Martyrdom, Repentance, and the Courage to Confess Christ

The martyrs Chrysanthus and Daria lived in the reign of Emperor Numerian, who ruled toward the end of the third century after Christ and persecuted Christians. Chrysanthus was the son of a pagan governor of Alexandria. A Christian bishop instructed him in the faith, and he was drawn to it. When his father learned this, he was furious and tried in countless ways to change his mind. Seeing that his efforts were fruitless, he decided to entice Chrysanthus with the beauty of a young woman from Athens named Daria. Daria was a pagan, and Chrysanthus’s father, Polemon, hoped that her influence would

bring his son back to the religion of his ancestors. Faced with his father’s insistence, Chrysanthus agreed, though he had a plan of his own. Daria’s soul was as beautiful as her appearance. She was one of those rare souls who rose far above the false religion into which they had been born. Through her conversations with Chrysanthus, she became convinced that the truth lay in the Christian faith. Drawn also by the beauty of the Christian life she saw in her husband, she asked him herself to arrange for her Baptism. Then the husband and wife devoted themselves to spreading the Christian faith: Chrysanthus among the men,

and Daria among the women. They were reported to the prefect Celerinus, who handed them over to the tribune Claudius to be tortured. But the young couple’s courage, and the miraculous way they were kept safe from harm during the torture, deeply impressed Claudius, who was sincere at heart. Chrysanthus saw this and, through his fervent appeals and the grace of God, won Claudius and his entire family to the Christian faith. When Celerinus heard the news, he ordered Chrysanthus and Daria thrown into a pit filled with filth. There the martyrs were buried, and so received the crowns of martyrdom. The prefect Celerinus

learned that the tribune Claudius had renounced paganism and was confessing Christ. He tried to bring him back to the false religion with many promises and threats. But Claudius remained faithful to the Christian faith, so Celerinus ordered him drowned in the sea with a stone tied around his neck. Claudius’s sons, Maurus and Jason, were not afraid. They longed instead to share their father’s glorious end. Of their own accord, and with great zeal, they came before Celerinus and declared that they too had renounced idols and worshiped Christ. The prefect ordered them beheaded. The two brothers faced their sentence calmly and with joy.

Christians took the remains of the two young men and buried them in a cave. Their mother, Hilaria, often went there and thanked God for counting her worthy of such a husband and such children. She prayed that He would keep her faithful to the end of her life and show her His tender mercy as well. She too was reported as a Christian, and soldiers were sent to drag her roughly before the tribunal. Then the Saint asked them to wait a moment. Raising her hands to heaven, she fervently begged Christ to receive her there and then, rather than leave her, a woman alone and without protection, at the mercy of cruel rulers and

godless torturers. Her prayer was heard as soon as she finished it. She died and was spared an appearance before those judges who opposed Christ. The soldiers left in amazement and reported what had happened to Celerinus. Two of the Saint’s servants, who had watched from a distance, took her body and buried it near the graves of her sons.

Pancharis came from the land of the Usani, from the city of Belapate. He was the son of Christian parents, a tall and handsome man. He lived in the reign of the impious rulers Diocletian and Maximian, who opposed Christ and ruled at the end of the third and beginning of the fourth century after Christ. Throughout their nineteen-year reign, the error of idol worship was widespread across the world. Any Christian who confessed Christ lost not only his property and possessions but also his life, after first suffering many kinds of torture. At that time,

Pancharis went to Rome and became a friend of Diocletian. The emperor placed him first among the leaders of the Senate and was exceedingly fond of him. But because of their close friendship, Pancharis, alas, denied his faith in Christ and came to share the emperor’s beliefs. When his mother and brothers heard this terrible news, they wrote him a letter. They urged him, first, to recover the fear of God and, second, to remember His fearful judgment. They told him that whoever has known Christ and boldly confessed Him before kings and rulers will, in turn, be acknowledged by Christ the Master

and will receive the promised eternal blessings and enjoy them. Those who turn away from Christ and deny Him, however, will be condemned on that fearful day of judgment. For the Lord says: “Whoever confesses Me before men, I will also confess before My Father in heaven. But whoever denies Me before men, I will also deny before My Father in heaven.” And again: “What will it profit a man if he gains the whole world and loses his soul? Or what will a man give in exchange for his soul?” When Pancharis received and read the letter, he realized the harm he had done to himself. He began to weep and lament, crying out with all his heart and soul: “Have mercy on me, Lord Almighty. Have mercy on me, and do not put Your servant to shame before angels and men. In Your mercy, have compassion on me.” Some courtiers saw him weeping so bitterly and told the emperor. The emperor urged the martyr to deny Christ, threatening to torture and kill him. “Emperor,” Pancharis replied, “I shudder with fear at the mere thought that I came to share your beliefs, lest fire fall from heaven and consume me.”

“From now on, may I never deny the Lord Jesus Christ, even if you put my body through many tortures.” Then the tyrant ordered the Saint beaten with oxhide whips. After that, they took him to the theater and beat him severely there. Then, with a letter of instructions, he sent him to the ruler of Nicomedia to be put to death. When the Saint arrived in Nicomedia, he confessed his faith before that ruler too, saying: “I come from a Christian family. But I was overcome by the emperor’s deception and foolishly came to share his beliefs. Now, with God’s help, my mother and sister have brought me back to my senses, and I have returned to Christ my God.”

“I am eager to die for His name, so that through this good confession and my death I may wipe away the denial I so wrongly made.” The ruler urged the Saint to obey the emperor’s command so that he would not perish. But Pancharis answered: “The death you speak of is only temporary, and it brings eternal life to those who endure it for love of Christ.” At last, seeing that the martyr would not change his mind, the ruler sentenced him to death. After praying, this champion of Christ was beheaded in Nicomedia, and so received the crown of martyrdom.

Today’s Synaxarion tells of Pancharis’s fall and denial, but also of his great metanoia, his repentance. Through it he did more than wipe away his sin: he won the crown of martyrdom and sainthood. Great indeed is the power of repentance when it is sincere, deep, resolute, and real. The mark of such repentance is pain: first, pain of heart, so strong that it brings about a blessed change in the soul. It must take hold of the heart so firmly that the heart is no longer overcome by the desires of the flesh, the pleasure of sin, or the fear of suffering.

This pain should break our hearts, because we have grieved the Holy Spirit, because we have answered God’s love with contempt and ingratitude, and because, for the passing pleasure of sin, we deprive ourselves of spiritual blessings and condemn ourselves to Hades. It should be so strong that we recoil from sin more than from any other evil. It should make our soul choose any other hardship that may come upon us—loss of possessions, loss of the good opinion others have of us, toil, bodily pain, or even the loss of life itself—

rather than commit sin. The pain of a truly repentant heart should be so strong that it brings forth sighs and tears, as the prophet Isaiah says: “You shall cry out because of the pain in your hearts, and wail because your spirit is broken.” Such pain naturally leads us to bodily disciplines that also involve hardship, such as fasting and other forms of self-denial. A life like this has the character of martyrdom, and it also bears witness to genuine Christian life in our suffering world.

Μάρτυρες Χρύσανθος και Δαρία έζησαν κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Νουμεριανού, ο οποίος βασίλευσε κατά το τέλος του 3ου μετά Χριστόν αιώνος, ήταν δε διώκτης των Χριστιανών. Ο Χρύσανθος, γιος ειδωλολάτρου άρχοντος της Αλεξανδρείας, κατηχήθηκε στη χριστιανική πίστη και ελκύστηκε σε αυτή από χριστιανό επίσκοπο. Η πληροφορία αυτή εξόργισε τον πατέρα του, ο οποίος με μύριους τρόπους προσπάθησε να τον μεταπείσει. Επειδή έβλεπε ότι άκαρπες απέβαιναν οι προσπάθειές του, σκέφτηκε να τον δελεάσει με τα θέλγητρα ωραιότατης κόρης, Δαρίας ονόματι, η οποία καταγόταν από την Αθήνα. Η Δαρία ήταν ειδωλολάτρισσα και ο πατέρας του Χρυσάνθου, Πολέμων, έλπισε ότι η επιρροή της θα

επανέφερε το γιο του στην προγονική θρησκεία. Προ της πατρικής επιμονής, ο γιος συγκατατέθηκε, αλλά έχοντας και αυτός το σχέδιό του. Η Δαρία είχε την ψυχή επίσης ωραία, όπως την εξωτερική εμφάνιση, και ανήκε στις εκλεκτές εκείνες ψυχές, οι οποίες ήταν πολύ ανώτερες της ψευδοθρησκείας στους κόλπους της οποίας είχαν γεννηθεί. Στις συζητήσεις της λοιπόν με τον Χρύσανθο πείστηκε ότι η αλήθεια ήταν στη χριστιανική πίστη, ελκυόμενη δε και από το ηθικό άρωμα της χριστιανοσύνης που τόσο ωράιζε τον σύζυγό της, μόνη της τον παρακάλεσε να ενεργήσει για τη βάπτισή της. Το ανδρόγυνο τότε επιδόθηκε στη χριστιανική ιεραποστολή. Ο Χρύσανθος μεταξύ του ανδρικού κόσμου

η Δαρία μεταξύ των γυναικών. Καταγγέλθηκαν στον έπαρχο Κελερίνο, ο οποίος τους παρέδωσε στον τριβούνο Κλάβδιο για να βασανιστούν. Αλλά και η γενναιότητα των νεαρών συζύγων και η διά θαύματος προφύλαξή τους από κάθε βλάβη κατά τα βασανιστήρια έκαναν μεγάλη εντύπωση στην ειλικρινή ψυχή του Κλαβδίου. Ο Χρύσανθος το αντιλήφθηκε και με θερμές προτροπές και με τη χάρη του Θεού κέρδισε στη χριστιανική πίστη τον Κλάβδιο και ολόκληρη την οικογένειά του. Ο Κελερίνος, όταν έμαθε την είδηση, διέταξε να ρίξουν τον Χρύσανθο και τη Δαρία σε λάκκο γεμάτο βόρβορο, στον οποίο καταχώθηκαν οι μάρτυρες και έτσι έλαβαν τους στεφάνους του μαρτυρίου. Ο έπαρχος Κελερίνος,

πληροφορήθηκε ότι ο τριβούνος Κλάβδιος απαρνήθηκε την ειδωλολατρία και ομολογούσε τον Χριστό, προσπάθησε να τον επαναφέρει στη θρησκεία της πλάνης με πολλές υποσχέσεις και απειλές. Αλλά ο Κλάβδιος στάθηκε πιστός στη χριστιανική πίστη και ο Κελερίνος διέταξε να τον πνίξουν ρίχνοντάς τον στη θάλασσα με μια πέτρα στο λαιμό. Οι γιοι του Κλαυδίου, Μαύρος και Ιάσων, αντί να φοβηθούν, ζήλεψαν το ένδοξο τέλος του πατέρα τους. Μόνοι τους και με πολύ ζήλο παρουσιάστηκαν στον Κελερίνο και δήλωσαν κι αυτοί ότι απαρνήθηκαν τα είδωλα και προσκυνούσαν τον Χριστό. Ο έπαρχος διέταξε τον αποκεφαλισμό τους. Οι δυο αδελφοί υπέστησαν την καταδίκη ατάραχοι και χαρούμενοι.

Χριστιανοί παρέλαβαν τα λείψανα των δύο νέων και τα έθαψαν μέσα σε σπήλαιο. Στον τόπο εκείνο πήγαινε συχνά η μητέρα τους, Ιλαρία, και ευχαριστούσε το Θεό, διότι την αξίωσε τέτοιου συζύγου και τέτοιων παιδιών, προσευχόταν δε να τη διαφυλάξει πιστή μέχρι το τέλος της ζωής της, να δώσει και σε αυτή το φιλόστοργο έλεός του. Καταγγέλθηκε λοιπόν και αυτή ως χριστιανή, στρατιώτες δε που στάλθηκαν την έσυραν βάναυσα στο κριτήριο. Τότε η Αγία τους παρεκάλεσε να σταθούν για λίγο και, αφού σήκωσε τα χέρια της προς τον ουρανό, ικέτευσε θερμά το Χριστό να την παραλάβει από εκεί αμέσως, χωρίς να την αφήσει γυναίκα μόνη και έρημη στη διάκριση αγρίων αρχόντων και

ασεβών βασανιστών. Η δέησή της εισακούστηκε μόλις η προσευχή της τελείωσε. Ο θάνατος επήλθε και την απάλλαξε από την ενώπιον των αντιχρίστων κριτών παρουσία της. Και οι μεν στρατιώτες αναχώρησαν έκπληκτοι και ανήγγειλαν το γεγονός στον Κελερίνο, δύο δε υπηρέτριες της Αγίας, οι οποίες παρακολουθούσαν από μακριά, πήραν το λείψανό της και το έθαψαν κοντά στους τάφους των γιων της.

Ο Παγχάριος καταγόταν από τη χώρα των Ουσάνων, από την πόλη Βηλαπάτη. Ήταν γιος γονέων χριστιανών, άνδρας υψηλός και ωραίος, ζούσε δε κατά τους χρόνους των δυσσεβών και αντιχρίστων βασιλέων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, οι οποίοι βασίλευαν κατά το τέλος του Τρίτου και τις αρχές του Τετάρτου μετά Χριστόν αιώνος. Καθ' όλο το διάστημα της 19 ετών βασιλείας τους, η πλάνη των ειδώλων ήταν διασπαρμένη σε όλη την οικουμένη, κάθε δε χριστιανός που ομολογούσε τον Χριστό, όχι μόνο στερούνταν την περιουσία και τα κτήματά του, αλλά έχανε και την ίδια του τη ζωή, αφού προηγουμένως υποβαλλόταν σε πολλά και διάφορα βασανιστήρια. Κατ' εκείνο λοιπόν τον καιρό,

ο Παγχάριος πήγε στη Ρώμη και έγινε φίλος με τον Διοκλητιανό, ο οποίος τον κατέστησε πρώτο των αρχόντων της Συγκλήτου και τον αγαπούσε υπερβολικά. Από την υπερβολική όμως αυτή αγάπη, την οποία είχαν μεταξύ τους, αρνήθηκε, αλίμονο, ο Παγχάριος την πίστη του στο Χριστό και έγινε ομόφρονας με τον βασιλέα. Την κακή αυτή είδηση όταν έμαθαν η μητέρα και οι αδελφοί του Παγχαρίου, του έγραψαν επιστολή και τον συμβούλευαν πρώτον μεν να αποκτήσει το φόβο του Θεού και δεύτερον να φοβηθεί τη φοβερή κρίση του και ότι όποιος γνώρισε το Χριστό και με παρρησία τον ομολόγησε μπροστά σε βασιλείς και άρχοντες, αυτός αντίστοιχα θα ομολογηθεί από το Δεσπότη Χριστό

θα λάβει την επαγγελία και την απόλαυση των αιωνίων αγαθών. Αντίθετα πάλι, όσοι αθέτησαν και αρνήθηκαν το Χριστό, αυτοί μέλλουν να καταδικαστούν κατά τη φοβερά εκείνη ημέρα της κρίσεως. Διότι λέγει ο Κύριος: «Πας ουν όστις ομολογήσει εν εμοί έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ εν αυτώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς. Όστις δ' αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι καγώ αυτόν έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς. Και πάλι: Τι γαρ ωφελήσει άνθρωπον εάν κερδίσει τον κόσμο όλον και ζημιωθεί την ψυχήν αυτού; Ή τι δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής αυτού;» Την επιστολή αυτή, αφού πήρε ο Παγχάριος και τη διάβασε, συναισθάνθηκε το κακό που έπαθε και άρχισε να θρηνεί και να οδύρεται και φώναζε με όλη την ψυχή και την καρδιά του: «Ελέησόν με, Κύριε Παντοκράτορ, ελέησόν με και μη καταισχύνεις τον δούλο σου ενώπιον των αγγέλων και των ανθρώπων, αλλά σπλαχνίσθητί με διά το έλεός σου». Βλέποντάς τον κάποιοι αυλικοί τόσο πικρά να κλαίει, φανέρωσαν αυτό στον βασιλέα. Ο αυτοκράτορας προέτρεψε τον μάρτυρα να αρνηθεί το Χριστό, απειλώντας ότι θα τον βασανίσει και θα τον θανατώσει. «Εγώ, βασιλεύ», απάντησε ο Παγχάριος, «και μόνο για το λόγο ότι έγινα ομόφρονάς σου, φοβάμαι και φρίττω, μη πέσει φωτιά από τον ουρανό και με κατακάψει.

Εφεξής δε, μη γένοιτό μοι να αρνηθώ τον Κύριό μου Ιησού Χριστό, έστω και αν σε πολλά βασανιστήρια υποβάλεις το σώμα μου». Τότε πρόσταξε ο τύραννος να δέρνουν τον Άγιο με βούνευρα. Μετά τον οδήγησαν στο θέατρο και εκεί τον έδειραν δυνατά. Κατόπιν, με σχετική επιστολή, τον έστειλε στον άρχοντα της Νικομηδίας για να τον θανατώσει. Αφού έφτασε ο Άγιος στη Νικομήδεια, ομολόγησε και στον εκεί άρχοντα και είπε: «Χριστιανός είμαι από τους προγόνους μου. Επειδή όμως νικήθηκα από την απάτη του βασιλέα και έγινα ομόφρονάς του, κακώς και ανοήτως, γι' αυτό τώρα συν Θεώ, αφού διορθώθηκα από τη μητέρα και την αδελφή μου, πρόστρεξα στο Χριστό και το Θεό μου.

Σπεύδω να αποθάνω για το όνομά του, ώστε με την καλή αυτή ομολογία και το θάνατό μου να εξαλείψω την άρνηση την οποία κακώς έκανα». Ο άρχοντας προέτρεψε τον Άγιο να εκτελέσει την προσταγή του βασιλέα για να μην απολεσθεί. Εκείνος όμως του αποκρίθηκε: «Η απώλεια αυτή για την οποία ομιλείς και προσωρινή είναι και ζωή αιώνιον προξενεί σε εκείνους οι οποίοι για την αγάπη του Χριστού την υπομένουν». Τέλος, βλέποντας ο άρχοντας το αμετάθετο της γνώμης του μάρτυρος, αποφάσισε να θανατωθεί. Αφού προσευχήθηκε ο αθλητής του Χριστού, αποκεφαλίστηκε στη Νικομήδεια και έτσι έλαβε τον του μαρτυρίου στέφανο.

Στο σημερινό συναξάρι την πτώση, την άρνηση του Παγχαρίου αλλά και τη μεγάλη του μετάνοια με την οποία όχι απλώς εξάλειψε το αμάρτημα αλλά και το στεφάνι του μαρτυρίου της αγιότητας κατέκτησε. Μεγάλη πράγματι η δύναμη και η αποτελεσματικότητα της μετάνοιας, αρκεί να είναι ειλικρινής, βαθιά, αποφασιστική, πραγματική. Χαρακτηριστικό μιας τέτοιας μετάνοιας είναι ο πόνος. Πρώτα της καρδιάς που πρέπει να είναι τόσο δυνατός που να επιφέρει την καλή αλλοίωση της ψυχής. Να είναι τόσο δυνατός που να κυριεύει την καρδιά και να μην την αφήνει να νικέται από την όρεξη της σάρκας και την ηδονή της αμαρτίας ή το φόβο κάποιου κακού.

Ο πόνος αυτός να συντρίβει τις καρδιές μας, διότι λυπήσαμε το Πνεύμα το Άγιο, διότι στην αγάπη του Θεού ανταποκριθήκαμε με περιφρόνηση και αγνωμοσύνη, αλλά και διότι, χάριν της πρόσκαιρης ευχαριστήσεως της αμαρτίας, στερούμε τον εαυτό μας από τα πνευματικά αγαθά και τον καταδικάζουμε στον Άδη. Ο πόνος αυτός να είναι τόσο δυνατός που να μας κάνει να αποστρεφόμαστε την αμαρτία περισσότερο από κάθε άλλο κακό. Να κάνει την ψυχή μας να προτιμά κάθε άλλο κακό που μπορεί να μας έλθει, είτε είναι στέρηση πραγμάτων, είτε στέρηση της καλής ιδέας που έχουν οι άλλοι για μας, είτε κόπος ή πόνος σωματικός, είτε στέρηση και αυτής της ζωής,

παρά να κάνει την αμαρτία. Ο πόνος αυτός της καρδιάς που πραγματικά μετανοεί να είναι τόσο δυνατός που να την κάνει να βγάζει στεναγμούς και δάκρυα κατά το του προφήτου Ησαΐου: «Υμείς δε κεκράξεσθε διά τον πόνον της καρδίας υμών και από συντριβής πνεύματος ολολύξετε». Ένας τέτοιος πόνος κατά τρόπο φυσικό οδηγεί σε ανάλογες έμπονες σωματικές καταστάσεις όπως η νηστεία και οι διάφορες άλλες κακοπάθειες. Μια τέτοια ζωή έχει το χαρακτήρα του μαρτυρίου αλλά και αποτελεί μαρτυρία γνήσιας χριστιανικής ζωής στον ταλαίπωρό μας κόσμο.