Saint Alypius the Iconographer and Trust in God’s Providence

Today, August 17, our Church commemorates the Holy Martyr Myron; the Holy Martyrs Straton, Philip, Eutychian, and Cyprian; the Holy Martyrs and siblings Paul and Juliana; the Holy Martyrs Thyrsus, Leucius, Coronatus, and their companions; the Holy and much-suffering Venerable Martyr Demetrios the New, from Samarina in Epirus; and Saint Alypius the Iconographer of the Kyiv Caves.

Saint Alypius of the Caves became an imitator of Saint Luke the Evangelist, the first iconographer. This blessed man painted the Saints with wonderful skill while adorning his own soul with every virtue. So God granted him the grace to become a wonderworking healer of souls and bodies. Alypius was still a layman when he witnessed an extraordinary miracle in the church of the Caves as it was being painted. He was helping the Greek iconographers decorate the church of the Theotokos. With his own eyes, he saw a dove emerge from the mouth of the painted image of the Most Holy Theotokos, as others also saw.

The dove flew toward Christ Pantokrator and disappeared into the wall behind His image. After that wondrous event, Alypius stayed at the monastery and received the holy angelic habit from the hands of the abbot, Saint Nikon. He continued to perfect his sacred art, and by the grace of God gained the ability to show, in painted images of the Saints, the virtues and divine gifts that had adorned them during their lives. The Lord gave Saint Alypius this gift because he painted icons for the glory of God and His Saints, never for wealth or praise. He also learned to restore old icons and worked hard to restore those that

the first fathers of the Caves had brought to the monastery. Saint Alypius was never idle. Through his diligence, he followed the ancient Holy Fathers, who divided their time between prayer and handiwork. Whatever he earned from his work, he divided into three equal parts. One part bought the materials he needed for iconography, the second went to the poor, and the third met the needs of the monastery. He always did this with the abbot’s blessing, giving his body no rest by day or night. At night he kept vigil with prayers and prostrations. By day, when there were no common services in the church, he took up his handiwork with humility,

freedom from attachment, and patient endurance. No one ever saw him idle or heard him waste time in idle talk. Yet he never neglected prayer or the worship of God for the sake of his work. Seeing Alypius’s diligence, virtue, and careful observance of monastic life, the abbot received guidance from God to ordain him a priest. From the day of his ordination, blessed Alypius shone still more brightly in his monastic virtues and in his faithful attention to his priestly duties. He was also granted the grace to become a spiritual father and, through the grace of the Holy Spirit, to forgive people’s sins and transgressions. His ministry was accompanied by remarkable miracles.

He healed a wealthy Christian from Kyiv, who suffered from leprosy, both in soul and in body. In that same city lived a man devoted to Christ. He had built a small church at his own expense and wanted to adorn it with seven large icons. So he gave two monks of the lavra whom he knew a considerable sum in silver coins, along with the wooden boards they would need. He told them, “Please, Fathers, ask Father Alypius to accept this silver for the love of Christ and paint seven icons for my little church.” But alas, those two were monks only in outward appearance. Their souls had given themselves over to the evil one and were full of malice, envy, and greed.

What did they do? They agreed to keep the money and say nothing to Alypius. They deeply envied his virtuous life and his skill in iconography. They too were iconographers and assistants to the Saint, but because of their negligence and spiritual sloth, God had not given them Alypius’s extraordinary gift.

They put the boards in a chapel of the monastery that was almost always locked, and hid the money in a secure place. They felt no remorse for their grave sin. Some time passed, and the patron sent word to the two monks, asking about his commission. They replied that Alypius was asking for just as many silver coins again.

He sent the same amount, asking that the work be completed quickly. But the godless monks stole this money too. Completely enslaved by malice and greed, they even asked for money a third time, again claiming that Alypius wanted it. The man who loved God did not refuse. Knowing Alypius’s way of life, he supposed that what he had sent on the two earlier occasions had not been enough. Unsuspecting, he sent the same amount once more and kindly asked for the Saint’s prayers and blessing. Later, when he sent someone to the monastery to ask whether his icons were ready, the two monks, blinded by their passions, said that Alypius,

although he had received payment three times over, refused to paint the icons. Shocked and troubled, the man of God set out for the monastery with a large party. He told Abbot Nikon what had happened and, believing Father Alypius had wronged him, asked that the injustice be put right. The great Nikon summoned Alypius and spoke sternly: “Why have you wronged this Christian, Father Alypius? He has asked you so many times and sent you so much money for his icons. What am I to make of everything I have just heard, brother? Until now, I thought you had no love of money and painted icons for the glory of God and His Saints.” “Honored elder,” the bewildered Saint replied,

“you know that I have never neglected my sacred handiwork or done it for money. I do not know what you are talking about now.” “Hasn’t this man paid you three times to make seven icons for him? Didn’t he send you the boards as well? Why haven’t you fulfilled his commission, and where are the boards for the icons?” Saint Alypius had no answer to give. Then the abbot sent two or three monks to bring the boards. As it happened, they had seen them in the chapel the day before and wondered what they were for. Saint Nikon also summoned the two monks who had taken the money for the icons. But human plans are one thing, and the commands of the wonderworking God are another. What happened?

The brothers entered the chapel. What did they see? Where they had seen bare boards yesterday, there were now icons of incomparable beauty: icons of the Lord, the Theotokos, and the Saints. Dazzled and shaken by this wonder, they brought the icons to the abbot. When everyone understood what had happened, they fell down and, deeply moved, venerated the wondrous icons made without human hands: images of the Heavenly King, His Most Holy Mother, and His chosen servants. Meanwhile, the two slanderous monks arrived. Unaware of God’s miracle, they attacked Saint Alypius with shameful words, calling him a thief and a fraud. Outraged by this unjust attack, those present

showed them the icons and said, “Stop, you impious men! These icons, painted by the hand of God, testify to Alypius’s innocence and your guilt.” The two could scarcely believe their eyes. Filled with fear and shame, they withdrew into a corner and fell silent. Still, they refused to admit their guilt, plain though it was to everyone. Seeing how far they had fallen and how hardened their hearts had become, Abbot Nikon cut them off from the brotherhood like rotten limbs, so that the other brothers would take warning. He expelled them from the monastery lest their grievous spiritual sickness spread to others. Even after leaving, they persisted in their malice and envy. They began telling everyone that

they themselves had painted the icons, and that Alypius, who supervised their work, had wanted to keep the money. So, they claimed, he let people believe the icons had appeared miraculously without human hands. But their slander came to nothing. God Himself intervened again. Through new wonders, He confirmed the miracle, glorified His servant Alypius, and put the slanderers to shame. A few years later, God permitted a great fire to break out in Kyiv, reducing much of the city to ashes. The church that housed the seven icons made without human hands also burned. When the fire was extinguished, the church was completely destroyed, but the icons were found unharmed,

looking as new as ever. Vladimir II Monomakh, the ruler of Kyiv, heard about the miracle, but wanted to see it with his own eyes before he believed. So he went to the site of the disaster and found everything burned and collapsed into dreadful ruins. Only the seven icons shone in the sunlight, as though neither flame nor even smoke had touched them. There, the gathered crowd told Vladimir that the figures on the icons had been made by no human hand. They had appeared miraculously on the boards through the power of Almighty God, for the sake of His servant Alypius, who had been wronged. Deeply moved, the ruler asked for one of the icons, the one depicting the Most Holy Theotokos,

and sent it to the stone church he had built in Rostov. There too, the icon was miraculously preserved when an earthquake brought the church down in ruins. It was then moved to another church, built of wood, but that church soon caught fire and burned as well. For the third time, the icon made without human hands remained unharmed, without even a trace of the fire that had burned for many hours. Let us turn now to the miracle connected with the end of Saint Alypius’s life. A devout Christian commissioned him to paint an icon of the Dormition of the Theotokos. He had promised it to the Most Holy Theotokos for her feast on August 15 and asked that it be ready in time.

A few days later, Alypius, who loved God, became gravely ill. His repose was near, and he could not complete the commission. The Christian was deeply distressed. He came to the Saint, who lay in bed in poor condition, and begged him to find a way for the icon to be ready for the feast of the Dormition. “Do not grieve, my child,” the Saint replied faintly. “Trust in God and His holy will. The icon of the Lady Theotokos will be in its place on the day of the feast.” Comforted by the Saint’s words, the Christian went home rejoicing. Yet when he came to collect the icon on the eve of the feast,

he found that it was not ready, and blessed Alypius had grown still weaker. Upset, he said, “Father Alypius, why didn’t you tell me how ill you were? I could have found another iconographer to make the icon. I promised to bring it to the church tomorrow. What am I to do now? You have embarrassed me. I never expected this from you.” “My child,” the Saint replied gently, “do you think I failed to prepare your icon through laziness? Know that the Lord can paint His Mother’s icon with a single word. God has revealed to me that I am already departing this world. But I will not leave you grieving.” Despite the Saint’s assurance,

the Christian went away troubled. But look! Soon a radiant young man entered the cell. He stood before the easel and silently began painting the icon of the Dormition. The Saint watched him closely. First he laid down the gold. Then he began working with the colors at incredible speed. Within three hours, he had finished. He turned to the bedridden Saint and asked, “Father, is anything missing? Have I made a mistake?” “You have made it beautifully, angel of God,” Alypius answered. “God has helped you make it wonderful.” Then the painter sent by God took the icon in his hands and vanished.

Meanwhile, the Christian who had commissioned it could not sleep all night because of his sorrow. Dawn was breaking on the feast of the Dormition of the Theotokos. Alas, the celebration would take place without her icon. In the morning, he rose with a heavy heart and went to the church. It was barely light, and he was the first to arrive. There, undisturbed, he could weep over his mistake. But as soon as he entered, what did he see? The icon, beautiful and radiant, stood on its icon stand. “Lord have mercy!” he cried, and fell to the ground, thinking he was seeing a vision. As time passed, though, he began to believe that the icon was real.

With fear and trembling, he remembered Saint Alypius’s assurance that the icon would be ready for the feast of the Most Holy Theotokos. Filled with awe, he rose and went home to tell his family. They all hurried to the church with great joy, carrying candles and incense. They saw the icon shining like the sun, so brightly that they could scarcely look at it. They fell to the ground and venerated it, trembling with emotion. After the feast, the devout Christian went to the abbot of the Kyiv Caves Monastery and told him of the miracle. Together they visited the blessed Alypius. The abbot asked him, “Father Alypius, how was this man’s icon painted, and who painted it?”

Then Alypius told them everything that had happened. “An angel of God painted it,” he said, “and he took it to the church. Look! That same angel is standing here beside me now, waiting for the Lord’s command to take my soul. Do you see him? Blessed be God!” With those words, the saint gave up his spirit to the Lord. It was August 17. The brethren laid his honored body to rest in the cave of Saint Anthony, beside the other departed fathers. And so Alypius, the holy and wonderworking iconographer who adorned churches with his icons, now adorned both earth and heaven.

He adorned the earth with his revered and pure body, and heaven with his holy soul.

The account of Saint Alypius’s life reminds us, in a particular way, of something we so often profess when we recite the Creed, the “I Believe,” yet so often forget in daily life.

God is the Lord, the Almighty. He holds all things in His hands. He is Lord of the world and of history. He does more than know all things: He governs them. Nothing happens unless He wills it, whether it is something He desires,

according to His good pleasure, which is His first will, or something He allows according to His providential care, by His permission. In the end, everyone must answer to God, whether they do good or evil. Each will receive according to their deeds, and all things will be set right when God wills. Someone who now appears to be mistreated, wronged, or slandered does not suffer these things without God’s knowledge. God knows about them and allows them, not because He lacks the power to intervene and stop evil, but because of His strength and love. He allows them because He intends to bring some good out of them. In the end, then,

the person who seems to be wronged and to suffer loss is actually helped and gains something, if they bear their cross with faith in God’s love, patient endurance, and thanksgiving. If we always remember that God is above us and that we are always within His providence and love, then we will not be consumed by worry, fear, or anxiety. Our trials will become blessings. They will not crush us; they will help us mature and grow spiritually. We will not lose our way, but will go forward in peace and calm, however much turmoil and storm there seems to be around us.

We continue steadily along the path of God’s will, however He expresses it, for it leads to salvation. This is what faith means. This is the faith the Lord asked of His disciples when fear seized them on the stormy lake: “Where is your faith?” So if we too are troubled by fear and anxiety, it means we lack this faith. We should seek it and make it our own.

Σήμερα, 17 του μηνός Αυγούστου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Μάρτυρος Μύρονος, των Αγίων Μαρτύρων Στράτονος, Φιλίππου, Ευτυχιανού και Κυπριανού, των Αγίων Μαρτύρων και Αυταδέλφων Παύλου και Ιουλιανής, των Αγίων Μαρτύρων Θύρσου, Λευκίου, Κορωνάτου και της συνοδείας τους, του Αγίου και Πολυάθλου Οσιομάρτυρος Δημητρίου του Νέου, του εκ Σαμαρίνης της Ηπείρου, και του Οσίου Αλυπίου του Εικονογράφου, του Σπηλαιώτου του Ρώσου.

Ο Σπηλαιώτης αναδείχθηκε μιμητής του Ιερού Ευαγγελιστή και πρώτου εικονογράφου Λουκά. Αυτός ο μακάριος θαυμαστά εικονογραφούσε τις μορφές των Αγίων, ενώ ταυτόχρονα και την ψυχή του στόλιζε με όλες τις αρετές. Έτσι ο Θεός τον αξίωσε να γίνει θαυματουργός γιατρός ψυχών και σωμάτων. Ο Όσιος αυτός Αλύπιος ήταν λαϊκός ακόμη όταν έγινε μάρτυρας του εξαισίου θαύματος το οποίο συνέβη μέσα στην εκκλησία των Σπηλαίων στη διάρκεια της αγιογραφήσεώς της. Βοηθούσε τότε τους Έλληνες αγιογράφους που ιστορούσαν το ναό της Θεοτόκου και είδε με τα ίδια του τα μάτια το περιστέρι, το οποίο παράδοξα είδαν κι άλλοι να βγαίνει από το στόμα της ζωγραφισμένης Παναγίας,

πετά προς τον Παντοκράτορα και να χάνεται πίσω του μέσα στον τοίχο. Μετά από το θαυμαστό εκείνο γεγονός, ο Αλύπιος έμεινε στο μοναστήρι και έλαβε το Άγιο Αγγελικό σχήμα από τα χέρια του ηγουμένου Οσίου Νίκωνος, ενώ συνέχισε να τελειοποιείται στην ιερή τέχνη της εικονογραφίας και με τη χάρη του Θεού απέκτησε την ικανότητα να αποτυπώνει στις άψυχες ζωγραφιστές μορφές των Αγίων όλες τις αρετές και τα θεία χαρίσματα που τους στόλιζαν όσο ζούσαν. Την ικανότητα αυτή την έδωσε ο Κύριος στον Όσιο Αλύπιο επειδή ασκούσε την εικονογραφία όχι για πλουτισμό ή έπαινο αλλά για τη δόξα του Θεού και των Αγίων Του. Έμαθε επίσης την τέχνη της συντηρήσεως παλαιών εικόνων και κοπίασε πολύ για την αποκατάσταση εκείνων που

είχαν φέρει στη Μονή οι πρώτοι πατέρες των Σπηλαίων. Ο Όσιος Αλύπιος ποτέ δεν έμενε αργός. Με την εργατικότητά του έγινε μιμητής των αρχαίων Αγίων Πατέρων που μοίραζαν το χρόνο τους στην προσευχή και το εργόχειρο. Ό,τι αποκτούσε ο Όσιος από το εργόχειρό του, το χώριζε σε τρία ίσα μέρη. Το ένα μέρος το ξεχώριζε για να αγοράσει τα απαραίτητα υλικά της αγιογραφίας, το δεύτερο προοριζόταν για τους πτωχούς και το τρίτο για τις ανάγκες της Μονής. Έτσι έκανε πάντοτε με την ευλογία του ηγουμένου, χωρίς να δίνει ανάπαυση στο σώμα του μέρα και νύχτα. Τη νύχτα αγρυπνούσε με προσευχές και γονυκλισίες, και την ημέρα, τις ώρες που δεν είχαν κοινές ακολουθίες στην εκκλησία, έπιανε το εργόχειρο με ταπείνωση,

απροσπάθεια και υπομονή. Κανείς δεν τον είδε ποτέ αργό, κανείς δεν τον άκουσε ποτέ να αργολογεί, αλλά και ποτέ δεν παραμέλησε την προσευχή και τη λατρεία του Θεού για το εργόχειρο. Βλέποντας ο ηγούμενος τη φιλοπονία, την αρετή και την ακρίβεια της μοναχικής πολιτείας του Οσίου, έλαβε από το Θεό την πληροφορία να τον αναδείξει ιερέα. Από τη μέρα της χειροτονίας του ο μακάριος Αλύπιος έλαμψε ακόμη περισσότερο με τις μοναχικές του αρετές και με τη συνέπεια στα ιερατικά του καθήκοντα. Αξιώθηκε μάλιστα να γίνει πνευματικός και να συγχωρεί με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος τις αμαρτίες και τα παραπτώματα των ανθρώπων. Η επιτέλεση της διακονίας του αυτής συνδέεται και με αξιόλογα θαύματα.

Θεράπευσε πνευματικά αλλά και σωματικά πλούσιο χριστιανό από το Κίεβο, ο οποίος είχε προσβληθεί από λέπρα. Στην ίδια πόλη του Κιέβου ζούσε κάποιος φιλόχριστος που είχε χτίσει με έξοδά του ένα μικρό ναό και θέλησε να τον εμπλουτίσει με επτά μεγάλες εικόνες. Για το σκοπό αυτό έδωσε σε δυο γνωστούς του μοναχούς της Λαύρας αρκετά ασημένια νομίσματα, καθώς και τα ξύλα που χρειάζονταν, και τους είπε: «Σας παρακαλώ, Πατέρες, πείτε στον παπα-Αλύπιο να δεχθεί το αργύριο τούτο για την αγάπη του Χριστού και να ζωγραφίσει επτά εικόνες για το εκκλησάκι μου». Αλλοίμονο όμως, εκείνοι οι δύο ήταν μόνο κατά το φαινόμενο μοναχοί. Η ψυχή τους ήταν παραδομένη στον πονηρό, γεμάτη κακία, φθόνο και φιλαργυρία.

Τι έκαναν λοιπόν; Συμφώνησαν να κατακρατήσουν τα χρήματα και να μην πουν τίποτα στον Αλύπιο, που τον φθονούσαν πολύ για την ενάρετη ζωή και την επίδοσή του στην αγιογραφία. Ήταν και εκείνοι αγιογράφοι, βοηθοί του Οσίου, αλλά για την αμέλεια και την πνευματική τους ραθυμία δεν τους έδινε ο Θεός το ανυπέρβλητο χάρισμα του θεσπέσιου Αλυπίου.

Έβαλαν λοιπόν τα σανίδια σε ένα παρεκκλήσι της Μονής, που ήταν σχεδόν πάντοτε κλειστό, και έκρυψαν τα χρήματα σε ασφαλισμένο μέρος, χωρίς τύψεις για τη μεγάλη αμαρτία που έκαναν. Πέρασε καιρός. Ο πελάτης έστειλε μήνυμα στους δύο μοναχούς, ρωτώντας τους για την παραγγελία του. Εκείνοι όμως απάντησαν πως ο Αλύπιος ζητά άλλα τόσα αργυρά νομίσματα.

Ανώσητα έστειλε με την παράκληση να επισπευσθεί η εκτέλεση της εργασίας. Και αυτά όμως τα καταχράστηκαν οι αθεόφοβοι μοναχοί. Υποδουλωμένοι εντελώς στην κακία και την απληστία, έφτασαν στο σημείο να ζητήσουν και τρίτη φορά χρήματα, λέγοντας πάλι ότι τάχα τα ζητά ο Αλύπιος. Ο φιλόθεος άνθρωπος ούτε τώρα αρνήθηκε. Γνωρίζοντας την πολιτεία του Οσίου, πίστεψε πως τα χρήματα που είχε στείλει τις δύο προηγούμενες φορές δεν ήταν αρκετά. Του έστειλε λοιπόν ανυποψίαστος άλλα τόσα, ζητώντας με αγαθότητα τις προσευχές και την ευλογία του. Όταν όμως μετά από καιρό ο χριστιανός έστειλε πάλι στο μοναστήρι κάποιον για να μάθει αν είναι έτοιμες οι εικόνες του, οι δυο εκείνοι μοναχοί, σκοτισμένοι από την εμπάθεια, είπαν ότι ο Αλύπιος,

αν και έλαβε τριπλή αμοιβή, αρνείται να ζωγραφίσει τις εικόνες. Έκπληκτος και σκανδαλισμένος ο άνθρωπος του Θεού, κίνησε με μεγάλη συνοδεία για το μοναστήρι. Διηγήθηκε με παράπονο στον ηγούμενο Νίκωνα το πάθημά του και ζήτησε την επανόρθωση της αδικίας που είχε τάχα υποστεί από τον παπα-Αλύπιο. Ο Μέγας Νίκων κάλεσε τον Όσιο και του είπε αυστηρά: «Γιατί, πάτερ Αλύπιε, αδίκησες αυτό το χριστιανό; Τόσες φορές σε παρακάλεσε και τόσα χρήματα σου έστειλε για τις εικόνες του. Τι σημαίνουν όλα όσα άκουσα τώρα, αδελφέ; Εγώ μέχρι τώρα νόμιζα ότι ήσουν αφιλοχρήματος και ζωγράφιζες τις εικόνες για τη δόξα του Θεού και των Αγίων Του». «Τίμιε γέροντα», αποκρίθηκε απορημένος ο Όσιος,

«η αγιοσύνη σου γνωρίζει ότι δεν αμέλησα ποτέ το ιερό εργόχειρό μου, ούτε το εξάσκησα για τα χρήματα. Και τώρα δεν γνωρίζω για ποιο πράγμα μιλάς». «Τρεις φορές δεν σε πλήρωσε αυτός ο άνθρωπος για να του φτιάξεις επτά εικόνες; Δεν σου έστειλε και τα σανίδια για αυτές; Γιατί δεν εκπλήρωσες την παραγγελία του και πού είναι τα ξύλα των εικόνων;» Όμως ο Όσιος Αλύπιος τίποτα δεν είχε να πει. Τότε ο ηγούμενος έστειλε δυο-τρεις μοναχούς να φέρουν τα σανίδια. Αυτοί, κατά συγκυρία, την προηγούμενη μέρα τα είχαν δει μέσα στο παρεκκλήσι και είχαν αναρωτηθεί για τον προορισμό τους. Ο Όσιος Νίκων κάλεσε επίσης τους δυο μοναχούς που είχαν πάρει τα χρήματα για τις εικόνες. Άλλες όμως είναι οι βουλές των ανθρώπων και άλλα τα κελεύσματα του θαυματουργού Θεού. Τι συνέβη δηλαδή;

Μπήκαν οι αδελφοί στο παρεκκλήσι. Τι βλέπουν; Εκεί που χθες είδαν σκέτα ξύλα, τώρα ήταν εικόνες απαράμιλλης τέχνης. Εικόνες του Κυρίου, της Θεοτόκου, των Αγίων. Θαμπωμένοι και συγκλονισμένοι από το θαυμαστό γεγονός, τις έφεραν στον ηγούμενο. Όταν σε λίγο όλοι κατάλαβαν τι είχε συμβεί, έπεσαν κάτω και με συγκίνηση προσκύνησαν τις θεσπέσιες αχειροποίητες εικόνες του Ουράνιου Βασιλέως, της Παναγίας Μητέρας Του και των εκλεκτών δούλων Του. Στο μεταξύ ήρθαν και οι δυο συκοφάντες μοναχοί. Ανύποπτοι για το θαύμα του Θεού, επιτέθηκαν με άπρεπα λόγια στον Όσιο Αλύπιο, κατηγορώντας τον σαν κλέφτη και απατεώνα. Αγανακτισμένοι τότε οι παρευρισκόμενοι από την άδικη εκείνη επίθεση,

τους έδειξαν τις εικόνες λέγοντας: «Σταματήστε, ανόσιοι άνθρωποι! Να, αυτές οι εικόνες που ζωγραφίστηκαν από το χέρι του Θεού μαρτυρούν για την αθωότητα του Αλυπίου και τη δική σας ενοχή». Εκείνοι δεν μπορούσαν να πιστέψουν στα μάτια τους με αυτό που έβλεπαν. Γεμάτοι φόβο και ντροπή μαζεύτηκαν σε μια γωνιά και σιώπησαν. Αρνήθηκαν ωστόσο να παραδεχθούν την ενοχή τους, που ήταν τόσο φανερή σε όλους. Βλέποντας ο ηγούμενος Νίκων το κατάντημα και την πώρωση των δύο μοναχών, τους απέκοψε σαν σαπρά μέλη από το σώμα της αδελφότητος, ίνα και οι λοιποί αδελφοί φόβον έχωσι. Τους έδιωξε από τη Μονή για να μην μολυνθούν κι άλλοι από τη βαριά ψυχική τους πάθηση. Εκείνοι και όταν έφυγαν, επέμειναν στην κακία και το φθόνο. Άρχισαν να διαδίδουν παντού ότι

είχαν ζωγραφίσει οι ίδιοι τις εικόνες και ότι ο προϊστάμενός τους Αλύπιος, θέλοντας τάχα να κατακρατήσει για τον εαυτό του τα χρήματα, άφησε να γίνει πιστευτό πως είχαν ζωγραφιστεί αχειροποίητα και θαυματουργικά. Αλλά οι συκοφαντίες αυτές δεν έπιασαν τόπο. Πάλι ο ίδιος ο Θεός επενέβη και με νέα θαυμαστά γεγονότα επιβεβαίωσε το θαύμα, δόξασε τον δούλο Του Αλύπιο και κατήσχυνε τους συκοφάντες. Συνέβη δηλαδή, κατά παραχώρηση Θεού, να ξεσπάσει λίγα χρόνια αργότερα μεγάλη πυρκαγιά στο Κίεβο που έκανε στάχτη μεγάλο μέρος της πόλεως. Κάηκε τότε και ο ναός όπου βρίσκονταν οι επτά αχειροποίητες εικόνες. Όταν η φωτιά σβήστηκε, ενώ ο ναός είχε αποτεφρωθεί εντελώς, οι εικόνες βρέθηκαν άθικτες,

καινούργιες. Ο ηγεμόνας του Κιέβου, Βλαδίμηρος ο Δεύτερος, ο Μονομάχος, πληροφορήθηκε για το θαύμα. Για να πιστέψει όμως, θέλησε να το δει με τα ίδια του τα μάτια. Πράγματι, πήγε στον τόπο της συμφοράς, όπου βρήκε τα πάντα καμένα και σωριασμένα σε φρικτά ερείπια. Μόνον οι επτά εικόνες έλαμπαν κάτω από τον ήλιο σαν να μην τις είχε αγγίξει όχι φλόγα αλλά ούτε καπνός. Εκεί ο Βλαδίμηρος πληροφορήθηκε από το συγκεντρωμένο πλήθος ότι οι μορφές των εικόνων δεν είχαν γίνει από ανθρώπινο χέρι. Είχαν εμφανιστεί θαυματουργικά πάνω στα σανίδια με τη δύναμη του Παντοδύναμου Θεού και για χάρη του αδικημένου δούλου Του Αλυπίου. Συγκινημένος ο ηγεμόνας ζήτησε μια εικόνα, εκείνη που παρίστανε την Υπεραγία Θεοτόκο,

την έστειλε στο Ρωστόφ, στην πέτρινη εκκλησία που ο ίδιος είχε ανεγείρει εκεί. Και εδώ όμως η εικόνα σώθηκε θαυματουργικά, όταν σε έναν σεισμό η εκκλησία γκρεμίστηκε και έγινε συντρίμμια. Κατόπιν μεταφέρθηκε σε άλλη ξύλινη εκκλησία, αλλά κι αυτή σύντομα πήρε φωτιά και κάηκε. Για τρίτη φορά η αχειροποίητη εικόνα έμεινε αβλαβής, χωρίς ίχνος μάλιστα της φωτιάς που κράτησε πολλές ώρες. Ας έρθουμε τώρα στο θαύμα που συνδέεται με τα τέλη της ζωής του Οσίου Αλυπίου. Κάποιος ευσεβής χριστιανός έδωσε στον Όσιο παραγγελία να ζωγραφίσει την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Την είχε τάξει στην Παναγία για την πανήγυρή της στις 15 Αυγούστου και παρακάλεσε να είναι έτοιμη εγκαίρως.

Σε λίγες μέρες ο θεοφιλής Αλύπιος αρρώστησε βαριά. Η κοίμησή του πλησίαζε. Έτσι ήταν αδύνατο να εκπληρώσει την παραγγελία. Ο χριστιανός εκείνος έπεσε σε μεγάλη θλίψη. Ήρθε στον Άγιο που βρισκόταν στην κλίνη σε κακή κατάσταση και τον παρακαλούσε να βρει μια λύση ώστε να είναι έτοιμη η εικόνα στην εορτή της Κοιμήσεως. «Μη θλίβεσαι, παιδί μου», αποκρίθηκε με σβησμένη φωνή ο Όσιος. «Έχε εμπιστοσύνη στο Θεό και στο Άγιο Θέλημά Του. Η εικόνα της Κυρίας Θεοτόκου θα βρίσκεται στη θέση της την ημέρα της εορτής». Παρηγορημένος ο χριστιανός από τα λόγια του Αγίου, επέστρεψε στο σπίτι του χαρούμενος. Ωστόσο όταν ήρθε η παραμονή της εορτής για να πάρει την εικόνα,

διαπίστωσε πως δεν ήταν έτοιμη, ενώ ο μακάριος Αλύπιος είχε βαρύνει περισσότερο. Δυσαρεστημένος τότε έλεγε: «Γιατί, παπα-Αλύπιε, δεν με ειδοποίησες για την κατάσταση της υγείας σου; Θα έβρισκα άλλον αγιογράφο να μου φτιάξει την εικόνα. Έχω υποσχεθεί να την πάω στην εκκλησία αύριο. Τι θα κάνω τώρα; Με ντρόπιασες, δεν το περίμενα αυτό από σένα». «Τέκνο μου», αποκρίθηκε με πραότητα ο Όσιος, «μήπως από ραθυμία δεν ετοίμασα την εικόνα σου; Να ξέρεις πως ο Κύριος μπορεί μόνο με ένα Του λόγο να ζωγραφίσει την εικόνα της Μητέρας Του. Εγώ βέβαια ήδη αναχωρώ απ' αυτόν τον κόσμο, όπως μου φανέρωσε ο Θεός. Εσένα όμως δεν θα σ' αφήσω λυπημένο». Παρά τη διαβεβαίωση του Αγίου όμως,

ο χριστιανός έφυγε συγχυσμένος. Αλλά να! Σε λίγο μπήκε μέσα στο κελί ένας ολόλαμπρος, φωτεινός νέος. Στάθηκε μπροστά στο καβαλέτο και άρχισε να ζωγραφίζει την εικόνα της Κοιμήσεως σιωπηλός. Ο Όσιος τον παρατήρησε προσεκτικά. Πρώτα άπλωσε στην εικόνα το χρυσό. Έπειτα έπιασε να δουλεύει τα χρώματα με απίστευτη ταχύτητα. Σε τρεις ώρες είχε κιόλας τελειώσει. Στράφηκε τότε προς τον κατάκοιτο Όσιο και του είπε: «Πάτερ, της λείπει τίποτα; Έσφαλα σε κάτι;» «Πολύ καλή την έκανες, Άγγελε του Θεού», απάντησε εκείνος. «Ο Θεός σε βοήθησε να την κάνεις υπέροχη». Μετά από αυτό ο θεόσταλτος ζωγράφος πήρε στα χέρια του την εικόνα και έγινε άφαντος.

Στο μεταξύ, ο χριστιανός που την είχε παραγγείλει δεν μπόρεσε να κλείσει μάτι όλη τη νύχτα από τη μεγάλη του λύπη. Ξημέρωνε η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η πανήγυρη, αλίμονο, θα γινόταν χωρίς την εικόνα της. Το πρωί σηκώθηκε με βαριά καρδιά και κίνησε για την εκκλησία. Δεν είχε ξημερώσει ακόμη καλά-καλά. Ήταν ο πρώτος που έφτασε στο ναό. Θα μπορούσε ανενόχλητος να κλάψει εκεί για το σφάλμα του. Μόλις όμως μπήκε μέσα, τι να δει; Η εικόνα, πανέμορφη και αστραφτερή, ήταν τοποθετημένη στο προσκυνητάρι της. «Κύριε ελέησον!» φώναξε και έπεσε κάτω, πιστεύοντας ότι βλέπει όραμα. Όσο περνούσε η ώρα όμως, άρχισε να πείθεται ότι η εικόνα ήταν πραγματική.

Με φόβο και τρόμο, θυμήθηκε τη διαβεβαίωση του Οσίου Αλυπίου ότι η εικόνα θα είναι έτοιμη στην εορτή της Παναγίας. Γεμάτος δέος, σηκώθηκε και γύρισε στο σπίτι του για να ειδοποιήσει τους δικούς του. Και έτρεξαν όλοι με χαρά μεγάλη στην εκκλησία, κρατώντας κεριά και θυμιάματα. Αντίκρισαν την εικόνα να λάμπει σαν τον ήλιο. Τόσο πολύ που δεν μπορούσαν να την κοιτάξουν κατά πρόσωπο. Έπεσαν στη γη και την προσκύνησαν τρέμοντας από συγκίνηση. Μετά την εορτή ο ευσεβής εκείνος χριστιανός ήρθε στον ηγούμενο της Μονής των Σπηλαίων και του διηγήθηκε το θαύμα. Πήγαν μαζί στον αξιομακάριστο Αλύπιο. Ο ηγούμενος τον ρώτησε: «Πάτερ Αλύπιε, πώς και από ποιον ζωγραφίστηκε η εικόνα αυτού του ανθρώπου;»

Τότε τους διηγήθηκε όλα όσα έγιναν. «Άγγελος Θεού την έφτιαξε», είπε, «αυτός την πήγε και στην εκκλησία. Και να! Ο ίδιος άγγελος στέκεται τώρα εδώ, δίπλα μου, περιμένοντας εντολή από τον Κύριο για να πάρει την ψυχή μου. Τον βλέπετε; Ευλογητός ο Θεός!» Και με τα λόγια αυτά ο Όσιος παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο. Ήταν 17 Αυγούστου. Οι αδελφοί κήδεψαν με τιμές το τίμιο σώμα του στο σπήλαιο του Οσίου Αντωνίου, δίπλα στους άλλους κεκοιμημένους πατέρες. Έτσι ο άγιος και θαυματουργός εικονογράφος Αλύπιος, που στόλιζε τις εκκλησίες με τις εικόνες του, στόλισε τώρα ο ίδιος τόσο τη γη όσο και τον ουρανό.

Τη γη με το σεπτό και πάναγνο σώμα του και τον ουρανό με την οσία ψυχή του.

Το συναξάρι του Οσίου Αλυπίου έρχεται κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο να μας τονίσει αυτό το οποίο τόσο συχνά ομολογούμε, λέγοντας το Σύμβολο της Πίστεως, το «Πιστεύω», και το οποίο στην πράξη τόσο συχνά ξεχνούμε.

Δηλαδή, ο Θεός είναι ο Κύριος, ο Παντοκράτορ, ότι όλα ο Θεός τα έχει στα χέρια Του, είναι ο Κύριος του κόσμου και της ιστορίας, όχι απλώς όλα τα γνωρίζει, αλλά και όλα τα εξουσιάζει, ότι τίποτε δεν γίνεται εάν Εκείνος δεν το θέλει, είτε είναι αυτό το οποίο Αυτός επιθυμεί,

είναι το κατ' ευδοκίαν, το πρώτο θέλημά Του, είτε απλώς το επιτρέπει, δηλαδή το κατ' οικονομίαν ή κατά παραχώρηση θέλημά Του, και ότι τελικά καθένας θα έχει να κάνει με το Θεό είτε κάνει το καλό είτε το κακό. Καθένας θα λάβει κατά τα έργα του και όλα θα τακτοποιηθούν όποτε ο Θεός θελήσει. Και εκείνος ο οποίος τώρα φαίνεται να κακοποιείται, να αδικείται, να συκοφαντείται κλπ., δεν αδικείται και δεν συκοφαντείται ερήμην του Θεού. Ο Θεός τα γνωρίζει και αυτά και τα επιτρέπει όχι από αδυναμία Του να επέμβει και να σταματήσει το κακό, αλλά το επιτρέπει από δύναμη και αγάπη, το επιτρέπει διότι έτσι θέλει κάτι καλό να βγει. Δηλαδή τελικά και ουσιαστικά,

εκείνος που φαίνεται να αδικείται και να ζημιώνεται, δεν αδικείται και δεν ζημιώνεται, αλλά ευεργετείται και κερδίζει. Εάν όμως με πίστη στην αγάπη του Θεού, με υπομονή και ευχαριστία σηκώνει το σταυρό του. Εάν έτσι πάντα έχουμε κατά νου ότι πάνω από εμάς είναι ο Θεός και ότι είμαστε πάντα μέσα στην πρόνοια και την αγάπη Του, τότε δεν θα έχουμε αγωνία, φόβους ή κι άγχος. Και οι δοκιμασίες θα γίνονται ευεργεσίες. Δεν θα μας συνθλίβουν αλλά θα μας ωριμάζουν και θα μας ανεβάζουν πνευματικά. Δεν θα τα χάνουμε αλλά θα πορευόμαστε ειρηνικά και γαλήνια όσο και αν φαίνεται γύρω μας να επικρατεί η ταραχή και η τρικυμία.

Πορευόμαστε σταθερά στον δρόμο του θελήματος, του οποιοδήποτε θελήματος του Θεού που οδηγεί στη σωτηρία. Αυτό σημαίνει πίστη, και αυτή την πίστη ζήτησε ο Κύριος από τους μαθητές Του όταν καταλήφθηκαν από φόβο στην τρικυμισμένη λίμνη. Πού η πίστις υμών; Λοιπόν, εάν και εμείς έχουμε φόβους και άγχος, σημαίνει ότι και εμείς δεν έχουμε αυτή την πίστη και αξίζει και πρέπει να τη ζητήσουμε και να την αποκτήσουμε.