Prophet Jonah, Nineveh, and the Power of Repentance

On September 21, our Church commemorates Saint Quadratus the Apostle of Magnesia; the Holy Prophet Jonah; Saint Jonah the Sabaite; the Holy Martyr Eusebius; the holy martyrs Nestabus, Eusebius, and Zeno, who were brothers; Saint Isacius, bishop of Cyprus and hieromartyr; the Holy Martyr Priscus; the six holy martyrs who served as guards to Emperor Maximian; and Saint Dimitry, Metropolitan of Rostov.

The Prophet Jonah, whom we celebrate today, had a name that means “dove.” He lived during the reigns of Amaziah of Judah and Jeroboam of Israel, and prophesied from 838 to 810 BC. He was the son of Amittai and came from Gath-hepher, in the territory of Zebulun. Like all the prophets, Jonah was inspired to foretell events and guide Israel. He encouraged Jeroboam to fight the ruler of Syria; Israel won and regained its borders. Jonah is listed fifth among the so-called Minor Prophets in the Old Testament. We read about him in the book that bears his name,

the book that made him especially well known through its sacred and dramatic story. The Lord had commanded him to go to Nineveh, a place of error, empty pleasures, and revelry, to preach there and foretell its destruction. But that great Assyrian capital was hardly likely to welcome a prophet. Besides, its people were neither from Judah nor from Israel. Why should he go to those arrogant, hardened Assyrians, who would not listen even to God Himself? Jonah decided to disregard God’s command and sail to Tarshish instead. The city’s exact location is unknown, but it was certainly a coastal city with a substantial maritime trade

and commercial ties with Tyre and Phoenicia. Some place it in southern Spain, near the Pillars of Hercules, and say it was a Phoenician colony. When Jonah reached Joppa, he found a ship bound for Tarshish. He paid the fare and went aboard. But as soon as the ship sailed, a violent storm arose. Waves battered the vessel and repeatedly washed over it, threatening to sink it. The captain, sailors, and passengers each began praying according to their own faith and throwing cargo and baggage into the sea to lighten the ship. Only Jonah, amid all the noise, confusion, terror, and pleas,

was nowhere to be seen. Where could he be? Had a wave swept him away? The captain went below deck and found him fast asleep. He was astonished that Jonah could sleep while everything was falling apart. He went over, bent down, and shook him. “How can you sleep?” he said loudly. “Get up and pray to your God too. Perhaps He will look upon us, and we will not perish.” Jonah got up and joined in the prayers, but the storm still raged and threatened to sink them. What could they do? The sailors and passengers agreed that someone among them must be gravely guilty before God. He must have done some great wrong for which he was being pursued,

putting everyone else in danger with him. Who was it? They cast lots, and by God’s will the lot fell on Jonah. He told them what had happened and himself proposed that they throw him into the sea, so the storm would cease and they would not perish because of him. They looked at him, ready to be cast into the enormous, raging waves that would swallow him at once, and they felt pity for him. Better to make every effort to return to land. But even with the oars, they could not get back. The wind grew stronger and the waves more threatening. God, it seemed, had condemned Jonah. How could they save him?

They asked forgiveness and threw him into the waves. At once the wind died down and the sea grew calm. The ship went on its way across the water, but Jonah was nowhere to be seen. At God’s command, a great fish swallowed him without harming him. In that strange and terrifying dwelling, Jonah came to feel the full weight of his disobedience. He repented and cried out in words of humility and katanyxis, deep compunction. After three days and nights, the fish brought the prophet up unharmed onto dry land. Once again, he was commanded to go to great Nineveh, rebuke its people, and proclaim that it would be destroyed in three days.

This time Jonah obeyed. Nineveh was a great city; it took three days to cross it. Jonah entered and began his work, proclaiming, “Three more days, and Nineveh will be destroyed.” The Ninevites recognized their sins, and everyone, from the least to the greatest, fasted and mourned. Even the king of Nineveh mourned. He took off his royal robes, put on rough sackcloth, and sat in ashes. They did not let their cattle or sheep graze or drink. God saw what they had done and their sincere metanoia, their repentance: they had resolved to turn away from the sinful ways of their lives. So God relented from the punishment

He had announced against them, and did not bring it about. Jonah saw this and was bewildered. He thought the prophecy he had been so insistently commanded to deliver, which he had proclaimed openly and with complete certainty, had proved false. It seemed to him that God had made him a laughingstock. How could he face anyone now? He would rather die than live. Jonah cried out to the Lord in bitter disappointment and utter despair. Then he left the city by its eastern side, made himself a shelter, and sat in its shade, protected from the heat, waiting to see what would happen to the city.

Suddenly, during the night, God commanded a large, leafy gourd plant to grow over the shelter, giving Jonah welcome shade. Jonah grew fond of the plant, almost as though it were a living companion. But the next morning God sent a worm to eat through its root, and the plant withered. After sunrise, God commanded a scorching wind to blow. The sun beat down on Jonah’s head, and he grew faint and lost the will to live. “It is better for me to die than to live,” he said. Then God said to him, “You felt pity for the gourd plant, though you did not work for it

or help it grow. It sprang up in one night and perished in one night. How, then, could I fail to feel pity for Nineveh, that great city, home to more than 120,000 people and many animals?” Jonah died in the land of Sarar, near Deborah’s oak, and was buried in a cave.

There is much we could draw from today’s account of the Prophet Jonah. One thing stands out: metanoia, repentance—its great importance and its power. Repentance is the central call of the prophets. It moves God to relent, and it saves. At the heart of this saving repentance is pain and penthos, mourning for sin.

This is no faint sorrow that leaves us unchanged. It is strong enough to bring about a good change in the soul, to take hold of the heart and keep it from yielding to the desires of the flesh, the pleasure of sin, or the fear of some harm.

It is sorrow that breaks our hearts because we have grieved the Holy Spirit and answered God’s love with contempt and ingratitude. It also comes from knowing that, for the fleeting pleasure of sin, we deprive ourselves of spiritual blessings and condemn ourselves to Hades. This sorrow is so strong that we come to hate sin more than any other evil. The soul would rather endure any hardship—lose possessions, lose the good opinion of others, bear toil or bodily pain, even lose life itself—than commit sin. Such sorrow of the heart

is strong enough to draw forth groans and tears. As the Prophet Isaiah says, “You will cry out from the pain of your hearts and wail from a broken spirit.” John Chrysostom likewise urges us, “Have you sinned? Mourn, and you will dissolve the sin.” What hardship is that? I ask nothing more of you than to mourn your sin. I do not tell you to cross seas and wild waves, reach distant harbors, travel on foot, or spend money. What, then? Mourn your sin. Mourning wipes away sins. Godly sorrow has both its source and its purpose in

the grace of God. That is why it leads to rest, and mourning according to God leads to joy.

21 του μηνός Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη του Αγίου Αποστόλου Κοδράτου του εν Μαγνησία, του Αγίου Προφήτου Ιωνά, του Οσίου Ιωνά του Σαβαΐτου, του Αγίου Μάρτηρος Ευσεβίου, των Αγίων Μαρτύρων Νεστάβου, Ευσεβίου και Ζήνωνος των Αυταδέλφων, του Αγίου Ιερομάρτηρος Ισακείου Επισκόπου Κύπρου, του Αγίου Μάρτυρος Πρίσκου, των Αγίων Έξι Μαρτύρων Υπασπιστών του Βασιλέως Μαξιμιανού και του Αγίου Δημητρίου Μητροπολίτου Ρωστοβίας του Ρώσου.

Σήμερα εορταζόμενος προφήτης Ιωνάς, του οποίου το όνομα σημαίνει Περιστερά, έζησε επί των βασιλέων Αμασίου του Ιούδα και Ιεροβωάμ του Ισραήλ, προφήτευσε δε από το 838 μέχρι το 810 π.Χ. Γιος του Αμαθή είχε πατρίδα την Γεχθοφέρ της φυλής Ζαβουλών. Ως όλοι οι προφήτες και ο Ιωνάς εμπνεόταν σε προρήσεις και οδηγίες για την πορεία του Ισραήλ. Έτσι ενθάρρυνε τον Ιεροβωάμ σε πόλεμο κατά του άρχοντα της Συρίας, ο οποίος και κατέληξε σε νίκη του Ισραήλ και αποκατάσταση των ορίων του. Ο Ιωνάς φέρεται στην Παλαιά Διαθήκη πέμπτος μεταξύ των μικρών λεγομένων προφητών. Βρίσκουμε δε τα σχετικά με αυτόν στο ομώνυμο βιβλίο

το οποίο κυρίως τον κατέστησε περιώνυμο λόγω της ιερής δραματικότητάς του. Ο Κύριος τον είχε διατάξει να μεταβεί στη Νινεβή, έδρα πλάνης, ματαίων κολοπισμών και οργίων, για να κηρύξει σε αυτή και να προείπει την καταστροφή της. Αλλά η μεγάλη εκείνη πρωτεύουσα των Ασσυρίων δεν έμελε βεβαίως να κάνει καλή υποδοχή στον προφήτη. Έπειτα, αυτοί δεν ήταν από τον Ιούδα ή τον Ισραήλ. Γιατί λοιπόν να πήγαινε προς τους αλαζώνες και πεπορωμένους εκείνους Ασσυρίους, οι οποίοι δεν θα άκουαν τον ίδιο το Θεό; Ο Ιωνάς αποφάσισε να παραβλέψει τη διαταγή εκείνη του Θεού, έκρινε δε καλό να πάει στις Θαρσείς. Η ακριβής θέση της πόλεως αυτής δεν είναι γνωστή. Ήταν όμως βέβαια πόλη παράλια με αξιόλογο ναυτικό

εμπόριο ανεπτυγμένο που είχε συναλλαγές με την Τύρο και τη Φοινίκη. Κατά κάποιους βρισκόταν στο νότιο μέρος της Ισπανίας, κοντά στις Ηράκλειες Στήλες, ήταν δε αποικία των Φοινίκων. Όταν έφτασε στην Ιώπη βρήκε πλοίο για τις Θαρσείς. Πλήρωσε λοιπόν τον ναύλο του και επιβιβάστηκε σε αυτό. Αλλά μόλις το πλοίο αναχώρησε, σηκώθηκε σφοδρή θαλασσοταραχή και το σκάφος, το οποίο χτυπούσαν τα κύματα και πολλές φορές έμπαιναν μέσα του, κινδύνευε να καταποντιστεί. Τότε πλοίαρχος, ναύτες, επιβάτες άρχισαν να προσεύχονται ο καθένας κατά τη θρησκεία του και να ρίχνουν στη θάλασσα φορτίο και αποσκευές για να ελαφρύνουν το πλοίο. Μόνο ο Ιωνάς μέσα σε εκείνη τη βοή, τη σύγχυση, τον τρόμο, τις ικεσίες

δεν φαινόταν πουθενά. Πού να ήταν; Τον παρέσυρε άραγε κανένα κύμα; Ο πλοίαρχος κατέβηκε κάτω απ' το κατάστρωμα του πλοίου και τον βρήκε κάπου να κοιμάται βαθιά. Η αδιαφορία αυτή, ενώ το παν χανόταν, εξέπληξε τον άνθρωπο. Πλησίασε τον Ιωνά, έσκυψε και τον σκούντησε. «Τι κοιμάσαι εσύ», του είπε δυνατά, «σήκω επάνω να παρακαλέσεις κι εσύ το Θεό σου, ίσως επιβλέψει και δεν χαθούμε». Ο Ιωνάς σηκώθηκε, συνένωσε κι αυτός τις προσευχές του, αλλά η τρικυμία εξακολουθούσε φοβερή, απειλώντας καταποντισμό. Αλίμονο, τι να κάνουν λοιπόν; Λοιπόν, ναύτες και επιβάτες συμφώνησαν στο ότι κάποιος από όλους ήταν πολύ ένοχος ενώπιον του Θεού, θα έκανε κάποιο μεγάλο κακό για το οποίο διωκόταν και

κινδύνευαν μαζί του και οι υπόλοιποι. Ποιος να ήταν αυτός; Έριξαν κλήρο και ο κλήρος κατά το θέλημα του Θεού έπεσε στον Ιωνά. Τότε εκείνος τους έκανε γνωστό ό,τι τους συνέβαινε και ο ίδιος πρότεινε να τον ρίξουν στη θάλασσα για να πάψει η τρικυμία και να μην χαθούν άδικα αυτοί. Οι άνθρωποι τον κοίταξαν καλά, έτοιμο να ριχθεί στα κύματα. Κύματα πελώρια, μανιακά, αβυσσαλέα, τα οποία αμέσως θα τον καταβρόχθιζαν, και τον λυπήθηκαν. Καλύτερα να επέστρεφαν στην ξηρά, καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια. Μολονότι χρησιμοποίησαν και τα κουπιά, η επιστροφή ήταν αδύνατη. Ο άνεμος έγινε σφοδρότερος και τα κύματα πιο απειλητικά. Ο Θεός λοιπόν είχε καταδικασμένο τον Ιωνά. Πώς να τον σώσουν αυτοί;

Ζήτησαν συγχώρηση και τον έριξαν στα κύματα. Και ο άνεμος έπεσε αμέσως και η θάλασσα σταμάτησε το θυμό της. Το πλοίο προχώρησε κανονικά, διασχίζοντας γρήγορα την υγρή έκταση. Αλλά ο Ιωνάς δε φαινόταν. Κατά διαταγή του Θεού τον κατάπιε μεγάλο κήτος, χωρίς όμως να τον φάγει. Και στην παράδοξη και τρομερή εκείνη κατοικία συναισθάνθηκε όλο το μέγεθος της απείθειάς του και μετανόησε και λάλησε και βόησε λόγους ταπεινώσεως και κατανύξεως. Μετά τρεις μέρες και νύχτες το κήτος εξέμεσε σώο και αβλαβή τον προφήτη στην ξηρά. Του δόθηκε και πάλι η διαταγή να πάει στη Μεγάλη Νινεβή και να ελέγξει και να κηρύξει ότι μετά τρεις μέρες θα καταστραφόταν.

Ο Ιωνάς υπάκουσε τώρα. Η Νινεβή ήταν πόλη μεγάλη. Τρεις μέρες χρειαζόταν κανείς για να τη διασχίσει. Ο Ιωνάς μπήκε στην πόλη, άρχισε το έργο του και κήρυττε λέγοντας «Τρεις μέρες ακόμη και η Νινεβή θα καταστραφεί». Και οι Νινεβίτες συναισθάνθηκαν τα ανομήματά τους και νήστευσαν και πένθησαν όλοι από το μικρό μέχρι το μεγάλο. Και αυτός ακόμη ο βασιλέας της Νινεβή πένθησε, αφαίρεσε τη στολή του, φόρεσε ευτελή σάκο και κάθισε πάνω σε στάχτη. Και τα βόδια και τα πρόβατά τους δεν τα άφησαν να βοσκήσουν, ούτε τα πότισαν. Ο Θεός είδε τα έργα τους και την ειλικρινή μετάνοιά τους, ότι δηλαδή πήραν την απόφαση και απομακρύνθηκαν από τους αμαρτωλούς δρόμους της ζωής τους, και άλλαξε ο Θεός την απόφαση για την τιμωρία,

την οποία είχε αναγγείλει ότι θα αποστείλει εναντίον τους, και δεν την πραγματοποίησε. Ο Ιωνάς το είδε με απορία. Η προφητεία, την οποία τόσο επίμονα διατάχτηκε να κάνει, την οποία πάνδημα εξεφώνησε, με την απόλυτη βεβαίωση της εκπληρώσεώς της, νόμισε ότι διαψεύστηκε. Τον κορόιδεψε λοιπόν και τον καταγέλασε ο Θεός. Πώς πλέον θα μπορούσε να αντικρίσει τους ανθρώπους; Καλύτερα να πέθαινε παρά να ζούσε. Αυτή την κραυγή πικρής απογοήτευσης, εσχάτης αθυμίας και απελπισίας άφησε προς τον Κύριο ο Ιωνάς. Και αφού βγήκε από την πόλη προς το ανατολικό της μέρος, έκανε εκεί καλύβα και καθόταν στη σκιά προφυλασσόμενος από το καύμα, περιμένοντας να δει τι επιτέλους θα συνέβαινε στην πόλη.

Ξαφνικά, τη νύχτα, κατά διαταγή του Θεού, φυτό κολοκυθιάς, μεγάλο και σκιερό, ανέβηκε επάνω από την καλύβα και σχημάτιζε έξω από αυτή ευχάριστη σκιά. Ο Ιωνάς αγάπησε το φυτό εκείνο σχεδόν σαν έμψυχο. Αλλά το πρωί της επομένης μέρας διέταξε ο Θεός ένα σκουλήκι και κατέφαγε στη ρίζα την κολοκυθιά και αυτή ξεράθηκε. Μετά την ανατολή του ήλιου, πρόσταξε ο Θεός να πνεύσει ένας πολύ καυστικός άνεμος. Οι ηλιακές ακτίνες χτύπησαν την κεφαλή του Ιωνά και εκείνος ολιγοψύχησε, έχασε το θάρρος για τη ζωή του και είπε «Προτιμότερο είναι για μένα να αποθάνω παρά να ζω». Τότε ο Θεός του είπε «Εάν εσύ λυπήθηκες για την κολοκυθιά, για την οποία δεν κοπίασες,

στην αύξηση της οποίας δεν συντέλεσες, η οποία σε μια νύχτα γεννήθηκε και σε μια νύχτα χάθηκε, πώς εγώ να μην λυπηθώ για τη Νινεβή, την πόλη τη μεγάλη, την οποία κατοικούν πάνω από 120.000 άνθρωποι και πολυάριθμα ζώα;» Ο Ιωνάς απέθανε στη γη Σαράρ κοντά στη βάλανο της Δεβόρας και τάφηκε μέσα σε σπήλαιο.

Από τα πολλά τα οποία θα μπορούσαμε να επισημάνουμε στο σημερινό συναξάρι, το συναξάρι του προφήτου Ιωνά, είναι η μετάνοια, η μεγάλη σημασία και η αποτελεσματικότητά της. Η μετάνοια που είναι το κύριο έργο των προφητών, η μετάνοια που κάνει το Θεό να μετανοεί, η μετάνοια που σώζει. Και βασικό χαρακτηριστικό αυτής της σώζουσας μετανοίας είναι ο πόνος και το πένθος για την αμαρτία.

Πόνος όχι ο αδύνατος, γι' αυτό και χωρίς αποτελέσματα, αλλά ο τόσο δυνατός που να επιφέρει την καλή αλλοίωση της ψυχής, τόσο δυνατός που να κυριεύει την καρδιά και να μην την αφήνει να νικιέται από την όρεξη της σάρκας και την ηδονή της αμαρτίας ή το φόβο κάποιου κακού.

Πόνος που συντρίβει τις καρδιές μας, διότι λυπήσαμε το Πνεύμα το Άγιο, διότι στην αγάπη του Θεού ανταποκριθήκαμε με περιφρόνηση και αγνωμοσύνη, αλλά και διότι χάριν της πρόσκαιρης ευχαρίστησης της αμαρτίας, στερούμε τον εαυτό μας από τα πνευματικά αγαθά και τον καταδικάζουμε στον Άδη. Ο πόνος ο τόσο δυνατός που να μας κάνει να αποστρεφόμαστε την αμαρτία περισσότερο από κάθε άλλο κακό, που να κάνει την ψυχή μας να προτιμά κάθε άλλη συμφορά που μπορεί να μας έλθει, είτε είναι στέρηση πραγμάτων, είτε στέρηση της καλής ιδέας που έχουν οι άλλοι για μας, κόπος, είτε πόνος σωματικός, είτε στέρηση και αυτής της ζωής, παρά να κάνει την αμαρτία. Ο πόνος αυτός της καρδιάς

είναι τόσο δυνατός που να την κάνει να βγάζει στεναγμούς και δάκρυα κατά το του προφήτου Ισαΐου «Υμείς δε κεκράξεσθε διά των πόνων της καρδίας υμών και από συντριβής πνεύματος ολολύξετε». Σχετικά, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας προτρέπει «Αμάρτησες, πένθησε και διαλύεις την αμαρτία». Τι κόπος είναι αυτός; Δεν σου ζητώ τίποτε παραπάνω από το να πενθήσεις την αμαρτία, δεν σου λέγω να διαπλεύσεις πελάγη, να διασχίσεις άγρια κύματα, να φτάσεις σε λιμάνια, ούτε να οδοιπορήσεις, ούτε να καταβάλεις χρήματα, αλλά τι; Πένθησε για την αμαρτία, το πένθος εξαλείφει αμαρτίες. Ο κατά Θεόν πόνος έχει αιτία αλλά και σκοπό τη

χάρη του Θεού, γι' αυτό και οδηγεί στην ανάπαυση και το κατά Θεόν πένθος οδηγεί στη χαρά.