Saint Anthony the Great: Ascetic Life and Teachings

On January 17, our Church commemorates Saint Anthony the Great; Saint Anthony the New, the wonderworker who lived an ascetic life in the skete of Veria; Saint Achillas; and the Holy New Martyr George of Ioannina, who suffered martyrdom in 1838.

Our God-bearing father Anthony the Great was born in AD 251, in the days of the Roman emperor Decius. His parents were Christians from Upper Egypt and owned considerable property. They raised him in the faith, though Anthony never learned to read or write.

He longed to go regularly to church with his parents, where he listened attentively to the sacred readings. He never asked for fine food or beautiful clothes, but was content with what was available at home. When Anthony was between eighteen and twenty years old, he lost both his dear parents and suffered deep grief and pain.

He turned his attention to the study of divine things and to caring for his very young sister, whose sole guardian and protector he had become. Finding himself in charge of so much property did not go to his head. The fear of God and his love for the Gospel kept him living simply and with few needs. Then, one Sunday, he heard the Holy Gospel in which Christ told the rich young man that, if he wished to be perfect, he should sell his possessions, give the proceeds to the poor, and follow Him. The words struck Anthony so deeply, and so kindled his longing for spiritual perfection, that compassion and love for others filled his soul.

He immediately acted on that divine invitation. First, he arranged for his little sister to live among Christian women who had dedicated themselves wholeheartedly to a life of virtue. He was sure she would be safe with them. Then he gave three hundred fertile fields inherited from his father to the poorest families in his town. He distributed his inheritance in money to other poor people, keeping only a portion for his sister. After that, he resolved to live an ascetic life. At that time, however, there were no monasteries, and no one had yet gone alone into the Egyptian desert.

Those who wanted to withdraw from the turmoil of society built simple, humble hermitages just outside their towns. In this way, they lived somewhere between life in society and life in the desert. Saint Anthony settled in a secluded place between Memphis and Arsinoe. With no money left, and unwilling to accept support from anyone, he worked to earn his food by the sweat of his brow. He devoted the rest of his time to prayer. He also visited other hermits, approaching everyone with respect, gentleness, and humility. From each one, he sought to learn whatever virtue he saw in them.

Above all, he loved hearing Holy Scripture read aloud. This venerable man had such a good memory that it later served him in place of a book: he could recite whole pages of Scripture by heart. His unceasing struggles of body and soul were remarkable too. He ate very simply, content with plain bread, and needed very little sleep. He devoted much of the night to prayer, to reflection on divine things, or to contemplating nature. Its flowers, stars, birds, animals, and thunder all proclaim the goodness and almighty power

of the supreme Creator of all things. He slept on a plain, hard bed, often on nothing more than a mat. He knew that an ascetic and hermit who wished to have full mastery over himself needed bodily discipline as well as spiritual care. He therefore lived a demanding life, free of comforts and softness, which can set so many traps. Was this care excessive? Not at all. Even so, Saint Anthony still faced temptations, hardships, dangers, and battles. At times the persistent attacks of evil spirits disturbed his devout solitude; at other times, the stirring of sensual pleasures or intrusive logismoi, thoughts

about why he had given up worldly pleasures and sacrificed so much property. He also faced doubts about the difficult life he had chosen and fears that he might grow weary. He overcame all of this by divine grace, which crowned and rewarded his ardent faith, his simple and restrained way of life, his self-denial and prayers, his tears and humility. By the age of thirty-five, his life of faith and virtue was widely known. The people of his town loved and honored him greatly, and everyone respected him even more than a father. It was then, seeking to escape these expressions of esteem, which seemed excessive to him, that he withdrew

and settled in one of the ancient Egyptian tombs in the hills. Some people he knew brought him his meager food. Yet even there he was not left alone. Hermits came because they treasured his company and found his counsel and guidance exceptionally wise. Groups of devout people came too, as did sinners seeking strength for their metanoia, their repentance. The years passed, and Anthony moved from one hesychasterion, or hermitage, to another, each deeper in the desert. Still the visitors kept coming, sometimes traveling for days to reach him. In old age, his reputation and influence were immense. Wherever he moved, he made a point of tending a small garden himself

to help provide his food. Around the year 305, he began establishing hesychasteria, hermitages for his disciples. They lived according to his teaching and example, and in times when the faith and the Church were tested, they became courageous defenders of both. Among those who came to see Saint Anthony, especially in his old age, were great and renowned champions of the Church. Basil the Great, for example, included Egypt in his journey of faith after leaving his career in rhetoric and law to devote himself wholly to the service of the Church. So too did Athanasius, that pillar and unconquerable defender of Orthodoxy,

who formed a warm friendship with Anthony the Great in the desert. Athanasius had visited him as a young man, drawn by the fame of his virtue. Later he took refuge in Anthony’s desert shelters when his relentless struggle against the Arians put his life in danger. At the beginning of his account of Anthony, Athanasius tells a touching story: during their time together, he would pour water so that the venerable elder could wash his hands. Anthony, for his part, did not remain in the desert at all times. Messengers brought him news of what was happening to the Church, both when pagan emperors persecuted her

and when Christian emperors, through sincere error or adherence to heresy, troubled or even persecuted Orthodoxy. In 311, during the persecution of Christians under Emperor Maximinus, Saint Anthony went to Alexandria to encourage the martyrs and strengthen the Christian faithful. Later, he supported Athanasius in his struggle for Orthodoxy. In 335, Anthony appeared in Alexandria again. His revered old age, extraordinary popularity, and wise, stirring words kindled still greater zeal among the Orthodox. The supporters and defenders of Arianism found themselves facing an unshakable resolve.

Word of his virtues reached Emperor Constantine the Great, who wrote to Anthony asking for his blessings and prayers. In 356, at the age of 105, Anthony gave his holy soul to God. Athanasius the Great wrote a renowned account of his life and struggles. He had also arranged to receive one of Anthony’s old, worn garments, the one Anthony had worn when he came to Alexandria to stand against the Arians. Athanasius later wore it himself, considering it far more splendid and precious than imperial purple.

Let us close today’s account of the saints with some teachings of our venerable, God-bearing father Anthony. He addressed them to monks, but they can speak to all of us and edify us. He said: “No one should desire to acquire things he cannot take with him. Seek instead what you can carry into eternal life: wisdom, righteousness, and the other virtues. In the life of the meek, we shall find these virtues welcoming us forever. When someone does good, let him not grow proud. We are servants of the Lord, simply doing our duty.”

“A servant who has been bought does his master’s will every day. If he disobeys, even for one day, he risks being put to death. So too, if we neglect our duty for even a day, we provoke our Master and suffer great harm. Let us be willing, then, and God will work with us and help us. Let us remember death every day, as the Apostle teaches. When we rise in the morning, let us think that we may not live to see the evening; and in the evening, that we may not see the next day. If we live this way, expecting death at any hour, we will neither sin nor crave or store up possessions.”

“Once, someone knocked at the door. When I went out, I saw a tall, imposing figure. Before I could ask who he was, he answered: ‘I am Satan. Why do the monks and all the Christians blame me unjustly and curse me all the time?’ I said to him, ‘Why do you tempt them?’ He replied, ‘They trouble and tempt themselves. I have become utterly weak and have no place anywhere. So let them stop cursing me for nothing.’ Amazed at the grace of the Lord, I said to the demon, ‘You are always a liar, but this time you have spoken the truth: when Christ became flesh, He stripped you of all your power.’ At these words, he vanished. Since, then,

“he himself admits his weakness, we should not fear him. We should take courage in the power of Christ, who is with us and protects us. If the demons find us timid and afraid, they magnify that fear in our imagination and frighten us further. But when they see us rejoicing, placing our trust in the Lord, and thinking of the good things to come, they cannot harm us at all. Seeing our souls guarded by such good thoughts, they turn away ashamed, with nothing accomplished.”

17 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Οσίου Αντωνίου του Μεγάλου, του Οσίου και Θαυματουργού Αντωνίου του Νέου, ο οποίος ασκήθηκε στη σκήτη της Βερίας, του Οσίου Αχιλά και του Αγίου Νεομάρτυρος Γεωργίου του από τα Ιωάννινα, ο οποίος άθλησε κατά το έτος 1838.

Θεοφόρος πατέρας μας, Αντώνιος ο Μέγας, γεννήθηκε το 251 μετά Χριστόν, κατά τις μέρες του αυτοκράτορα της Ρώμης Δεκίου. Οι γονείς του από την Άνω Αίγυπτο ήταν χριστιανοί και κατείχαν αρκετή περιουσία. Τον ανέθρεψαν με ευσέβεια, όμως γράμματα ο Αντώνιος δεν έμαθε.

Πόθο να πηγαίνει τακτικά με τους γονείς του στην εκκλησία, όπου άκουγε με προσοχή τα ιερά αναγνώσματα. Ποτέ του δεν ζήτησε καλά φαγητά ή ωραία ενδύματα, αλλά πορευόταν όπως έβρισκε στο σπίτι τους. Σε ηλικία δεκαοκτώ με είκοσι ετών, ο Αντώνιος έχασε και τους δυο καλούς του γονείς, δοκίμασε πολύ θλίψη και πόνο.

Συγκέντρωσε όλη του την προσοχή στη μελέτη των θείων πραγμάτων και στη φροντίδα της πολύ μικρής αδελφής του, της οποίας είχε απομείνει ο μόνος επιμελητής και προστάτης. Δεν τον μέθυσε το ότι βρέθηκε κύριος και διαχειριστής τόσης περιουσίας. Ο φόβος του Θεού και η αγάπη του Ευαγγελίου τον κράτησαν στην ίδια ολιγάρκεια και απλότητα. Όταν δε μια Κυριακή άκουσε το Ιερό Ευαγγέλιο, στο οποίο ο Χριστός αποτανθείς προς τον νεανίσκο τον πλούσιο, του είπε «Εάν ήθελε να γίνει τέλειος, να απολύσει τα υπάρχοντά του, να τα μοιράσει στους πτωχούς και να τον ακολουθήσει», τόση εντύπωση του προξένησε, τόσο ανεφλέγη από τον πόθο της πνευματικής τελειότητας και τόση ευσπλαχνία και φιλανθρωπία πλημμύρισε την ψυχή του,

αμέσως εφάρμοσε τη θεία πρόσκληση και υπόδειξη. Πρώτα φρόντισε να τοποθετήσει κοντά σε χριστιανές παρθένες, αφοσιωμένες με ζέση στη χριστιανική αρετή, τη μικρή αδελφή του. Βέβαιος ότι κοντά σ' αυτές θα ήταν κατά πάντα ασφαλής. Ύστερα μοίρασε στους πτωχότερους οικογενειάρχες της κωμοπόλεώς του τριακόσια πατρικά χωράφια, πολύ εύφορα, μοίρασε δε σε άλλους πτωχούς τη χρηματική κληρονομιά, κρατώντας μόνο κάποιο μέρος χάριν της μικρής αδελφής του. Ακολούθως θέλησε να ζήσει ζωή ασκητική. Τον καιρό όμως εκείνο δεν υπήρχαν μοναστήρια, ούτε κανείς ακόμη είχε εισδύσει στην Αιγυπτιακή έρημο μόνος.

Όσοι ήθελαν να ζήσουν οπωσδήποτε απομακρυσμένοι από την κοινωνική ταραχή, ίδρυαν αναχωρητήρια, απλά και ταπεινά, έξω και κοντά στις κωμοπόλεις, ζώντας κατά αυτόν τον τρόπο ενδιάμεση κοινωνική και ερημική ζωή. Ο Άγιος Αντώνιος ησύχασε σε ερημικό χώρο ανάμεσα στη Μέμφη και την Αρσινόη. Μη έχοντας πλέον χρήματα και μη δεχόμενος από κανένα, εργαζόταν για να πορίζεται την τροφή του με τον ιδρώτα του προσώπου του, τον δε άλλο χρόνο τον διέθετε σε προσευχές. Φρόντιζε ακόμη να μεταβαίνει σε συνάντηση άλλων αναχωρητών, πλησιάζοντας όλους με σεβασμό, γλυκύτητα και ταπεινοφροσύνη. Φρόντιζε να συναθροίζει από τον καθένα ό,τι καλύτερο έβρισκε στην αρετή.

Προπαντός δε αγαπούσε το να ακούει την ανάγνωση των Αγίων Γραφών. Είχε δε τόσο καλή μνήμη ο Όσιος αυτός, ώστε του χρησίμευε αργότερα αυτή αντί βιβλίου και απήγγελλε ολόκληρες σελίδες της γραφής από στήθους. Επίσης, αξιοθαύμαστη ήταν η σειρά των σωματικών και πνευματικών αγώνων, στους οποίους υποβαλλόταν ακατάπαυστα. Λιτότατος στην τροφή του, αρκούνταν στον απλό άρτο, ήταν ολιγαρκέστατος και στον ύπνο του. Μεγάλο μέρος της νύχτας το αφιέρωνε στην προσευχή, σε σκέψεις και συλλογισμούς θείους ή στη θεωρία της φύσεως, η οποία και με τα άνθη της και με τα άστρα της και με τα πτηνά της και τα ζώα της και με τους κεραυνούς της αναγγέλλει και την αγαθότητα και την παντοδυναμία

του Υπερτάτου των Πάντων Ποιητού. Κοιμόταν σε απλό και σκληρό στρώμα, πολλές φορές σε μια ψάθα μόνο, λαμβάνοντας υπόψη του ότι ένας ασκητής και ερημίτης, για να είναι κύριος εντελώς του εαυτού του, εκτός από τις πνευματικές προφυλάξεις, καλά είναι να λαμβάνει και σωματικές τέτοιες, με ζωή σκληραγωγημένη, ξένη προς τις ανέσεις και τη μαλθακότητα, με τις οποίες στήνονται πολλές παγίδες. Αλλά μήπως ήταν εξεζητημένη και υπερβολική προφύλαξη; Καθόλου, αφού και μετά από όλα αυτά δεν έλειπαν από τον Άγιο οι πειρασμοί και οι δρότες, οι κίνδυνοι και οι μάχες. Αλλά είτε πονηρών πνευμάτων επίμονες έφοδοι, είτε ηδονών γαργαλισμοί ταράτταν την ευσεβή μόνωσή του, είτε λογισμοί

γιατί τάχα να εγκαταλείψει τις κοσμικές ευχαριστήσεις και να θυσιάσει τόση περιουσία, είτε δισταγμοί για τη δύσκολη ζωή στην οποία είχε υποβάλει τον εαυτό του και φόβοι μη τυχόν αποκάμει, όλα αυτά κατανικήθηκαν με τη Θεία Χάρη, η οποία στεφάνωνε και αντάμειβε τη θερμή του πίστη, την απλότητα και εγκράτεια της δίαιτάς του, την αυταπάρνηση και τις προσευχές του, τα δάκρυα και την ταπεινοφροσύνη του. Ήδη, σε ηλικία τριάντα πέντε ετών, ήταν μεγάλη η φήμη της ευσέβειας και αρετής του, και οι μεν συμπολίτες του τον περιέβαλαν με αγάπη και τιμή μοναδική, όλοι δε τον σέβονταν περισσότερο και από πατέρα. Τότε ακριβώς, για να αποφύγει τις εκδηλώσεις αυτές, οι οποίες του φαίνονταν υπερβολικές,

και κατοίκησε σε έναν από τους αρχαίους ορεινούς αιγυπτιακούς τάφους, όπου κάποιοι γνωστοί του έφερναν τη λιτότατη τροφή του. Αλλά και εκεί δεν τον άφησαν μόνο. Πήγαιναν ερημίτες που έβρισκαν ανεκτίμητη τη συναναστροφή του και σοφότατες και μοναδικές τις συμβουλές και οδηγίες του. Έρχονταν και ομάδες ευσεβούς λαού και αμαρτωλοί που ζητούσαν να τους ενισχύσει στη μετάνοιά τους. Τα χρόνια περνούσαν, τα ησυχαστήρια άλλαζαν και γίνονταν όλο και βαθύτερα στην έρημο και οι συρροές εξακολουθούσαν. Γίνονταν για τον σκοπό αυτό ταξίδια ολόκληρων ημερών. Προς τα γερατιά του, η φήμη και η επιρροή του ήταν πάρα πολύ μεγάλη. Κατά τις μετατοπίσεις του φρόντιζε πάντοτε να καλλιεργεί ο ίδιος κάποιο μικρό κήπο

ο οποίος βοηθούσε στη διατροφή του. Περί το 305 άρχισε να ιδρύει ησυχαστήρια μαθητών του, οι οποίοι πολιτεύονταν κατά τα διδάγματα και τα υποδείγματά του και σε καιρούς δοκιμασιών της πίστεως και της Εκκλησίας γίνονταν γενναίοι συνήγοροι και αγωνιστές της. Μεταξύ των άλλων πήγαιναν προς τον Άγιο να δουν τον άνδρα κατά το γήρας του μάλιστα και μεγάλοι και ένδοξοι αγωνιστές της Εκκλησίας. Ο Μέγας Βασίλειος, παραδείγματος χάριν, όταν παράτησε το ρητορικό και δικηγορικό στάδιο και αποφάσισε να δοθεί ολόκληρος στην υπηρεσία της Εκκλησίας, συμπεριέλαβε στην ευσεβή περιοδεία του και την Αίγυπτο. Επίσης και ο στύλος εκείνος και ακαταμάχητος της Ορθοδοξίας αγωνιστής, ο Αθανάσιος,

ο οποίος και φιλική και εγκάρδια οικειότητα καλλιέργησε στην έρημο με τον Αντώνιο τον Μέγα, διότι και νεαρός είχε μεταβεί κοντά του, παρακινούμενος από τη φήμη της αρετής του, και στα ερημικά του καταφύγια προσέφευγε όταν καταδιωκόταν θανάσιμα για τους εναντίον των Αρειανών αλήκτους και συστηματικούς αγώνες του. Χαριτωμένο δε είναι εκείνο που διηγείται στην αρχή του περί του Αντωνίου λόγου του, πως δηλαδή κατά τον καιρό της συμβιώσεώς τους, αυτός έριχνε νερό στον Όσιο Γέροντα για να πλύνει τα χέρια του. Αλλά και ο Αντώνιος δεν έμενε πάντοτε στην έρημο. Διάφοροι αγγελιοφόροι του έφερναν ειδήσεις για τις τύχες της Εκκλησίας, είτε στον καιρό των ειδωλολατρών αυτοκρατόρων, όσες φορές την κατεδίωκαν,

επί των χριστιανών βασιλέων, όσες φορές αυτοί από πλάνη ακούσια ή λόγω αιρέσεως στενοχωρούσαν ή και κατέτρεχαν την Ορθοδοξία. Και επί μεν του αυτοκράτορος Μαξιμίνου, κατά το 311, όταν οι Χριστιανοί καταδιώκονταν, πήγε ο Άγιος στην Αλεξάνδρεια, ενθαρρύνοντας τους μάρτυρες και εμψυχώνοντας τη χριστιανική παράταξη. Αργότερα δε συνέτρεξε στους υπέρ της Ορθοδοξίας αγώνες του Αθανασίου. Το 335 εμφανίστηκε στην ίδια πόλη, όπου το πολυφημισμένο γήρας του και η απαράμιλλη δημοτικότητά του και οι σοφοί και ενθουσιώδεις λόγοι του συνετέλεσαν στο να φλογιστεί σφοδρότερα ο Ορθόδοξος ενθουσιασμός και να βρουν ακαταμάχητο φρόνημα μπροστά τους οι συνήγοροι και πρόμαχοι του Αρειανισμού.

Αρετές του έφεραν τη φήμη του και στις ακοές του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Μεγάλου, ο οποίος και επιστολές του έγραφε, ζητώντας τις ευλογίες και τις ευχές του. Το 356, σε ηλικία 105 ετών, παρέδωσε στον Θεό την αγία του ψυχή. Λόγο περίφημο που αναφέρει με λεπτομέρειες τη ζωή και τους αγώνες του έγραψε ο Μέγας Αθανάσιος, ο οποίος και είχε φροντίσει να του δοθεί ένα μεταχειρισμένο και παλαιωμένο φόρεμα του Αγίου, εκείνο με το οποίο είχε εμφανιστεί στην Αλεξάνδρεια όταν είχε έλθει εναντίον των Αρειανών. Το φόρεμα αυτό το έφερε κατόπιν ο ίδιος, θεωρώντας το ασύγκριτα λαμπρότερο και τιμιότερο από βασιλική πορφύρα.

Κλείσουμε το σημερινό συναξάρι με κάποιες από τις διδαχές του Οσίου και Θεοφόρου πατέρα μας Αντωνίου, τις οποίες απηύθυνε σε μοναχούς και οι οποίες μπορούν να έχουν γενικότερη εφαρμογή και να ωφελήσουν τον καθένα μας. Είπε λοιπόν: Μη έχει κανείς επιθυμία να αποκτήσει πράγματα τα οποία δεν παίρνει μαζί του, αλλά όσα μπορεί να πάρει στη ζωή την αιώνιο, δηλαδή φρόνηση, δικαιοσύνη και άλλες αρετές, τις οποίες θα βρούμε κατόπιν στη ζωή των πραέων να μας φιλοξενούν αιώνια. Όταν κανείς κάνει το αγαθό, ας μη υψηλοφρονεί, επειδή δούλοι του Κυρίου είμαστε και κάνουμε το καθήκον μας.

Κάνει καθημερινά ο αγορασμένος δούλος το θέλημα του Κυρίου του, εάν τον παρακούσει, έστω και μια μέρα, κινδυνεύει να θανατωθεί. Έτσι λοιπόν και εμείς, εάν έστω και μια μέρα αμελήσουμε, παροξύνουμε τον Δεσπότη και λαμβάνουμε μεγάλη ζημία. Λοιπόν, ας είμαστε πρόθυμοι και ο Θεός συνεργεί και μας βοηθεί. Ας μελετούμε κάθε μέρα τον θάνατο κατά τον Απόστολο. Το πρωί, καθώς σηκωνόμαστε, ας βάλουμε στον νου μας ότι δεν θα προλάβουμε την εσπέρα και την εσπέρα ότι δεν θα προλάβουμε την αυριανή ημέρα. Εάν έτσι ζούμε, δεν θα αμαρτήσουμε ποτέ, ούτε θα ποθήσουμε ή θα θησαυρίσουμε κάτι, αναμένοντας κάθε ώρα τον θάνατο.

Μια φορά χτύπησε κάποιος την πόρτα και βγαίνοντας είδα έναν μεγάλο και υψηλό. Αφού δεν τον ρώτησα ποιος είναι, μου αποκρίθηκε: «Εγώ είμαι ο σατανάς. Γιατί με κατακρίνουν άδικα οι μοναχοί και όλοι οι χριστιανοί κάθε ώρα και με καταριούνται;» Εγώ δε του είπα: «Γιατί τους πειράζεις;» Και μου λέγει: «Αυτοί ταράζονται και πειράζονται μόνοι τους. Εγώ δε ασθένησα παντελώς και δεν έχω τόπο πουθενά. Λοιπόν, ας μη με καταριώνται μάταια.» Τότε εγώ, θαυμάζοντας τη χάρη του Κυρίου, είπα στον δαίμονα: «Πάντα είσαι ψεύτης, αλλά τώρα είπες την αλήθεια, ότι σαρκωθείς ο Χριστός σε γύμνωσε από κάθε δύναμη.» Όταν άκουσε αυτά, εκείνος αφανίστηκε. Αφού λοιπόν

ο ίδιος ομολογεί την ασθένειά του, δεν πρέπει εμείς να τον φοβόμαστε, αλλά να έχουμε θάρρος στη δύναμη του Χριστού, ο οποίος είναι μαζί μας και μας φυλάττει, διότι, εάν μας βρουν να δειλιάζουμε και να φοβόμαστε, αυξάνουν και αυτοί τη δειλία στη φαντασία μας και μας φοβερίζουν. Όταν μας βλέπουν χαίροντας και φρονωμένους εις τον Κύριον και λογιζομένους τα μέλλοντα αγαθά, δεν μπορούν καθόλου να μας βλάψουν, αλλά βλέποντας την ψυχή ασφαλισμένη με τέτοιους αγαθούς λογισμούς, στρέφονται κατησχυμμένοι και άπρακτοι.