Saint Anastasios and the Steadfast Faith of the Martyrs

Today, August 8, our Church commemorates Saint Emilian, Bishop of Cyzicus and Confessor; Saint Myron, Bishop of Crete and Wonderworker; Saint Theodosios, Abbot of Oroboi; the Holy Martyrs Eleutherios and Leonidas and the Holy Infants; the Ten Venerable Fathers of the Sketes from Egypt; the Two Holy Martyrs of Ektirou; the Holy Martyr Staurakios; the Holy Neomartyr Triantaphyllos; the Holy Neomartyr Anastasios; and Saint Gregory the Iconographer, the Cave Dweller, of Russia.

Bishop Emilian lived at the end of the eighth century and the beginning of the ninth. During the reign of the iconoclast emperor Leo V, he fought for the reverent veneration of the holy icons. A champion of Orthodoxy, he spoke fervently in its defense and strengthened the faithful to endure their impious persecutors. He suffered many hardships, exiles, and tribulations. He died in exile and was thus counted worthy to receive the incorruptible crown of confession.

The Neomartyr of Christ, Anastasios, came from the village of Radovisi in the district of Strumica, Macedonia. He was about twenty years old. He went to Thessaloniki to work with an armourer who had taught him the trade. The armourer had some Turkish clothes that he wanted to take out of the city without paying tax. So he told his apprentice to put on one of the outfits and pass through the city gate pretending to be a Turk. Anastasios did not want to do it. He said it was dangerous, but his teacher kept urging him on and finally persuaded him.

Anastasios put on the Turkish clothes and went to pass through the gate. The tax collector’s men asked whether he had a document, and he replied that he was a Turk. They told him to recite the salavat, a profession of the Muslim faith, so they could be sure he was a Muslim and let him through. The young man was struck dumb by this unexpected demand. He did not know what the salavat was, and he did not want to make that profession of faith. Beating and shoving him as someone who had shown contempt for Islam, they took him to the konak, the tax collector’s quarters. First they brought him before the kehaya, the tax collector’s representative.

They testified against him, recounting what had happened and adding still more accusations. The kehaya questioned him closely. Seeing that Anastasios would not turn to Islam despite the pressure, he took him to the agha, the governor, who questioned him more closely still. At first the agha tried flattery and made great promises to win him over. When that failed, his manner changed, and he began to threaten him. But the young man stood firm. Correcting his earlier mistake, he said that he was a Christian and would not change his faith in Christ, whatever they did to him.

When the agha saw and heard this, he sent a man to the city’s mufti, an interpreter of Islamic law, to explain the case and ask what he should do with such a defiant offender. The mufti replied, ‘In one hand you hold the sword, and in the other, the document. Use whichever you wish on him.’ By this he meant: if you are zealous for your faith, punish the man with the sword; if you care for money and are indifferent, give him the document. After receiving this answer, the agha sent Anastasios to the mullah, the judge. He also sent five Turks to testify that Anastasios had mocked and insulted their faith.

The judge tried in various ways to change his mind. When he could not, he had him beaten severely and locked him in prison in iron chains. He brought him before him a second time, and when he saw that Anastasios would not change his faith, he had him beaten with rods and shut him up again under heavy chains. Brave Anastasios bore it all with a generous spirit: the beatings, the chains, and the bitter imprisonment. He drew his strength from the unconquerable grace of Christ. The next day the judge brought him before him a third time and tried every means he could devise, but all his efforts failed. At last, seeing that the martyr remained steadfast...

...the judge sent him to the muselim, a senior official, for further torture. The muselim too began with flattery, trying to make the martyr deny Christ and accept Muhammad. What did he not promise him? As though offering something magnificent, he immediately gave him a pair of silver pistols, an ornate sword, costly clothes, and more than a thousand gold coins. He promised to make Anastasios his foremost bodyguard and keep him in his favor, if only he would become a Turk. The muselim offered and promised these paltry, worthless things to the soldier of Christ, thinking that with such enticements he could...

...draw him in and trap that simple soul on the path to destruction. But the good young man, though simple and uneducated, repented of the lie he had told. He resolved to remain a Christian and to endure whatever they did to him for the sake of Christ. Surely the grace of Christ enlightened his nous, his spiritual mind, so that he would not be deceived by the schemes of enemies both visible and invisible. And Christ’s divine power strengthened his frail soul and body to endure the tortures inflicted for His sake. The young man, with his mind set on heaven, regarded all those gifts as refuse. He did not even want to look at them. He turned away from them and despised them as instruments of destruction.

When the official saw that flattery had achieved nothing, he turned to violence and ordered Anastasios beaten hard. They beat him mercilessly. Then they threw him into prison, fastened his feet in the stocks, put chains around his neck and shackles on his hands, and drove reeds under his fingernails. They tortured him in various ways for almost the whole day. Again and again the tyrant had him brought before him, tortured and covered in blood, and pressed him in every way he could to become a Muslim. But the martyr remained steadfast. All he would say was, ‘I am a Christian. I will not deny my faith.’

At last the governor gave up and sent him to the place of execution, ordering that he be hanged outside what was called the New Gate. He told his men to urge him all along the way to change his faith, in case they might still win him over. But the martyr did not reach the place of execution alive. Worn down by the many tortures and injuries to his body, he gave up his spirit on the way. To the end he remained faithful to his good and radiant confession of the holy and saving faith: faith in Christ, our Lord and God and Savior. We...

...could say that the defining mark of all the saints of our Church, and especially the holy martyrs and confessors, such as Saint Emilian the Confessor and Saint Anastasios the Neomartyr, whom we celebrate today, is their steadfastness in the faith of Christ. Saint Anastasios said it again and again: ‘I am a Christian. I will not deny my faith.’ Let us bring out three points. First, for the saints, faith is the greatest treasure, and they will not give it up for anything.

They would rather lose anything else than lose their faith. If need be, they would sacrifice everything for it, even their lives. Second, faith is real and living when it is inseparably joined to deeds: when faith and deeds are one, when faith is expressed in deeds and deeds spring from faith. Faith without deeds, and deeds without faith, do not bring a person salvation. Third, because faith is so closely bound to deeds, and more broadly to life and salvation, any distortion of the faith distorts our lives and draws us away from salvation. That is why the first essential condition for salvation is...

...to have the right faith, that is, Orthodoxy. The second is to live according to that right faith, that is, Orthopraxy.

Orthodoxy, understood broadly as right faith and right living, is the conviction and the life of the saints. It is the faith and life of the one and only Church of Christ, the Orthodox Church. In this sense, Orthodoxy is the one indispensable condition for salvation. ‘Be faithful unto death, and I will give you the crown of life.’

That is why Orthodoxy is precious beyond measure, and why steadfastness in it is entirely justified.

Σήμερα, 8 του μηνός Αυγούστου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Εμιλιανού, Επισκόπου Κυζίκου του Ομολογητού, του Αγίου Μύρονος, Επισκόπου Κρήτης του Θαυματουργού, του Οσίου Θεοδοσίου, Ηγουμένου Ορόβων, των Αγίων Μαρτύρων Ελευθερίου, Λεωνίδου και των Αγίων Νηπίων, των Οσίων Δέκα Σκητών των Εξ Αιγύπτου, των Αγίων Δύο Μαρτύρων των Εκτήρου, του Αγίου Μάρτυρος Σταυρακίου, του Αγίου Νεομάρτυρος Τριανταφύλου, του Αγίου Νεομάρτυρος Αναστασίου και του Οσίου Γρηγορίου του Ζωγράφου, του Σπηλαιώτου, του Ρώσου.

Επίσκοπος Εμιλιανός έζησε κατά το τέλος του 8ου και τις αρχές του 9ου αιώνος. Αγωνίστηκε υπέρ της τιμητικής προσκυνήσεως των Αγίων Εικόνων επί του Εικονομάχου βασιλέως Λέοντος του 5ου. Αθλητής της Ορθοδοξίας, μιλώντας θερμότατα υπέρ αυτής, ενισχύοντας τους πιστούς στο να υπομένουν καρτερικά τους ασεβείς διωγούς, υπέμεινε πολλές κακοπάθειες και εξορίες και θλίψεις, τελεύτησε δε στην εξορία και αξιώθηκε έτσι να λάβει τον άφθαρτο στέφανο της ομολογίας.

Νεομάρτυς του Χριστού Αναστάσιος ήταν από το χωριό Ραδοβίση της επαρχίας Στρομνίτσης της Μακεδονίας, νέος περίπου 20 ετών. Πήγε στη Θεσσαλονίκη σε ένα οπλοποιό που ήταν δάσκαλός του στην τέχνη. Αυτός ο οπλοποιός είχε μερικά ενδύματα τουρκικά, τα οποία ήθελε να τα βγάλει από την πόλη της Θεσσαλονίκης χωρίς να πληρώσει φόρο. Έτσι είπε στο μαθητή του αυτόν να φορέσει μια στολή από τα ενδύματα εκείνα και έτσι να περάσει την πύλη της πόλεως ως δήθεν Τούρκος. Ο Αναστάσιος δεν θέλησε να το κάνει αυτό, λέγοντας ότι ήταν επικίνδυνο, αλλά ο δάσκαλός του επέμενε και τον ενθάρρυνε με πολλούς λόγους και τελικά τον έπεισε

φόρεσε τα τουρκικά ενδύματα και έτσι πήγε να περάσει την πύλη. Τότε οι άνθρωποι του φοροεισπράκτορα τον ρώτησαν αν είχε χαρτί και αυτός τους αποκρίθηκε ότι ήταν Τούρκος. Εκείνοι του είπαν να κάνει σαλαβάτι, δηλαδή ομολογία της μουσουλμανικής πίστεως, για να βεβαιώνονταν ότι ήταν Μουσουλμάνος και έτσι να τον άφηναν. Ο νέος, καθώς άκουσε τούτο το αναπάντεχο, έμεινε άφωνος, διότι ούτε ήξερε τι είναι το σαλαβάτι, ούτε ήθελε να κάνει εκείνη την ομολογία των Μουσουλμάνων. Δέρνοντας και σπρώχνοντάς τον ως καταφρονητή του Μωαμεθανισμού, τον πήγαν στο Κονάκι, το κατάλυμα του Χαρατζή, του Εφοριακού, και πρώτα τον παρουσίασαν στον Κεχαγιά, τον εκπρόσωπο εκείνου.

Λέγοντας και καταμαρτυρώντας εναντίον του τα προηγούμενα και ακόμη περισσότερα, αυτός τον εξέτασε με ακρίβεια, βλέποντας δε ότι παρά την πίεση δεν έκλινε προς το μωαμεθανισμό, τον πήρε ο ίδιος και τον πήγε στον Αγά, τον άρχοντα, ο οποίος τον εξέτασε με μεγαλύτερη ακρίβεια. Και πρώτα μεν μεταχειρίστηκε διάφορες κολακίες, δίνοντάς του και μεγάλες υποσχέσεις για να τον ελκύσει. Μετά, καθώς είδε ότι δεν πειθόταν από τις κολακίες, άλλαξε πρόσωπο και άρχισε να τον φοβερίζει με διάφορες απειλές. Αλλά ο νέος έμενε σταθερός και διορθώνοντας το σφάλμα που έκανε προηγουμένως, έλεγε ότι ήταν χριστιανός και δεν άλλαζε την πίστη του στο Χριστό ό,τι κι αν του έκαναν.

Βλέποντας και ακούγοντας αυτά ο Αγάς, έστειλε άνθρωπο στο μουφτί της πόλεως, τον ερμηνευτή του μουσουλμανικού νόμου, για να του φανερώσει την υπόθεση και να τον ρωτήσει τι έπρεπε να κάνει σε ένα τέτοιο απειθή υβριστή. Ο μουφτής του αποκρίθηκε: «Με το ένα χέρι κρατάς το ξίφος, με το άλλο το χαρτί. Όποιο θέλεις μεταχειρίσου σε αυτόν». Ήθελε δε να φανερώσει με αυτό ότι αν είσαι ζηλωτής της πίστεως, τιμώρησε τον υβριστή της πίστεως με το ξίφος. Αν δε είσαι φιλοχρήματος και αδιάφορος, δώσε του το χαρτί. Λοιπόν, τέτοια απόκριση αφού πήρε ο Αγάς, τον έστειλε στον Μουλά, δηλαδή τον Κριτή. Έστειλε δε και πέντε Τούρκους να μαρτυρήσουν ότι περιέπαιξε και ύβρισε την πίστη τους.

Ο Κριτής προσπάθησε με διαφόρους τρόπους να του αλλάξει τη γνώμη και καθώς δεν μπόρεσε, τον έδειρε πρώτα πολύ και μετά τον έκλεισε σιδηροδέσμιο στη φυλακή. Και για δεύτερη φορά τον έφερε μπροστά του και καθώς τον είδε αμετάπιστο, τον ράβδισε και πάλι πολύ και τον ξανάκλεισε στο δεσμοτήριο με βαριά δεσμά, αλλά ο γενναίος Αναστάσιος τα υπέμεινε μεγαλόψυχα όλα. Και ραβδισμούς και δεσμά και την πικρότατη φυλακή με τη δύναμη βέβαια που του έδινε η ακατάβλητη χάρη του Χριστού. Την άλλη μέρα τον έφερε για τρίτη φορά μπροστά του και πάλι μεταχειρίστηκε διαφόρους τρόπους και μηχανές, αλλά όλες του οι προσπάθειες απέβησαν μάταιες. Τέλος, βλέποντας το αμετάπιστο του μάρτυρος...

έστειλε στο Μουσελήμι, τον ανώτερο διοικητικό υπάλληλο, για να τον βασανίσει περισσότερο. Άρχισε κι αυτός αμέσως με διάφορες κολακίες να προσπαθεί να κάνει το μάρτυρα να αρνηθεί το Χριστό και να δεχθεί το Μωάμεν. Και τι δεν του υποσχόταν, του έδωσε αμέσως σαν τάχα κάτι μεγάλο πράγμα, ένα ζευγάρι πιστόλες ασημένιες, ένα ξίφος στολισμένο, πολύτιμα ενδύματα, φλουριά χίλια και παραπάνω. Του υποσχόταν να τον κάνει τον καλύτερό του σωματοφύλακα και να τον έχει στην εύνοιά του μόνο να γινόταν Τούρκος. Αυτά τα μικροπρεπή και μηδαμινά πρότεινε και υποσχόταν στον στρατιώτη του Χριστού ο Μουσελήμης, νομίζοντας ότι με αυτά τα δελεάσματα θα τον

έλκυε και θα παγίδευε την απλή εκείνη ψυχή στην απώλεια. Αλλά ο καλός εκείνος νέος, αν και ήταν απλός και αγράμματος, αφού μεταμελήθηκε διότι είπε εκείνο το ψέμα, αποφάσισε να σταθεί και να μείνει χριστιανός και να υπομείνει για τη χάρη του Χριστού ό,τι κι αν του έκαμναν. Βεβαιότατα και η χάρη του Χριστού του φώτιζε το νου να μην απατάται από τις πανουργίες των αισθητών και νοητών εχθρών και η Θεία του Δύναμη δυνάμωνε την ασθένεια της ψυχής και του σώματος στο να υπομένει τα για το Χριστό βασανιστήρια. Όλα λοιπόν εκείνα ο ουρανόφρων νέος τα θεωρούσε σαν σκύβαλα και ούτε καν ήθελε να τα δει αλλά τα αποστρεφόταν και τα μισούσε ως απωλείας μέσα και όργανα.

Βλέποντας λοιπόν ο εξουσιαστής ότι με τις κολακίες δεν κατόρθωνε τίποτε, άρχισε τον βίαιο και τυραννικό τρόπο και πρόσταξε να τον δείρουν δυνατά. Τον έδειραν λοιπόν σκληρότατα. Έπειτα τον έριξαν στη φυλακή, έβαλαν τα πόδια του στο τιμωρητικό ξύλο, αλυσίδες στο λαιμό, χειροπέδες στα χέρια και καλάμια στα νύχια. Όλοι σχεδόν τη μέρα δεν έπαψαν να τον βασανίζουν με διάφορα βασανιστήρια. Ο δε τύραννος τον έφερε πολλές φορές έτσι βασανισμένο και καταματωμένο μπροστά του, συχνά δε τον παρακινούσε και τον πίεζε με πολλούς τρόπους να γίνει μουσουλμάνος. Αλλά ο Μάρτυς στεκόταν πάντα ο ίδιος και άλλο δεν έλεγε παρά «Χριστιανός είμαι, δεν αρνούμαι την πίστη μου».

Απελπίστηκε ο ηγεμόνας και τον έστειλε στον τόπο της καταδίκης με την προσταγή να τον κρεμάσουν έξω από την καλούμενη καινούργια πόρτα, παραγγέλνοντας τους ανθρώπους του καθ' όλο τον δρόμο να τον παρακινούν στην αλλαξοπιστία, ίσως και να τον κέρδιζαν. Πηγαίνοντας όμως ο Μάρτυς δεν έφτασε ζωντανός στον τόπο της καταδίκης, αλλά από τους πολλούς βασανισμούς και τις κακώσεις του σώματος παρέδωσε καθοδόν το πνεύμα, μένοντας μέχρι τέλους στην καλή και λαμπρή ομολογία της Αγίας και Σώζουσας Πίστεως, της Πίστεως στον Κύριο και Θεό και Σωτήρα μας Χριστό. Θα

μπορούσαμε να πούμε ότι το κύριο χαρακτηριστικό όλων των Αγίων της Εκκλησίας μας και ιδιαίτερα των Αγίων Μαρτύρων και Ομολογητών, όπως του σήμερα εορταζομένου Αγίου Εμιλιανού του Ομολογητού και του Αγίου Αναστασίου του Νεομάρτυρος, είναι η επιμονή στην πίστη του Χριστού. Ήταν χαρακτηριστικός ο μετ' επιμονής λόγος του Αγίου Αναστασίου. Χριστιανός είμαι, δεν αρνούμαι την πίστη μου. Ας τονίσουμε όμως τα εξής. Πρώτον, για τους Αγίους η πίστη είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός, τον οποίο με τίποτε δεν είναι διατεθειμένοι να στερηθούν.

Προτιμούν οτιδήποτε άλλο να χάσουν, όχι όμως την πίστη. Προτιμούν εάν παραστεί ανάγκη. χάρη της πίστεως να θυσιάσουν οτιδήποτε άλλο, ακόμη και τη ζωή τους. Δεύτερον, η πίστη είναι πραγματική και ζωντανή όταν είναι άρρηκτα δεμένη με τα έργα, όταν πίστη και έργα είναι ένα πράγμα, όταν η πίστη εκφράζεται με τα έργα και τα έργα πηγάζουν από την πίστη. Πίστη άεργη και έργο άπιστο δεν λυτρώνουν τον άνθρωπο. Τρίτον, επειδή υπάρχει ο στενός αυτός σύνδεσμος μεταξύ της πίστεως και των έργων και γενικότερα της ζωής και της σωτηρίας, κάθε αλλοίωση της πίστεως οδηγεί στην αλλοίωση της ζωής και μας απομακρύνει από τη σωτηρία. Γι' αυτό προϋπόθεση πρώτη απαραίτητη της σωτηρίας

η ύπαρξη της ορθής πίστεως, δηλαδή της Ορθοδοξίας, αλλά και δεύτερη, η ζωή να είναι σύμφωνη με την ορθή πίστη, δηλαδή της Ορθοπραξίας.

Ορθοδοξία, με την ευρεία έννοια της ορθής πίστεως και της ορθής ζωής, η Ορθοδοξία, ως φρόνημα και ζωή των Αγίων, ως πίστη και ζωή της μίας και μοναδικής Εκκλησίας του Χριστού, δηλαδή της Ορθοδόξου Εκκλησίας, αποτελεί τη μία και απαραίτητη προϋπόθεση της σωτηρίας. Γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανο της ζωής.

Γι' αυτό και είναι κάτι παραπάνω από πολύτιμη, γι' αυτό και η επιμονή σε αυτή είναι πλήρως δικαιολογημένη.