God’s Deliverance of Israel and the Call to Obedience

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We will move fairly quickly through this part of the Psalter, because some verses do not need much explanation. God willing, next time we will move on to the following psalm. If you remember, we had reached the part of Psalm 104 that recounts all God did for His people.

It tells what happened before they went to Egypt, while they were there, and now as they are about to leave. God raised up Moses and Aaron. We spoke about some of this last time.

It says that God “placed in them the words of His signs and wonders in the land of Ham.” In other words, through the words He put in the mouths of Moses and Aaron, God performed those great and fearsome wonders in Egypt. The translation says: “He sent darkness and covered Egypt with it, because the Egyptians resisted His words. Then He turned their waters into blood and killed the fish in their river.” These are the Ten Plagues. “Their land brought forth frogs, creeping even into the royal chambers. He commanded, and swarms of flies and gnats came throughout their borders. He turned the rain they awaited into hail.”

“He sent lightning and thunder against their land, burning their vines and fig trees and destroying every tree in their country. He commanded, and locusts and young locusts came in countless numbers. They devoured all the grass in their land and the fruit of its cultivated fields. He struck down every firstborn in their land, the firstborn who were the fruit of all their labor and care. He brought His people out of Egypt with the Egyptians’ silver and gold, and no one among their tribes was unable to make the journey. The Egyptians were glad when the Israelites departed, because the plagues God had sent had made them afraid of them.” At last the Israelites left, and the Egyptians no longer had to fear that more calamities and plagues would fall upon them.

So the people came out of Egypt. This psalm tells it all very briefly. When they found themselves in the wilderness, God “spread out a cloud to shelter them.” Let us return to the text: “He spread out a cloud to shelter them, and fire to give them light by night.” This refers to the cloud that went before the Israelites by day. Sometimes it moved behind them when an enemy approached. God made His presence known in that cloud. At night it became a fiery cloud. “They asked, and quail came.” When they wanted meat, quail came: that was the miracle. And God “filled them with the bread of heaven.”

God gave them manna from heaven every day. “He split the rock, and waters flowed.” This happened near Sinai, where we can see the rock. When the people were thirsty and had nothing to drink, Moses struck the rock and water came out. “The waters ran like rivers through dry places,” through the parched wilderness. As the water flowed across that dry ground, it became like rivers. “For He remembered His holy word to Abraham His servant.” When He brought them to the land of Canaan, in keeping with His promise to Abraham, He remembered that promise and “brought out His people with rejoicing, and His chosen ones with gladness.” So God remembered the promise He had given Abraham, performed all these miracles, and

in the end brought them out of Egypt: “He brought out His people with rejoicing and gladness.” This is a very brief account. It does not tell everything that happened. It speaks from God’s side, summing up all the good things He gave His people, for which they owed Him gratitude. We know what the people did on their side: they were stiff-necked and uncircumcised in heart. “He gave them the lands of nations, and they inherited the labors of peoples.” He brought His people into the land of Canaan and gave them lands belonging to other nations, along with everything those nations, those pagan peoples, possessed.

I do not know how much the Israelis today take this into account, how they understand it, or how they apply it. But the psalm says plainly: “He gave them the lands of nations,” lands that belonged to others. And it adds, “They inherited the labors of peoples.” In a sense, they received more than the land itself. They also inherited the fruits of the work done by those who had lived there before them.

“So that they might keep His ordinances.” The deeper purpose was that this people, and through them all peoples, would keep God’s commandments and seek His law. A person should grow inwardly until seeking God becomes his longing and desire: seeking Him, desiring Him, striving to live by His law. God was not flattering this people or granting them favors simply because He preferred them. God is the master of the house, not we. And so God chose to do this:

He chose Abraham, and from Abraham He formed a people who would become the leaven for all humanity. But we know very well that the overwhelming majority of that people were lost, not only in the wilderness but afterward too. Scripture speaks of this; only a few were... Yet the leaven remained. It remained. In the end, God accomplished what He intended, and salvation came to all peoples. We must see things in this light to understand the words, “He gave them the lands of nations, and they inherited the labors of peoples.” Things are not ultimately as we see them, or as people living under sin and in darkness judge them by their own reasoning. The question is what God intends. If we exist, we exist because

He is leading us toward an end. Even after our sin, God continues to concern Himself with us so as to lead us there. Those who are saved will be saved; no one is excluded from salvation, but not everyone will be saved. If we want to begin to understand rightly, find the way, and respond as we should, we must accept this God. I do not mean, “There is no other, so we have no choice but to accept Him.” He is the true God, the good God, the God who loves mankind. No one can love more than God loves, seek the good of human beings more than God does, or do what God Himself does.

No one else could do what He has done. He offered His very self, sacrificing Himself for our salvation, as we now know. And, in the end, He also makes us like Himself. He does not make us merely to serve Him. Whatever God is able to give to a creature of what is His, He gives. He cannot give us His essence, because God is God and we are creatures. Let us pay attention to this once again. Other texts, too, tell us that the whole matter is to keep God’s commandments, submit to His law, rejoice in it, seek it, and live by it. Yet people feel, some more and some less, a reluctance to do this.

We shrink from God’s commandments and come to think they are burdensome. That is why John the Evangelist says, “And His commandments are not burdensome.” When we feel that all this is difficult, it is not a good sign. We feel this way because we have fallen and sinned, because we have, in a sense, taken on a different spirit. Yet, as rational people, we can see things rightly, believe them, and train ourselves. We must stop indulging ourselves at every turn. We must make demands of ourselves and press on with all the strength of our being. This is what God awaits: that we urge ourselves toward Him in love. As the ascetics say, “Whether I want it or not, save me, O Lord.”

A person says this when he understands that salvation is everything, that God is everything, and that what God says is what matters. So, whether I want it or not, whether I like it or not, my God, save me and set me on this path. Then a person rejects his old self completely: that whole inner condition, the old self we spoke of earlier. This is what God awaits from us, because we can do this. We can understand and see that God is God, and that we are not only His creatures but sinners who do not even know what we are doing.

And yet we put our trust in God and in His love.

This is what God waits to see. When He sees it, He embraces His creature and receives him with great tenderness. He fills him with joy and gives him a share in this divine reality, in His grace. When that happens, a person comes to understand what it means. He sees what he was doing before and how wrong he was to take the wrong path. He is deeply grateful to God that he has now received illumination and has finally resolved to submit to Him, follow Him, and live his whole life with Him. We will speak of these things again.

Εδώ στο ψαλτήρι θα περάσουμε λίγο σύντομα, σύντομα, γιατί είναι κάποιοι στίχοι που δεν χρειάζεται να επιμείνουμε, και αν θέλει ο Θεός την πρώτη φορά θα περάσουμε στον πιο κάτω ψαλμό. Λοιπόν, είχαμε φτάσει μέχρι εκεί, αν ενθυμείστε, που λέει ότι ο Θεός, στον εκατοστό τέταρτο ψαλμό, ο οποίος, ας πούμε, διηγείται όλο εκείνο που έκανε ο Θεός εις τον λαόν του.

Πριν πάνε στην Αίγυπτο και μετά, ενόσω ήταν στην Αίγυπτο, και τώρα που θα εξέλθουν από την Αίγυπτο. Και ανέδειξε ο Θεός τον Μωυσή και τον Ααρών. Είπαμε κάποια πράγματα την περασμένη φορά.

Ότι ο Θεός «έθετο εν αυτοίς τους λόγους των σημείων αυτού και των τεράτων αυτού εν γη Χαμ». Δηλαδή ο Θεός με τα λόγια που έβαζε στο στόμα των δύο αυτών έκανε και τα μεγάλα και τα φοβερά θαυμάσια εκεί στην Αίγυπτο. Και διαβάζουμε εδώ από τη μετάφραση: «Ούτως έστειλε σκότος και με αυτό εκάλυψε την Αίγυπτον, διότι οι Αιγύπτιοι αντέστησαν εις τους λόγους του. Μετά έβαλε τα ύδατά των εις αίμα και εφόνευσε τους ιχθύς του ποταμού των». Είναι οι πληγές, δέκα πληγές. «Η χώρα των εξήγαγε βατράχους έρποντας και φθάνοντας μέχρι των βασιλικών δωματίων. Διέταξε κι ήλθεν αγριόμυια και σκνήπες εφ' όλων των ορίων των, μετέτρεψε τας βροχάς που περιέμενον εις χάλαζαν».

«Έπεμψε αστραπάς και κεραυνούς κατά της χώρας των κι ούτως έκαυσε τας αμπέλους και τα συκόδενδρά των και κατέστρεψε παν δένδρον εις την χώραν των. Διέταξε και ήλθεν ακρίς και βρούχος, αναρίθμητα εις πλήθος. Η ακρίς αυτή κατέφαγε όλο το χόρτο της χώρας των και τους καρπούς της καλλιεργημένης χώρας των. Εθανάτωσε όλα τα πρωτότοκα εις την χώραν των, τα πρωτότοκα όλων των κόπων και μεριμνών των. Εξήγαγε αυτούς από της Αιγύπτου με άργυρο και χρυσόν των Αιγυπτίων και ουδείς υπήρχεν εις τας φυλάς των μη δυνάμενος να οδοιπορεί. Οι Αιγύπτιοι ευχαριστήθησαν με την αναχώρηση των Ισραηλιτών, διότι αι υπό του Θεού πληγαί τούς είχαν προξενήσει τον φόβο των Ισραηλιτών προς αυτούς». Έφυγανε τέλος και θα μπορούσαν στο εξής να μην έχουν αυτόν τον φόβο ότι θα πάθουν και άλλα πράγματα, θα πέσουν και άλλες πληγές.

Έτσι εξέρχεται ο λαός από την Αίγυπτο. Σύντομα, σύντομα εδώ τα λέει λοιπόν ο ψαλμός αυτός. Και καθώς βρέθηκαν στην έρημο λοιπόν, «διεπέτασεν νεφέλην εις σκέπην αυτοίς», πάμε στο κείμενο τώρα πάλι, «διεπέτασεν νεφέλην εις σκέπην αυτοίς και πυρ φωτίσαι αυτοίς τη νύχτα». Αναφέρεται εδώ στη νεφέλη που είχαν την ημέρα, προηγείτο των Ισραηλιτών, αλλά καμιά φορά πήγαινε και πίσω από αυτούς όταν ερχόταν ο εχθρός, αυτή η παρουσία του Θεού με τη νεφέλη, με ένα σύννεφο. Τη νύχτα αυτή η νεφέλη ήταν φωτιά, ήταν πύρινη. «Ήτησαν και ήλθεν ορτυγομήτρα». Όταν επιθύμησαν να φάνε κρέας, ήλθαν λοιπόν τα ορτύκια, έγινε το θαύμα αυτό, «και άρτον του ουρανού ενέπλησεν αυτούς» ο Θεός.

Και τους έδινε από τον ουρανό ο Θεός το μάννα κάθε μέρα. «Διέρρηξε πέτραν και έρρευσαν ύδατα». Αυτό έγινε εκεί κοντά στο Σινά που βλέπουμε την πέτρα. Χτύπησε, όταν δίψασαν και δεν είχαν να πιούνε και τα λοιπά, χτύπησε ο Μωυσής την πέτρα και βγήκαν νερά. «Επορεύθησαν εν ανύδροις ποταμοί», εκεί που ήταν άνυδρος η έρημος. Και τα λοιπά, καθώς βγήκαν από εκεί τα νερά και περνούσαν πάνω από το μέρος που ήταν άνυδρο, μετά έγιναν σαν ποτάμια. «Ότι εμνήσθη του λόγου του αγίου αυτού, του προς Αβραάμ τον δούλον αυτού», και όταν, ας πούμε, τους έφτασε στη γη Χαναάν, σύμφωνα με την υπόσχεση που είχε κάνει με τον Αβραάμ, θυμήθηκε αυτή την υπόσχεση και «εξήγαγε τον λαόν αυτού εν αγαλλιάσει και τους εκλεκτούς αυτού εν ευφροσύνη». Και έτσι λοιπόν ακριβώς θυμήθηκε εκείνη την υπόσχεση που έδωκε στον Αβραάμ ο Θεός και έκανε όλα αυτά τα θαύματα και

τελικά τους έβγαλε λοιπόν από την Αίγυπτον, «εξήγαγε τον λαόν αυτού εν αγαλλιάσει και εν ευφροσύνη». Βέβαια πολύ περιληπτικά, δεν αναφέρεται καθόλου σε όλα εκείνα, αναφέρεται από την πλευρά του Θεού έτσι περιληπτικά, όλα αυτά τα αγαθά που έδωσε εις τον λαόν του, και οφείλουν, ας πούμε, να ευγνωμονούν. Τώρα τι έκανε από τη δική του πλευρά ο λαός, το ξέρουμε, ότι ήταν σκληροτράχηλος και απερίτμητος την καρδία. «Και έδωκεν αυτοίς χώρας εθνών και πόνους λαών κατεκληρονόμησαν». Και έδωκε λοιπόν εις αυτούς, τον λαόν δηλαδή που τους έφερε στη γη Χαναάν, χώρας εθνών. Και όλα εκείνα τα οποία κατείχαν τα έθνη, οι ειδωλολατρικοί λαοί.

Δεν ξέρω τώρα πόσο αυτό, ας πούμε, το λαμβάνουν υπόψη οι Ισραηλινοί σήμερα και πώς το καταλαβαίνουν και πώς το εφαρμόζουν, αλλά εδώ το λέει καθαρά: «Και έδωκεν αυτοίς χώρας εθνών», χώρες που ανήκαν σε κάποιους άλλους, και μάλιστα συμπληρώνει: «Και πόνους λαών κατεκληρονόμησαν». Και, τρόπον τινά, όχι απλώς πήραν τα μέρη εκείνα, αλλά και όσους κόπους έκαναν οι άλλοι που ήταν πιο μπροστά εκεί, τους εκληρονόμησαν αυτοί τώρα.

«Ίνα φυλάξωσι τα δικαιώματα αυτού». Και ο απώτερος σκοπός ήταν να αυτός ο λαός επιτέλους, και κοντά σε αυτόν τον λαό και όλοι οι άλλοι λαοί, να φυλάξουν τις εντολές του Θεού και τον νόμο να τον εκζητήσουν. Και ο άνθρωπος, ας πούμε, να καλλιεργηθεί έτσι, να αισθάνεται μέσα του έτσι που να ζητεί, να ζητεί, να εκζητεί, ο καημός του, ο πόθος του να είναι να ζητεί τον Θεό, να ζητεί, να επιθυμεί, να επιδιώκει, να προσπαθεί να κάνει τον νόμο του Θεού. Δεν καλοπιάνει τον λαό αυτόν ο Θεός ή είναι ευνοϊκός απέναντι σε αυτόν τον λαό, κάνει χατίρια. Ο Θεός, αυτός είναι ο νοικοκύρης, δεν είμαστε εμείς. Ο Θεός λοιπόν εσκέφθη να κάνει αυτό:

τον Αβραάμ και από τον Αβραάμ να κάνει έναν λαό και ο λαός αυτός να γίνει η μαγιά για την όλη ανθρωπότητα. Αλλά ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι η συντριπτική πλειοψηφία αυτού του λαού χάθηκε. Όχι μόνο εκεί στην έρημο αλλά και μετά, και τα λέει, λίγοι ήταν εκείνοι οι οποίοι... Αλλά η μαγιά έμεινε, η μαγιά έμεινε. Τελικά ο Θεός έκανε αυτό που ήθελε και σώζονται όλοι οι λαοί. Μέσα σε αυτό το πνεύμα πρέπει να δούμε τα πράγματα για να καταλάβουμε και εδώ «και έδωκεν αυτοίς χώρας εθνών και πόνους λαών κατεκληρονόμησαν». Διότι τελικά δεν είναι τα πράγματα έτσι όπως εμείς τα βλέπουμε, όπως γενικώς οι άνθρωποι που είναι στη γη και είναι κάτω από την αμαρτία και είναι κάτω από το σκοτάδι τα κρίνουν με τη δική τους, ας πούμε, λογική. Το θέμα είναι πού αποβλέπει ο Θεός. Αν υπάρχουμε, υπάρχουμε,

μας οδηγεί σε ένα τέλος, αν, ας πούμε, και μετά την αμαρτία μας πάλι ο Θεός ασχολείται μαζί μας, ασχολείται για να μας οδηγήσει σε ένα τέλος. Και όσοι σωθούν, όσοι σωθούν, δεν αποκλείεται κανένας από τη σωτηρία, αλλά δεν θα σωθούν όλοι, όσοι σωθούν. Και οφείλουμε, ας πούμε, αν θέλουμε έτσι να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε σωστά και να αρχίσουμε να βρίσκουμε τον δρόμο και να αρχίσουμε να ανταποκρινόμαστε σωστά, να δεχθούμε αυτόν τον Θεόν. Όχι, όχι, τι να κάνουμε αφού δεν είναι άλλος, αυτόν θα δεχθούμε, αν επιτρέπετε να πω έτσι, αλλά αυτός είναι ο αληθινός Θεός, αυτός είναι ο καλός Θεός, αυτός είναι ο φιλάνθρωπος Θεός, αυτός είναι. Δεν γίνεται σε καμιά περίπτωση να αγαπά περισσότερο κάποιος άλλος από ό,τι αγαπά ο Θεός και να θέλει το καλό των ανθρώπων καλύτερα από ό,τι θέλει ο Θεός και να κάνει ό,τι κάνει ο ίδιος ο Θεός.

Που κάνει, κανένας άλλος δεν μπορεί να το κάνει, που προσέφερε τον ίδιο του τον εαυτό και με την έννοια να θυσιαστεί, όπως ξέρουμε εμείς τώρα, για τη σωτηρία μας, αλλά και με την έννοια τελικά μας κάνει ό,τι είναι και αυτός. Δηλαδή, τρόπον τινά, δεν μας κάνει έτσι που να δουλεύουμε. Ό,τι είναι ο Θεός και μπορεί να δοθεί στο πλάσμα, στο κτίσμα, το δίνει ο Θεός. Την ουσία δεν μπορεί να δώσει ο Θεός, διότι ο Θεός είναι ο Θεός, εμείς είμαστε κτίσματα. Και να το προσέξουμε αυτό ακόμη μια φορά, γίνεται και σε άλλα κείμενα βρίσκουμε ότι όλο το θέμα είναι να κάνεις τις εντολές του Θεού, να υποταχθείς στον νόμο του Θεού, να χαίρεσαι, να ζητάς τον νόμο του Θεού, να εφαρμόζεις τον νόμο του Θεού, να εφαρμόζεις τις εντολές του Θεού. Αυτό όλο που αισθάνεται ο άνθρωπος λίγο πολύ, άλλος περισσότερο, άλλος λιγότερο, σαν να μην θέλει.

Στις εντολές του Θεού και, τρόπον τινά, να νομίζει ότι είναι βαριές οι εντολές του Θεού. Γι' αυτό ο Ευαγγελιστής Ιωάννης λέει: «Και αι εντολαί αυτού βαρείαι ουκ εισίν». Αυτό που αισθανόμαστε, ας πούμε, σαν να είναι δύσκολα τα πράγματα και τα λοιπά, δεν είναι καθόλου καλό σημάδι, δεν είναι αυτό. Και είναι, είναι γιατί πέσαμε, είναι γιατί αμαρτήσαμε, είναι γιατί είμαστε, τρόπον τινά, άλλου πνεύματος. Όμως, ως λογικοί άνθρωποι μπορούμε να τα δούμε σωστά τα πράγματα, να τα πιστέψουμε και να ασκήσουμε τον εαυτό μας και όχι από εδώ και από εκεί να χαριζόμαστε στον εαυτό μας και να τα κάνουμε, να τον δυσκολέψουμε και να τον ζορίσουμε με όλη τη δύναμη της υπάρξεώς μας. Αυτό περιμένει ο Θεός, να σπρώξουμε τον εαυτό μας προς τον Θεό με αγάπη κλπ. «Καν θέλω, καν μη θέλω, σώσον με, Κύριε», όπως λένε εκεί οι ασκητές.

Το λέει κανείς όταν ακριβώς το καταλάβει ότι το παν είναι σωτηρία, όταν κανείς το καταλάβει το παν είναι Θεός, όταν κανείς καταλάβει ότι το παν είναι αυτά που λέει ο Θεός. Επομένως, καν θέλω, καν μη θέλω, καν μ' αρέσουν, καν δεν μ' αρέσουν, Θεέ μου, σώσε με και βάλε με στον δρόμο αυτό. Οπότε απορρίπτει πλήρως κανείς τον εαυτό του, απορρίπτει δηλαδή την όλη εκεί αυτή την κατάσταση που έχει κανείς μέσα, τον παλαιό άνθρωπο που λέγαμε πιο μπροστά, και αυτό περιμένει ο Θεός, διότι αυτό μπορούμε να το κάνουμε, αυτό μπορούμε να το καταλάβουμε, αυτό μπορούμε να το δούμε, να δούμε δηλαδή ότι ο Θεός είναι Θεός και ότι εμείς είμαστε όχι απλώς τα πλάσματά του, τα κτίσματά του, αλλά είμαστε αμαρτωλοί και δεν ξέρουμε τι μας γίνεται.

Αλλά όμως εμπιστευόμαστε στον Θεό και εμπιστευόμαστε στην αγάπη Του.

Περιμένει αυτό ο Θεός να δει και όταν το δει αγκαλιάζει το πλάσμα του, το δέχεται, το πλάσμα του, πολύ τρυφερά, το χαροποιεί, μεταδίδει, μεταδίδει στον άνθρωπο, μεταδίδει έτσι αυτή τη θεϊκή πραγματικότητα, τη χάρη του, που φυσικά όταν γίνει αυτό, τότε καταλαβαίνει κανείς τι είναι αυτό. Αυτό, όταν συντελεστεί αυτή η πραγματικότητα, καταλαβαίνει κανείς τι έκανε πιο μπροστά και πόσο λάθος έκαμνε που έπαιρνε στραβό δρόμο και πόσο ευγνωμονεί τον Θεό που φωτίστηκε τώρα και που απεφάσισε επιτέλους να υποταχθεί στον Θεό και να ακολουθήσει Εκείνον και να ζήσει όλο μαζί Του. Αυτά και θα τα ξαναπούμε.