Saint Anne, Saint Eupraxia, and Spiritual Kinship with Christ

Today, July 25, we celebrate the falling asleep of Saint Anne, mother of our Most Holy Lady, the Theotokos. We also commemorate the 165 holy Fathers who gathered at the Fifth Ecumenical Council in Constantinople and condemned the teachings of Origen; Saint Olympias the Deaconess; Saint Eupraxia; the holy martyrs Sanctus, Maturus, Attalus, and Blandina; and Saint Macarius of Zheltovodsk, the Russian wonderworker.

Saint Anne, the mother of the Most Holy Theotokos, came from the tribe of Levi. Her father was named Matthan and was a priest; her mother was Mary. Anne had two sisters, Mary, who bore the same name as their mother, and Sobe. Mary had a daughter, Salome the midwife, and Sobe had Elizabeth. Saint Anne was granted the great honor and joy of having a daughter unlike any other: the Virgin Mary, mother of the Savior of the world. After giving birth to the Theotokos and weaning her, Saint Anne dedicated her to the Temple of God as a pure and spotless gift. She spent her life in fasting,

prayer, and giving alms to the poor, and so she departed peacefully to the Lord.

During the reign of Theodosius the Great, toward the end of the fourth century after Christ, there lived a senator named Antigonus. He was wealthy and highly capable in public affairs, but he was also full of virtue and devotion to God. His wife, Eupraxia, was worthy of him in every way: exceptionally generous, modest, and kind. They had a daughter whom Antigonus also named Eupraxia, hoping she would follow the example of her devout and good mother. Under her parents’ watchful and loving care, the little girl grew in age, beauty, virtue, and wisdom,

and in the illumination of the Spirit of God. After her birth, her parents lived together as brother and sister, pursuing every kind of virtue, especially giving alms. Before long, Antigonus, having pleased God even more than before, departed this passing life for the eternal dwellings. Eupraxia was still young and beautiful, and her wealth, noble family, and virtues attracted distinguished suitors. One of them even had the favor of the empress, who kept urging Eupraxia to marry him. But this modest, devout,

and prudent widow was among those Christian women whose departed husbands remain present in their memory and love. Her tender mother’s heart also longed to devote itself wholly to her daughter. She knew well that a second marriage and more children could often put children from the first marriage at risk. So, seeking peace and safety from further pressure at court, she left the imperial capital and went to Egypt, where she owned a substantial estate. Once settled there, she devoted herself eagerly to works pleasing to God, giving generously from her wealth to churches, monasteries,

and the many poor and sick. Meanwhile, her daughter had grown into a young woman who matched her mother in gifts of body and soul. On Sundays and great feast days, mother and daughter loved to visit women’s monasteries where the spiritual life of ascetic discipline flourished. Their time with the nuns deeply influenced them both. Worldly cares, the passions, and vanities gave them no pleasure; they troubled and frightened them. Both were filled with peace, and they found great joy among the good nuns, away from the turmoil of earthly life,

closer to the blessings of heaven. As her daughter grew older, Eupraxia began to think about her future. The girl had been betrothed in the imperial capital when she was very young, but now she longed for a different life. Her mother’s health had declined, and her days seemed numbered. The younger Eupraxia wanted to embrace monastic life and join the sisters of one of these monasteries, where ascetic discipline was strict. Her mother did not resist. In fact, she brought her daughter before an icon of Christ, dedicated her to Him, and then entrusted her to the abbess. Soon afterward, she died in her daughter’s arms, blessing her

and praying that she would live a holy life, always keeping the Lord’s commandments. When the emperor learned of the elder Eupraxia’s death, he sent an imperial envoy to her daughter. He offered her his protection and called her to Constantinople for her wedding. She promptly wrote back to tell him that she had already become a nun, and asked him to see that her parents’ properties in the capital were used for charitable purposes. Her request was fulfilled. Eupraxia gave herself wholeheartedly to ascetic discipline, fasting, vigils, and prayer, keeping her spiritual mind always on the things of heaven.

Day by day, she intensified her ascetic discipline and grew toward perfection. Despite her very strict fasting, she eagerly served the sisters, carrying water and working in the bakery or kitchen. Though she labored all day, she never neglected her usual rule of prayer. She was the first to arrive at the church for the service and the last to leave. She was gentle, patient, and kind to every sister, an inspiring example of monastic life and Christian conduct. The other nuns marveled at her and prayed that God would give her patient endurance and strength. But the devil, seeing how hard she struggled and how far she had advanced, attacked her fiercely

with temptations of the flesh. She met them with bodily hardship, stricter fasting, confession of her logismoi, her intrusive thoughts, and prayer. Once, for this reason, she remained outdoors for forty days, standing the whole time without food. The enemy of those who struggle for God even plotted against her life. Once, while she was drawing water from a well, he tangled her feet and threw her in. The other nuns heard her cries and pulled her out. Turning to the demon, she said, “Until now I carried water with one jar. From today on, I’ll carry two.” Another time, as she was chopping wood, the demon caused the axe to wound her heel,

and she fainted from the loss of blood. Later, a piece of wood pierced her face and nearly blinded her. Yet she continued serving the sisters and attending their gatherings. Her great zeal for God made her barely feel the pain of her wounds. At another time, with God’s permission, the devil threw her from an upper room above the third floor to the ground. On another occasion, he caused boiling water to fall on her face, but she was unharmed. Just as the evil one never stopped attacking her, God never stopped sending her help. The sisters became convinced that God’s grace rested upon Eupraxia, and they called her His faithful servant.

Her virtuous life pleased God so much that she was granted the grace to work miracles. She healed a child who had been paralyzed from birth and could neither hear nor speak, and she healed a woman who had been afflicted by a demon for many years. But Christ, her Bridegroom, who loves pure souls, chose not to leave His bride on earth much longer, for she was worthy to dwell in heaven. The abbess was shown Eupraxia’s departure in a vision. At the age of thirty, early in years but mature in the abundant fruit of her spiritual life, Eupraxia departed to Christ, for whose faith and love

she had spent her wealth, her youth, and her life. Her tomb became an inexhaustible source of miracles, through which the holy Triune God, the giver of every good thing, is glorified.

Let us return to Saint Anne, whose falling asleep the Church celebrates today. She was the grandmother of our Lord according to the flesh. What a great honor and blessing! Yet, as one Church preacher points out: “God did not glorify the forebears because they were His relatives. No; because their deeds pleased Him, they were chosen from all the world to be His relatives.” Their holy deeds led to their being chosen; being chosen did not make them holy. And when the Lord was once told, “Your mother and your brothers are standing outside and want to see You,”

He answered, “My mother and My brothers are those who hear the word of God and do it.” That is, “My mother and brothers are these people here who hear God’s Word and put it into practice.” Family ties of flesh belong to this present life; they cannot give eternal, divine life. Spiritual kinship and communion with Christ overcome death and bring a person into eternal life and salvation. Kinship of flesh comes from shared blood. Spiritual kinship comes from sharing one Spirit: the Holy Spirit, whom those who believe in Christ receive when they are baptized in the name of the Holy Trinity. It is by the Holy Spirit

that the cry “Abba, Father” rises within us, and we become children of God, and brothers and fellow heirs with Christ. The Holy Spirit is love and brings forth in us love for the heavenly Father, for His only begotten Son, for every person, and for all creation. Through Holy Baptism we are grafted into Christ and become one body with Him. He is the head, and we are the members. He is the vine, and we are the branches. By receiving Holy Communion, His spotless Body and precious Blood, we become one body and blood with Christ. “Whoever eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him,” the Lord assures us.

Yet taking part in the Mysteries is not enough. We must also live according to them, by keeping Christ’s commandments. “My mother and My brothers are those who hear the word of God and do it.” And as we become Christ’s brothers and sisters, we also feel the tender bond of grandchildren with their grandmother, Saint Anne, whom we celebrate today.

Σήμερα, 25 του μηνός Ιουλίου, εορτάζεται η κοίμηση της Αγίας Άννας, μητέρας της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου. Επιτελείται η μνήμη των Αγίων 165 Πατέρων, οι οποίοι συνήλθαν στην 5η Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη και κατεδίκασαν τα δόγματα του Ωριγένους, της Οσίας Ολυμπιάδος της Διακόνου, της Οσίας Ευπραξίας, των Αγίων Μαρτύρων Σάκτου, Ματούρου, Ατάλλου και Βλανδίνης και του Οσίου Μακαρίου Ζελτοβόδας, του Θαυματουργού, του Ρώσου.

Η Αγία Άννα, η μητέρα της Υπεραγίας Θεοτόκου, καταγόταν από τη φυλή του Λεβί. Κι ο μεν πατέρας της ονομαζόταν Ματθάν και ήταν ιερέας, η δε μητέρα της Μαρία. Η Άννα είχε και δύο άλλες αδελφές, την ομώνυμη της μητέρας της Μαρία και τη Σόβη. Και η μεν Μαρία είχε τη θυγατέρα της Σαλώμη τη Μέα, η δε Σόβη την Ελισάβετ. Η δε Αγία Άννα αξιώθηκε τη μεγάλη τιμή και ευτυχία να αποκτήσει κόρη μοναδική και απαράμιλη, την Παρθένο Μαρία, τη μητέρα του Σωτήρος του κόσμου. Η Αγία Άννα λοιπόν, αφού γέννησε και απογαλάκτησε τη Θεοτόκο, την αφιέρωσε στο Ναό του Θεού ως καθαρό και άμωμο δώρο, πέρασε δε τη ζωή της με νηστείες,

προσευχές και ελεημοσύνες προς τους πτωχούς και έτσι ειρηνικά απήλθε προς τον Κύριο.

της βασιλείας του Θεοδοσίου του Μεγάλου, δηλαδή κατά τα τέλη του τέταρτου μετά Χριστόν αιώνα, ζούσε κάποιος συγκλητικός, όχι μόνο πλούσιος και συνετότατος στα πολιτικά πράγματα, αλλά και όλος αρετή και ευσέβεια. Ονομαζόταν Αντίγονος και αντάξια του καθόλου ήταν η σύζυγός του Ευπραξία, γυναίκα υπερβολικά φιλάνθρωπη, όλο σωφροσύνη και καλοσύνη. Το ζεύγος αυτό απόκτησε θυγατέρα που ονομάστηκε και αυτή, κατά θέληση του πατέρα της, Ευπραξία, για να μιμηθεί την ευσεβέστατη και αγαθότατη ομώνυμη της μητέρα. Η μικρή κόρη μεγάλωνε κατά την ηλικία, την ομορφιά, την αρετή και σύνεση κάτω από τις άγρυπνες και φιλοστοργότατες φροντίδες των γονέων της,

το φωτισμό του Πνεύματος του Θεού. Οι δε γονείς, μετά τη γέννησή της, συζώντας αδελφικά, εργάζονταν κάθε είδος αρετής και ιδιαίτερα την ελεημοσύνη. Σύντομα όμως ο Αντίγονος, αφού ευαρέστησε στο Θεό τώρα πολύ περισσότερο παρά προηγουμένως, απήλθε από την πρόσκαιρη αυτή ζωή στις αιώνιες μονές. Αλλά η μητέρα Ευπραξία ήταν ακόμη σε ηλικία που διέσωζε την ωραιότητά της, τα δε πλούτη, η λαμπρότητα του γένους και οι αρετές της έλκυσαν προς αυτήν διακεκριμένους μνηστήρες. Ο ένας μάλιστα από αυτούς είχε υπέρ αυτού την εύνοια της βασίλισσας, η οποία δεν έπαψε να παρακινεί την Ευπραξία για να γίνει ο γάμος εκείνος. Αλλά η σεμνή και ευσεβής

σωφρονέστατη χήρα ανήκε στις χριστιανές γυναίκες, στις οποίες ο αποθαμένος σύζυγος εξακολουθεί να είναι παρών σύζυγος στη μνήμη και την αγάπη τους. Έπειτα, η τρυφερή μητρική καρδιά της επιθυμούσε να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη θυγατέρα της. Ήξερε δε καλά ότι δεύτερος γάμος και νέα τέκνα αποτελούν συνήθως απειλή κατά των παιδιών του πρώτου γάμου. Για να έβρισκε λοιπόν ησυχία και ασφάλεια από κάθε στο μέλλον βασιλική ενόχληση, άφησε τη Βασιλεύουσα και πήγε στην Αίγυπτο όπου είχε αξιόλογο κτήμα. Αφού εγκαταστάθηκε εκεί, αφοσιώθηκε με πολλή ζέση σε θεάρεστα έργα, χορηγώντας άφθονα από την περιουσία της σε ναούς, μοναστήρια,

στους πολλούς πτωχούς και αρρώστους. Εν τω μεταξύ η κόρη είχε μεγαλώσει και είχε γίνει νέα κατά πάντα αντάξια της μητέρας της κατά τα σωματικά και ψυχικά χαρίσματα. Θυγατέρα και μητέρα, κατά τις Κυριακές και μεγάλες εορτές, αγαπούσαν να πηγαίνουν σε γυναικεία μοναστήρια όπου ανθούσε η πνευματική ασκητική ζωή. Η αναστροφή σε αυτά με τις μοναχές άσκησε μεγάλη επιρροή και στη μητέρα και στη θυγατέρα της. Οι κοσμικές μέριμνες και πάθη και ματαιότητες όχι μόνο δεν τις ευχαριστούσαν αλλά και τις ενοχλούσαν και τις φόβιζαν. Ήταν γεμάτες γαλήνη και μεγάλη ήταν η ευχαρίστησή τους όταν βρίσκονταν με τις καλές μοναχές έξω από τα γήινα κύματα,

πλησιέστερα προς τις ευλογίες του ουρανού. Η ηλικία της θυγατέρας προκαλούσε την για την αποκατάστασή της σκέψη και φροντίδα. Ήδη από πολύ μικρή την είχαν αρραβωνιάσει στη Βασιλεύουσα, αλλά η ευσεβής κόρη τώρα είχε άλλους πόθους. Η υγεία της μητέρας της είχε κλονιστεί και οι μέρες της φαίνονταν μετρημένες και αυτή η Ευπραξία επιθύμησε να ασπαστεί τη μοναχική ζωή και να καταταγεί μεταξύ των αδελφών ενός τούτου μοναστηριού με αυστηρή ασκητική ζωή. Η μητέρα της δεν αντιστάθηκε. Μάλιστα, η ίδια, προς την εικόνα του Χριστού, την αφιέρωσε σε Αυτόν και μετά την παρέδωσε στην Ηγουμένη. Μετά από λίγο πέθανε στην αγκαλιά της κόρης της, ευλογώντας την

με την ευχή να ζήσει με οσιότητα φυλάττοντας πάντοτε τα προστάγματα του Κυρίου. Όταν ο Αυτοκράτορας πληροφορήθηκε το θάνατο της μητέρας Ευπραξίας, έστειλε βασιλικό απεσταλμένο προς την κόρη, πρόθυμος να της προσφέρει κάθε προστασία και καλώντας την να πάει στην Κωνσταντινούπολη για να γίνουν οι γάμοι της. Εκείνη έσπευσε να του γνωρίσει με επιστολή ότι ήδη είχε γίνει μοναχή και τον παρεκάλεσε να φροντίσει να διατεθούν σε φιλανθρωπικούς σκοπούς τα στη Βασιλεύουσα κτήματα των γονέων της. Η παράκληση εκτελέστηκε. Η Ευπραξία επιδόθηκε ολόψυχα στην άσκηση, τη νηστεία, την αγρυπνία και την προσευχή, το νου της έχοντας πάντοτε στα ουράνια.

Επιτείνοντας καθημερινά την άσκηση και ανεβαίνοντας προς την τελειότητα. Παρά την αυστηρότατή της νηστεία, δεν έπαψε με προθυμία να διακονεί τις αδελφές, να μεταφέρει νερό, να υπηρετεί στο αρτοποιείο ή το μαγειρείο. Όλη τη μέρα, κοπιάζοντας, δεν παραμελούσε το συνηθισμένο της κανόνα, πρώτη πήγαινε στο ναό για την ακολουθία και τελευταία έφευγε. Ήταν ήμερη και επιεικής και φιλάγαθη προς όλες τις αδελφές, ζηλευτό πρότυπο μοναχής και χριστιανικής αναστροφής. Βλέποντας αυτά οι άλλες μοναχές θαύμαζαν και της εύχονταν να λάβει από το Θεό καρτερία και δύναμη. Αλλά και ο διάβολος βλέποντας την πολλή της αγωνιστικότητα και πρόοδο πολύ την πολεμούσε

σαρκικούς πειρασμούς που της προκαλούσε, τους αντιμετώπιζε με τη σκληραγωγία, την επίταση της νηστείας, την εξομολόγηση των λογισμών, την προσευχή. Κάποτε γι' αυτό το λόγο έμεινε στο ύπαιθρο 40 μέρες συνέχεια όρθια και χωρίς τροφή. Ακόμη ο εχθρός των κατά Θεόν αγωνιστών επιβουλεύτηκε και τη ζωή της. Κάποτε που έβγαζε νερό από το πηγάδι, έμπλεξε τα πόδια της και την έριξε μέσα σ' αυτό. Άκουσαν τις φωνές της και την έβγαλαν οι άλλες μοναχές. Εκείνη δε απευθυνόμενη προς τον δαίμονα είπε: «Μέχρι τώρα μετέφερα νερό με μια στάμνα, από σήμερα όμως με δυο». Άλλη φορά, ενώ έκοβε ξύλα, ο δαίμονας έκανε και πληγώθηκε με το τσεκούρι η πτέρνα της,

από την αιμορραγία λιποθύμησε και μετά ένα ξύλο μπήχτηκε στο πρόσωπό της και παραλίγο να τυφλωθεί. Αυτή όμως εξακολουθούσε να υπηρετεί τις αδελφές και να παρευρίσκεται στις συνάξεις, ο δε πολύς κατά Θεόν ζήλος της την έκανε να μην αισθάνεται τους πόνους από τα τραύματά της. Άλλοτε, κατά παραχώρηση Θεού, ο διάβολος την έριξε από το υπερώο που ήταν πάνω από τον τρίτο όροφο στο έδαφος και άλλοτε έκανε να πέσει βραστό νερό στο πρόσωπό της και έμεινε αβλαβής. Καθώς ο πονηρός δεν έπαψε να την πολεμά, έτσι και ο Θεός δεν έπαψε από το να της στέλνει τη βοήθειά Του. Οι αδελφές πείστηκαν ότι χάρη Θεού επισκίαζε την Ευπραξία και έλεγαν ότι είναι γνήσια δούλη Του.

Με την ενάρετη ζωή της τόσο ευαρεστούσε στο Θεό, ώστε αξιώθηκε να λάβει και θαυματουργική χάρη. Έτσι θεράπευσε ένα εκ γενετής παράλυτο και κωφάλαλο παιδί και μια από πολλά χρόνια δαιμονισμένη. Όμως ο νυμφίος της Χριστός, ο εραστής των αγνών ψυχών, απεφάσισε να μην αφήσει επί πολύ χρόνο τη νύφη Του να αναστρέφεται πάνω στη γη, αφού ήταν άξια να κατοικεί στους ουρανούς. Αποκαλύφθηκε στην ηγουμένη με οπτασία η μετάσταση της Ευπραξίας, η οποία σε ηλικία τριάντα ετών, πρόωρα από την άποψη του χρόνου, ώριμα δε από την άποψη της πνευματικής άφθονης καρποφορίας, απήλθε προς τον Χριστό, υπέρ της πίστεως και της αγάπης του οποίου

κατανάλωσε τα πλούτη, τη νεότητα και τη ζωή της. Ο δε τάφος της έγινε ανεξάντλητη πηγή θαυμάτων με τα οποία δοξάζεται ο χορηγός κάθε αγαθού Άγιος Τριαδικός Θεός.

Επανερχόμαστε στην Αγία Άννα, της οποίας την κοίμηση σήμερα η Εκκλησία μας εορτάζει. Της Αγίας Άννας, η οποία υπήρξε η κατά σάρκα προμήτωρ, η κατά σάρκα γιαγιά του Κυρίου μας. Μεγάλη πράγματι η τιμή και η ευλογία. Όμως κάποιος εκκλησιαστικός ρήτορας επισημαίνει: «Δεν εδόξασε τους προπάτορας ο Θεός δια την συγγένειαν. Όχι, αλλά δια τα θεάρεστα αυτών έργα επροτιμήθησαν από όλην την οικουμένη να είναι συγγενείς του Θεού». Η αγιότης των έργων τους έδωσε την εκλογή και την προτίμηση και όχι η εκλογή την αγιότητα. Ο ίδιος δε ο Κύριος όταν κάποτε τον ειδοποίησαν και του είπαν «Η μητέρα σου και οι αδελφοί σου στέκονται έξω και θέλουν να σε δουν»,

απάντησε και τους είπε: «Μήτηρ μου και αδελφοί μου, ούτοι εισίν οι τον λόγον του Θεού ακούοντες και ποιούντες αυτόν. Μητέρα και αδελφοί μου είναι αυτοί εδώ που ακούνε τον Λόγο του Θεού και Τον εφαρμόζουν». Η σαρκική σχέση είναι για την παρούσα ζωή και δεν μπορεί να δώσει ζωή αιώνιο θεϊκή. Η πνευματική σχέση και κοινωνία με το Χριστό νικά το θάνατο και αιωνίζει, σώζει τον άνθρωπο. Η σαρκική συγγένεια είναι η ύπαρξη του κοινού αίματος. Η πνευματική συγγένεια είναι η ύπαρξη του ενός πνεύματος, του Αγίου Πνεύματος που λαμβάνουν όσοι πιστεύουν στο Χριστό και βαπτίζονται στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Στο Άγιο Πνεύμα

κράζει μέσα μας «Αββά ο Πατήρ» και που μας καθιστά παιδιά του Θεού και αδελφούς και συγκληρονόμους του Χριστού. Του Αγίου Πνεύματος που είναι αγάπη και δημιουργεί μέσα μας την αγάπη προς τον Ουράνιο Πατέρα και τον Υιό Αυτού τον Μονογενή και τον κάθε άνθρωπο και όλη την κτίση. Με το Άγιο Βάπτισμα μπολιαζόμαστε στον Χριστό και γινόμαστε ένα σώμα με Αυτόν. Αυτός είναι η κεφαλή και εμείς τα μέλη. Εγώ είμαι η άμπελος, εμείς τα κλήματα. Με την κοινωνία του αχράντου σώματος και του τιμίου αίματός Του γινόμαστε σύσσωμοι και σύναιμοι Χριστού. «Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα, εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ», διαβεβαιοί ο Κύριος.

Δεν αρκεί όμως να μετέχουμε στα μυστήρια, αλλά πρέπει και να ζούμε σύμφωνα με τα μυστήρια, δηλαδή κατά τις εντολές του Χριστού. «Μήτηρ μου και αδελφοί μου, ούτοι εισίν οι τον λόγον του Θεού ακούοντες και ποιούντες αυτόν». Και καθώς γινόμαστε αδελφοί του Χριστού, αισθανόμαστε και την ιδιαίτερα τρυφερή σχέση εγγονών και γιαγιάς που είναι η σήμερα εορταζομένη Αγία Άννα.