John Chrysostom’s Exile and the Return of His Relics

On January 27, our Church commemorates the return of the relics of Saint John Chrysostom, Archbishop of Constantinople, as well as Saint Marciana the Empress, Venerable Peter the Egyptian, Venerable Claudinus, and the Holy New Martyr Demetrios, who was martyred in Constantinople in 1784.

The suffering and death of John Chrysostom, that great teacher of the Church, are well known. Dark and malicious people, through schemes and bitter hostility led by Empress Eudoxia, brought about his exile. During that exile, his enemies took every unlawful measure to increase his suffering and bring about his death. In Constantinople, his many devoted followers still called for the return of their rightful and beloved shepherd. And wherever the great exile passed or stayed, the people showed him the warmest respect and honor.

So his enemies devised still more ways to destroy him. Often, though feverish, he was forced to travel at night through rugged mountain country, where he risked falling into the hands of bandits. After a journey of seventy days, he nevertheless reached the Armenian village of Cucusus, where he remained for three full years. Admirers came to see him from Europe and Asia, along with representatives of bishops devoted to him. Through these friends he sent letters to the bishops of Jerusalem, Caesarea, Scythopolis, Adana, Corinth, Thessalonica, and other Eastern cities, and to the monks of Syria, Phoenicia, and Egypt.

He also wrote to Aurelius, Bishop of Carthage, to the bishops of Milan, Brescia, Aquileia, and Salona, and to many priests in Rome. He continued to oversee the missions he had sent as Archbishop of Constantinople to eastern Gothia, Arabia, and Persia. His ardent encouragement kept the missionaries’ zeal strong and undaunted. News of all this gave his ruthless persecutors no peace. At last, they obtained an order from Emperor Arcadius to transfer the exiled hierarch, supposedly to Pityus on the Black Sea. But they also gave special instructions to wear him down to death with a hurried march that would never let up.

The harsh, heartless soldiers carrying out this cruel order made him walk for hours under the burning sun with his head uncovered. Now elderly and exhausted by hardship and illness, he could bear no more. When he reached the village of Comana in Cappadocia, he could barely drag himself to a church. He went inside, but the flame of his life was nearly spent. There he saw the tomb of a bishop of Amasia who had died under Maximinus, together with the tombs of other martyrs whom he had once praised in a homily at Antioch.

He longed for his earthly remains to rest in that honored company. The next day he was plainly worse, yet the men escorting him were merciless and forced him to set out again. He left burning with fever, but before long they saw that death was near. They brought him back to the church. There, in a deeply moving moment, he summoned his last strength before dying. Racked by fever, he stood as he had stood when preaching the sermons that had won him such extraordinary acclaim. Then he bowed his head and breathed his last.

News of the Saint’s death spread like lightning. A great crowd came to his funeral: laypeople, clergy, and monks alike. He was buried, as he had wished, in that church at Comana, and his precious relics were laid among those of the Holy Martyrs Basiliscus and Lucian. Even today, among the ruins of that church between two fields near the Iris River, people point out his tomb. The coffin that held his revered remains also survives. Made of gray Phrygian stone, it has a lid engraved with a cross. It is kept at the Armenian monastery

near the village of Mizera, on the hill above. The Saint’s relics rested there for thirty full years, but his enemies did not rest. Many bishops and priests, along with countless people, demanded justice for the memory of this wronged defender of the Church. Their demands were in vain. Even after his death, his enemies clung fiercely to their injustice and cruelly persecuted his devoted supporters. At last, that fierce and impious hostility was overcome. Under Patriarch Proclus, a disciple of the renowned shepherd, Chrysostom’s relics were brought back to Constantinople by imperial order on January 27, 438.

The whole imperial city came out to meet them. Emperor Theodosius II himself went as far as Chalcedon to welcome them. Most moving of all was the moment when he bowed before the Saint and asked forgiveness for his departed parents, Arcadius and Eudoxia. When the precious relics were placed on the bishops’ seats in the sanctuary, the people cried out through tears of joy, “Take your throne again, Saint!” The holy relics were taken first to the Church of the Holy Apostle Thomas, then to the Church of Saint Irene, and finally laid in the great Church of the Holy Apostles. From these relics

Emperor John Tzimiskes gave portions to the Holy Monastery of the Great Lavra on the Holy Mountain. Other portions are kept at the holy monasteries of Docheiariou, Iviron, Dionysiou, and Vatopedi. Vatopedi also has the honor of keeping his holy skull.

Among his many writings, John Chrysostom wrote a letter to Bishop Cyriacus, who was also in exile. It shows his courage and the Christian spirit in which he understood and endured his exile. For our instruction, we offer a few passages from it in translation. “Come, brother Cyriacus,” the Saint wrote, “let me soothe the wound of your sorrow and clear the cloud from your thoughts. Do not grieve, brother Cyriacus. When I was exiled from Constantinople, I did not worry about anything. I said to myself: If the Empress wishes to exile me, ‘The earth is the Lord’s, and all its fullness.’

If she wishes to saw me in two, let her do so. I have the prophet Isaiah as my example. If she wishes to cast me into the sea, I remember the prophet Jonah, who suffered something similar. If she wishes to put me in a pit, I have the example of the prophet Daniel, who was cast into the lions’ den. If she wishes to stone me, I have Stephen the First Martyr, who suffered that very thing. If she beheads me, I have John the Baptist as my example. If she wishes to take my possessions, if I have any, let her take them. ‘Naked I came from my mother’s womb, and naked shall I depart.’ Do not grieve, dear brother, but remember the words of the prophet Isaiah:

‘Do not fear the reproach of men, and do not be overcome by their insults. For time will consume them like a garment, and the moth will consume them like wool.’ Think also of our Master, Christ. While He was still in swaddling clothes, He was pursued and driven into the foreign land of Egypt. Who was pursued? He who holds the world in His hands. Why did this happen? To give us a pattern and an example, so that we would neither complain nor grumble in our temptations. And for my sake, remember the suffering of the Savior and how many insults the Master of all endured for us.

For some among the Jews called Him a Samaritan and a drunkard; others called Him possessed by a demon and a false prophet. They said, ‘Look, a glutton and a drunkard,’ and, ‘He casts out demons by the ruler of the demons.’ I write these things to you, brother Cyriacus, from Cucusus, where we were exiled by order of the Empress. Many hardships and temptations followed me on the road, but I paid them no heed. When we came to the land of the Cappadocians and to Taurus in Cilicia, groups of holy fathers came out to meet us, along with many monks and virgins. Tears streamed from their eyes, and they wept inconsolably when they saw us being led into exile. They said to one another

that it would be better for the world if the sun were extinguished than if John’s voice fell silent. Brother, those words troubled and saddened me more than any hardship I suffered, because I saw everyone weeping. Everything else that happened to me mattered little. So I beg you, brother: cast sorrow and discouragement from your soul, and remember me in your prayers to God.”

27 του μηνός Ιανουαρίου, η Εκκλησία μας επιτελεί τη μνήμη της Ανακομιδής του Λειψάνου του Αγίου Ιωάννου Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου, της Αγίας Μαρκιανής της Βασιλίσσης, του Οσίου Πέτρου του Αιγυπτίου, του Οσίου Κλαυδίνου και του Αγίου Νεομάρτυρος Δημητρίου, ο οποίος μαρτύρησε στην Κωνσταντινούπολη κατά το έτος 1784.

Γνωστός ο μαρτυρικός θάνατος του μεγάλου διδασκάλου της Εκκλησίας, Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Σκοτεινοί και μοχθηροί άνθρωποι, ραδιουργίες και εμπάθειες, επικεφαλής των οποίων τέθηκε η βασίλισσα Ευδοξία, επέφεραν την εξορία του. Κατά τη διάρκεια αυτής, οι εχθροί του έλαβαν όλα τα άνομα μέτρα για να πολλαπλασιάσουν τις θλίψεις του και να επιφέρουν το θάνατό του. Και εφόσον οι στην Κωνσταντινούπολη πολυάριθμοι και φλογερότατοι οπαδοί του εξακολουθούσαν να ζητούν το νόμιμο και πολυπόθητο ποιμενάρχη τους, οι δε πληθυσμοί από τους οποίους διερχόταν ή μεταξύ των οποίων διέμενε ο μεγάλος εξόριστος, του έδιναν όλα τα δείγματα της εγκαρδιότερης υπόληψης και τιμής,

οι εχθροί του πολλαπλασίαζαν τα τεχνάσματα της εξοντώσεώς του. Πολλές φορές, με πυρετό, αναγκαζόταν να οδοιπορεί νύκτα στα ορεινά και δύσβατα μέρη, όπου κινδύνευε να πέσει σε χέρια ληστρικά. Μπόρεσε εντούτοις να φτάσει στο χωριό Κουκουσό της Αρμενίας, μετά από πορεία 70 ημερών, και εκεί παρέμεινε τρία έτη ολόκληρα. Έρχονταν εκεί άνθρωποι που τον εθαύμαζαν από την Ευρώπη και την Ασία και επίτροποι αφοσιωμένων επισκόπων. Με τους φίλους δε αυτούς έστελνε επιστολές στην Ανατολή μεν στους επισκόπους Ιερουσαλήμ, Καισαρείας, Σκυθοπόλεως, Αδάνων, Κορίνθου, Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων, καθώς και προς τους μοναχούς Συρίας, Φοινίκης και Αιγύπτου.

Στη Δύση, στον Επίσκοπο Καρχηδόνος Αυρήλιο και προς τους Επισκόπους Μεδιολάνων, Βρεσκίας, Ακυληίας, Σαλώνων και σε πολλούς ιερείς της Ρώμης. Ακόμη διατηρούσε την εποπτεία των Ιεραποστολών, τις οποίες ως Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως είχε αποστείλει στην Ανατολική Γοτθία, την Αραβία και την Περσία και με τη φλόγα των προτροπών του κρατούσε ακμαίο και ακατάβλητο τον ζήλο των Ιεραποστόλων. Οι ειδήσεις των ενεργειών του αυτών δεν άφηναν ησυχία στους ασυνείδητους διώκτες του, οι οποίοι επέτυχαν επιτέλους διαταγή του Αυτοκράτορα Αρκαδίου, όπως ο εξόριστος Ιεράρχης μετακομιστεί δήθεν στην Πιτυούντα του Πόντου, αλλά με ιδιαίτερες οδηγίες να τον ταλαιπωρήσουν μέχρι θανάτου σε εσπευσμένη και ακατάπαυστη οδοιπορία.

Πράγματι, τραχείς και άκαρδοι στρατιώτες που εκτελούσαν την ωμή παραγγελία, τον ανάγκαζαν να βαδίζει επί ώρες ολόκληρες κάτω από καυτερό ήλιο με ακάλυπτη κεφαλή. Έτσι, γέροντας πλέον καθώς ήταν και εξαντλημένος από τους κόπους και την ασθένεια, δεν μπόρεσε να αντέξει. Όταν έφτασε στο χωριό Κώμανα της Καπαδοκίας, έξω από μια εκκλησία μόλις έσυρε τα βήματά του. Εισήλθε λοιπόν εκεί, αλλά ο λύχνος της ζωής του ήταν πλέον ετοιμόσβηστος. Όταν μάλιστα είδε ότι η ερημική εκείνη εκκλησία εμπεριείχε τον τάφο κάποιου επισκόπου της Αμασίας, ο οποίος είχε αποθάνει επί Μαξιμίνου, καθώς και άλλων μαρτύρων, των οποίων τον Πανηγυρικό είχε πλέξει άλλοτε στην Αντιόχεια,

επιθύμησε να μείνει το γήινο σκήνομά του στην τιμημένη και εκλεκτή εκείνη συντροφιά. Την επομένη η κατάστασή του ήταν προφανώς χειρότερη, αλλά οι δήμιοι που τον συνόδευαν ήταν αμείλικτοι και τον υποχρέωσαν να αρχίσει νέα οδοιπορία. Βγήκε λοιπόν ενώ τον έκαιγε ο πυρετός, αλλά μετά από λίγο είδαν ότι ο θάνατος πλησίαζε. Τον επανέφεραν στο ναό, όπου διαδραματίστηκε σκηνή συγκινητικότατη, διότι πριν εκπνεύσει, καταβάλλοντας υπέρτατη προσπάθεια, σηκώθηκε και μαστιζόμενος από τον πυρετό, πήρε τη στάση εκείνη του ρήτορος, με την οποία είχε καταγάγει τόσους απαράμιλλους θριάμβους, και έπειτα έκλινε και παρέδωσε την τελευταία του πνοή.

Η είδηση της τελευτής του Αγίου διαδόθηκε σαν αστραπή, και η κηδεία του έγινε με πολυπληθέστατη συρροή όχι μόνο λαού, αλλά και κληρικών και μοναχών. Τάφηκε δε, καθώς είχε ποθήσει, στην εκκλησία εκείνη των Κομάνων. Το τίμιο του Λείψανο τότε κατατέθηκε μεταξύ των Αγίων Λειψάνων των Αγίων Μαρτύρων Βασιλίσκου και Λουκιανού. Και σήμερα, στα ερείπια της εκκλησίας εκείνης, μεταξύ δύο αγρών, κοντά στον ποταμό Ίρη, δείχνουν τον τάφο του. Σώζεται δε και η λάρνακα, η οποία είχε δεχθεί το σεπτό του λείψανο. Είναι δε από φαιό φρύγιο λίθο, με κάλυμμα, πάνω στο οποίο υπάρχει χαραγμένος σταυρός. Διατηρείται στην Αρμενική Μονή

του εκεί υπερκειμένου χωριού Μίζερα. Στη θέση εκείνη αναπαυόταν το λείψανο του Αγίου επί τριάντα ολόκληρα χρόνια, κατά τα οποία όμως δεν αναπαύθηκαν οι εχθροί του. Πολυάριθμοι επίσκοποι και ιερείς και μυριάδες λαού απαιτούσαν να αποδοθεί δικαιοσύνη στη μνήμη του αδικηθέντος προμάχου της Εκκλησίας. Μάταια όμως, λυσσώδεις και μετά το θάνατό του οι εχθροί του επέμεναν στην αδικία και κατεδίωκαν άγρια τους φλογερούς θιασώτες του. Ο άγριος και ανόσιος φανατισμός συντρίφτηκε και επί του Πατριάρχου Πρόκλου, μαθητού του ενδόξου ποιμενάρχου, το λείψανο του Χρυσοστόμου με αυτοκρατορική διαταγή ανακομίστηκε στην Κωνσταντινούπολη την 27η Ιανουαρίου του 438.

Ολόκληρη η βασιλεύουσα έτρεξε σε προϋπάντηση, αυτός δε ο τότε Αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Δεύτερος πήγε μέχρι τη Χαλκηδόνα για την υποδοχή του και τίποτε δεν ήταν συγκινητικότερο από τη στιγμή κατά την οποία αυτός προσέκλινε ζητώντας τη συγχώρηση του Αγίου για τους κεκοιμημένους γονείς του Αρκάδιο και Ευδοξία, ως και όταν, καθώς τοποθετήθηκε το Τίμιο Λείψανο στο σύνθρονο, ο λαός με δάκρυα και έξαλλος από τη χαρά φώναζε «Απόλαβε τον θρόνο σου, Άγιε». Το Άγιο Λείψανο μεταφέρθηκε πρώτα στο ναό του Αγίου Αποστόλου Θωμά και μετά στο ναό της Αγίας Ειρήνης, τέλος δε κατατέθηκε στον Μεγάλο Ναό των Αγίων Αποστόλων. Από αυτό

τεμάχια αφιέρωσε ο Αυτοκράτορας Ιωάννης ο Τσιμισκής στην Ιερά Μονή της Λαύρας του Αγίου Όρους. Άλλα τεμάχια βρίσκονται στις Ιερές Μονές Δοχειαρίου, των Ιβήρων, του Διονυσίου, του Βατοπεδίου. Η δε τελευταία μπορεί να καυχάται ότι κατέχει την Αγία του Κάρα.

Ιωάννης ο Χρυσόστομος, μεταξύ των άλλων πολλών, έγραψε και μια επιστολή προς τον Επίσκοπο Κυριακό, που ήταν κι αυτός εξόριστος, και στην οποία φαίνεται η γενναιότητα και γενικότερα ο χριστιανικός τρόπος, με τον οποίο έβλεπε και αντιμετώπιζε την εξορία του, και από αυτή προς νουθεσία μας παραθέτουμε λίγα αποσπάσματα σε μετάφραση. «Έλα, αδελφέ Κυριακέ», έγραφε ο Άγιος, «να ανακουφίσω την πληγή της λύπης σου και να διασκεδάσω του λογισμού σου το νέφος. Μη λυπάσαι, αδελφέ Κυριακέ, διότι κι εγώ όταν εξορίστηκα από την Κωνσταντινούπολη δεν φρόντιζα για κανένα πράγμα, αλλά έλεγα αυτά καθ' εαυτόν. Εάν θέλει η Βασίλισσα να με εξορίσει, του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής.

Εάν θέλει να με πριονίσει, ας με πριονίσει. Έχω εις τούτο παράδειγμα τον προφήτη Ησαΐα. Εάν θέλει να με ρίψει εις το πέλαγος, ενθυμούμαι τον προφήτη Ιωνά που έπαθε κάτι παρόμοιο. Εάν θέλει να με βάλει σε λάκκο, έχω παράδειγμα τον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος τέθηκε στον λάκκο των λεόντων. Εάν θέλει να με λιθοβολήσει, έχω τον Πρωτομάρτυρα Στέφανο, ο οποίος τούτο δοκίμασε. Εάν με αποκεφαλίσει, έχω υπόδειγμα τον Βαπτιστή Ιωάννη. Εάν θέλει να αφαιρέσει την περιουσία μου, εάν έχω, ας την λάβει. Γυμνός εξήλθα εκ κοιλίας μητρός μου, γυμνός και απελεύσομαι. Μη λυπείσαι, αγαπητέ αδελφέ, αλλά θυμήσου τον προφήτη Ησαΐα που λέγει:

Μη φοβείσθε ονειδισμό ανθρώπων, και το φαυλισμό αυτών μη ηττάσθε. Ως γαρ ιμάτιον βρωθήσεται υπό χρόνου, και ως έρια βρωθήσεται υπό σητός. Συλλογίσου δε και τον Δεσπότη μας Χριστό, ότι ενώ ήταν ακόμη στα σπάργανα, διωκόταν και στη βάρβαρη γη των Αιγυπτίων απορρίπτονταν. Ποιος; Εκείνος ο οποίος κρατά τον κόσμο στα χέρια του. Και γιατί; Για να γίνει σε μας τύπος και παράδειγμα, του να μη παραπονιόμαστε και να μη γογγύζουμε στους πειρασμούς. Θυμήσου δε προς χάρη μου και το πάθος του Σωτήρος και πόσες ύβρεις ο Δεσπότης των απάντων υπέμεινε για μας.

Διότι άλλοι μεν από τους Ιουδαίους τον ονόμαζαν Σαμαρείτη και οινοπότη, άλλοι δε δαιμονισμένο και ψευδοπροφήτη, διότι έλεγαν ότι «Ιδού άνθρωπος φάγος και οινοπότης» και «Εν τω άρχοντι των δαιμονίων εκβάλλει τα δαιμόνια». Αυτά, αδελφέ Κυριακέ, σου γράφουμε από την Κουκουσό, όπου εξοριστήκαμε κατά προσταγή της Βασίλισσας. Πολλές δε θλίψεις και πειρασμοί με ακολούθησαν κατά το δρόμο, αλλά όμως γι' αυτά δεν φρόντισα. Όταν δε ήλθαμε στη χώρα των Καππαδοκών και στην Ταυροκιλικία, μας προϋπάντησαν ομάδες Αγίων Πατέρων, αλλά και πλήθος μοναχών και παρθένων, οι οποίες έχυναν βρύσες δάκρυα από τους οφθαλμούς τους και έκλαιγαν απαρηγόρητα, βλέποντάς μας ότι φερόμασταν στην εξορία, και έλεγαν μεταξύ τους

ότι συμφερότερο ήταν στον κόσμο να σβηστεί ο ήλιος παρά να σιωπήσει το στόμα του Ιωάννου. Οι λόγοι αυτοί με τάραξαν και με λύπησαν, αδελφέ, περισσότερο από όλα τα δεινά τα οποία έπαθα, επειδή και έβλεπα όλους να κλαίνε. Για δε τα άλλα τα οποία μου συνέβησαν δεν φρόντισα καθόλου. Σε παρακαλώ, λοιπόν, απόρριψε, αδελφέ, τη λύπη και την αθυμία από την ψυχή σου, και θυμήσου και μας στις προς τον Θεόν ικεσίες σου.