Patriarch Nicephorus and the Veneration of Holy Relics

Nicephorus lived in the time of the iconoclast emperor Constantine Copronymus, who reigned in the eighth century. He was born and raised in Constantinople, the queen of cities. His parents, Theodore and Eudocia, were noble and well known. His father was a registrar and notary of imperial decrees. Accused of venerating the holy icons, Theodore was beaten and whipped, then exiled first to a fortress. Because he remained steadfast in the Orthodox faith, he was later exiled to Nicaea. There the blessed man endured six years of hardship before his earthly life came to an end. From childhood, his son Nicephorus was raised in the Orthodox faith.

When Nicephorus grew up, he received a good education and became an imperial secretary. While still a layman, he founded a monastery on the Asian shore of the Bosporus and withdrew there for a time. Under Constantine VI, he became director of the Great Hospital of Constantinople. After Patriarch Tarasius died, Nicephorus was elected Patriarch of Constantinople in April 806, though he was still a layman. But under Leo V the Armenian, a fierce opponent of the holy icons, he was forced to resign in March 815. Nicephorus had resisted the emperor’s order against the icons.

Leo then called a Synod of bishops loyal to him. At the emperor’s command, it pronounced an anathema against the Patriarch and his predecessors, Tarasius and Germanus. It also forbade anyone, under pain of excommunication, to call Nicephorus bishop or Patriarch. Nicephorus protested this seizure of authority. Yet he did not want bloodshed, so he withdrew. After bidding farewell to his flock, he crossed the Bosporus by night and went into exile. He bore that exile bravely for fourteen years. He would not even accept the compromise proposed by Leo’s successor, Emperor Michael II, because it conflicted with the decisions of the holy Seventh Ecumenical Council

on the veneration of holy icons. Nicephorus departed to the Lord on June 2, 829, at the age of seventy. Fourteen years later, the most holy Patriarch Methodius was raised to the patriarchal throne of Constantinople. Among his other virtues and achievements, four years after taking the throne he secured the return of the holy relics of the most holy Nicephorus. He had said to the rulers of that time, Michael III and his mother Theodora: “It is not right that the precious and holy relics of the ever-memorable and most devout Patriarch Nicephorus should not be brought to Constantinople,

for he was driven from the patriarchal throne because of his Orthodox and blameless faith, and he ended his life in exile.” Persuaded by these words, the rulers immediately sent people to bring the Saint’s precious relics from the Monastery of Saint Theodore, where they had been laid to rest. Saint Methodius went with them, accompanied by priests and monks. They found the Saint’s precious relics whole and entirely incorrupt, preserved this way for fourteen years after his repose. They placed them on an imperial ship and brought them to Constantinople. As the ship passed the crossing by the Acropolis, the emperor and the whole senate

came out carrying lamps to meet the holy relics, and they venerated them. Then they carried the relics on their shoulders and placed them in the Great Church. After keeping vigil there, they lifted them onto their shoulders again in the morning and carried them to the Church of the Holy Apostles. This took place on March 13, the very day on which Nicephorus had gone into exile.

Today our Church commemorates the return of the precious relics of Saint Patriarch Nicephorus. This feast gives us another opportunity to reflect on God’s love. He helps us in so many ways, and one of them is through holy relics. They are a God-given treasure. Whoever approaches them with faith and love may receive help in mind, soul, and body. On the occasion of the return of the relics of Saint Ignatius the God-bearer, Saint John Chrysostom taught and urged the people of Antioch with words that he could still

say to us today: “God has left us the relics of the saints,” the golden-mouthed Saint tells us, “to guide us toward the same zeal they had, and to give us a harbor and sure comfort in every misfortune that comes upon us. So I urge you all: if anyone is troubled by illness, by some other hardship, or by the depth of his sins, let him come to the holy relics with faith. He will find relief from all these burdens. He will leave with great gladness, and even contemplating the relics will ease his conscience. Indeed...

let those who suffer come, but let those who are cheerful, honored, powerful, or have great boldness before God come as well. They too should not overlook the benefit. When someone comes and sees this Saint, the memory of his deeds will keep that person from giving way to pride. It is no small thing for those whose lives are going well to avoid becoming puffed up, and to know how to live with humility. The treasure of holy relics is therefore useful to everyone, a refuge open to all: to those who have fallen, that they may be freed from temptations, and to those who prosper,

that the good things they have may remain secure; to the sick, that they may recover their health, and to the healthy, that they may not fall ill. Keeping all this in mind, let us choose to come to the holy relics above every pleasure and delight. Then we may find joy and benefit, and in the life to come dwell and share a home with these saints, through their prayers and through the grace and loving kindness of our Lord Jesus Christ. To Him, together with the Father and the Holy Spirit, belong glory now and always and unto the ages of ages. Amen.”

Νικηφόρος έζησε κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Κοπρωνύμου, του Εικονομάχου, που βασίλεψε κατά τον 8ο αιώνα. Ήταν γέννημα και θρέμμα της βασιλεύουσας των πόλεων. Οι γονείς του, Θεόδωρος και Ευδοκία, ήταν ευγενείς και ονομαστοί, διότι ο πατέρας του, Θεόδωρος, ήταν απογραφέας και νοτάριος των βασιλικών προσταγμάτων. Με τη διαβολή δε ότι προσκυνούσε τις Άγιες Εικόνες, καταξησχύστηκε με δαρμούς και μαστιγώσεις και εξορίστηκε σε κάποιο φρούριο αρχικά και μετά, λόγω της εμμονής του στην Ορθοδοξία, εξορίστηκε στη Νίκαια, όπου και με πολλές επί έξι έτη κακοπάθειες τελείωσε ο μακάριος την επίγεια ζωή του. Ο δε γιος του Νικηφόρος από μικρός γαλουχήθηκε με την Ορθοδοξία.

Δε μεγάλωσε και καλώς εκπαιδεύτηκε, έγινε βασιλικός γραμματέας. Ως λαϊκός ακόμη, ίδρυσε μοναστήρι στην ασιατική ακτή του Βοσπόρου, όπου αποσύρθηκε για κάποιο διάστημα. Έγινε διευθυντής του Μεγάλου Νοσοκομείου της Κωνσταντινουπόλεως επί Κωνσταντίνου του 6ου. Μετά την τελευτή του Πατριάρχου Ταρασίου, κατά τον Απρίλιο του 806, εκλέχτηκε αυτός, αν και λαϊκός ακόμη, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Επί Λέοντος όμως του 5ου του Αρμενίου, σφοδρού πολεμίου των Αγίων Εικόνων, αναγκάστηκε να παραιτηθεί κατά τον Μάρτιο του 815. Επειδή ο Νικηφόρος αντιστεκόταν στην εκτέλεση του εικονομαχικού διατάγματος του βασιλέα,

Τελευταίος συνεκάλεσε σύνοδο ευπειθών σε αυτόν αρχιερέων, η οποία κατά βασιλική εντολή αναθεμάτισε τον Πατριάρχη και τους προκατόχους του, Ταράσιο και Γερμανό. Απαγόρευσε δε επί ποινή αφορισμού το να τον ονομάζουν Επίσκοπο και Πατριάρχη. Κατά του πραξικοπήματος αυτού διαμαρτυρήθηκε ο Νικηφόρος. Δεν ήθελε όμως να προκληθεί αιματοκύλισμα και αποχώρησε. Αφού αποχαιρέτησε το ποίμνιό του, πέρασε τη νύχτα το Βόσπορο και έφυγε εξόριστος. Την εξορία υπέμεινε γενναία επί 14 έτη, χωρίς να αποδεχθεί ούτε τη συμβιβαστική λύση την οποία του πρότεινε ο διαδεχτής του Λέοντα, αυτοκράτορας Μιχαήλ Β΄, ως ασύμφωνη με τις αποφάσεις της Αγίας Εβδόμης Οικουμενικής Συνόδου

προσκυνήσεως των Αγίων Εικόνων. Έτσι, απήλθε προς τον Κύριο στις 2 Ιουνίου του 829 σε ηλικία 70 ετών. Αφού πέρασαν από τότε 14 έτη, ανέβασαν στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως τον Αγιότατο Πατριάρχη Μεθόδιο. Αυτός, λοιπόν, μεταξύ των άλλων αρετών και κατορθωμάτων, τέσσερα χρόνια μετά την ανάρρησή του στο θρόνο, πέτυχε την ανακομιδή του Ιερού Λειψάνου του Αγιότατου Νικηφόρου. Είχε πει στους τότε βασιλείς, Μιχαήλ τον Τρίτο και Θεοδώρα τη μητέρα του: «Δεν είναι δίκιο να μη μετακομιστεί στην Κωνσταντινούπολη το τίμιο και ιερό λείψανο του αοιδίμου και πανοσίου Πατριάρχου Νικηφόρου,

ο οποίος διά την ορθόδοξον και αμώμητον πίστην εξορίστηκε από τον πατριαρχικό θρόνο και τελείωσε τη ζωή του εις την εξορία». Σε αυτούς λοιπόν τους λόγους, αφού πείστηκαν οι βασιλείς, έστειλαν αμέσως ανθρώπους για να φέρουν το τίμιο του Αγίου Λείψανο από τη Μονή του Αγίου Θεοδώρου, στην οποία είχε αποτεθεί. Μαζί με αυτούς πήγε και ο Άγιος Μεθόδιος, τον οποίο ακολούθησαν ιερείς και μοναχοί. Αφού βρήκαν το τίμιο του Αγίου Λείψανο εντελώς άφθαρτο και ολόκληρο, διαφυλαγμένο έτσι για διάστημα 14 ετών από την κοίμησή του, το έβαλαν σε βασιλικό πλοίο και το έφεραν στην Κωνσταντινούπολη. Όταν δε το πλοίο διέπλεε το πέραμα της Ακροπόλεως, τότε ο βασιλέας και όλη η σύγκλητος

κρατώντας λαμπάδες, προϋπάντησαν το Άγιο Λείψανο και το ασπάσθηκαν. Μετά, φέροντάς το πάνω στους ώμους τους, το απέθεσαν στη Μεγάλη Εκκλησία. Εκεί δε, αφού έκαναν αγρυπνία, το πρωί το πήραν πάλι επάνω στους ώμους τους και το μετέφεραν στο ναό των Αγίων Αποστόλων των Μεγάλων κατά τη 13η του Μαρτίου μηνός, που ήταν η ίδια μέρα κατά την οποία απήλθε στην εξορία.

Λοιπόν, σήμερα η Εκκλησία μας τη μνήμη της ανακομιδής του Τιμίου Λειψάνου του Αγίου Πατριάρχου Νικηφόρου, και η εορτή αυτή μας δίνει την ευκαιρία να αναλογιστούμε για μια ακόμη φορά την αγάπη του Θεού, ο οποίος με πλείστους όσους τρόπους μας ευεργετεί, μεταξύ των οποίων είναι και αυτός των Αγίων Λειψάνων, τον θεόσδοτο αυτό θησαυρό που, όταν κανείς τον πλησιάζει με πίστη και αγάπη, είναι δυνατόν να ευεργετηθεί κατά το νου, την ψυχή και το σώμα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, με την ευκαιρία της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου, δίδαξε και προέτρεψε τους Αντιοχείς αυτά τα οποία και σήμερα θα

μπορούσε να πει και σε εμάς: «Γι’ αυτό και τα λείψανα των Αγίων, μας λέγει ο Χρυσορρήμων Άγιος, μας τα άφησε ο Θεός, θέλοντας να μας χειραγωγήσει στο να αποκτήσουμε κι εμείς τον ίδιο με εκείνους ζήλο και να είναι για μας λιμάνι κι ασφαλής παρηγοριά σε όλες τις συμφορές που μας έρχονται. Γι’ αυτό παρακαλώ όλους σας, κάποιος είναι στενοχωρημένος, είτε σε αρρώστιες, είτε σε κάποια άλλη δυσάρεστη κατάσταση, είτε σε βάθος αμαρτιών, να προσέλθει στα Άγια Λείψανα με πίστη και από όλα εκείνα θα απαλλαγεί, θα έρθει με πολλή ευχαρίστηση και θα ανακουφίσει τη συνείδησή του και με μόνη τη θεωρία. Μάλλον δε...

Μόνο αυτοί που βρίσκονται σε βάσανα να προσέλθουν, αλλά και αν κάποιος βρίσκεται σε ευθυμία ή σε δόξα ή έχει κάποια δύναμη ή παρρησία πολλή προς το Θεό, ούτε αυτός να καταφρονήσει την ωφέλεια. Διότι με το να έλθει και να δει αυτόν τον Άγιο, με τη μνήμη των κατορθωμάτων του, δεν θα αφήσει τον εαυτό του να υπερηφανευτεί. Δεν είναι δε μικρό πράγμα αυτοί που βρίσκονται σε ευχάριστες καταστάσεις να μη φουσκώνουν γι’ αυτές, αλλά να γνωρίζουν να τις ζουν με ταπείνωση. Ώστε σε όλους είναι χρήσιμος ο θησαυρός των Αγίων Λειψάνων, κατάλληλη για όλους καταφυγή. Σε εκείνους μεν που έπεσαν για να απαλλαγούν από τους πειρασμούς, σε εκείνους δε που ευημερούν για

να παραμείνουν με βεβαιότητα σε αυτούς τα καλά, στους μεν αρρώστους για να επανέλθουν στην υγεία, στους δε υγιείς για να μην καταπέσουν στην αρρώστια. Όλα αυτά λογιζόμενοι, από κάθε τέρψη και ηδονή ας προτιμούμε την προσέλευσή μας στα Άγια Λείψανα, ώστε και να ευφραινόμαστε και να κερδίζουμε και εκεί να μπορέσουμε να γίνουμε σύσκηνοι και ομοδίαιτοι με τους Αγίους αυτούς, με τις ευχές τους και τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο, καθώς και στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ταιριάζει δόξα τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.