Saint Dionysius the Areopagite: Conversion, Theology, and Martyrdom

Today, October 3, our Church commemorates Saint Dionysius the Areopagite, the priest and martyr; his disciples, the holy martyrs Rusticus and Eleutherius; another Saint Dionysius, also a priest and martyr, and the eight martyrs who suffered with him; the holy martyr Theogenes, also called Theogenous; the holy martyr Theoteklos; and Saint John the Chozebite.

Dionysius, a man of great wisdom, was born to noble and prominent parents in the renowned city of Athens. Its people were fervent worshippers of idols and were considered wiser than the people of any other city of that time. From his youth, Dionysius devoted himself to learning. He studied every field of knowledge, and everyone admired his wisdom and natural good judgment. For these qualities, and for his noble birth, the Athenians chose him as a leading judge and a distinguished citizen of their democracy. Wise, eloquent, persuasive, just, and virtuous, he became one of the nine members of the renowned and highly respected court of Athens, the Areopagus.

He judged so fairly and impartially that everyone admired him. While Saint Dionysius was still young, he traveled with other learned Athenians to Heliopolis in Egypt. This was the time when the Jews crucified our Lord Jesus Christ. At midday on that Great Friday, the sun grew dark. Seeing this extraordinary darkness, Dionysius exclaimed in astonishment, “Either God is suffering, or the whole world is coming to an end.” He said this because an eclipse of the sun occurs when the moon is at the end of its cycle, on the twenty-eighth day or, rarely, the twenty-seventh. But on the fourteenth day, when the Crucifixion of Christ took place,

the sun could not have been eclipsed. Wise and openhearted as he was, Dionysius understood that the great darkness must signify some momentous event. He recorded the day, the hour, and the year when that fearful darkness occurred. He kept thinking about it, longing to learn what it meant. After returning to Athens, he held the esteemed position of Areopagite and carried out his judgments with great fairness and care. Then the great Apostle Paul arrived, preaching the Gospel of salvation and laboring to bring the Athenians to faith in God. Every day he spoke with philosophers in the synagogues.

Some mocked Paul and called him a babbler. Others, more thoughtful, said his words made sense and that they needed a few days to consider their answer. The wise Dionysius invited the Apostle into his home and asked him about Christ. Paul told him of God's whole plan for our salvation: God taking flesh, Christ's Passion, the Resurrection, and his Ascension into heaven. When Paul spoke of the darkness that covered the world at Christ's Crucifixion, Dionysius consulted the record he had made in his calendar. He saw that it was the very day he had noted, and he knew that Christ was truly God,

for at the time of his Passion that wondrous darkness had occurred. Dionysius immediately believed in Christ and was baptized with his whole household in the year 52 AD. Many others did the same when they saw the wisest and most distinguished among them renounce the idols. The Apostle Paul then ordained the holy and wondrous Hierotheos as bishop of Athens. Hierotheos taught Dionysius further divine Mysteries, just as he himself had learned them from the great Paul. After Hierotheos died, Dionysius was ordained bishop. As he himself relates, he was counted worthy of the same grace of the Holy Spirit that Hierotheos had received.

This godly bishop lifted his whole nous, his spiritual mind, toward heaven. That is why he wrote about the Heavenly Hierarchy and the angels beyond this world; the Church's hierarchy; the divine names; cataphatic theology, which speaks of what can be affirmed about God, and apophatic theology, which speaks of what lies beyond our words; and other heavenly Mysteries. He left our Church writings of great spiritual depth. He described the ranks and places of the bodiless powers, and how they praise and glorify God without ceasing. His writings are so wise and precise that readers marvel at how he learned such Mysteries. They say that either

he learned them through divine revelation, or the great Paul revealed them to him and to Hierotheos. Paul himself tells us that he was taken up into Paradise. Out of his great love for Christ the Master, Saint Dionysius went to Jerusalem when he heard that Christ's Mother, the Most Holy Theotokos, his Ever-Virgin Mother and Lady, was still living there. He saw her radiant appearance and the holy angels who guarded her, and he heard her heavenly words. Filled with awe, he confessed that her whole bearing showed her to be truly the Mother of God. He stayed for several days and rejoiced in her presence.

Greatly edified by her, Dionysius traveled through various countries and cities, preaching the saving Gospel as an apostle. When he returned to Athens, he cared well for his flock. At the Dormition of the Theotokos, when she departed to be with her Son, this great Dionysius was also taken up on clouds in a wondrous manner, as the sacred hymnographer says. He was brought to be present at her departure, together with the holy Apostles and the other godly bishops. Afterward, he returned to Athens and shepherded those in his care in a way pleasing to God. Through his teaching and his wondrous life in God, he led many idol worshippers to the faith. In the final years of Nero's reign,

he went to Rome to bid farewell to his teacher Paul. He was present when Paul was beheaded, as Dionysius himself attests in a letter to Timothy, his fellow disciple and fellow apostle. After the Apostle Paul's death, Dionysius returned to Athens. Later he went again to Rome, where he met Saint Clement, the bishop of Rome. At Clement's urging, he went to the lands of the western Gauls, that is, to France, with his two disciples Rusticus and Eleutherius. The Saint and his disciples traveled through many places, teaching and preaching the word of faith. They came to Paris, now the capital of France, and admired the beauty of the city

and the graciousness of its people. The wise Dionysius built a small church there. He taught and drew people to the faith by preaching the Holy Gospel. His deeds accompanied his words: he gave sight to the blind, healed the deaf and mute, raised up the paralyzed and the dead, and cured every other illness. Before long, the seed of faith spread through Paris, Spain, Britain, and other places where he sent his disciples. With God's help, the number of believers grew daily. They tore down the temples of the idols and built churches in their place, where

the God of all goodness was glorified. But our wicked, rebellious enemy grew angry with Dionysius when he saw the idols being rejected because of him. He stirred up some people to accuse Dionysius before the emperor Domitian, saying that he rejected the ancient gods and preached a new one. Domitian became angry and sent an official to Paris to question the Saint and punish anyone who refused to worship the idols. The official argued at length with Dionysius, trying through false reasoning to persuade him that the ancient gods, whom the whole world worshipped, ought to be worshipped. But the Saint answered boldly that

it was profound ignorance to worship lifeless stones and wood, or to regard fornicators, murderers, and lovers of pleasure as gods when they had committed deeds too shameful even to mention. Instead of bringing the judge to his senses, these words enraged him. He ordered Dionysius and his two disciples, Rusticus and Eleutherius, to be beheaded. This took place on October 3 in the year 96 AD. The following extraordinary miracle is also recounted: after Saint Dionysius was beheaded, he took his holy head in his hands and walked about two miles, carrying it until he met a virtuous woman

named Catulla. By divine providence, he placed it in her hands as a treasure. Overjoyed at the precious gift entrusted to her, she secretly bought the remaining relics of the Saints from the executioners and buried them outside Paris. Later, Christians built a church there in honor of the Saints. Today, the grace-filled head of Saint Dionysius is at Docheiariou Monastery on the Holy Mountain.

Saint Dionysius, whose memory we honor today, is called in his dismissal hymn an initiate into things beyond words and a herald of wisdom, a great and lofty theologian. This was a gift of the Holy Spirit, but it was not given to him by chance. His own efforts played an important part. Through God's grace and his own struggles, he was cleansed of sin and adorned with virtues. Then he received theosis, union with God by grace. He came to know divine Mysteries beyond words, and only then became a herald of wisdom. He spoke of the divine things he had experienced, and so he was a true theologian.

A true Christian is more than simply a good person. Even an atheist philosopher can be a good person. Christ would not have needed to come and do all that he did for that alone. As our Fathers teach, Christ became human so that we might become gods by his grace. Saint Dionysius became a god by grace in this way. Through his intercessions and our own wholehearted struggle, may we too become good people, then go beyond that and attain theosis and salvation.

Σήμερα, 3 του μηνός Οκτωβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Ιερομάρτηρος Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, των μαθητών του Αγίων Μαρτύρων Ρουστικού και Ελευθερίου, άλλου Αγίου Ιερομάρτηρος Διονυσίου και των οκτώ μαρτύρων που άθλησαν μαζί του, του Αγίου Μάρτυρος Θεογένος ή Θεογένους, του Αγίου Μάρτυρος Θεοτέκλου και του Οσίου Ιωάννου του Χωζεβίτου.

Πάνσοφος Διονύσιος γεννήθηκε από γονείς ευγενείς και άρχοντες στην περίφημη πόλη των Αθηνών, στην οποία οι άνθρωποι ήταν θερμοί λάτρεις των ειδώλων και σοφότεροι από τους ανθρώπους όλων των πόλεων του καιρού εκείνου. Από τη νεότητά του επιδόθηκε στη σπουδή των γραμμάτων, έμαθε όλες τις επιστήμες και όλοι τον θαύμαζαν για τη σοφία και την εκ φύσεως φρονημάδα του. Για όλα αυτά, καθώς και για την ευγενική του καταγωγή, οι Αθηναίοι τον ψήφισαν πρώτον κριτή και εξέχοντα πολίτη του δημοκρατικού τους πολιτεύματος. Επειδή λοιπόν ήταν σοφός, εύγλωτος, ρητορικότατος αλλά και δίκαιος και ενάρετος, τον κατέστησαν ένα από τους εννέα βουλευτές του περίφημου Δικαιότατου Δικαστηρίου των Αθηνών, του Αρείου Πάγου.

Έκρινε τόσο δίκαια και αμερόληπτα, ώστε όλοι τον θαύμαζαν. Όταν ο Άγιος Διονύσιος ήταν ακόμη νέος, είχε μεταβεί μαζί με άλλους σοφούς συμπατριώτες του στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου. Ήταν δε τότε η εποχή κατά την οποία οι Ιουδαίοι σταύρωσαν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Ο δε ήλιος κατά την ημέρα εκείνη της Μεγάλης Παρασκευής σκοτίστηκε κατά το μεσημέρι. Ο Διονύσιος, βλέποντας τέτοια υπερφυσική έκλειψη, με πολλή έκπληξη είπε: «Ή Θεός πάσχει ή το παν χάνεται». Είπε αυτά διότι η έκλειψη του Ηλίου γίνεται όταν η Σελήνη είναι στην τελευταία μέρα της, την 28η ή σπάνια την 27η. Αλλά τη 14η, κατά την οποία έγινε η Σταύρωση του Χριστού,

δεν ήταν δυνατόν να σκοτιστεί ο ήλιος. Από αυτό λοιπόν ενόησε ο Διονύσιος, ως σοφός και καλοπροαίρετος που ήταν, ότι το μεγάλο εκείνο σκοτάδι σήμαινε κάποιο μεγάλο γεγονός. Σημείωσε δε τη μέρα, την ώρα και το χρόνο κατά τον οποίο συνέβη ο φοβερός εκείνος σκοτισμός και το σκεπτόταν πάντοτε, περιμένοντας με πόθο κάποτε να μάθει τη σημασία του φαινομένου εκείνου. Αφού λοιπόν επέστρεψε στην Αθήνα και κατείχε την επίζηλη θέση του Αρεοπαγίτου και δίκαζε με πολλή δικαιοσύνη και με κάθε επιμέλεια, έφτασε εκεί ο μεγάλος Απόστολος Παύλος, ο οποίος κήρυττε το Ευαγγέλιο της Σωτηρίας και πολύ μόχθησε για να επιστρέψει τους Αθηναίους στην ευσέβεια. Γι' αυτό κάθε μέρα έκαμνε διάλογο στις συναγωγές με τους φιλοσόφους,

από τους οποίους άλλοι τον κορόιδευαν και τον ονόμαζαν Σπερμολόγο και Φλύαρο, άλλοι δε συνετότεροι έλεγαν ότι οι λόγοι του ήταν εύλογοι και έπρεπε να συλλογιστούν μερικές μέρες για να του δώσουν απάντηση. Ο σοφός Διονύσιος πήρε τον Απόστολο στο σπίτι του και αφού τον ρώτησε για το Χριστό, του διηγήθηκε εκείνος όλη τη Θεία Οικονομία, δηλαδή τη Σάρκωση του Θεού, το Πάθος, την Ανάσταση και την εις ουρανούς Ανάληψή του. Όταν δε έλεγε για το σκότος που κάλυψε όλο τον κόσμο κατά τη Σταύρωση του Χριστού, ο Διονύσιος, ο οποίος είχε γραμμένη τη μέρα εκείνη για να μάθει την αιτία του σκότους, παρατήρησε το ημερολόγιό του όπου είχε σημειώσει το γεγονός εκείνο και γνώρισε ότι αυτός είναι Θεός αληθέστατος,

κατά το πάθος του έγινε τέτοια θαυμαστή έκλειψη. Έτσι πίστεψε αμέσως στον Χριστό και βαπτίστηκε με όλους του τους οικείους κατά το 52 μετά Χριστόν, πράγμα που έκαναν και πολλοί άλλοι, βλέποντας ότι ο σοφότερος και ανώτερος από αυτούς απαρνήθηκε τα είδωλα. Ο Απόστολος Παύλος χειροτόνησε τότε επίσκοπο της πόλεως των Αθηνών τον θείο και θαυμαστό Ιερόθεο, ο οποίος πάλι δίδαξε τον Διονύσιο και άλλα θεία μυστήρια, καθώς και εκείνος άλλοτε τα άκουσε από τον Μέγα Παύλο. Μετά το θάνατο του Ιεροθέου χειροτονήθηκε επίσκοπος ο θείος Διονύσιος και καταξιώθηκε, όπως αναφέρει ο ίδιος, της ίδιας χάριτος του Αγίου Πνεύματος την οποία είχε και ο Ιερόθεος.

Επομένως, όλο του τον νου ανέβασε ο θεότατος αυτός Ιεράρχης στα άνω και ουράνια, γι' αυτό και θεολογεί περί ουρανίου ιεραρχίας και υπερκοσμίων αγγέλων, περί εκκλησιαστικής ιεραρχίας, περί θείων ονομάτων, περί καταφατικής και αποφατικής θεολογίας και περί άλλων πραγμάτων ουρανίων και μυστηρίων. Έτσι άφησε στην Εκκλησία μας συγγράμματα υψηλά και πνευματικότατα. Για τις ταξιαρχίες των ασωμάτων δυνάμεων διηγείται την τάξη και τους τόπους τους, πώς δηλαδή παντοτινά δοξάζουν και ακατάπαυστα δοξολογούν το Θεό. Τα συγγράμματα αυτά είναι τόσο σοφά και με τέτοια ακρίβεια γραμμένα, ώστε όσοι τα διαβάζουν θαυμάζουν πώς έμαθε τέτοια μυστήρια και λέγουν ότι ή

από Θεία Αποκάλυψη τα γνώρισε ή τα φανέρωσε σε αυτόν και τον Ιερόθεο ο Μέγας Παύλος, ο οποίος, όπως ο ίδιος αναφέρει, ανέβηκε πνευματικά στον Παράδεισο. Αυτός ο Άγιος Διονύσιος, από την πολλή αγάπη που είχε προς το Δεσπότη Χριστό, όταν άκουσε ότι ζούσε ακόμη σωματικώς στην Ιερουσαλήμ η Παναγία μας, Μητέρα Του και Αειπάρθενος Δέσποινα, πήγε να την επισκεφθεί. Βλέποντας δε τη θεία της μορφή και τη συνοδεία των Αγίων Αγγέλων που τη φύλαγαν και αφού άκουσε εκείνα τα ουράνια λόγια, θαύμασε, έφριξε και ομολόγησε ότι όλο της το παρουσιαστικό μαρτυρούσε ότι πράγματι είναι Μητέρα του Θεού. Αφού έμεινε αρκετές μέρες και χάρηκε την παρουσία της,

ωφελήθηκε πολύ από αυτήν, πήγε σε διάφορες χώρες και πόλεις αποστολικά κηρύττοντας το σωτήριο Ευαγγέλιο. Αφού δε επέστρεψε στην Αθήνα, ποίμαινε καλώς το ποίμνιό του. Όταν δε η κυρία Θεοτόκος κοιμήθηκε και αποδήμησε προς τον Υιό της, τότε και ο μέγας αυτός Διονύσιος, κατά τρόπο παράδοξο και θαυμαστό, υπό νεφών μεταρσίως αιρόμενος κατά τον Ιερό Υμνωδό, μεταφέρθηκε και ήταν παρών κατά την έξοδό της, μαζί με τους Ιερούς Αποστόλους και τους λοιπούς Θείους Ιεράρχες. Κατόπιν επέστρεψε στην Αθήνα και ποίμαινε καλώς και θεαρέστως στην επαρχία του, πολλούς δε ειδωλολάτρες τους οδήγησε στην ευσέβεια με τη διδασκαλία και θαυμαστή κατά Θεόν ζωή του. Κατά τους τελευταίους χρόνους του Νέρωνος

στη Ρώμη για να αποχαιρετήσει το διδάσκαλό του Παύλο. Όταν δε τον αποκεφάλισαν, ήταν παρών στο μαρτύριό του, καθώς το μαρτυρεί ο ίδιος σε μια επιστολή που έγραψε προς το συμμαθητή και συναπόστολο Τιμόθεο. Μετά το θάνατο του Αποστόλου Παύλου επέστρεψε στην Αθήνα και αργότερα πήγε ξανά στη Ρώμη, όπου συναντήθηκε με τον Άγιο Κλήμεντα, τον Επίσκοπο της Ρώμης. Κατά παρακίνηση δε εκείνου πήγε στους Δυτικούς Γαλάτες, δηλαδή στη Γαλλία, μαζί με τους δύο μαθητές του Ρουστικό και Ελευθέριο. Αφού λοιπόν ο Άγιος μαζί με τους μαθητές του περιόδευσε σε διάφορους τόπους, διδάσκοντας και κηρύττοντας παντού το λόγο της πίστεως, πήγε στο Παρίσι, την τωρινή πρωτεύουσα της Γαλλίας, όπου θαύμασαν την ομορφιά της πόλεως

την ευγένεια των πολιτών της. Ο πάνσοφος Διονύσιος, αφού έκτισε σε ένα μέρος μικρή εκκλησία, δίδασκε και έλκυε στην ευσέβεια κηρύττοντας το Ιερό Ευαγγέλιο. Συνοδεύοντας τα λόγια με τα έργα του, φώτιζε τυφλούς, γιάτρευε κωφούς και αλάλους, ανόρθωνε παραλύτους, νεκρούς ανέστηνε και κάθε άλλη αρρώστια θεράπευε. Έτσι, σε λίγο καιρό πλήθυνε ο σπόρος της πίστεως όχι μόνο εκεί στο Παρίσι, αλλά και στην Ισπανία και τη Βρετανία και σε άλλους τόπους όπου έστελνε τους μαθητές του. Του Θεού συνεργούντος πλήθυνε καθημερινά η ευσέβεια και οι προσερχόμενοι πιστοί, αφού κατεδάφιζαν από τα θεμέλια τους ναούς των ειδώλων, έκτιζαν εκκλησίες στις οποίες

δοξαζόταν ο Πανάγαθος Θεός. Ο πονηρός όμως και αποστάτης εχθρός μας οργιζόταν κατά του Διονυσίου, καθώς έβλεπε ότι αυτός ήταν η αιτία της καταφρονήσεως. Γι' αυτό παρακίνησε μερικούς να τον κατηγορήσουν στον τότε αυτοκράτορα Δωμετιανό ως παραβάτη, ότι καταφρονούσε τους παλαιούς θεούς κηρύττοντας ένα νεότερο. Ο Δωμετιανός θύμωσε και έστειλε επίτροπό του στο Παρίσι για να εξετάσει τον Άγιο και να τιμωρήσει όσους δεν θα προσκυνούσαν τα είδωλα. Έκανε ο τύραννος μεγάλη συζήτηση με τον Άγιο, προσπαθώντας με ψευδοσυλλογισμούς να τον πείσει ότι πρέπει να προσκυνούνται οι παλαιοί θεοί στους οποίους πίστευε όλος ο κόσμος. Ο Άγιος όμως με θάρρος αντέτεινε ότι

είναι μεγάλη αγνωσία το να προσκυνούνται άψυχες πέτρες και ξύλα και να θεωρούνται ως θεοί πόρνοι και φονείς και φιλήδονοι, οι οποίοι έκαναν τόσες αισχρότητες που να ντρέπεται κανείς και να τις αναφέρει. Όλα αυτά αντί να συνετίσουν ερέθισαν τον άκριτο κριτή, ο οποίος διέταξε να αποκεφαλίσουν τον Άγιο και τους δύο μαθητές του Ρουστικό και Ελευθέριο, το οποίο και έγινε την 3η Οκτωβρίου του 96 μετά Χριστόν. Αναφέρεται δε και το εξής παράδοξο θαύμα. Όταν ο Άγιος Διονύσιος αποκεφαλίστηκε, πήρε την αγία του κεφαλή στα χέρια του, περπάτησε περίπου δύο μίλια και δεν την άφησε μέχρι που συνάντησε μια ενάρετη γυναίκα

η οποία ονομαζόταν Κατούλα. Κατά θεία πρόνοια την απέθεσε ως θησαυρό στα χέρια της. Αυτή, αφού δοκίμασε μεγάλη αγαλλίαση για το μεγάλο θησαυρό που κατά θεία πρόνοια απέκτησε, αγόρασε κρυφά από τους δημίους και τα υπόλοιπα λείψανα των Αγίων και τα ενταφίασε έξω από την πόλη των Παρισίων. Εκεί, αργότερα, οι Χριστιανοί έκτισαν εκκλησία στο όνομα των Αγίων. Σήμερα δε η χαριτόβρυτος του Αγίου Διονυσίου Κάρα βρίσκεται στην Ιερά Μονή του Δοχειαρίου στο Άγιον Όρος.

Ο Άγιος Διονύσιος, του οποίου τη μνήμη σήμερα τιμάμε, υπήρξε κατά το απολυτίκιό του μύστης των απορρήτων και της σοφίας εκφάντορ, μέγας και υψηλός θεολόγος. Η ιδιότητά του αυτή βέβαια ήταν δώρο, χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, όμως το χάρισμα αυτό δεν του δόθηκε τυχαία. Η δική του συμβολή στην απόκτησή του ήταν σημαντική. Με τη χάρη του Θεού, αλλά και τους δικούς του αγώνες, καθαρίστηκε από την αμαρτία, στολίστηκε με τις αρετές και μετά του δόθηκε η θέωση, έγινε μύστης των απορρήτων θεϊκών καταστάσεων και μετά έγινε εκφάντορ της σοφίας. Εξέφρασε αυτά τα θεία που έζησε και έτσι υπήρξε πραγματικός θεολόγος.

Πραγματικός χριστιανός δεν είναι απλά ένας καλός άνθρωπος. Καλός άνθρωπος μπορεί να είναι και ένας άθεος φιλόσοφος. Για κάτι τέτοιο δεν θα χρειαζόταν να έλθει ο Χριστός και να κάνει όσα έκανε. Ο Χριστός, κατά τους πατέρες μας, έγινε άνθρωπος για να γίνουμε εμείς θεοί με τη χάρη Του. Τέτοιος κατά χάρη Θεός έγινε ο Άγιος Διονύσιος. Είθε και εμείς με τις πρεσβείες του και το δικό μας φιλότιμο αγώνα, αφού ανεβούμε στο σκαλί του καλού ανθρώπου, να το υπερβούμε και να επιτύχουμε τη θέωση και τη σωτηρία.