Saint Anthony of the Caves and Kyiv Monasticism

During the reign of Vladimir, the devout grand prince of the Russian land, God was pleased to raise up a light for His Church and a teacher of monks: our venerable and God-bearing Father Anthony. Saint Anthony, known in the world as Antipas, was born in the town of Liubech in 983. His devout parents taught him the fear of God, and from an early age he longed to become a monk. God guided him to Greece for this purpose.

Without delay, he left his homeland and went to Constantinople. From there he traveled to the Holy Mountain, sacred Mount Athos. He visited its monasteries and saw many monks whose lives followed the example of the angels.

Saint Anthony’s love for Christ burned still more brightly. He came to Esphigmenou Monastery and begged the abbot to tonsure him as a monk. Abbot Theoktistos, a great ascetic who had been granted the gift of foresight, recognized Anthony’s virtues and foresaw his holy life. He granted Anthony’s request and tonsured him, first teaching him what he needed to know about monastic life. From then on, Saint Anthony strove to please God in everything. He pushed himself in his ascetic struggles with perfect obedience and patient endurance, and soon became an example of virtuous living to all the brothers. Some time passed. Then something happened.

The abbot received a divine command to send the monk Anthony back to Russia. He called him and said, “Anthony, go to Russia and become an example and a spiritual pillar for the people there. May the blessing of the Holy Mountain be with you.” Saint Anthony received his abbot’s command as though it had come from the mouth of God. He set out for Russia and reached Kyiv around 1013. Looking for a place to settle, he visited the monasteries nearby, but remained at none of them. This was God’s will. He went into the surrounding hills, to secluded places, and found a cave that the Varangians had once dug.

He prayed and settled there, living with great restraint and ascetic discipline. After the death of the devout Vladimir in 1015, his eldest son, the impious Sviatopolk, took the throne of Kyiv. To hold all his father’s lands for himself, he killed his younger brothers Boris and Gleb, making martyrs of them. He also launched a bloody persecution of the holy men of the Church. Because of that bloodshed, Saint Anthony had to leave once more for the Holy Mountain and return to his holy elder, Theoktistos. This time, though, he did not remain long in the brotherhood at Esphigmenou.

Having come to know the spiritual sweetness of sacred hesychia, or inner stillness, he received the abbot’s blessing and withdrew to Mount Samareia above the monastery, where a church dedicated to him stands today. Meanwhile, in 1019, the devout ruler Yaroslav the Wise defeated Sviatopolk in battle, took Kyiv, and ascended the throne as grand prince. Sviatopolk fled and died in exile on the steppes of Bohemia that same year. During the reign of the wise Yaroslav, a priest named Hilarion became renowned for his devotion, ascetic life, and deep knowledge of the Scriptures. We know little else about him, except that around 1040...

...he was serving as a priest in the village of Berestovo. From there he went to the Dnieper River, to the hill where the Old Monastery of the Caves was later built. At that time, the place was covered in dense forest. There the priest Hilarion dug a small cave, about twelve feet deep.

He began his ascetic struggle there in secret, singing hymns and praying. At that time, God prompted the abbot of the Athonite monastery of Esphigmenou to send Saint Anthony to Russia again. He called Anthony and said, “Anthony, it is God’s will that you return to your homeland. May the blessing of the Holy Mountain be with you.

“Go in peace, my son, and know that many will be granted the grace to receive the holy monastic habit from your hands.” Having received the prayer and blessing of his elder, Saint Anthony left Athos again and went to Kyiv. God guided his steps to the hill where the priest Hilarion had dug his small cave. It now stood empty, for blessed Hilarion had been granted the grace to ascend the metropolitan throne of Kyiv in 1051. Saint Anthony found great peace at the sight of that place. It reminded him of his beloved Athos: steep and inaccessible from the river, wild and difficult to cross because of the dense forest that covered it. He knelt and prayed to God with tears: “Lord,

“May the blessing of the Holy Mountain and the prayer of my holy elder shelter this place. Strengthen me with Your grace, so that I may stay here and live an ascetic life.” So Saint Anthony made his home in that cave. He began a severe ascetic life, devoted without ceasing to prayer. He ate dry bread and drank water, and even that only every two or three days. Once, absorbed for many days and nights in theoria, the contemplation of God, he ate nothing for an entire week. Many people who heard of his poverty and hardships came to the cave with everything he needed and asked for his blessing. Some, captivated by his holy life, wanted to stay with him and undertake the ascetic life under his spiritual guidance. Among them were...

...the blessed priest Nikon and Saint Theodosius. In 1054, the devout ruler Yaroslav died, and his eldest son, Iziaslav, took the throne of Kyiv. By then, Saint Anthony’s fame had spread throughout the Russian land, much as the fame of his namesake, Anthony the Great, had once spread in Egypt. Word of the holy life of the monk Anthony Pechersky, meaning “of the Caves,” as he was known, reached Iziaslav himself. The prince went with his retinue to receive Anthony’s blessing. By the customs of the time, this was a mark of very great honor for the saint.

His good name spread still further, and many began to come to him for guidance in monastic life. Around 1060, the blessed Barlaam, son of Prince John’s boyar, and the God-loving Ephrem, a eunuch in the prince’s service, came to Saint Anthony, longing to dedicate themselves to Christ. Anthony instructed the priest Nikon to tonsure them as monks. But God permitted Saint Anthony and the brothers to be severely tested because of these two tonsures. Boyar John came to the caves in a rage with many of his servants and violently scattered Anthony’s flock, which God had gathered. He dragged his son Barlaam out of the cave by force and furiously tore off his monastic clothing...

...dressed him in splendid boyar robes, and took him by force to his palace. Prince Iziaslav was also enraged with Saint Anthony when he learned that the son of his boyar and his eunuch Ephrem had been tonsured as monks. He ordered the arrest of the blessed Nikon, who had performed the tonsures, and threatened to throw all the brothers into a dungeon and demolish their cave. Seeing the prince’s anger, Saint Anthony decided to leave the cave. He went elsewhere, while the brothers scattered to different places. But when Iziaslav’s wife learned that Anthony had fled, she was deeply grieved and begged her husband not to persecute the servants of God...

...lest God’s wrath fall upon him. That wise woman reminded Iziaslav of the calamity that had recently struck her homeland, Poland. Her father, King Boleslav, had driven the monks from his realm because of Saint Moses the Hungarian. After the monks were expelled, Boleslav met a bitter and sudden death, while great unrest broke out among the people and much blood was shed. She urged Iziaslav to put aside his anger and act wisely, so that the same thing would not happen to him. Hearing her words, the prince feared divine punishment. He sent men to Saint Anthony...

...and invited him to return without fear to the place of his ascetic life, together with all the brothers. The messengers searched for Anthony for three days. When they found him, they fell at his feet and begged him to return to his hermitage. The saint obeyed and went back to the cave. There, in stillness, he prayed without ceasing that God would gather the scattered sheep of His holy flock again and give them strength to endure bravely the temptations of the enemy who hates all that is good. God, in His love for mankind, heard His servant’s prayer and gathered around Anthony once more all the brothers who had scattered during the prince’s persecution.

Others too, thirsting deeply for salvation, began to flock to the cave. They begged Anthony to illumine them, free them from the bonds of sin, and guide them on the path to the Kingdom of Heaven. He received them all with love and taught them the monastic life. After the customary period of testing, he gave them the monastic habit. The number of brothers thus grew to twelve. They had to dig farther into the cave and enlarge it, then build a small chapel and cells inside it, which survive to this day. One day Anthony called all the brothers to him and said, “My brothers and children, you know that the Lord brought us all here and established us as the first blessing for our country and its people.

“You are a blessing from the Holy Mountain of Athos and from our Lady the Theotokos, our shared protector and comforter. Just as my elder on Athos made me a monk, so I, with his blessing and that of the Holy Mountain, have made you monks and leave you here as an inheritance from Athos. Live, then, in a way worthy of your calling and of the blessing that shelters you. My children,” he added, “I think it is time for me to step down as abbot. I long to live as I did before, alone in hesychia, in inner stillness with God. I will appoint another abbot for you and withdraw. Of course, we will not be parted. I will remain here and stand beside you for as long as I live...

“...as your spiritual father.” Anthony did indeed appoint the blessed Barlaam as abbot, for he was experienced and very virtuous. Anthony himself shut himself in one of the cave’s small cells, avoiding all commotion and honor. Soon, though, he moved to another hill, where he dug a new cave, the one now beneath the Great Monastery of the Caves. There he continued his ascetic life, glorifying God with ceaseless prayers and spiritual struggles, cultivating every virtue and growing ever stronger. And God honored him in return, richly adorning him with gifts of the Holy Spirit, especially the gifts of healing and foresight.

Anthony became a wonderworking healer and a great prophet of the Russian land. He healed crowds of sick people through his prayer and with a poisonous herb that he blessed before giving it to them to taste. Before his prayer and blessing, that herb brought death through its poison. After his blessing, it brought life and release from every illness. As for his gift of foresight, one need only recall how he foretold the Russian army’s painful defeat and the devastation of the Russian land by the Polovtsians, which God permitted in those days because of the Christians’ sins.

The all-good Lord permitted Saint Anthony, too, to face a great trial, so that his patient endurance and steadfastness might shine still more brightly. Influenced by slander against the saint, Iziaslav was seized by terrible anger toward him. At that time, Anthony was caring in his cave for Isaac the Recluse, who was bedridden after the devil had deceived him and left him half dead. It seems that the enemy of all good was furious at Anthony’s efforts to save Isaac. He set out to hinder this work pleasing to God by every means, and for a short time he succeeded. Before Iziaslav could harm Anthony, his brother Sviatoslav, the prince of Chernihiv, heard of his anger...

Sviatoslav sent his men by night to bring the servant of God into his territory. Saint Anthony chose a quiet place near the city, on Boldin Hill. He dug a cave and settled there, and a monastery was later built on that spot. But the enemy of all good did not rejoice for long. Iziaslav learned the truth from many trustworthy people. His anger subsided, and he came to see the saint’s innocence and virtue. He understood that the accusations were slander stirred up by the evil one. Grieved and repentant, the prince sent representatives to Chernihiv, asking Anthony to return to Kyiv and to the flock God had gathered around him.

Gentle and humble of heart, Anthony accepted Iziaslav’s request and returned to his brotherhood, which had so long been without its spiritual father. After his return to Kyiv, the saint took up even greater ascetic struggles. His whole life in the cave was an unceasing, fierce battle against the schemes of the devil and the rulers of the darkness of this age. Before departing for the heavenly dwellings, he helped bring about the building of the church of the Caves Monastery through his prayers and miracles. Having blessed the site and the beginning of the work, Saint Anthony began to prepare for his passage to the eternal city not made by human hands.

As he sensed that the time of his departure was near, he gathered the brothers around him and instructed them. He comforted them with the promise that, even after leaving his mortal body, he would never abandon the place of his spiritual struggles. “I will always be among you, my children. I will watch over your struggles and your progress in monastic life. I will care for the souls who come to this holy place seeking to please God. I give you this promise as my only inheritance to you, and my most precious one. From heaven I will intercede with the Lord, so that you may all find mercy on the fearful day of judgment.” And so, after sixteen years in the second cave and ninety years of life,

the saint left this passing world for eternity on July 10, 1073, during the reign of Prince Sviatoslav Yaroslavich and the Byzantine emperor Michael VII Doukas. The honored body of the saint, the first abbot of the Caves Monastery, was laid in his cave beneath the present great monastery. During his life, he had stayed out of human sight and prayed in secret. Now he asked the Lord to keep his body hidden from people as well. The Lord granted his wish and has kept the venerable relics of His servant hidden to this day.

Those who, from time to time, tried to dig into the cave and uncover the relics were punished for daring to oppose God’s will and the saint’s wish. Fire burst from the earth and burned their limbs. They suffered for a long time, until they repented of what they had done and received forgiveness and healing through the wonderworking saint.

Though hidden from human eyes, the holy relics of Saint Anthony remain a source of sanctification, help, and strength. From their hidden resting place, they work many miracles for those who come in faith to the holy cave and ask for the saint’s intercession.

The Kyiv Caves Lavra, also called the Kyiv Pechersk Lavra or simply the Pechersk Lavra, stands at the southern edge of Kyiv, on two hills along the right bank of the Dnieper River. In the eleventh century, dense forest covered the area. As mentioned earlier, the first ascetic there was Hilarion the Priest. Yet Saint Anthony, whom we commemorate today, may be regarded as the founder of the lavra. This Athonite monk was the father and founder of Russian monasticism. For almost a thousand years, the Kyiv Caves Lavra was a life-giving vine, nourishing Orthodoxy in the north with fruit that gave life.

It was a place of extraordinary spiritual struggle, a starting point for the ascent toward God, and a nursery of saints. Through their fervent prayers, ascetic struggles, miracles, and holiness, these men strengthened and established the message of the Gospel in Russia. The monastery was also a powerful center of resistance to the Union with Rome and to Latin efforts to spread their teaching. In the seventeenth century, the first advanced Church school in Russia was founded here. It grew into the renowned Kyiv Theological Academy. In 1718, a great fire destroyed the printing house, the library, the church, and most of the monastery complex.

From the ashes, the monks recovered the wonderworking icon of the Theotokos (God-bearer). It had suffered only slight damage. That same day, Archimandrite Ioannikios went to tell Peter the Great what had happened. “Was the icon of the Theotokos saved?” the tsar asked at once. “It was saved,” replied the archimandrite. “If the icon was saved, then the monastery was saved too,” the ruler said with joy. With imperial help, rebuilding began that very day. Yet this radiant beacon of spiritual life and Orthodox tradition was extinguished after the October Revolution of 1917, for reasons known to the Lord alone.

The lavra and its church were plundered by the German occupiers, who took away unique works of Church architecture. In recent years, by the grace of the all-good God, the divine light of monastic life has begun to shine again in this holy place, where for many decades there had been no feast, no incense, and no offering.

ευσεβούς μεγάλου ηγεμόνα της ρωσικής γης Βλαδιμίρου, ευδόκησε ο Θεός να αναδείξει ένα φωστήρα της Εκκλησίας Του και διδάσκαλο των μοναχών, τον Όσιο και Θεοφόρο Πατέρα μας Αντώνιο. Ο Όσιος Αντώνιος, κατά κόσμον Αντίπας, γεννήθηκε στην κωμόπολη Λούμπετς στα 983. Από τους ευσεβείς γονείς του διδάχτηκε το φόβο του Θεού και νωρίς ένιωσε την επιθυμία να ενδυθεί το μοναχικό σχήμα. Ο Θεός τον φώτισε να έρθει για αυτό το σκοπό στη γη της Ελλάδος.

καθυστέρηση ξεκίνησε από την πατρίδα του και πήγε στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί πέρασε στο Άγιον Όρος, τον Ιερό Άθωνα. Περιόδευσε στις Ιερές Μονές και είδε πολλούς μοναχούς, μιμητές της ζωής των Αγγέλων.

Ο Όσιος Αντώνιος φλογίστηκε πιο πολύ από αγάπη στο Χριστό. Ήρθε στη Μονή του Εσφιγμένου και ικέτευσε τον Ηγούμενο να τον κείρει μοναχό. Ο Ηγούμενος Θεόκτιστος, αγωνιστής μεγάλος και αξιωμένος προορατικού χαρίσματος, διέκρινε τις αρετές του Οσίου και προείδε τη μελλοντική Αγία ζωή του. Δέχτηκε λοιπόν την παράκλησή του και τον έκειρε μοναχό, αφού πρώτα τον δίδαξε όσα έπρεπε για τη μοναχική πολιτεία. Από τότε ο Άγιος αγωνιζόταν να ευαρεστεί σε όλα το Θεό. Βίαζε τον εαυτό του στους ασκητικούς αγώνες με τέλεια υπακοή και υπομονή και έγινε σύντομα τύπος και παράδειγμα ενάρετης διαγωγής σε όλους τους αδελφούς. Πέρασε αρκετός καιρός. Και να!

Δόθηκε στον Ηγούμενο θεϊκή εντολή να στείλει τον μοναχό Αντώνιο πίσω στη Ρωσία. Τον κάλεσε λοιπόν και του είπε: «Αντώνιε, πήγαινε στη Ρωσία και γίνε εκεί παράδειγμα και πνευματικός στυλοβάτης του λαού. Η ευλογία του Αγίου Όρους ας είναι μαζί σου». Ο Όσιος δέχτηκε την εντολή του ηγουμένου σαν από το στόμα του Θεού. Έφυγε λοιπόν για τη Ρωσία και έφτασε στην πόλη του Κιέβου γύρω στα χίλια δεκατρία. Ψάχνοντας τόπο για να εγκατασταθεί, επισκέφθηκε τα μοναστήρια της περιοχής, χωρίς όμως να σταθεί σε κανένα. Έτσι ήθελε ο Θεός. Κατευθύνθηκε στα γύρω βουνά, σε τόπους απόμερους, και βρήκε ένα σπήλαιο που είχαν σκάψει κάποτε οι Βάραγγοι.

προσευχή και εγκαταστάθηκε σε αυτό, ζώντας με μεγάλη εγκράτεια και άσκηση. Μετά το θάνατο του Ευσεβούς Βλαδιμίρου, το 1015, στο θρόνο του Κιέβου ανέβηκε ο πρωτότοκος γιος του, ο ανόσιος Σβιατοπόλκ. Αυτός, για να διατηρήσει μόνος την εξουσία σε ολόκληρη την πατρική κληρονομιά, σκότωσε τους μικρότερους αδελφούς του Μπόρις και Γκλεμπ, αναδεικνύοντάς τους σε μάρτυρες. Κίνησε ακόμη αιματηρό διωγμό εναντίον των Αγίων Ανδρών της Εκκλησίας. Εξαιτίας εκείνης της αιματοχυσίας, ο Όσιος Αντώνιος αναγκάστηκε να αναχωρήσει πάλι για το Άγιον Όρος και να γυρίσει στον Άγιο Γέροντά του Θεόκτιστο. Τώρα όμως δεν έμεινε για πολύ στο κοινόβιο του Εσφιγμένου.

Μαθημένος στην πνευματική γλυκύτητα της Ιεράς Ησυχίας, πήρε την ευλογία του ηγουμένου και αποσύρθηκε στο όρος της Σαμάρειας, πάνω από το μοναστήρι, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται ναός αφιερωμένος στο όνομά του. Στο μεταξύ, στα 1019, ο ευσεβής ηγεμόνας Γιαροσλάβος ο Σοφός νίκησε σε πόλεμο τον Σβιατοπόλκ, κατέλαβε το Κίεβο και ανέβηκε στο θρόνο της Μεγάλης Ηγεμονίας. Ο Σβιατοπόλκ διέφυγε και πέθανε αυτοεξόριστος στις στέπες της Βοημίας τον ίδιο χρόνο. Στα χρόνια του σοφού Γιαροσλάβου διέλαμψε για την ευσέβεια, την ασκητικότητα και τη βαθιά γνώση των Γραφών κάποιος Πρεσβύτερος Ιλαρίων. Γι' αυτόν δεν ξέρουμε άλλο τίποτα παρά μόνο πως γύρω στα 1040...

εφημέριος στο χωριό Μπερέστοβο. Από κει ήρθε στον ποταμό Δνείπερο, στο λόφο όπου χτίστηκε αργότερα η Παλαιά Μονή των Σπηλαίων. Ο τόπος αυτός ήταν τότε καλυμμένος με πυκνό δάσος. Εδώ ο Πρεσβύτερος Ιλαρίων έσκαψε μια μικρή σπηλιά, δυο οργιές βάθος περίπου.

άρχισε να αγωνίζεται μυστικά μέσα σ' αυτήν με ψαλμωδίες και προσευχές. Την εποχή εκείνη ο Θεός πληροφόρησε τον ηγούμενο της Αγιορείτικης Μονής Εσφιγμένου να στείλει πάλι στη Ρωσία τον Όσιο Αντώνιο. Τον κάλεσε λοιπόν και του είπε: «Αντώνιε, είναι θέλημα Θεού να πας πάλι στην πατρίδα σου. Η ευλογία του Αγίου Όρους ας είναι μαζί σου.

μου. Πορεύου εν ειρήνη και μάθε ότι πολλοί θα αξιωθούν να πάρουν από τα χέρια σου το Άγιο Σχήμα». Αφού πήρε την ευχή και την ευλογία του γέροντά του, ο Όσιος έφυγε πάλι από τον Άθωνα και πήγε στο Κίεβο. Ο Θεός οδήγησε τα βήματά του στο λόφο όπου ο Πρεσβύτερος Ιλαρίων είχε σκάψει το μικρό του σπήλαιο. Ήταν τώρα έρημο και ακατοίκητο, γιατί ο Μακάριος Ιλαρίων είχε αξιωθεί να ανεβεί το 1051 στο Μητροπολιτικό θρόνο του Κιέβου. Ο Όσιος Αντώνιος αναπαύτηκε πολύ στη θέα του τόπου εκείνου. Του θύμιζε τον αγαπημένο του Άθωνα, έτσι όπως ήταν απότομος και απρόσιτος από την πλευρά του ποταμού, άγριος και αδιάβατος από το πυκνό δάσος που τον κάλυπτε. Γονάτισε και προσευχήθηκε με δάκρυα στο Θεό: «Κύριε,

σκέπασε αυτόν τον τόπο η ευλογία του Αγίου Όρους και η ευχή του Αγίου Γέροντά μου. Ενίσχυσέ με με τη χάρη σου για να μείνω και να ασκηθώ εδώ». Κατοίκησε λοιπόν ο Όσιος εκείνη τη σπηλιά. Άρχισε να ασκείται σκληρά, έχοντας έργο αδιάλειπτο την προσευχή. Η τροφή του ήταν ξερό ψωμί και νερό, κι αυτό κάθε δύο ή τρεις μέρες. Κάποτε μάλιστα, παραδομένος πολλά μερόνυχτα στη θεωρία, δεν γεύτηκε τροφή για ολόκληρη εβδομάδα. Πολλοί άνθρωποι που μάθαιναν για την ακτημοσύνη και την κακοπάθεια του Οσίου έρχονταν στο σπήλαιο και του έφερναν όλα τα αναγκαία, ζητώντας την ευλογία του. Μερικοί μάλιστα, σαγηνευμένοι από την Αγία Ζωή του, θέλησαν να μείνουν κοντά του και να ασκηθούν κάτω από την πνευματική του καθοδήγηση. Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν

ο Μακάριος Ιερεύς Νίκων και ο Όσιος Θεοδόσιος. Στα 1054 πέθανε ο Ευσεβής ηγεμόνας Γιαροσλάβος και στο θρόνο του Κιέβου ανέβηκε ο μεγαλύτερος γιος του, Ιζιασλάβος. Εκείνη την εποχή η φήμη του Οσίου Αντωνίου είχε απλωθεί σε όλη τη ρωσική γη, καθώς παλαιότερα του ομωνύμου του Μεγάλου Αντωνίου στην Αίγυπτο. Έτσι έφτασε μέχρι τα αυτιά του Ιζιασλάβου η πληροφορία για την Αγία Ζωή του μοναχού Αντωνίου Πετσέρσκη, δηλαδή των Σπηλαίων, με αυτή την ονομασία ήταν γνωστός. Κίνησε λοιπόν με τη συνοδεία του ο ηγεμόνας και πήγε να πάρει την ευλογία του. Αυτό ήταν για τα ήθη της εποχής ένδειξη πολύ μεγάλης τιμής προς τον Όσιο.

τότε η καλή του φήμη Απλώθηκε ακόμη περισσότερο και άρχισαν να έρχονται πολλοί για να τους χειραγωγήσει στη μοναχική πολιτεία. Γύρω στα 1060 ήρθαν στον Όσιο Αντώνιο ο Μακάριος Βαρλάμ, γιος του βογιάρου του άρχοντα Ιωάννου, καθώς και ο φιλόθεος Εφρέμ, ευνούχος του ηγεμόνα, ποθώντας την αφιέρωση στο Χριστό. Ο Όσιος έδωσε εντολή στον Ιερέα Νίκωνα να τους κείρει μοναχούς. Κατά παραχώρηση Θεού όμως, ο Άγιος Αντώνιος και οι αδελφοί δοκιμάστηκαν σκληρά για αυτές τις δύο κουρές. Ο βογιάρος Ιωάννης μαζί με πολλούς δούλους του ήρθε οργισμένος στα σπήλαια και διασκόρπισε με αγριότητα το θεοσύλλεκτο ποίμνιο του Οσίου Αντωνίου. Το γιο του Βαρλάμ τον έσυρε βίαια έξω από το σπήλαιο, ξέσκισε με μανία το μοναχικό του ένδυμα,

έντυσε τη λαμπρή βογιάρικη φορεσιά και τον οδήγησε με τη βία στο παλάτι του. Αλλά και αυτός ο ηγεμόνας Ιζιασλάβος οργίστηκε εναντίον του Οσίου Αντωνίου όταν έμαθε πως είχε κείρει μοναχούς το γιο του βογιάρου του και τον ευνούχο του Εφραίμ. Έδωσε εντολή να συλλάβουν το μακάριο Νίκωνα που είχε κάνει τις κουρές, ενώ απειλούσε να ρίξει σε μπουντρούμι όλους τους αδελφούς και να ανασκάψει το σπήλαιό τους. Βλέποντας την τόση οργή του ηγεμόνα, ο Όσιος Αντώνιος αποφάσισε να εγκαταλείψει το σπήλαιο. Έφυγε λοιπόν σε άλλο τόπο, ενώ οι αδελφοί σκορπίστηκαν σε διάφορες περιοχές. Όταν όμως η γυναίκα του Ιζιασλάβου έμαθε για τη φυγή του Οσίου, λυπήθηκε πολύ και ικέτευσε το σύζυγό της να μην καταδιώκει τους δούλους του Θεού,

να μην ξεσπάσει επάνω του η οργή του. Η συνετή εκείνη γυναίκα υπενθύμισε στον Ιζιασλάβο το κακό που είχε συμβεί πρόσφατα στην πατρίδα της, τη Λεχία. Ο πατέρας της, βασιλέας Μπολεσλάβος, είχε διώξει από την επικράτειά του τους μοναχούς εξαιτίας του οσίου Μωυσέως του Ούγκρου. Μετά όμως από το διωγμό των μοναχών, πικρός και αιφνίδιος θάνατος βρήκε τον Μπολεσλάβο, ενώ στο λαό δημιουργήθηκε ταραχή μεγάλη και χύθηκε πολύ αίμα. Συμβούλεψε λοιπόν τον Ιζιασλάβο να μεταβάλει την οργή του σε σύνεση για να μην πάθει κι εκείνος τα ίδια. Φοβήθηκε ο ηγεμόνας τη θεία τιμωρία όταν άκουσε τα λόγια εκείνα. Έστειλε ανθρώπους στον Όσιο Αντώνιο

τον κάλεσε να επιστρέψει άφοβα στον τόπο της ασκήσεώς του μαζί με όλους τους αδελφούς. Οι απεσταλμένοι αναζητούσαν τον Όσιο τρεις ημέρες. Όταν τον βρήκαν, έπεσαν στα πόδια του και τον ικέτευσαν να επιστρέψει στο ασκητήριό του. Υπάκουσε ο Όσιος και γύρισε στο σπήλαιο, όπου ησύχαζε παρακαλώντας αδιάλειπτα το Θεό να συγκεντρώσει πάλι τα διασκορπισμένα πρόβατα της Αγίας Ποίμνης του και να τους δώσει δύναμη για να υπομείνουν με γενναιότητα τους πειρασμούς του μισόκαλου εχθρού. Ο Φιλάνθρωπος Θεός άκουσε την προσευχή του δούλου του και μάζεψε πάλι γύρω από τον Όσιο όλους τους αδελφούς που είχαν σκορπίσει με το διωγμό του ηγεμόνα.

και άλλοι, πολύ διψασμένοι για σωτηρία, άρχισαν να συρρέουν στο σπήλαιο και να παρακαλούν τον Όσιο να τους φωτίσει, να τους λυτρώσει από τα δεσμά της αμαρτίας και να τους χειραγωγήσει στον δρόμο προς τη Βασιλεία των Ουρανών. Και ο Όσιος τους δεχόταν όλους με αγάπη, τους δίδασκε τη μοναχική πολιτεία και έπειτα από την κανονική δοκιμασία τους έδινε το μοναχικό σχήμα. Έτσι αυξήθηκε ο αριθμός των αδελφών σε 12. Γι' αυτό αναγκάστηκαν να σκάψουν και να διευρύνουν το σπήλαιο και κατόπιν να χτίσουν εκεί μέσα ναΰδριο και κελιά που σώζονται μέχρι σήμερα. Κάποτε κάλεσε κοντά του ο Όσιος όλους τους αδελφούς και τους είπε: «Αδελφοί και παιδιά μου, γνωρίζετε ότι ο Κύριος μας έφερε όλους εδώ και μας εγκατέστησε σαν απαρχή ευλογίας για τη χώρα μας και το λαό της.

είστε ευλογία του Αγιονύμου Όρους Άθω και της Κυρίας μας Θεοτόκου που την έχουμε κοινή προστάτιδα και παραμυθία. Όπως έκανε εμένα μοναχό ο Αγιορείτης Γέροντάς μου, έτσι κι εγώ με την ευλογία του και την ευλογία του Αγίου Όρους έκανα εσάς μοναχούς και σας αφήνω σαν Αγιορείτικη κληρονομιά σε αυτόν τον τόπο. Να ζείτε λοιπόν και να πολιτεύεστε αντάξια της κλήσεώς σας και της ευλογίας που σας σκεπάζει. Παιδιά μου», πρόσθεσε, «νομίζω πως είναι καιρός να αποσυρθώ από την ηγουμενία. Ποθώ να ζήσω όπως και πριν στην ησυχία, μόνος, με μόνο το Θεό. Θα σας αφήσω άλλον ηγούμενο και θα αποσυρθώ. Δεν θα αποχωριστούμε βέβαια. Στον τόπο αυτό θα παραμείνω και θα σας συμπαραστέκομαι όσο ζω,

πνευματικός σας πατέρας». Πράγματι, ο Όσιος όρισε ηγούμενο το μακάριο Βαρλάμ, σαν έμπειρο και ενάρετο πολύ. Ο ίδιος κλείστηκε σε ένα από τα κελάκια του σπηλαίου, αποφεύγοντας κάθε θόρυβο και κάθε τιμή. Σύντομα όμως έφυγε σε άλλο λόφο, όπου έσκαψε νέο σπήλαιο, αυτό που τώρα βρίσκεται κάτω από τη μεγάλη μονή των σπηλαίων. Εκεί συνέχισε την ασκητική του ζωή, δοξάζοντας τον Θεό με αδιάλειπτες προσευχές και ασκητικά παλέσματα, καλλιεργώντας όλες τις αρετές και ανεβαίνοντας εκ δυνάμεως εις δύναμιν. Γι' αυτό και ο Θεός τον αντιδόξασε, στολίζοντάς τον πλούσια με τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, ιδιαίτερα με το ιαματικό και το προορατικό.

Ο Αντώνιος αναδείχθηκε σε θαυματουργό γιατρό και σε μεγάλο προφήτη της Ρωσικής γης. Πλήθη ασθενών θεράπευσε με την προσευχή του και με ένα δηλητηριώδες βότανο που το ευλογούσε και έπειτα τους το έδινε να το γευτούν. Πριν από την προσευχή και την ευλογία του Οσίου, το βότανο εκείνο σκορπούσε το θάνατο με το δηλητήριό του. Μετά την ευλογία του Οσίου, χάριζε τη ζωή και την απαλλαγή από όλες τις ασθένειες. Όσο για το προορατικό χάρισμα του Αγίου, αρκεί να το πιστοποιήσει η πρόρρηση για την οδυνηρή ήττα του Ρωσικού στρατού και την καταστροφή της Ρωσικής χώρας από τους βαρβάρους Πολόφτσους, που παραχώρησε τους χρόνους εκείνους ο Θεός για τις αμαρτίες των Χριστιανών.

Ο Πανάγαθος Κύριος επέτρεψε. Επέτρεψε να δοκιμάσει και ο Όσιος ένα μεγάλο πειρασμό για να λάμψει περισσότερο η υπομονή και η καρτερία του. Ο Ιζιασλάβος, επηρεασμένος από λόγια συκοφαντικά εναντίον του Αγίου, κυριεύτηκε από φοβερή οργή εναντίον του. Εκείνη την εποχή ο Όσιος διακονούσε στη σπηλιά του τον κατάκοιτο Ισαάκιο τον Έγκλειστο, που τον είχε πλανήσει ο διάβολος και τον είχε αφήσει μεσοπεθαμένο. Φαίνεται πως ο εχθρός κάθε καλού λύσσαξε για την προσπάθεια του Οσίου να σώσει τον Ισαάκιο, γι' αυτό και βάλθηκε να τον εμποδίσει με κάθε τρόπο από το θεάρεστο αυτό έργο και για λίγο καιρό το πέτυχε. Πριν προλάβει ο Ιζιασλάβος να κάνει κακό στον Όσιο, ο ηγεμόνας του Τσερνηγόφ Σβιατοσλάβος, που έμαθε για την οργή του αδελφού του,

ανθρώπους του νύχτα και έφεραν το δούλο του Θεού στην επικράτειά του. Ο Όσιος διάλεξε ένα ήσυχο μέρος κοντά στην πόλη, στο βουνό Μπόλντιν, έσκαψε μια σπηλιά και εγκαταστάθηκε σε αυτήν. Στον τόπο εκείνο χτίστηκε αργότερα μοναστήρι. Αλλά ο επίβουλος του αγαθού δεν χάρηκε για πολύ. Ο Ιζιασλάβος έμαθε την αλήθεια από πολλούς και αξιόπιστους ανθρώπους. Η οργή του μαλάκωσε, σκέφτηκε νηφάλια και πείστηκε για την αθωότητα και την αρετή του Οσίου. Κατάλαβε πως οι κατηγορίες εναντίον του ήταν συκοφαντικές και προκλήθηκαν από τον πονηρό. Μετανοημένος και λυπημένος ο ηγεμόνας έστειλε αντιπροσώπους του στο Τσερνηγόφ, παρακαλώντας τον Αντώνιο να επιστρέψει στο Κίεβο κοντά στο θεοσύλλεκτο ποίμνιό του.

πράος και ταπεινός στην καρδιά, ο Αντώνιος ανταποκρίθηκε στην παράκληση του Ιζιασλάβου και γύρισε στην αδελφότητά του που τόσον καιρό ήταν ορφανισμένη από τον πνευματικό της πατέρα. Μετά την επιστροφή του στο Κίεβο, ο Όσιος επιδόθηκε σε μεγαλύτερους ακόμη αγώνες. Όλη του η ζωή μέσα στο σπήλαιο ήταν ένας ασταμάτητος και σκληρός πόλεμος προς τας μεθοδείας του διαβόλου, προς τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου. Πριν αναχωρήσει για τα ουράνια σκηνώματα, φρόντισε με προσευχές και θαυματουργίες για την ανοικοδόμηση του ναού της Μονής των Σπηλαίων. Αφού ευλόγησε τον τόπο και την έναρξη της οικοδομής του ναού, ο Όσιος Αντώνιος άρχισε να ετοιμάζεται για τη μετάβασή του στην αιώνια και αχειροποίητη πόλη.

λοιπόν προαισθανόταν να πλησιάζει ο καιρός της εκδημίας του, μάζευε γύρω του τους αδελφούς και τους νουθετούσε, παρηγορώντας τους με την υπόσχεση ότι και μετά το χωρισμό του από το φθαρτό σώμα δεν θα εγκατέλειπε τον τόπο των πνευματικών παλεσμάτων του. «Θα βρίσκομαι πάντοτε ανάμεσά σας, παιδιά μου, θα επιβλέπω τους αγώνες και την πρόοδό σας στη μοναχική ζωή. Θα φροντίζω για τις ψυχές που προστρέχουν σε αυτόν τον ιερό τόπο για να ευαρεστήσουν το Θεό. Σας δίνω αυτή την υπόσχεση σαν τη μοναδική αλλά την πιο πολύτιμη κληρονομιά. Και από τον ουρανό θα μεσιτεύω προς τον Κύριο, ώστε να βρείτε όλοι σας έλεος κατά τη φοβερή ημέρα της κρίσεως». Έτσι, αφού συμπλήρωσε 16 χρόνια στο δεύτερο σπήλαιο και 90 χρόνια στη ζωή,

ο Όσιος άφησε τον πρόσκαιρο κόσμο και αναχώρησε για την αιωνιότητα στις 10 Ιουλίου του έτους 1073, στα χρόνια του ηγεμόνα Σβιατοσλάβου Γιαροσλάβιτς και του αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως Μιχαήλ του Εβδόμου του Δούκα. Το τίμιο σκήνωμα του Οσίου, πρώτου καθηγουμένου της Μονής Πετσέρσκη, κατατέθηκε τότε στο σπήλαιό του κάτω από το σημερινό μεγάλο μοναστήρι. Αλλά όπως όσο ζούσε ο Όσιος έμεινε μακριά από τα ανθρώπινα μάτια προσευχόμενος εν τω κρυπτώ, έτσι και τώρα ζήτησε από τον Κύριο να μείνει το τίμιο σώμα του κρυμμένο από τους ανθρώπους. Και εκείνος πραγματοποίησε την επιθυμία του και τηρεί στην αφάνεια τα σεπτά λείψανα του δούλου του μέχρι σήμερα.

κατά καιρούς δοκίμασαν να ανασκάψουν το σπήλαιο και να τα αποκαλύψουν, τιμωρήθηκαν για την τόλμη τους να εναντιωθούν στη βουλή του Θεού και την επιθυμία του Αγίου, διότι ξεπηδούσε φωτιά από τη γη και κατέκαιγε τα μέλη τους. Για πολύ καιρό πολλά υπέφεραν, ώσπου μετανοούσαν για την πράξη τους και έπαιρναν τη συγχώρηση και την ίαση από το θαυματουργό Άγιο.

Κρυμμένα όμως από τα μάτια των ανθρώπων, τα Άγια Λείψανα του Οσίου Αντωνίου δεν παύουν να αποτελούν πηγή αγιασμού και βοήθειας και δυνάμεως. Πολλά θαύματα επιτελούν από τον κρυφό τόπο της αναπαύσεώς τους σε όσους με πίστη προστρέχουν στο Ιερό Σπήλαιο και επικαλούνται τη Μεσιτεία του Οσίου.

Σπηλαίων του Κιέβου, Κίεβο-Πετσέρσκαγια ή απλώς Πετσέρσκαγια Λαύρα, βρίσκεται στο νότιο άκρο του Κιέβου, πάνω σε δύο λοφίσκους της δεξιάς όχθης του Δνείπερου ποταμού. Τον 11ο αιώνα ο τόπος αυτός ήταν καλυμμένος με πυκνά δάση. Πρώτος ασκητής της περιοχής ήταν, καθώς προαναφέρθηκε, ο Πρεσβύτερος Ιλαρίων. Ίσως όμως ιδρυτής της Λαύρας μπορεί να θεωρηθεί ο σήμερα εορταζόμενος Όσιος Αντώνιος, ο Αθωνίτης, ο πατέρας και θεμελιωτής του ρωσικού μοναχισμού. Η Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου υπήρξε μία ζωηφόρος άμπελος που έθρεψε για χίλια σχεδόν χρόνια την Ορθοδοξία του Βορρά με βότρυα ζωής.

Παλέστρα υπερφυών αγώνων, ορμητήριο πνευματικών αναβάσεων, φυτώριο Αγίων ανδρών, ανδρών που με τις πύρινες προσευχές, τα ασκητικά παλέσματα, τις θαυματουργίες και την αγιότητά τους ενίσχυσαν και στερέωσαν το μήνυμα του Ευαγγελίου στη Ρωσία. Το μοναστήρι αυτό ήταν ακόμη ένα πανίσχυρο κέντρο αντιδράσεως κατά της Ουνίας και της λατινικής προπαγάνδας. Εδώ, κατά τον 17ο αιώνα, ιδρύθηκε και ανώτερη εκκλησιαστική σχολή, η πρώτη στη Ρωσία, η οποία εξελίχθηκε στην περίφημη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Το 1718 μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε το τυπογραφείο, τη βιβλιοθήκη, την εκκλησία και το μεγαλύτερο τμήμα του μοναστηριακού συγκροτήματος.

Από τη στάχτη οι μοναχοί ανέσυραν τη θαυματουργό εικόνα της Θεοτόκου που δεν είχε υποστεί παρά ασήμαντες ζημιές. Την μέρα εκείνη ο Αρχιμανδρίτης Ιωαννίκαιος πήγε για να αναφέρει το τραγικό γεγονός στο Μεγάλο Πέτρο. «Σώθηκε η εικόνα της Θεοτόκου;» ρώτησε αμέσως ο Τσάρος. «Σώθηκε», απάντησε ο Αρχιμανδρίτης. «Αν η εικόνα σώθηκε, τότε και η Μονή σώθηκε», είπε ο Μονάρχης με χαρά. Την ίδια κιόλας ημέρα άρχισε με αυτοκρατορική βοήθεια η ανοικοδόμηση της Μονής. Ο ακτινοβόλος αυτός φάρος του πνεύματος και της Ορθοδόξου παραδόσεως έσβησε όμως, οίς κρίμασι Κύριος οίδε, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.

Λαύρα και ο Ναός της λεηλατήθηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές που αφαίρεσαν μοναδικά μνημεία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Τα τελευταία χρόνια, στον ιερό αυτό τόπο, όπου για πολλές δεκαετίες δεν συναντούσε κανείς ούτε εορτή, ούτε θυμίαμα, ούτε προσφοράν, με τη χάρη του Πανάγαθου Θεού αρχίζει να λάμπει πάλι το θείο φως της μοναχικής βιωτής και πολιτείας.