Saint Anthony of Athens: Faith and Martyrdom

Today, February 5, our Church commemorates Saint Agatha the Martyr; Saint Theodosius of Skopelos, who came from Antioch; Saint Polyeuctus the New, Patriarch of Constantinople; and the Holy New Martyr Anthony of Athens.

Anthony was from Athens. His parents, Demetrios and Kalomoira, were poor and little known. They raised him and taught him the sacred writings. At twelve, he could not bear to see their great poverty, so, knowing no trade, he took paid work with some Turkish Albanians who were then in Athens. With his wages, he helped support his parents. When he was sixteen, the Russian fleet came to the Peloponnese. His employers went there to capture and plunder the Christians, and Anthony went with them. Once there, his Albanian masters sold him as a captive

to some Muslim commanders. After buying him, they tried to make him convert to Islam, using various kinds of torture, but they failed. They took him with them to the Turkish army, which was then on the Danube. There the blessed Anthony was sold five times, passing from cruel masters to still crueler ones. They all tried to draw him into their faith, sometimes with flattery and promises, sometimes with threats, and sometimes with torture. But their efforts were in vain, for brave Anthony stood firm in the faith. At last he was sold to an Orthodox Christian for four hundred grosia,

and went with him to Constantinople, where the man had a home, a wife, and a workshop. There Anthony went to a spiritual father and confessed his sins. With compunction and a contrite heart, he received the spotless Holy Gifts in the Church of Saint Nicholas, in the district called Tsoumbali. From then on, he served his master willingly, as a grateful servant. One day Anthony had a vision that strengthened him for martyrdom. A beautiful woman appeared to him and promised to give him help and strength in every danger. She told him not to be afraid, but to stand bravely. Then

she covered him with her garment. From this, he understood that he would suffer martyrdom for Christ. The next morning Anthony went to his master's workshop as usual. While he was sitting there, his last Muslim master, a military commander, happened to pass by. The man recognized him and immediately began shouting about him, falsely claiming that Anthony had left against his will and that he had once been a Muslim but had now become a Christian. He quickly brought many false witnesses as well. They rushed at Anthony, beat him mercilessly, and took him before the governor, Murat Mullah, claiming that he had indeed converted to Islam. The judge asked Anthony whether

the accusations against him were true. Without the slightest fear, the martyr of Christ answered boldly that he had been born to Christian parents and was a Christian. He had never denied Christ and was ready, if it were possible, to die ten thousand deaths for Him. Hearing this, the judge first tried to sway him with promises. If Anthony accepted the faith of Muhammad, he said, the sultan would give him honors and riches. When he saw Anthony laugh at these offers and dismiss them, the judge glared at him and threatened to torture and kill him. But the brave martyr of Christ replied:

“Judge, do you think your threats will turn me away from faith in Christ? It would be easier for you to become a Christian than for me to deny Christ and cease confessing Him as the Son of God and true God.” The judge heard this and marveled at Anthony's boldness. Instead of growing angry with him, he grew angry with the Muslim false witnesses. He called them wicked liars for using slander and falsehood to force people to convert to Islam. But they kept accusing Anthony and shouting for his death. So the judge took Anthony aside and said, “Have pity on your youth. Deny your faith for now, and afterward go wherever you wish

and take it up again.” But the martyr of Christ feared the words of the Lord: “Whoever denies Me before men, I too will deny before My Father who is in heaven.” He would not deny Christ even in a single word. Instead, he proclaimed that he was a Christian and would rather die for Christ. At last, the judge saw that he could neither rid himself of those false witnesses nor turn the martyr from faith in Christ. Under pressure, he issued a written sentence against Anthony. But he sent it secretly to the vizier of the time, Mehmed Melek Pasha, through a trusted messenger, explaining that the sentence was unjust

and that he had been compelled to issue it. The vizier had the martyr brought before him. He questioned him and urged him to accept the Muslim faith, sometimes with promises and sometimes with threats. When Anthony gave him the same answers he had given Murat Mullah, the vizier realized that everything his accusers had said was false and slanderous. He judged it right to free Anthony, but he feared the violence of the Muslim crowd. So he put the righteous man in prison, outwardly to question him again, but in truth to protect him from danger. While in prison, the blessed martyr taught his fellow Christian prisoners

to show patient endurance in afflictions and temptations, and to choose death rather than abandon the faith and Christ. Following Christ's example, he also gave some of the little money he had to poor Christian prisoners. He sent a letter to the Christian man who had bought him. First, he asked the Christians for forgiveness and requested the prayers of the priests, so that he might be strengthened for martyrdom. Second, he thanked his master for spending so much money to redeem him from his cruel captors, though Anthony had been unable to serve him long enough to repay that kindness. Third, he comforted and encouraged him,

assuring him that he would not deny the faith. Fourth, since he was going to die for Christ, he asked that the customary memorial services for the departed be held for him. Fifth, he asked his master to tell his parents of the blessed end their son would receive, so that they might be comforted. The martyr was filled with joy because he was going to die for the faith.

Meanwhile, his accusers and false witnesses often went to the vizier and demanded that Anthony be put to death. When they saw that the vizier was showing him mercy and delaying the matter, they grew angry. They submitted a petition to Sultan Abdul Hamid, accusing Anthony of abandoning their faith and the vizier of taking money to secure his release.

The sultan feared unrest among the crowd and considered the political troubles of that time. He gave his decision concerning Anthony: “Either he becomes a Muslim or he is put to death.” Against his own wishes, the vizier brought Anthony out of prison and gave him two choices: accept Muhammad as a prophet of God, or follow the executioner and be beheaded. Anthony, a true martyr of Christ, declared the choice he had already made. Rejoicing like someone who had found a treasure, he let his hands be bound behind his back and hurried toward death with a joyful face, as though going to a feast. When he reached Aksaray, he bowed his head and said:

“Lord, into Your hands I commend my spirit.” The executioner struck the back of his neck three times with the sword, hoping the pain would make him betray the faith. But when he saw that his efforts were useless, he slaughtered Anthony like a sheep. Thus the blessed martyr received the incorruptible crown of martyrdom. Christians paid seventy grosia for his body, took it, and buried it at the Life-Giving Spring.

Among the things that stand out in the account of Saint Anthony, the New Martyr whom we celebrate today, are his longing for martyrdom and his joy as that longing was about to be fulfilled. Surely this was a gift from God. As the Apostle Peter says, “If you are reproached for the name of Christ, you are blessed, because the Spirit of glory and of God rests upon you.” And as the Apostle Paul says, “It has been granted to you for Christ's sake not only to believe in Him, but also to suffer for Him.” This is a blessed state. Those of us who have not received this gift cannot fully understand or experience it. We

seek and pray for a comfortable life, free from temptation and far from trials. In doing so, we show that, in many ways, we lack the Spirit of God and the gift given to the saints. Let us at least recognize this, take it to heart, and humble ourselves. Seeing things this way, let us try, little by little and as far as we are able, to taste something of the life of a martyr. Daily life gives us countless opportunities. It is a kind of martyrdom when we, burdened by the passions, struggle to keep God's commandments. It is a kind of martyrdom when, with patient endurance and thanksgiving, we bear the sorrows

that inevitably come into our lives. The Word of God reminds us of this and gives us strength. The Apostle Peter tells us, “Rejoice insofar as you share in Christ's sufferings, so that you may also rejoice with great gladness when His glory is revealed.” And the Lord says, “Blessed are those who are persecuted for righteousness' sake, for theirs is the Kingdom of Heaven. Blessed are you when people revile you and persecute you and falsely say every kind of evil against you because of Me. Rejoice and be glad, for your reward is great in heaven.”

Σήμερα, 5 του μηνός Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη της Αγίας Μάρτυρος Αγάθης, του Οσίου Θεοδοσίου του εις τον Σκόπελο, δηλαδή από την Αντιόχεια, του Αγίου Πολυεύκτου του Νέου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, και του Αγίου Νεομάρτυρος Αντωνίου του Αθηναίου.

Ο Αντώνιος καταγόταν από την Αθήνα. Οι γονείς του, Δημήτριος και Καλομοίρα, ήταν πτωχοί και αφανείς. Αφού ανατράφηκε ο Άγιος από αυτούς και έμαθε τα ιερά γράμματα, όταν έγινε δώδεκα ετών, μη υποφέροντας να βλέπει τη μεγάλη φτώχεια των γονέων του και καθώς άλλη τέχνη δεν γνώριζε, δούλευε με μισθό σε κάποιους Τουρκαλβανούς οι οποίοι βρίσκονταν τότε στην Αθήνα και με το μισθό του βοηθούσε και τους γονείς του. Όταν έγινε δεκαέξι ετών, πήγε ο ρωσικός στόλος στην Πελοπόννησο και επειδή τα αφεντικά του πήγαν να αιχμαλωτίσουν και να λεηλατήσουν τους χριστιανούς της Πελοποννήσου, τους ακολούθησε και ο Αντώνιος. Αφού πήγε εκεί, ο Άγιος πουλήθηκε ως αιχμάλωτος από τους κυρίους του Αλβανούς

σε κάποιους Αγαρηνούς εμίρηδες, οι οποίοι, αφού τον αγόρασαν, προσπάθησαν να τον τουρκέψουν μεταχειριζόμενοι διάφορα είδη βασάνων, αλλά δεν μπόρεσαν. Τον πήραν λοιπόν μαζί τους στο στράτευμα το τουρκικό, το οποίο βρισκόταν τότε στον ποταμό Δούναβη, και εκεί πουλήθηκε ο ευλογημένος πέντε φορές, από σκληρούς κυρίους σε άλλους σκληρότερους, μεταπωλούμενος και μεταγοραζόμενος. Όλοι δε αυτοί δοκίμασαν να τραβήξουν τον Άγιο στη θρησκεία τους, πότε με κολακίες και υποσχέσεις, πότε με απειλές και πότε με διάφορα βασανιστήρια. Αλλά μάταια κοπίαζαν, διότι ο γενναίος Αντώνιος ήταν καλά στεριωμένος στην ευσέβεια. Τελευταία πουλήθηκε σε κάποιον Ορθόδοξο Χριστιανό για τετρακόσια γρόσια,

με τον οποίο πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου αυτός είχε σπίτι, γυναίκα και εργαστήριο. Εκεί βρισκόμενος ο Άγιος πήγε σε πνευματικό πατέρα και εξομολογήθηκε τις αμαρτίες του και με κατάνυξη και συντριβή καρδίας κοινώνησε τα άχραντα μυστήρια στο ναό του Αγίου Νικολάου, στο μέρος που ονομαζόταν Τσουμπαλή. Και από τότε υπηρετούσε πρόθυμα τον κύριό του ως δούλος ευγνώμων. Κάποια μέρα είδε ο Άγιος όραμα το οποίο τον δυνάμωνε σε μαρτύριο. Του φάνηκε δηλαδή κάποια ωραία στην εμφάνιση γυναίκα, η οποία του υποσχόταν ότι θα του δώσει βοήθεια και δύναμη σε κάθε κίνδυνο και του έλεγε να μην φοβάται αλλά να στέκεται ανδρείως, και αφού είπε αυτά

τον σκέπασε με το ένδυμά της. Από αυτό συμπέρανε ότι πρόκειτο να μαρτυρήσει για το Χριστό. Το πρωί πήγε ο Άγιος στο εργαστήριο του κυρίου του, ως συνήθως. Εκεί δε που καθόταν, συνέβη να περάσει ο τελευταίος Αγαρηνός κύριός του, ο οποίος ήταν χιλίαρχος. Τον αναγνώρισε και αμέσως άρχισε να φωνάζει για τον Άγιο, ψευδόμενος ότι έφυγε από αυτόν χωρίς τη θέλησή του και ότι πριν ήταν Τούρκος και τώρα έγινε Χριστιανός. Αμέσως δε έφερε προς τούτο και πολλούς ψευδομάρτυρες. Έτσι όρμησαν κατά πάνω του και, χτυπώντας τον ανηλεώς, τον πήγαν στον τότε διοικητή Μουράτ Μουλά, καταμαρτυρώντας γι' αυτόν ότι πράγματι τούρκισε. Ο δικαστής ρώτησε τον Άγιο αν

ήταν αληθινά εκείνα που έλεγαν εναντίον του. Τότε ο Μάρτυς του Χριστού, χωρίς καθόλου να δειλιάσει, με θάρρος αποκρίθηκε ότι γεννήθηκε από χριστιανούς γονείς και είναι χριστιανός και ότι δεν αρνήθηκε το Χριστό, μάλιστα είναι έτοιμος να λάβει, αν είναι δυνατόν, μύριους θανάτους για αυτόν. Καθώς άκουσε αυτά ο κριτής, άρχισε να τον δοκιμάζει πρώτα με υποσχέσεις, λέγοντάς του ότι αν δεχόταν την πίστη του Μωάμεθ θα αποκτούσε τιμές και πλούτο από τον βασιλέα. Έπειτα, καθώς είδε τον Άγιο όλα αυτά να τα περιγελά και να τα περιπαίζει, άρχισε να τον απειλεί με άγριο βλέμμα, λέγοντάς του ότι θα τον βασάνιζε και θα τον θανάτωνε. Αλλά ο γενναίος Μάρτυς του Χριστού του απάντησε:

«Νομίζεις, κριτά, ότι θα με διαστρέψεις από την πίστη του Χριστού με τις απειλές σου; Είναι ευκολότερο να γίνεις συ χριστιανός παρά εγώ να αρνηθώ το Χριστό και να μην ομολογώ Αυτόν Υιό του Θεού και Θεό Αληθινό». Αυτά ο κριτής ακούοντας και θαυμάζοντας την παρρησία του Αγίου, αντί να θυμώσει εναντίον του, θύμωσε κατά των ψευδομαρτύρων Αγαρηνών, ονομάζοντάς τους πονηρούς και ψεύτες, διότι βίαζαν ανθρώπους να γίνουν Τούρκοι με διαβολές και ψεύδη. Επειδή όμως εκείνοι καταμαρτυρούσαν και φώναζαν να θανατώσει τον μάρτυρα, ο κριτής, ξέχωρα από τους άλλους, είπε στον Άγιο: «Λυπήσου την νεότητά σου και προς το παρόν αρνήσου την πίστη σου και μετά πήγαινε όπου θέλεις

και έχε πάλι αυτήν». Ο Μάρτυς όμως του Χριστού, φοβούμενος το λόγο του Κυρίου, «Όστις αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς», ούτε με ψιλό λόγο δεν δέχθηκε να αρνηθεί το Χριστό, αλλά φώναζε ότι ήταν χριστιανός και προτιμούσε να αποθάνει για το Χριστό. Τέλος, βλέποντας ο κριτής ότι ούτε από τους ψευδομάρτυρες εκείνους μπορούσε να απαλλαγεί ούτε τον μάρτυρα να μεταβάλει από την πίστη του Χριστού, πιεζόμενος έβγαλε την κατά του Αγίου έγγραφη απόφαση, την οποίαν έστειλε κρυφά στον τότε Βεζήρη Μεχμέτ Μελέκ Πασά, με έμπιστο δικό του άνθρωπο, φανερώνοντας σ' αυτόν ότι η τέτοια απόφαση ήταν άδικη

και ότι αναγκαζόμενος την έβγαλε. Έφερε λοιπόν ο Βεζήρης μπροστά του το μάρτυρα και αφού τον ρώτησε και τον παρακίνησε να δεχθεί τη μουσουλμανική πίστη, πότε με υποσχέσεις και πότε με απειλές, και καθώς άκουσε από αυτόν εκείνα που και ο Μουλάς είχε προηγουμένως ακούσει, κατάλαβε ότι όλα εκείνα τα οποία οι κατήγοροί του έλεγαν και μαρτυρούσαν ήταν ψεύτικα και διαβολές. Κι έκρινε μεν δίκαιο να ελευθερώσει τον Άγιο, φοβούμενος όμως τη βαρβαρότητα και την ορμή του πλήθους των Αγαρηνών, έβαλε τον δίκαιο στη φυλακή, κατά το φαινόμενον μεν για να τον ξαναεξετάσει, κατά αλήθεια δε για να τον γλιτώσει από τον κίνδυνο. Ο δε μακάριος Μάρτυς, καθώς ήταν μέσα στη φυλακή, δίδασκε τους συγκρατουμένους του χριστιανούς

να έχουν υπομονή στις θλίψεις και τους πειρασμούς και για την ευσέβεια και το Χριστό να προτιμούν θάνατο. Έδινε δε ο Χριστομίμητος εκείνος και στους πτωχούς φυλακισμένους χριστιανούς χρήματα από κείνα τα λίγα που είχε. Στο δε χριστιανό κύριό του έστειλε επιστολή με την οποία πρώτα από όλους ζητούσε τους χριστιανούς συγχώρηση και τις ευχές των ιερέων, για να τον δυναμώσουν στο μαρτύριο. Δεύτερον, ευχαριστούσε τον κύριό του, διότι εκείνος μεν έδωσε τόσα χρήματα και τον εξαγόρασε από τους βάρβαρους, αυτός όμως δεν μπόρεσε να τον υπηρετήσει και να του προσφέρει καμιά αμοιβή της χάρης αυτής και ευεργεσίας. Τρίτον, τον παρηγορούσε και του έδινε θάρρος,

λέγοντάς του ότι δεν θα αρνιόταν την ευσέβεια. Τέταρτον, παρακαλούσε, αφού θα πέθαινε για τον Χριστό, να του έκαμναν τα συνηθισμένα στους κεκοιμημένους μνημόσυνα και, πέμπτον, να μηνύσει στους γονείς του το μακάριο τέλος που θα λάβαινε ο γιος τους για να παρηγορηθούν. Ο Μάρτυς λοιπόν είχε μεγάλη χαρά διότι θα πέθαινε για την ευσέβεια.

Οι δε κατήγοροι εκείνοι και ψευδομάρτυρες πήγαιναν συχνά στο Βεζήρη και του ζητούσαν να θανατώσει τον Άγιο. Βλέποντας δε ότι εκείνος έδειχνε φιλανθρωπία και έδινε αναβολή στο πράγμα, θύμωσαν και έδωσαν αναφορά στο Σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ, με την οποία κατηγορούσαν τον μάρτυρα ότι αρνήθηκε την πίστη του και τον Βεζήρη ότι πήρε χρήματα και ήθελε να τον ελευθερώσει.

Ο Σουλτάνος, φοβούμενος την ταραχή του πλήθους, στοχαζόμενος δε και τα πολιτικά πράγματα, που τον καιρό εκείνο δεν πήγαιναν καλά, έβγαλε την απόφαση για τον Άγιο: «Ή Τούρκος να γίνει ή να θανατωθεί». Τότε ο Βεζήρης, παρά την επιθυμία του, έβγαλε τον Άγιο από τη φυλακή και του έθεσε προ των δύο: ή να αποδεχθεί τον Μωάμεθ ως προφήτη Θεού ή να ακολουθήσει τον δήμιο και να αποκεφαλιστεί. Τότε ο αληθινός Μάρτυς του Χριστού Αντώνιος, αφού δήλωσε την προαποφασισμένη επιλογή του και χαίροντας, καθώς χαίρονται αυτοί που βρίσκουν θησαυρό, δέθηκε πίσω τα χέρια και με χαρούμενο πρόσωπο έτρεχε στο θάνατο σαν σε πανηγύρι και, πηγαίνοντας στο Αξαράι, έκλινε την κεφαλή και είπε:

«Κύριε, εις χείράς Σου παρατίθεμαι το πνεύμα μου». Ο δήμιος του χτύπησε τρεις φορές με το ξίφος τον τράχηλο, ώστε να πονέσει και, μη υποφέροντας τον πόνο, να προδώσει την ευσέβεια. Βλέποντας όμως ότι μάταια κοπίαζε, τον έσφαξε σαν πρόβατο και έτσι ο αοίδιμος έλαβε τον του μαρτυρίου άφθαρτο στέφανο. Χριστιανοί αγόρασαν το λείψανό του, δίνοντας 70 γρόσια, και αφού το πήραν, πήγαν και το ενταφίασαν στη Ζωοδόχο Πηγή.

Στα άλλα που θα μπορούσε κανείς να προσέξει στο συναξάρι του σήμερα εορταζομένου Αγίου Νεομάρτυρος Αντωνίου είναι ο πόθος που είχε για το μαρτύριο και η χαρά καθώς επρόκειτο να ικανοποιηθεί ο πόθος αυτός. Ασφαλώς ήταν χάρισμα του Θεού. Κατά τον Απόστολο Πέτρο, «Ονειδίζεσθε εν ονόματι Χριστού, μακάριοι, ότι το της δόξης και το του Θεού πνεύμα εφ' υμάς αναπαύεται». Και κατά τον Απόστολο Παύλο, «Υμίν εχαρίσθη το υπέρ Χριστού, ου μόνον το εις αυτόν πιστεύειν, αλλά και το υπέρ αυτού πάσχειν». Ευλογημένη κατάσταση, την οποία όσοι δεν έχουμε το χάρισμα αυτό δεν μπορούμε να την καταλάβουμε και να τη ζήσουμε στην πληρότητά της. Εμείς

προσπαθούμε και παρακαλούμε να ζούμε άνετα και απείραστοι, να μένουμε μακριά από τις δοκιμασίες και έτσι αποδεικνύουμε τον εαυτό μας άμοιρο εν πολλοίς του Πνεύματος του Θεού, του Πνεύματος και του Χαρίσματος των Αγίων. Τουλάχιστον ας το γνωρίζουμε, ας το συνειδητοποιούμε και ας ταπεινοφρονούμε. Περαιτέρω, έτσι θεωρώντας τα πράγματα, ας προσπαθούμε, λίγο λίγο και μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων μας, να γευόμαστε τη μαρτυρική ζωή. Προς τούτο έχουμε πάμπολλες ευκαιρίες στην καθημερινή μας ζωή. Μαρτύριο είναι όταν οι εμπαθείς κοπιάζουμε να κάνουμε τις εντολές του Θεού. Μαρτύριο είναι όταν με υπομονή και ευχαριστία υποφέρουμε τα θλιβερά

που ούτως ή άλλως έρχονται και υπάρχουν στη ζωή μας. Ο Λόγος του Θεού όμως έρχεται να μας υπενθυμίσει και να μας ενισχύσει. «Καθό κοινωνείτε τοις του Χριστού παθήμασιν», μας λέγει ο Απόστολος Πέτρος, «χαίρετε, ίνα και εν τη αποκαλύψει της δόξης αυτού χαρείτε αγαλλιώμενοι». Και ο Κύριος: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ότι αυτών εστίν η Βασιλεία των Ουρανών. Μακάριοί εστε όταν ονειδίσωσιν υμάς και διώξωσιν και είπωσιν παν πονηρόν καθ' υμών ψευδόμενοι ένεκεν εμού. Χαίρετε και αγαλλιάσθε ότι ο μισθός υμών πολύς εν τοις ουρανοίς».