Bartholomew, Barnabas, and the Axion Estin Hymn

Saint Bartholomew the Apostle is named among the twelve disciples, who later became apostles, in the Gospels of Saints Matthew, Mark, and Luke. He is also named in the first chapter of Acts, where he and the other ten apostles remain in prayer in the upper room, awaiting the descent of the Holy Spirit. In the Gospel of John, Nathanael appears instead among the Twelve. Philip brought him to Jesus.

Nathanael’s name does not appear in the other Gospels, so it is reasonable to believe that Nathanael and Bartholomew were the same person. Nathanael was his given name; Bartholomew, meaning “son of Tolmai,” was his patronymic. Tradition says that after helping to establish the first Church in Jerusalem and sharing in its struggles for Christ, the Apostle Bartholomew went to preach in Arabia, Persia, and especially India, where he preached with great power and success. He brought the people there the Gospel according to Matthew, written in Hebrew. A hundred years later, the renowned teacher Pantaenus of the Christian School of Alexandria found it there. In the end, unbelievers crucified the Apostle at Urbanopolis, and his holy relics

were placed in a leaden chest and thrown into the sea. By the grace of God, for whom nothing is impossible, the chest was guided to the island of Lipari, near Sicily. Once the relics were revealed to the people there, they were buried; many miracles and healings have come to those who turn to them in faith. The Apostle Barnabas was one of the Seventy. He came from Cyprus, belonged to the tribe of Levi, and studied under the teacher of the Law Gamaliel alongside the Apostle Paul. He was first called Joses. When he became a Christian, he lived out the self-denial that inspired the first Christians: he sold the only field he owned and gave its proceeds

to the Apostles. They renamed him Barnabas, which means “son of encouragement,” perhaps to distinguish him from another Joses, called Barsabbas and surnamed Justus. Barnabas soon became known for his fervent faith and his fruitful preaching of the Word (Logos) of God. His standing in the Church is clear from what happened when the Apostle Paul first came to Jerusalem after turning to Christ. The Christians knew only of his former hatred of the Church and his actions against it, so they kept their distance. Through Barnabas, Paul was able to overcome their suspicions. Barnabas believed that the Apostle Paul’s faith in Christ was sincere

and rejoiced that such a vigorous servant had joined the Church. He introduced Paul to the Apostles and brought him into brotherly fellowship with them. Later, news reached Jerusalem that the Word (Logos) of God was spreading in Antioch through the preaching of Christians from Cyprus and Cyrene. The Church in Jerusalem sent Barnabas to see what was happening and strengthen their good work. When Barnabas saw how wonderfully the seed of faith was bearing fruit in Antioch, he knew that this great city needed an outstanding preacher of the Gospel. He immediately thought of Paul. So he went to Tarsus, and from there they went together to Antioch,

where they stayed for a whole year and brought many into the Church. Paul and Barnabas then went to Jerusalem, carrying financial gifts from the Christians of Antioch to the Church there. They returned to continue their work in Antioch, taking with them Barnabas’s nephew John, also called Mark. But the divine work these two zealous Apostles had carried out so successfully needed to spread further. Guided by the Holy Spirit, the Church in Antioch sent Paul and Barnabas elsewhere to preach the Gospel. Their journey lasted three years

and took them through Cyprus and Asia Minor. Their work bore great fruit, but they also endured severe trials, persecution, and violence that threatened their lives. When they had fulfilled their mission, they returned to Antioch. Then a question arose: did Gentiles coming to Christ from the pagan world first have to be circumcised according to the Law of Moses in order to be saved? The Christians of Antioch sent Paul and Barnabas to the Apostles and the elders in Jerusalem for an authoritative decision. After that Apostolic Council reached its well-known decision,

Barnabas and Paul returned to Antioch with the decision, accompanied by Judas and Silas. They remained there for some time, teaching and proclaiming the word of the Lord alongside many others. The Apostle Barnabas also preached in Rome and Alexandria. Finally, we find him in Cyprus with his nephew Mark. According to tradition, he suffered martyrdom there during a joint uprising of Jews and pagans: he was stoned, and then his body was burned. Mark the Evangelist gathered his holy relics and laid them in a cave. When Mark went to Ephesus and told the Apostle Paul of Barnabas’s death, Paul

wept for a long time. It is said that the Apostle Barnabas was buried with a copy of the Holy Gospel according to Matthew that he had written with his own hands. The book and his holy relics were found together in the year 478, during the reign of Zeno. As a result, the Church of Cyprus received the privilege of being independent of every Patriarch, and its Archbishop was granted the right to sign in red ink. It seems that Barnabas had a majestic appearance. When he and Paul were in Lycaonia, the pagan crowds thought Paul was Hermes appearing in human form,

and took Barnabas for Zeus. The priest of Zeus even wanted to sacrifice bulls in honor of what he thought was the appearance of the gods. The Apostles had to protest vigorously before the people would believe that they were human beings preaching the Gospel of the one true God.

As mentioned at the beginning, we also commemorate the Archangel Gabriel, recalling this wondrous event. It was the year 980 after Christ. Near Karyes, now the administrative center of the Holy Mountain, there was a hollow in the valley with several cells. In one of them, dedicated to the Dormition of the Theotokos, lived an elderly and virtuous priest-monk with his disciple.

It was customary to hold an all-night vigil every Sunday at the church of the Protaton. One Saturday evening, the elder went to the vigil alone, telling his disciple to stay in the cell and read the service as best he could. Later that evening, someone knocked at the cell door. The disciple opened it and saw a monk he did not know. The visitor came in and stayed the night. At Matins (Orthros), they rose and chanted the service together. When they reached the hymn “More Honorable Than the Cherubim,” the disciple sang it in the usual way, from those words to the end. This was the ancient hymn of Saint Cosmas the Hymnographer. But the visiting monk began differently. Standing before the icon of the Theotokos, he sang: “It is truly right

to call you blessed, O Theotokos, ever blessed and most pure, and Mother of our God.” He then continued with “More Honorable Than the Cherubim” to the end. The disciple was amazed and said to the monk before him, “We sing only ‘More Honorable Than the Cherubim.’ We have never heard ‘It Is Truly Right,’ nor did those before us. Please, out of love, write down this hymn for me, so that I too may sing it to the Theotokos.” The visitor said, “Bring me ink and paper, and I will write it down.” But the disciple had neither, so the monk asked him for a stone tablet. The disciple brought one, and the visitor took it and wrote upon it with his finger the words of

“It Is Truly Right.” And, O wonder, the letters were cut so deeply into the hard stone that it seemed as though he had written on soft wax. The visiting monk then told the disciple, “From now on, you and all Orthodox Christians are to sing it this way,” and vanished. He is believed to have been the Archangel Gabriel, sent by God to reveal this angelic hymn, so fitting for the Mother of God. When the elder returned from the vigil and entered the cell, his disciple began to sing “It Is Truly Right,” as the angel had instructed him. Then he showed his elder the tablet with its letters carved by an angel. When the elder heard the hymn and saw the tablet, he was

overwhelmed with wonder. Together they took the tablet to the Protaton. They showed it to the leader of the Holy Mountain and the other elders of the common assembly, and told them everything that had happened. All gave thanks to God and to the Lady Theotokos for the wondrous event. They sent the tablet to Constantinople, to the Patriarch and the Emperor, with letters describing the whole account of this angelic miracle. From that time, the archangel’s hymn spread throughout the world, to be sung to the Theotokos by all Orthodox Christians. And the holy icon of the Theotokos before which the Archangel had sung it

was taken to the church of the Protaton, where it remains enthroned to this day in the sacred seating of the sanctuary. The cell came to be called Axion Estin, or “It Is Truly Right,” and the hollow in the valley where it stands is still called Adein, meaning “to sing,” after that first singing by the Archangel.

Άγιος Απόστολος Βαρθολομαίος αναφέρεται ως ένας από τους δώδεκα μαθητές και μετέπειτα αποστόλους στα Ευαγγέλια των Αγίων Ευαγγελιστών Ματθαίου, Μάρκου και Λουκά. Επίσης αναφέρεται και στο πρώτο κεφάλαιο των Πράξεων, μαζί με τους δέκα άλλους αποστόλους, στο υπερώο να προσκαρτερούν στην προσευχή με την προσδοκία της επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος. Στον Ευαγγελιστή Ιωάννη αντί αυτού αναφέρεται ως ένας από τους δώδεκα ο Ναθαναήλ, τον οποίο έφερε ο Φίλιππος προς τον Ιησού.

Το όνομα αυτό λείπει από τα άλλα Ευαγγέλια και για τους λόγους αυτούς είναι πολύ εύλογο να δεχθούμε ότι ο Ναθαναήλ και ο Βαρθολομαίος είναι το ίδιο πρόσωπο. Ναθαναήλ το κύριο όνομά του, Βαρθολομαίος, δηλαδή Υιός του Θολωμαίου, ήταν το πατρονυμικό του. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Απόστολος αυτός, Βαρθολομαίος, αφού συμμετείχε στην ίδρυση της πρώτης εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα και τους αγώνες της υπέρ του Χριστού, πήγε και κήρυξε στην Αραβία, την Περσία και προπαντός με πολύ δύναμη και επιτυχία στους Ινδούς, φέροντάς τους το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο γραμμένο εβραϊκά, που μετά από εκατό χρόνια βρήκε εκεί ο ξακουστός διδάσκαλος της Χριστιανικής Σχολής της Αλεξανδρείας Πάνταινος. Τελικώς ο Απόστολος σταυρώθηκε από τους απίστους στην Ουρβανούπολη, το δε άγιο του λείψανο

τοποθετήθηκε σε μολύβδινο κιβώτιο και ρίχτηκε στη θάλασσα. Με τη χάρη του Θεού, στην οποία τίποτε δεν είναι αδύνατο, οδηγήθηκε και βγήκε στο νησί Λιπάρα της Σικελίας. Αφού φανερώθηκε στους εκεί, ενταφιάστηκε και αναβλύζει πολλά θαύματα και θεραπείες σε όλους που προστρέχουν σε αυτό με πίστη. Ο δε Απόστολος Βαρνάβας ανήκε στους Εβδομήκοντα, καταγόμενος από την Κύπρο, Λεβίτης κατά τη φυλή, συμμαθητής δε του Αποστόλου Παύλου στο νομοδιδάσκαλο Γαμαλιήλ. Πρώτα τον ονόμαζαν Ιωσή. Όταν έγινε χριστιανός, συνεπής προς την αυταπάρνηση η οποία εμψύχωνε τους πρώτους χριστιανούς, πούλησε το μοναδικό χωράφι που είχε και το αντίτιμό του

παρέδωσε στους Αποστόλους και αυτοί είναι που τον μετωνόμασαν Βαρνάβα, που σημαίνει Υιός Παρακλήσεως, ίσως προς αντιδιαστολή προς τον άλλο Ιωσή που λεγόταν Βαρσαβάς και επικλήθηκε Ιούστος. Ο Βαρνάβας γρήγορα διακρίθηκε για τη φλογερή του πίστη και για την ευδοκίμηση στο κήρυγμα του Θεού Λόγου. Η επισημότητά του στην εκκλησία αποδεικνύεται από το ότι ο Απόστολος Παύλος, όταν ήρθε πρώτη φορά στα Ιεροσόλυμα μετά την προσέλευσή του στο Χριστό, δια του Βαρνάβα μπόρεσε να διαλύσει τις υποψίες των χριστιανών, οι οποίοι, γνωρίζοντας μόνο το κατά της εκκλησίας προηγούμενο μίσος και έργο του, απέφευγαν να τον πλησιάσουν. Ο δε Βαρνάβας πίστευσε στην ειλικρίνεια της πίστεως προς τον Χριστό του Αποστόλου Παύλου

με μεγάλη χαρά, διότι ένας τέτοιος αγωνιστής προσήλθε στην εκκλησία, τον συνέστησε στους Αποστόλους και τον έφερε σε αδερφική κοινωνία με αυτούς. Και όταν ακούστηκε στα Ιεροσόλυμα ότι ο Λόγος του Θεού έκανε ενθαρρυντικές προόδους στην Αντιόχεια, που κηρύχθηκε από Κυπρίους και Κυρηναίους Χριστιανούς, η Εκκλησία στα Ιεροσόλυμα τον Βαρνάβα έστειλε εκεί για να πληροφορηθεί από κοντά και να ενισχύσει το καλό έργο. Ο Βαρνάβας, καθώς είδε τη θαυμαστή καρποφορία του σπόρου της πίστεως στην Αντιόχεια και κρίνοντας ότι σε αυτή τη μεγάλη πόλη υπήρχε η ανάγκη της παρουσίας κορυφαίου εργάτου του Ευαγγελίου, σκέφτηκε αμέσως τον Παύλο. Πήγε λοιπόν στην Ταρσό και από εκεί πήγαν μαζί στην Αντιόχεια,

παρέμειναν ολόκληρο έτος, ελκύοντας πολλούς στους κόλπους της Εκκλησίας. Από εκεί ο Παύλος και ο Βαρνάβας πήγαν στα Ιεροσόλυμα, μεταφέροντας προς την εκκλησία χρηματικές συνεισφορές των Αντιοχέων χριστιανών. Πάλι ξαναγύρισαν για να συνεχίσουν το έργο τους στην Αντιόχεια, παίρνοντας μαζί τους και τον ανεψιό του Βαρνάβα Ιωάννη που μετονομάστηκε Μάρκος. Αλλά το θείο έργο το οποίο και οι δύο ζηλωτές Απόστολοι έκαναν με τόση επιτυχία έπρεπε να επεκταθεί. Έτσι, με φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, η εν Αντιοχεία εκκλησία διέταξε τον Παύλο και τον Βαρνάβα να μεταβούν και αλλού χάρη του κηρύγματος του Ευαγγελίου. Η περιοδεία τους εκείνη κράτησε τρία χρόνια

έγινε στην Κύπρο και τη Μικρά Ασία. Κατ' εκείνη οι επιτυχίες τους ήταν πολύ σημαντικές, υπέστησαν όμως και μεγάλες δοκιμασίες, διωγμούς και κακοποιήσεις μέχρι θανάτου. Αφού εκπλήρωσαν την αποστολή τους, επέστρεψαν στην Αντιόχεια. Όταν παρουσιάστηκε το ζήτημα εάν οι εκ των εθνών, του ειδωλολατρικού δηλαδή κόσμου, προσερχόμενοι στο Χριστό έπρεπε προηγουμένως να περιτέμνονται κατά τη διάταξη του Μωσαϊκού Νόμου, διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να σωθούν, οι χριστιανοί της Αντιόχειας έστειλαν τον Παύλο και τον Βαρνάβα προς τους Αποστόλους και τους Πρεσβυτέρους στα Ιεροσόλυμα για αυθεντική επίλυση του θέματος αυτού. Μετά τη γνωστή απόφαση της Αποστολικής εκείνης συνόδου,

ο Βαρνάβας και ο Παύλος επέστρεψαν στην Αντιόχεια, κομιστές της εν λόγω αποφάσεως, συνοδευόμενοι από τον Ιούδα και τον Σίλα, παρέμειναν δε εκεί αρκετό καιρό με πολλούς άλλους, διδάσκοντας και ευαγγελιζόμενοι το λόγο του Κυρίου. Ο Απόστολος Βαρνάβας κήρυξε ακόμη στη Ρώμη και την Αλεξάνδρεια και τέλος τον βρίσκουμε στην Κύπρο με τον ανεψιό του Μάρκο, όπου κατά την παράδοση υπέστη μαρτυρικό θάνατο σε κάποια κοινή εξέγερση Ιουδαίων και ειδωλολατρών με λιθοβολισμό και μετά παραδόθηκε στη φωτιά. Τα άγια λείψανά του μάζεψε ο Ευαγγελιστής Μάρκος και τα απέθεσε σε σπήλαιο, όταν δε πήγε στην Έφεσο και ανήγγειλε την τελείωσή του στον Απόστολο Παύλο, εκείνος

έκλαψε επί αρκετή ώρα. Λέγεται ότι ο Απόστολος Βαρνάβας ενταφιάστηκε μαζί με το Άγιο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, το οποίο είχε γράψει με τα ίδια του τα χέρια, το οποίο μαζί με τα άγια του λείψανα βρέθηκαν το 478 κατά τη βασιλεία του Ζήνονος. Από αυτό δε έλαβε το νησί της Κύπρου το προνόμιο να μην υπόκειται σε κανένα πατριάρχη, αλλά να είναι αυτοκέφαλος, ο δε αρχιεπίσκοπός της να υπογράφει με κόκκινα γράμματα. Φαίνεται ότι ο Απόστολος Βαρνάβας είχε εξωτερικό παρουσιαστικό μεγαλόπρεπο, γι' αυτό όταν βρέθηκε στη Λυκαονία με τον Παύλο οι ειδωλολατρικοί όχλοι, τον μεν Παύλο νόμισαν ότι ήταν ο Ερμής που εμφανίστηκε με ανθρώπινη μορφή,

τον δε Βαρνάβα υπέθεσαν ότι ήταν ο Ζεύς. Ο ιερέας μάλιστα του Διός θέλησε να θυσιάσει ταύρους προς τιμή της δήθεν εμφανίσεως των θεών. Χρειάστηκε δε ζωηρότατη διαμαρτυρία των Αποστόλων για να πιστευτεί ότι ήταν άνθρωποι που κήρυτταν το Ευαγγέλιο του μόνου αληθινού Θεού.

Όπως αρχικά αναφέρθηκε, επιτελείται και η σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ, με την οποία εορτάζεται το ακόλουθο θαυμαστό γεγονός. Ήταν το 980 μετά Χριστόν. Στη σκήτη των Καρυών, που σήμερα είναι το διοικητικό κέντρο του Αγίου Όρους, υπάρχει λάκκος, κοιλάδα, όπου ήταν διάφορα κελιά, σε ένα από τα οποία, τιμώμενο επ' ονόματι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, έμενε ηλικιωμένος και ενάρετος ιερομόναχος με τον υποτακτικό του.

Υπήρχε η συνήθεια κάθε Κυριακή να γίνεται αγρυπνία στο ναό του Πρωτάτου. Μια εσπέρα Σαββάτου, ο γέροντας πήγε μόνος του στην εν λόγω αγρυπνία, αφού είπε στον υποτακτικό του να παρέμενε στο κελί να διάβαζε όπως μπορούσε την ακολουθία του. Αφού πέρασε η εσπέρα, χτύπησε κάποιος την πόρτα του κελιού και ο υποτακτικός πήγε, άνοιξε και είδε ότι ήταν κάποιος ξένος μοναχός, άγνωστος σε αυτόν, ο οποίος μπήκε και έμεινε στο κελί τη νύχτα εκείνη. Κατά την ώρα του όρθρου σηκώθηκαν και έψαλαν και οι δυο την ακολουθία. Όταν δε έφτασαν στην Τιμιοτέρα, ο μεν υποτακτικός έψαλε μόνο την Τιμιοτέρα των Χερουβείμ και τα υπόλοιπα μέχρι τέλους, το συνηθισμένο δηλαδή και παλαιό ύμνο του Αγίου Κοσμά του Ποιητού, ο δε ξένος μοναχός, αρχίζοντας διαφορετικά τον ύμνο, έψαλε ως εξής μπρος στην εικόνα της Θεοτόκου: «Άξιον εστίν ως αληθώς

μακαρίζειν σε την Θεοτόκον, την αειμακάριστον και παναμώμητον και Μητέρα του Θεού ημών». Και συνέχισε με το «Την Τιμιοτέραν» μέχρι τέλους. Καθώς άκουσε τούτο ο υποτακτικός, θαύμασε και είπε στον φαινόμενο μοναχό: «Εμείς ψάλλουμε μόνο την Τιμιοτέραν. Το Άξιον εστίν ποτέ δεν το ακούσαμε, ούτε εμείς ούτε οι πρόγονοί μας. Αλλά σε παρακαλώ, κάνε αγάπη και γράψε και σε μένα τον ύμνο αυτό, για να τον ψάλλω κι εγώ στην Θεοτόκο». Εκείνος δε του είπε: «Φέρε μου μελάνι και χαρτί για να στον γράψω». Και επειδή ο υποτακτικός ούτε μελάνι ούτε χαρτί είχε, ο μοναχός του είπε να του φέρει μια πλάκα, το οποίο και έγινε. Ο ξένος πήρε την πλάκα και έγραψε πάνω σε αυτήν με το δάκτυλό του το

Άξιον Εστίν και, ω του θαύματος, χαράχτηκαν τόσο βαθιά τα γράμματα στη σκληρή πλάκα, σαν να είχαν γραφτεί σε μαλακό κερί. Μετά, αφού ο ξένος μοναχός είπε στον υποτακτικό «Από τώρα και στο εξής έτσι να ψάλλετε εσείς και όλοι οι Ορθόδοξοι», έγινε άφαντος. Ήταν δε αυτός, καθώς πιστεύεται, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, απεσταλμένος από το Θεό για να αποκαλύψει τον αγγελικό αυτό ύμνο και για τη Μητέρα του Θεού πρεπωδέστατο. Όταν γύρισε ο γέροντας από την αγρυπνία και μπήκε στο κελί, άρχισε ο υποτακτικός του να ψάλλει το Άξιον εστίν, όπως ο άγγελος του παρήγγειλε και ακολούθως έδειξε στο γέροντά του την πλάκα με τα αγγελοχάρακτα γράμματα. Εκείνος, καθώς άκουσε και είδε αυτά,

εκστατικός. Πήραν και οι δυο την αγγελοχάρακτη πλάκα, τη μετέφεραν στο Πρωτάτο και αφού την έδειξαν στον πρώτο του Αγίου Όρους και τους άλλους γέροντες της Κοινής Συνάξεως, τους διηγήθηκαν όλα όσα συνέβησαν. Εκείνοι ευχαρίστησαν ομόφωνα το Θεό και την Κυρία Θεοτόκο για το θαυμαστό γεγονός, έστειλαν δε την πλάκα στην Κωνσταντινούπολη προς τον Πατριάρχη και τον Βασιλέα, μαζί με γράμματα, με τα οποία τους φανέρωσαν όλη την υπόθεση του αγγελικού τούτου θαύματος. Από την εποχή εκείνη, ο μεν αρχαγγελικός αυτός ύμνος διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη για να ψάλλεται στην Θεομήτορα από όλους τους Ορθοδόξους, η δε Αγία Εικόνα της Θεοτόκου, μπρος στην οποία ψάλθηκε από τον Αρχάγγελο ο εν λόγω ύμνος,

μεταφέρθηκε στο ναό του Πρωτάτου όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα ενθρονισμένη στο ιερό σύνθρονο του Αγίου Βήματος. Το δε κελί πήρε την επωνυμία Άξιον Εστί και ο λάκκος, η κοιλάδα όπου ευρίσκεται αυτό ονομάζεται μέχρι σήμερα Άδειν, δηλαδή ψάλλειν, από το πρώτο εκείνο ψάλσιμο του Αρχαγγέλου.