόν εκεί ο Άγιος αρκετές μέρες βασανιζόμενος. Έπειτα τον έφεραν για δεύτερη εξέταση και τον ρώτησε ο κριτής: «Τι συλλογίστηκες;» Ο Μάρτυς αποκρίθηκε: «Τι με ρωτάς; Εάν με μύριες τιμωρίες με τιμωρήσετε, δεν είναι δυνατόν να αρνηθώ τον Κύριό μου Ιησού Χριστό. Κάνε λοιπόν ό,τι θέλεις εμένα». Βλέποντας ο κριτής το αμετάθετο της γνώμης του, αποφάσισε να τον κάψουν. Έτσι, τον άρπαξαν οι δήμιοι και τον οδήγησαν στον τόπο της καταδίκης. Κατά την πορεία, ένας από αυτούς κτύπησε τον Άγιο με το ξίφος και του κατέκοψε την πλάτη. Αλλά ο γενναίος, αντί να δειλιάσει, πήρε περισσότερο θάρρος και χαρά ψάλλοντας ψαλμούς του Δαβίδ.

Έφτασαν στον τόπο της καταδίκης, τον έριξαν στην πυρά, και ενώ αυτός απέθανε, ω του θαύματος, καθόλου δεν κάηκαν ούτε τα ράσα, ούτε τα μαλλιά, ούτε τα γένια του. Αλλά τελείωσε η πυρκαγιά χωρίς να βλαβεί καθόλου το μαρτυρικό σώμα του, και έτσι έλαβε ο μακάριος από τον αγωνοθέτη Θεό μας τον αμαράντινο στέφανο του μαρτυρίου. Την εσπέρα, εκείνοι που φύλαγαν το σώμα του είδαν φως ουράνιο, το οποίο κατέβηκε και περικύκλωσε το μαρτυρικό λείψανο. Οι δε Μωαμεθανοί, βλέποντας αυτό, έλεγαν: «Επειδή η φωτιά δεν τον έκαψε, έστειλε ο Θεός φωτιά από τον ουρανό να τον κάψει». Έπειτα οι χριστιανοί, αφού έδωσαν χρήματα,

Πήραν το Άγιο Λείψανο και το ενταφίασαν με ευλάβεια και τιμή, εκεί όπου τώρα είναι η εκκλησία, την οποία ανήγειραν προς τιμή του νεομάρτυρος Ηλίου οι Χριστιανοί της Καλαμάτας, αλλά για τον φόβο των Αγαρηνών την ονόμασαν των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων. Κατά τον καιρό της ανακομιδής του Αγίου Λείψανου βγήκε άρρητη ευωδία. Την αγία του κάρα την πήραν σε ένα μοναστήρι του τόπου που ονομάζεται Βουλκάνο και θαυματουργεί μέχρι σήμερα. Κάποια γυναίκα πήρε μια πλευρά του Αγίου και την τοποθέτησε σε κάποιο μέρος του σπιτιού της. Εκεί είδε μια νύχτα και έλαμψε φως λαμπρότατο προς δόξαν του μάρτυρος και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για την αγάπη του οποίου

Άγιος μαρτύρησε.

Προσεκτικοί θα πρέπει να είμαστε, και αν θα πρέπει σε όλα να προσέχουμε, πολύ περισσότερο στα πνευματικά, όπου έχουμε να κάνουμε με την ψυχή μας, με το αιώνιο μέλλον μας και με έναν εχθρό που είναι παμπόνηρος και γεμάτος κακία. Όσο για πιο πολύτιμο πράγμα πρόκειται, τόσο περισσότερο θα πρέπει να προσέχουμε. Οι επιπολαιότητες πληρώνονται και πολλές φορές ακριβά. Μια επιπολαιότητα του Ηλία του Αρδούνη, καθώς είδαμε στο σημερινό συναξάρι, πόσο δεν του στοίχισε, αλλά και οι πρωτόπλαστοι στον Παράδεισο, αν ήταν πιο προσεκτικοί, θα μπορούσαν να αποφύγουν την πτώση και τις οδυνηρές της συνέπειες. Όμως ο καλός Θεός γνωρίζει και από τα δικά μας λάθη και τις δικές μας πτώσεις

βγάζει καλό και μάλιστα περισσότερο από το προηγούμενο. Η πτώση των πρωτοπλάστων προκάλεσε την ένσαρκη οικονομία του Θεού Λόγου, του οποίου η Ανάσταση μας έφερε σε κατάσταση ανώτερη εκείνης του Παραδείσου. Και ο Ηλίας με αφορμή την πτώση του ανέβηκε στο ύψος των μαρτύρων. Θα μπορούσαν να αναφερθούν και πολλές άλλες παρόμοιες περιπτώσεις. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι θα πρέπει και εμείς να πέσουμε για να ανεβούμε, αλλά απλώς ότι τουλάχιστον τώρα θα πρέπει να προσέξουμε ώστε η πτώση να μην γίνει αφορμή απελπισίας, αλλά αφορμή πραγματικής και βαθιάς μετάνοιας, την οποία ίσως δεν ζούσαμε πριν την πτώση.