Saint Basil of Amasia Defends Glaphyra and His Faith

Outside Rome, my children, Constantine defeated Maxentius’s army, and Maxentius himself fell in that famous battle, which so profoundly shaped the course of history. The victory greatly increased Constantine’s glory and power. In January 313, it brought Licinius, the most powerful ruler in the East, to meet him in Milan. Constantine gave Licinius his sister Constantia in marriage. While Licinius was away from his realm, Emperor Maximinus, who ruled the easternmost lands of the Roman Empire, invaded it. He crossed Bithynia, then besieged and captured Byzantium.

When Licinius heard what had happened, he hurried back. On May 1, 313, he crushed Maximinus in a battle near Adrianople. Maximinus was so devastated by the defeat that, shortly afterward, he took his own life in Asia Minor, where he had fled. Licinius was now the sole ruler of the East, while Constantine ruled the West alone. But Licinius was envious and treacherous, and in 314 this brought him into war with Constantine. Constantine’s forces won two battles, and Licinius was forced to make peace.

He ceded Illyria, Macedonia, Dardania, Greece proper, and part of Moesia to Constantine. From then on, Constantine took important measures in support of Christians. He also revised and improved the civil and criminal laws of his realm in keeping with the principles and spirit of the Gospel. Licinius then decided to seek the favor of the pagan population. Beginning in 322, he used various pretexts to commit all kinds of abuses against Christians and their worship. At that time, the bishop of Amasia was Basil, a man known for his zeal for the faith and his tireless devotion

to his duties. Wherever there were errors and dangers, he went: preaching, advising, comforting, strengthening, and encouraging the faithful. Day by day, he drew Christians together and made them stronger in the face of the pagans.

For this reason, the pagan priests and rulers harbored great hostility toward him. When Licinius introduced his harsh measures of persecution against Christians, they denounced Basil, the bishop of Amasia, to him. One particular incident brought Licinius’s anger against the bishop to a height.

A young woman of great beauty named Glaphyra had once served as an attendant to Empress Constantia. Licinius, a slave to the passions of the flesh, was seized by sinful desire for her. Glaphyra understood the danger to her honor. A true Christian, she felt no attraction to the emperor’s advances. She was appalled and sought safety in flight. Dressed in men’s clothing, she left Constantinople one dark and rainy night with the help of Constantia, who had learned what was happening. Taking every precaution, she reached Amasia, where she came before Bishop Basil and asked for his protection.

The bishop praised her sincere faith and steadfast chastity. He placed her with an elderly Christian woman who was wholly devoted to serving Christ and gave the bishop great help in the Church’s work among women. Glaphyra expressed her deep gratitude and rejoiced at the chance to take part in such work pleasing to God. She helped instruct women and girls who wished to enter the Christian Church, cared for the poor and for orphans, and paid the full estimated cost of building a church in Amasia.

Licinius had searched for her throughout the capital and its surroundings. His spies found nothing, and the memory of the beautiful Glaphyra continued to torment him. But Bishop Basil’s enemies told him that she had taken refuge with the bishop of Amasia, who was protecting her and had made use of her wealth for the work of his Church.

The news set a fire in the fleshly and malicious soul of Licinius. He supposed Glaphyra was still alive and thought he could bring her under his power. But the virtuous young woman had already died, and the grave had put an end to his base desires forever. His fury against Bishop Basil grew still fiercer, and he ordered Basil brought in chains to Nicomedia. The order was carried out, and two deacons of the Church in Amasia, Theotimos and Parthenios, accompanied him. Basil was thrown into prison. The deacons were welcomed by a devout and compassionate Christian named Elpidophoros. His kindness to everyone, without distinction, had even won the friendship of the prison guards. The two deacons were therefore able to enter the prison at certain hours. There they had the comfort of speaking with their bishop, hearing the word of truth from his lips, and receiving strength and consolation. A few days after Basil was imprisoned,

Licinius ordered him brought before him. He sharply accused Basil of hiding Glaphyra and of zealously supporting the Christian faith in defiance of imperial commands. As for Glaphyra, the bishop replied that he could not refuse refuge and protection to a Christian young woman fleeing to preserve her honor. Of her own devout will, she had used her property to help the poor and build a church. A bishop ought to encourage the faithful to do such things, he said, rather than prevent them. As for defying the imperial commands aimed at destroying the Christian faith,

the Christian shepherd replied that Licinius himself, together with Constantine, had once recognized his duty to grant Christians full freedom in their faith and worship. Basil still believed that earlier imperial decision was right and timely. He then appealed to Licinius, for the sake of his own salvation and the future of his realm, to withdraw the new measures and recognize Christians’ freedom of religious conscience. Licinius dismissed the bishop without revealing his intentions. He then charged one of his officials to speak with Basil privately and try to turn him from his faith.

That effort failed, and the bishop was sentenced to death. He heard the sentence without being shaken. He prayed that God would receive his soul and have mercy on it, and he prayed for the safety of his flock and the victory of the Church. He embraced and blessed the two deacons and Elpidophoros. He comforted them in their sorrow and, when they wept, reminded them with these remarkable words that in such dangers Christians should be ready to shed their blood rather than their tears. Then he offered his head to the executioner, who severed it with a swift, powerful stroke. By imperial order, his head and body were cast into the sea. The following night,

an angel appeared to Elpidophoros three times and told him that Basil, bishop and martyr, was at Sinope, waiting for them there. Filled with wonder, Elpidophoros hurried to tell everyone of the vision. On another occasion, an angel of God appeared to him and pointed out a place near the headland of Sinope. There, beneath the surface of the sea, the glorious martyr of Christ, Basil, lay like a precious pearl. The faithful cast their nets at that place and drew the sacred relic up from the depths,

intact, whole, and incorrupt. He appeared to be sleeping, filled with divine grace. His sacred head was joined to his victorious body, and the place where it had been severed showed only as a red line. The finding of Saint Basil’s sacred relic is celebrated on the thirtieth of that same month. The faithful brought the holy relic back to Amasia, the place where the Saint had labored and struggled, and buried it in the land he loved.

In recent years, there has been a movement to revive the ancient Greek worship of the twelve gods. Much could be said to those who support this sorrowful and destructive movement. Today, let us consider a few things said by Saint Basil, whom we commemorate today, when Licinius tried to turn him toward the worship of false gods. The Saint said: “I marvel at your judgment and good sense. How have you fallen into such absurd thinking that you call gods those who commit shameful deeds too disgraceful even to recount? How can you boast of them, give them the name of divinity, and actually

bow down and worship them, when even to call them to mind is sinful and profane? If you knowingly do wrong, care nothing for your own souls, obscure the truth, and deceive the foolish, then listen to your own poets. Listen above all to Hesiod, your foremost herald and teacher of the gods, and hear what he relates about your first and greatest gods in his Theogony. Cronus, he says, killed his father Uranus and took his throne. He devoured his own children so that they would not grow up and take the kingdom from him. Zeus, a son of Cronus, escaped his father’s fury through a trick played by his mother Rhea. In place of Zeus, she gave Cronus

a stone wrapped in swaddling cloths, and he swallowed it. She then spirited Zeus away and left him in a cave on Crete, where a goat suckled him. When Zeus had grown up, he seized his father, imprisoned him, and took power himself. Zeus married many women, finally marrying his own sister Hera. Given over to pleasure, he filled heaven with his children. Some, you believe, he fathered with goddesses of his own rank, and others with mortal women. Sometimes he changed himself into gold, sometimes into a bull, sometimes into an eagle—always taking a form different from his own.

This was Zeus, the highest and best of your gods, who makes great thunder and sends lightning. Yet a huge tomb said to be his is shown on Crete, where he ruled with cruelty. And what can one say of Poseidon, making bricks for Laomedon of Phrygia? Or of Hephaestus, the lame, soot-covered charcoal burner? Or of Ares, the reckless adulterer; Apollo; Hermes, the master thief; the effeminate Dionysus; and the utterly wretched Heracles? The signs of Heracles’ divinity were the fifty daughters of Thestius and Mount Oeta, where he ended his life in a terrible fire after first attacking his own children. These are only a few things I say about your male gods.

This is what your wise men boast of. More dreadful and impious still, you lower the name of divinity, which is above this world, and the reverence due to it, to shameful conduct. You revere female gods such as the sinful Rhea and Hera, Artemis, who bears children to strangers, and the adulterous Aphrodite, together with crowds of other debauched figures. Are these things not proof of extreme folly, terrible madness, and godlessness? Are we to worship these gods, ask them for salvation, and accept them as guides to chastity, excellent teachers, and saviors of souls? Are we to believe they govern all things in good order and for our salvation, when they achieve everything through strife

and turmoil among themselves? Are we to accept as gods those who rise up against one another? And yet the emperor commands us to turn to them, believe in them as gods, praise them with sacrifices, and serve them with priestly rites. Far be it from me! I do not even wish to hear of such an impious way of worship.”

Έξω από τη Ρώμη, παιδιά, τον στρατό του Μαξεντίου, ο ίδιος δε ο Μαξέντιος είχε πέσει στην πολύκροτη εκείνη μάχη που τόσο επηρέασε την περαιτέρω πορεία του κόσμου. Η νίκη αυτή, η οποία προήγαγε θαυμάσια την αίγλη και τη δύναμη του Κωνσταντίνου, έφερε προς αυτόν στα Μεδιόλανα, κατά τον Ιανουάριο του 313, τον ισχυρότατο από τους βασιλείς της Ανατολής, τον Λυκίνιο, στον οποίο και έδωσε ως σύζυγο την αδελφή του Κωνσταντία. Κατά την απουσία αυτή του Λυκινίου από το κράτος του, ο αυτοκράτορας Μαξιμίνος, ο οποίος κυβερνούσε τις ανατολικότερες του Ρωμαϊκού κράτους χώρες, προσέβαλε το κράτος του Λυκινίου. Αφού πέρασε τη Βιθυνία, πολιόρκησε και κυρίευσε το Βυζάντιο.

Πληροφορήθηκε ο Λυκίνιος αυτά τα οποία συνέβησαν, έσπευσε ταχέως, την δε πρώτη Μαΐου του 313, σε μάχη η οποία έγινε κοντά στην Αδριανούπολη κατατρόπωσε τον Μαξιμίνο. Και υπήρξε τόση η από την ήττα αυτή απελπισία του, ώστε μετά από λίγο αυτοκτόνησε στη Μικρά Ασία όπου είχε καταφύγει. Έτσι ο Λυκίνιος απέμεινε μόνος κυρίαρχος της Ανατολής, ενώ ο Κωνσταντίνος ήταν μονοκράτορας στη Δύση. Αλλά τον Λυκίνιο χαρακτήριζε ήθος φθονερό και επίβουλο, το οποίο και τον έφερε σε εμπόλεμη ρήξη προς τον Κωνσταντίνο κατά το 314. Σε δύο μάχες η νίκη εστεφάνωσε του δευτέρου αυτού τα όπλα, ο δε Λυκίνιος αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει.

Παραχωρώντας στον Κωνσταντίνο την Ιλλυρία, τη Μακεδονία, τη Δαρδανία, την κυρίως Ελλάδα και μέρος της Μοισίας. Από τότε ο Κωνσταντίνος προχώρησε σε σπουδαία μέτρα υπέρ των Χριστιανών. Και αυτή δε την πολιτική και ποινική νομοθεσία του κράτους του τροποποιούσε και βελτίωνε σύμφωνα με τις αρχές και το πνεύμα του Ευαγγελίου. Τότε ο Λυκίνιος σκέφτηκε να περιποιηθεί αυτός τους ειδωλολατρικούς πληθυσμούς. Με διάφορες λοιπόν προφάσεις, από το 322 άρχισε και έκαμνε κάθε είδους αυθαιρεσίες κατά του προσώπου και της λατρείας των Χριστιανών. Κατά τον χρόνο εκείνο, ο επίσκοπος της Αμασίας λεγόταν Βασίλειος, διακρινόταν δε για τον υπέρ της πίστεως ζήλο του και την ακάματη δραστηριότητα

στην επιτέλεση των καθηκόντων του. Επειδή παντού υπήρχαν και πλάνες και κίνδυνοι, παντού και αυτός έσπευδε, κηρύττοντας, συμβουλεύοντας, παρηγορώντας, ενισχύοντας, στηρίζοντας, ελκύοντας, πυκνώνοντας και εγκαρδιώνοντας τις χριστιανικές τάξεις και αναδεικνύοντας αυτές καθημερινώς ισχυρότερες απέναντι στην ειδωλολατρική παράταξη.

Για τον λόγο αυτό οι ιερείς και οι άρχοντες των ειδωλολατρών έτρεφαν εναντίον του μεγάλη έχθρα. Και όταν ο Λυκίνιος προέβη στα δυσμενή και διωκτικά κατά των Χριστιανών μέτρα του, κατήγγειλαν σ' αυτόν τον επίσκοπο της Αμασίας Βασίλειο. Ένα ιδιαίτερο περιστατικό κορύφωσε του Λυκινίου την οργή εναντίον του Χριστιανού αυτού επισκόπου.

Στην αυτοκράτειρα Κωνσταντία ήταν άλλοτε ως ακόλουθος μια νεαρή και ωραιότατη κόρη, η οποία ονομαζόταν Γλαφύρα, από την ομορφιά της οποίας καταλήφθηκε από αμαρτωλό πάθος ο Λυκίνιος, ο οποίος ήταν δούλος των σαρκικών παθών. Η κόρη κατάλαβε τον κίνδυνο ο οποίος απειλούσε την τιμή της. Γνήσια δε Χριστιανή, δεν δελεάστηκε καθόλου από τον βασιλικό έρωτα, αλλά έφριξε και ζήτησε τη σωτηρία με τη φυγή. Ντύθηκε λοιπόν ανδρικό ένδυμα και κάποια νύχτα, σκοτεινή και βροχερή, βοηθούμενη από τη βασίλισσα, η οποία έμαθε τα συμβαίνοντα, άφησε την Κωνσταντινούπολη και με μύριες προφυλάξεις έφτασε στην Αμάσια, όπου παρουσιάστηκε στον επίσκοπο Βασίλειο και ζήτησε την ηθική προστασία του.

Ο επίσκοπος επαίνεσε τη γνήσια της ευσέβεια και την αδούλωτη σωφροσύνη, την τοποθέτησε δε κοντά σε ηλικιωμένη Χριστιανή γυναίκα, η οποία ήταν εντελώς αφοσιωμένη στην υπηρεσία του Χριστού και βοηθούσε σημαντικότατα τον επίσκοπο στο μεταξύ των γυναικών έργο της Εκκλησίας. Η Γλαφύρα εξέφρασε τη βαθιά της ευγνωμοσύνη, χάρηκε δε πολύ που της δινόταν η ευκαιρία να καταγίνεται και αυτή σε τέτοιες θεάρεστες ασχολίες. Βοηθούσε λοιπόν στην κατήχηση γυναικών και κοριτσιών που ήθελαν την προσέλευσή τους στη χριστιανική Εκκλησία, ευεργετούσε πτωχούς και ορφανούς και επιπλέον κατέβαλε όλη τη δαπάνη η οποία προϋπολογίστηκε για την οικοδομή ναού χριστιανικού στην Αμάσια.

Ο Λυκίνιος την είχε αναζητήσει σε όλη την πρωτεύουσα και τα περίχωρα. Η κατασκοπία του δεν ανακάλυψε τίποτε και του απέμεινε συχνά να τον βασανίζει η φλόγα της ενθυμήσεως της ωραιότατης Γλαφύρας. Οι εχθροί όμως του επισκόπου Βασιλείου τον πληροφόρησαν ότι η κόρη εκείνη είχε καταφύγει κοντά στον ιεράρχη της Αμασίας και ότι την προστάτευε και κατόρθωσε να εκμεταλλευτεί τα πλούτη της υπέρ των σκοπών της Εκκλησίας του.

Η είδηση άναψε πυρκαγιά στη σαρκόφρονα και μοχθηρή ψυχή του Λυκινίου. Υπέθετε ότι η Γλαφύρα ζούσε ακόμη και θα την έφερνε υπό την εξουσία του. Αλλά η σεμνή κόρη είχε ήδη αποθάνει και ο τάφος ματαίωσε για πάντα τους χυδαίους πόθους του. Τότε η μανία του σφοδρότερη κατά του επισκόπου Βασιλείου, διέταξε δε να τον φέρουν δέσμιο στη Νικομήδεια. Η διαταγή εκτελέστηκε, τον ακολούθησαν δε δύο από τους διακόνους της εν Αμασία Εκκλησίας, ο Θεότιμος και ο Παρθένιος. Και εκείνον μεν έριξε στη φυλακή. Αυτούς δε φιλοξένησε ευσεβής και φιλάνθρωπος Χριστιανός, ονομαζόμενος Ελπιδοφόρος, του οποίου οι προς όλους αδιακρίτως παρεχόμενες αγαθοεργίες είχαν καταστήσει φίλους του και τους φρουρούς των φυλακών. Μπορούσαν λοιπόν οι δύο διάκονοι να εισέρχονται ορισμένη ώρα στη φυλακή, όπου απολάμβαναν την ευχαρίστηση να συζητούν με τον επίσκοπό τους, να ακούουν από το στόμα του τον λόγο της αληθείας και να λαμβάνουν ηθική ενίσχυση και παρηγοριά. Λίγες δε ημέρες μετά τη φυλάκισή του,

ο Λυκίνιος διέταξε να τον φέρουν μπροστά του, τον ήλεγξε δε με δριμύτητα ως ένοχο για την απόκρυψη της Γλαφύρας και για τον ζήλο με τον οποίον υποστήριζε τη χριστιανική πίστη καταφρονώντας τα βασιλικά προστάγματα. Ο επίσκοπος για μεν τη Γλαφύρα απάντησε ότι δεν μπορούσε να μη δώσει άσυλο και προστασία σε Χριστιανή κόρη η οποία έφευγε θέλοντας να περισώσει και να διαφυλάξει την τιμή της και ότι αυτή η ίδια από ευσεβή διάθεση χρησιμοποίησε την περιουσία της υπέρ των πτωχών και προς ανέγερση ναού, πράγματα προς τα οποία ένας επίσκοπος οφείλει να προτρέπει τους πιστούς και όχι να τους εμποδίζει. Για δε την καταφρόνηση των βασιλικών προσταγμάτων, τα οποία απέβλεπαν στην εξόντωση της χριστιανικής πίστεως,

ο Χριστιανός ποιμενάρχης αποκρίθηκε ότι ο ίδιος ο βασιλέας Λυκίνιος άλλοτε είχε αναγνωρίσει με τον Κωνσταντίνο το καθήκον του να επιτρέψουν στους Χριστιανούς την πλήρη ελευθερία στην πίστη και τη λατρεία τους, ότι αυτός, ο επίσκοπος δηλαδή, εξακολουθεί να θεωρεί ορθή και έγκαιρη την παλαιότερη εκείνη βασιλική απόφαση. Τελικώς δε παρακαλούσε τον Λυκίνιο, εν ονόματι αυτής της δικής του σωτηρίας και του μέλλοντος του κράτους του, να ανακαλέσει τα νέα μέτρα, να αναγνωρίσει στους Χριστιανούς την ελευθερία της θρησκευτικής συνειδήσεώς τους. Ο βασιλέας απέπεμψε τον επίσκοπο κρατώντας επιφυλακτική στάση, ανέθεσε δε σε ένα από τους άρχοντές του να τον δει ιδιαιτέρως και να προσπαθήσει να τον αποσπάσει από την πίστη του.

Η αποστολή αυτή απέτυχε και διατάχθηκε η καταδίκη του επισκόπου. Αυτός άκουσε ατάραχος την απόφαση. Προσευχήθηκε στον Θεό να δεχθεί και να ελεήσει την ψυχή του, δεήθηκε ακόμη για την ασφάλεια του ποιμνίου του, για τη νίκη της Εκκλησίας, κατασπάστηκε και ευλόγησε τους δύο διακόνους και τον Ελπιδοφόρο, τους παρηγόρησε στη θλίψη τους και καθώς έκλαιγαν τους επιτίμησε με τον έξοχο λόγο ότι σε τέτοιους κινδύνους οι Χριστιανοί οφείλουν αντί να χύνουν δάκρυα να χύνουν με προθυμία το αίμα τους. Έπειτα έδωσε την κεφαλή του στον δήμιο, του οποίου γοργό και ρωμαλέο χτύπημα την απέκοψε. Μετά από αυτό, κεφαλή και σώμα κατά βασιλική προσταγή ρίχτηκαν στη θάλασσα. Κατά την επόμενη νύχτα,

άγγελος φάνηκε τρεις φορές στον Ελπιδοφόρο και ανήγγειλε σε αυτόν ότι ο επίσκοπος και μάρτυς Βασίλειος παραβρίσκεται στη Σινώπη και εκεί σας αναμένει. Θαυμάζοντας τότε, ο Ελπιδοφόρος έσπευσε και ανακοίνωσε προς όλους την οπτασία αυτή. Αλλά και άλλη φορά φάνηκε στον ίδιο θείος άγγελος και υπέδειξε τον τόπο προς το ακρωτήριο της Σινώπης, όπου κάτω από την επιφάνεια της θαλάσσης βρισκόταν ως πολύτιμος μαργαρίτης ο ένδοξος μάρτυς του Χριστού Βασίλειος. Αφού άπλωσαν εκείνοι της πίστεως τα δίχτυα, ανέλκυσαν από το βυθό το ιερό λείψανο

άρτιο, ολόκληρο, άφθαρτο. Φαινόταν δε αυτό σαν να κοιμόταν, γεμάτο με θεία χάρη. Η δε ιερή του κεφαλή ήταν προσαρμοσμένη στο καλλίνικο σώμα και μόνο σαν ερυθρή ταινία φαινόταν η τομή. Η ανεύρεση αυτή του ιερού λειψάνου του Αγίου Βασιλείου εορτάζεται κατά την τριακοστή του ιδίου μηνός. Αφού παρέλαβαν το άγιο λείψανο, το έφεραν στην Αμάσια, την ιερή αυτή ακρόπολη των κόπων και των αγώνων του Αγίου, και το έθαψαν στο προσφιλές του έδαφος.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση αναβίωσης της αρχαιοελληνικής λατρείας του Δωδεκαθέου. Πολλά θα μπορούσε να πει κανείς στους θιασώτες της θλιβερής όσο και καταστροφικής αυτής κινήσεως. Ας περιοριστούμε σήμερα σε μερικά τα οποία ο σήμερα εορταζόμενος Άγιος Βασίλειος είπε, απαντώντας στην προσπάθεια του Λυκινίου να τον μεταστρέψει στη λατρεία των ψευδοθεών. «Θαυμάζω», είπε λοιπόν ο Άγιος, «την διάκριση και σύνεσή σας, πώς σε τέτοιο παράλογο λογισμό εκτραπήκατε, νομίζοντας θεούς αυτούς οι οποίοι διαπράττουν τα άτιμα της εντροπής έργα, τα οποία ούτε με λόγο είναι κανείς δυνατό να ιστορήσει, να υπερηφανεύεστε δε γι' αυτούς, αποδίδοντας σ' αυτούς όνομα θείου και πράγματι

προσκυνώντας και λατρεύοντάς τους, τους οποίους και να τους ενθυμείται κανείς απλώς είναι κολάσιμο και ανίερο. Εάν δε εθελοκακούντες και αδιαφορείτε για τον εαυτό σας και τα πράγματα συσκοτίζετε και τους ανοήτως εξαπατάτε, ακούσετε αυτούς τούτους τους δικούς σας ποιητές και μάλιστα τον πρώτο θεοκήρυκα και θεολόγο σας Ησίοδο, ποια για τους πρώτους και κορυφαίους θεούς σας διηγείται στη Θεογονία του. Ο μεν Κρόνος, λέγει, αφού φόνευσε τάχιστα τον πατέρα του Ουρανό, βασίλευσε αντί γι' αυτόν. Κατέτρωγε δε τα παιδιά του για να μην ανδρωθούν και του πάρουν τη βασιλεία. Ο δε Ζεύς, ο οποίος ήταν γιος του Κρόνου, διασώθηκε από τη μανία του πατέρα του με απάτη της μητέρας του Ρέας, η οποία αντί του Διός

στον Κρόνο λίθο περιτυλιγμένο στα σπάργανα, τον οποίο και κατάπιε, φυγαδεύουσα δε ακολούθως τον Δία, άφησε αυτόν σε σπήλαιο της Κρήτης, όπου ανατράφηκε από αίγα. Αφού λοιπόν ανδρώθηκε ο Ζεύς, συνέλαβε τον πατέρα του και αφού τον έκλεισε στο δεσμωτήριο, κατέλαβε αυτός την αρχή. Νυμφεύθηκε δε ο Ζεύς αυτός πολλές και μάλιστα τελευταία την Ήρα την αδελφή του. Φιλήδονος δε καθώς ήταν, γέμισε με τέκνα τον Ουρανό. Άλλα μεν απέκτησε καθώς εσείς πιστεύετε από ομότιμες προς αυτόν θεές, άλλα δε από το θνητό και επίγειο γένος, άλλοτε μεταβαλλόμενος σε χρυσό, άλλοτε σε ταύρο, άλλοτε σε αετό και πάντοτε διάφορος της πρώτης του μορφής.

Υπήρξε ο ανώτατος και άριστος των θεών σας, ο τις μεγάλες βροντές κάμνοντας και αστράπτοντας Ζεύς, του οποίου δεικνύεται πελώριος τάφος στην Κρήτη, όπου τυράννησε απάνθρωπα. Τι δε ήθελε να πει κανείς για τον Ποσειδώνα, ο οποίος κατασκευάζει πλίνθους κοντά στον Λαομέδοντα της Φρυγίας, του καρβουνιάρη και γεμάτου καπνιά Ηφαίστου του χωλού, του Άρεως του απερισκέπτου μοιχού, του υιού της Απολλούς Απόλλωνος, του αρχικλέπτου Ερμού, του θηλυπρεπούς Διονύσου, του τρισάθλιου Ηρακλέους, του οποίου σύμβολα της θεότητας ήταν οι πεντήκοντα του Θεστίου θυγατέρες και το όρος της Οίτης, όπου τη ζωή κατέστρεψε, τραγικώς πυρποληθείς, αφού πρώτα χειροδίκησε κατά των τέκνων του. Αυτά δε τα ολίγα λέγω για τους άρρενες θεούς σας.

Αυτή είναι η κομπασμή των σοφών σας, το δε φρικτότερον και ανώσιον, να καταβιβάζετε το υπερκόσμιο όνομα της θεότητος και τον προς αυτήν σεβασμόν σε ειδεχθή θηλυπρέπεια και να σέβεστε θεούς θήλεις όπως τη Ρέα και την Ήρα τις αμαρτωλές, την ξενοτόκο Άρτεμη, τη μοιχαλίδα Αφροδίτη και χιλιάδων άλλων κιναιδών ανδρών συρφετούς. Πώς λοιπόν αυτά δεν είναι απόδειξης εσχάτης ανοησίας και φοβερής μανίας και αθεΐας; Πρέπει λοιπόν αυτούς τους θεούς να λατρεύουμε και από αυτούς να ζητούμε τα προς σωτηρία και να παραδεχόμαστε αυτούς ως αρχηγούς σωφροσύνης και διδασκάλους αρίστους και σωτήρες ψυχών, ως τα πάντα ευτάκτως και σωτηρίως κυβερνώντας, αυτούς οι οποίοι δι' εμφυλίων επαναστάσεων

και ταραχών τα πάντα επιτυγχάνουν; Να παραδεχόμαστε θεούς αυτούς οι οποίοι ο ένας εναντίον του άλλου επαναστατούν; Ώστε λοιπόν προς αυτούς ο βασιλέας διατάζει να προσέλθουμε και ως θεούς να πιστέψουμε και με θυσίες να εξυμνούμε και με ιερατικά όργια να θεραπεύουμε. Είμαι άπαγε, ούτε να ακούσω δεν θέλω τον ανόσιο αυτόν τρόπο σεβασμού.