Psalm 104 on Covenant Faithfulness and Joyful Praise

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Psalm 104, I think. It has no title, but it probably belongs to David; it seems to come from him. Psalm 104.

In First Chronicles.

Chapter 16, verse 8. The first fifteen verses were sung by the Levites when David formally brought the Ark of the Covenant to the tent on Mount Zion.

So we find part of this psalm, fifteen of its verses, in First Chronicles. Chronicles—that is what I said. I misspoke earlier. The psalm is fairly long, running to verse 45, and its subject is much like that of Psalm 77. But there is this difference: Psalm 77 tells the history of Israel as a warning.

Here the aim is to stir the people to deep gratitude toward God. This psalm sets out God’s acts of kindness; the other sets out Israel’s ingratitude. God kept His promises to the patriarchs that their people would settle in the Promised Land. For all this, the Israelites should praise Him. That is the main idea of the psalm. It begins with Abraham and reaches Joshua. The psalm has a first section, a second, a third, a fourth, a fifth, and a sixth. It has quite a few sections.

The first section, which we might also call the introduction, runs from verse one to verse six. It invites those who sing the psalm to praise the Lord for His acts of kindness. Let us go straight to the text: “Give thanks to the Lord and call upon His name. Proclaim His works among the nations. Sing to Him and chant psalms to Him; tell of all His wonders. Glory in His holy name; let the hearts of those who seek the Lord rejoice. Seek the Lord and be strengthened. Seek His face always.”

“Remember His wonders, the marvelous things He has done, and the judgments spoken by His mouth. You descendants of Abraham, His servants, you children of Jacob, His chosen ones.” Those are the first six verses. They serve as an introduction and form the first section. “Give thanks to the Lord and call upon His name”: praise the Lord and call upon the name of God. The psalmist urges those singing, themselves, and everyone listening to give thanks—that is, to praise the Lord—and to call upon His name. “Proclaim His works among the nations”: make the Lord’s works known to every nation. These are all calls to action: give thanks, sing, glory, seek, remember.

They are commands. Perhaps that makes them hard for us to understand. But when the psalmist says these things, he is not simply passing on an instruction God gave him to write down and deliver to the people. As we have said before, every psalmist, and David especially, lives what he is saying.

For Christians today in the Church, all these doctrines are not merely

things we hear, learn, and accept. They are the Christian’s life. Doctrine, what it teaches, and the experience it gives are bound up with what the Christian lives inwardly. These are not simply commands handed down from above. This is the life of a person of God, the life of a believer. So the prophet himself lives this reality.

Think of ordinary life. Suppose we hear someone speak helpfully—not only about religion, but perhaps about health, or life in general, society, or the environment. The person speaks in a way that truly grips us. We do not keep it to ourselves; we hurry to tell others. And we do more than just...

tell them, as a piece of information, “This is what I heard; this is what I feel; this is what is happening.” We care for our friends and our own people. We love them and want them to share in it. So we say, “Hurry! Go and meet him! Go and hear him! It is something extraordinary.”

Do we do that merely because someone has ordered us to? Even people in political parties believe—whether rightly or wrongly—that their party will save Greece or save society. They take to the streets to tell others about it. Of course, some may not believe it at all and may be acting out of self-interest.

But in matters like these, the impulse comes from within. Think what happens when someone truly knows God, has God within, and lives in communion with Him. He feels all that God gives a person, all that a person truly experiences when united with God. He feels the need to praise God, to thank Him, to be grateful to Him, and to proclaim this truth everywhere. He wants the whole world to hear. Even in ordinary life, we may hear that this person or that person has been healed by someone, and...

we feel the need to tell everyone. Yes! Someone was living in ignorance and sin; events unfolded, God helped him, and he was delivered. Then I want to climb a mountain and shout for the whole world to hear that salvation is found only in Christ. That is how the prophet feels here: “Give thanks to the Lord and call upon His name. Proclaim His works among the nations.” Let us not hear these words only as orders. They come from lived experience. The Apostle Paul said he could not keep from preaching the Gospel. No one was forcing him; a fire burned within him. So it was with the prophet Jeremiah, whom we have spoken about before. He tried to stop preaching, yet he went on.

The presence of God is not simply a matter of instructions, encouragements, and commands. The psalmist feels it as he writes, and those who sing his psalm feel it too. They invite everyone else to share in it: to praise the Lord and proclaim God’s works everywhere, among all nations. “Sing to Him and chant psalms to Him; tell of all His wonders.”

The praise continues: compose songs, sing them, and offer them to God. “Tell of all His wonders”: speak of everything marvelous God does, both in the world at large and within each person’s soul.

To understand this a little better, we do not know exactly what we shall be like in the life to come. Scripture says, “We shall be like Him,” and “we shall see Him as He is.” But what will life be like for every creature with reason, for every person who is saved? Consider the angels, who praise God continually. Do they praise Him as though it were a job, or as though someone forced them to do it? No. Praise wells up from within them. It is part of their very life to praise God without ceasing, to say, “Holy, Holy, Holy,” and to tell of His wonders.

How joyless, how unbearable, to misunderstand this and imagine that they do it under compulsion, while their hearts are elsewhere and they would rather be saying or doing something else. A person who thinks clearly will say, “What is happening here? God speaks, and saintly people speak. If this is how things are, why do I not feel it? Something has gone badly wrong within me. My desires have become distorted, and I seek other things.” As we said before, when a person’s taste changes, the food that is good for him seems bland, and he wants to eat something else.

That other food is unhealthy, yet it seems tasty and desirable. We have not yet understood what harm sin has done within us, how it has changed our inner life so that we take pleasure in sin and in demonic things. People turn to these things for pleasure, for life, for joy, hoping to fill their souls and find comfort. When someone begins to think clearly and sees this, he may say, “I am completely ruined. Nothing can be done.” But he cannot remain there, because God speaks and God promises. If God makes a promise, He can set every person right. So the person begins to cry out, “My God, set me right too. Heal what is wrong in me too.”

Give me new birth too, my God. Let there be an earthquake, let whatever it takes happen, even some affliction, if only I can break out of this grip, this shell I have found myself in, where my soul is literally starving. Let me come out and glorify you, praise you, thank you, sing hymns and psalms to you, and tell of your wonders. Your wonders! “Glory in his holy name; let the hearts of those who seek the Lord rejoice.” Father Joel translates “glory” here as: “Rejoice, and rejoice with one another, because you have the holy God.” Let the hearts of those who turn to the Lord be glad. That is what “glory in his holy name” means: rejoice, and rejoice with one another.

Because you have the holy God.

That is how Christians feel. We are speaking now of our own Christian age: we are Christians, members of the Church. That is how Christians feel. The Christian life is neither dreary nor burdensome. It is not something a person approaches for a little while, then longs to leave in search of comfort elsewhere. A person feels that he has found the very thing his soul longs for deep down. He feels it, rejoices in it, delights in it, and wants to tell others about it. And he hears the same from them.

They praise one another, though not by flattering or exalting each other in a way that might do harm. They do just what these words say: they rejoice and share one another’s joy. How much Christians have to say to each other when God’s joy is within them! They have these experiences; heaven is within them; they have the deliverance the Lord offers, when a person is freed from the bitterness and poison of demons and from the passions.

Yet, sadly, this is what usually happens: Christians go to Church and take part in worship. Supposedly, there, even if they have not received the Body and Blood of Christ—and all the more if they have—it is supposed that Christ has come within them, that they have felt the Holy Spirit within them and felt God’s joy, that they have been in Paradise, and that they leave with Paradise in their hearts. They are not leaving Paradise behind, as though the bricks of the church building were Paradise. Through the whole Mystery, a person has received this grace, received the Holy Spirit, and now carries Paradise within. So he leaves filled with grace, with Paradise in his heart.

And yet Christians leave and begin chatting and discussing their concerns and all sorts of other things, as though they were looking for comfort and joy in idle talk, in exchanging opinions, or in whatever subjects they bring up. It is as though going to Church had merely been a duty, perhaps a chore they had finished before getting up and leaving. But the troparia say something quite different, especially the resurrectional troparia and those of the great feasts: we leave shining, with the Holy Spirit within us and with the grace of the Holy Spirit. In that sense, all the faithful are

bearers of God. “We have seen the true light; we have received the heavenly Spirit.” In a way, each sees that radiance in the other and shares the other’s joy. With deep humility and a fitting reserve, they speak of God’s great works, his love, and his joy. Their hearts melt as they think of where they might have been, and how God instead brought them onto his path and into his Kingdom. He gives them his joy and his grace, makes them his children, and fills them with gladness.

So they praise one another: they share one another’s joy in his holy name. “Let the hearts of those who seek the Lord rejoice.” All who truly seek the Lord and hasten to him, who have these experiences within them and receive this blessing—let their hearts rejoice. He fills their hearts with gladness.

Somehow we have reached a point where Christians seem to be the unhappiest people—or perhaps I am mistaken. Some Christians do try to appear cheerful, but they look to other things for that cheer. It is not a joy that springs from within, from the grace of the Holy Spirit and God’s presence in them. They seek pleasure as other people do: having something good to drink or eat, taking a walk, telling jokes, finding entertainment. Others avoid those things altogether.

Those others seem melancholy and feel unwell. But we need not go to either extreme. There is a joy that Christ gives, the joy that comes from God’s grace. We receive it when we trust Christ and long for him. Who among us truly longs for it? Whoever believes that these things really can happen will not rest until they happen within his own heart. A person may feel some sorrow over what he lacks, yet in the end his soul may turn elsewhere and seek other things.

In a sense, “May the Lord grant you according to your heart.” God gives you what you seek. If you seek human things, he may give you those things, but they do not satisfy the soul. The Lord wants to see us seek his grace persistently, persistently, persistently—to seek him, to seek the Lord. As it says here, the heart will rejoice in him. If you seek the Lord, love the Lord, and trust the Lord in this way, you must go forward. If you keep worrying about one thing and then another, growing afraid, losing courage, drawing back, and not daring to go on, it cannot happen. No one comes to Christ with half a heart. You must come with your whole heart.

Those who seek the Lord, then, will have gladness and rejoicing; there will be a feast in their hearts. We will finish here today and continue next time.

Εκατοστός τέταρτος ψαλμός, μάλλον είναι, δεν έχει τίτλο, αλλά μάλλον πρέπει να ανήκει στον Δαβίδ, προέρχεται από τον Δαβίδ. Εκατοστός τέταρτος ψαλμός.

Στο Άλφα Παραλειπομένων.

16, 8. Οι δεκαπέντε πρώτοι στίχοι εψάλλονται υπό των Λευιτών όταν ο Δαβίδ μετέφερε επισήμως την κιβωτόν της διαθήκης εις την σκηνήν εν τω όρει Σιών.

Δηλαδή ένα μέρος του ψαλμού αυτού, βρίσκουμε 15 στίχους του ψαλμού αυτού εις τα Α΄ Παραλειπομένων, Παραλειπομένων είπα, είπα άλλο αν Παραλειπομένων. Έκανα λάθος προηγουμένως. Οι στίχοι είναι από ένα, είναι μεγαλούτσικος κάπως ο ψαλμός, θα είναι μέχρι τον 45ο στίχο και το περιεχόμενο ότι είναι όμοιον προς το περιεχόμενο του ψαλμού 77. Διαφέρει όμως κατά τούτο: εκείνος μεν εκθέτει την ιστορία του Ισραήλ υπό την μορφή προειδοποιήσεως.

Εδώ έχει σκοπό να κινήσει το έθνος εις μεγάλη ευγνωμοσύνη προς τον Θεό. Εδώ εκτίθενται οι ευεργεσίες του Θεού και εκεί η αχαριστία του Ισραήλ. Ο Θεός ετήρησε τις υποσχέσεις Του προς τους Πατριάρχες περί εγκαταστάσεως του λαού των εν τη γη της επαγγελίας. Και διά των σκοπών αυτών πρέπει οι Εβραίοι να τον υμνούν. Αυτή είναι η κυρία ιδέα του ψαλμού αυτού, η οποία αρχίζει από του Αβραάμ και φτάνει μέχρι του Ιησού του Ναβί. Και διαιρείται ο ψαλμός αυτός σε πρώτο τμήμα, δεύτερο τμήμα, τρίτο τμήμα, τέταρτο τμήμα, πέμπτο τμήμα και έκτο τμήμα. Έχει αρκετά τμήματα.

Το πρώτο τμήμα που θα μπορούσαμε να πούμε είναι και ο πρόλογος, από τον πρώτο στίχο έως τον έκτο στίχο. Είναι μια πρόσκληση να αινέσουν οι ψάλλοντες των ψαλμών αυτών τον Κύριον για τις ευεργεσίες Του. Είναι οι στίχοι 1-6. Προχωρούμε λοιπόν αμέσως στο κείμενο. Εξομολογείσθε τω Κυρίω και επικαλείσθε το όνομα Αυτού. Απαγγείλατε εν τοις έθνεσι τα έργα Αυτού. Άσατε Αυτώ και ψάλατε Αυτώ, διηγήσασθε πάντα τα θαυμάσια Αυτού. Επαινείσθε εν τω ονόματι τω αγίω Αυτού, ευφρανθήτω καρδία ζητούντων τον Κύριον. Ζητήσατε τον Κύριον και κραταιώθητε. Ζητήσατε το πρόσωπον Αυτού διαπαντός.

«Μνίστητε και το θαυμασίον αυτού, όν επίσης τα τέρατα Αυτού και τα κρίματα του στόματος Αυτού. Σπέρμα Αβραάμ, δούλοι Αυτού, υιοί Ιακώβ, εκλεκτοί Αυτού. Είναι οι έξι πρώτοι στίχοι, οι οποίοι είναι και σαν πρόλογος, είναι και το πρώτο τμήμα. Εξομολογείσθε τω Κυρίω και επικαλείσθε το όνομα Αυτού, να δοξολογείτε τον Κύριον και να επικαλείσθε το όνομα του Θεού. Προτρέπει ο ψαλμωδός, αλλά και οι ψάλλοντες των ψαλμών αυτών προτρέπουν τους εαυτούς τους και όλους τους ακροατάς να εξομολογούνται, να δοξολογούν δηλαδή τον Κύριο και να επικαλούνται το όνομα Αυτού. Απαγγείλατε εν τοις έθνεσι τα έργα Αυτού και να διαλαλούν τα έργα του Κυρίου σε όλα τα έθνη. Προς πάντα τα έθνη. Αυτά εδώ βέβαια είναι προτροπές, το εξομολογείσθε, το άσατε, το επαινείσθε, το ζητήσατε, το μνήσθητε.

Προστακτικές είναι και σαν εντολές. Ίσως δεν μπορούμε έτσι να τα καταλάβουμε καλά. Και πρέπει να πούμε ότι ο ψαλμωδός εδώ όταν τα λέει αυτά, δεν τα λέει μόνο με την έννοια ότι πήρε από τον Θεό την εντολή αυτή, να τα γράψει αυτά και να τα πει έτσι εις τον λαόν και να δώσει εις τον λαόν αυτή την εντολή. Όπως έχουμε πει και άλλη φορά, κάθε ψαλμωδός, ιδιαίτερα ο Δαβίδ, ζει αυτά τα πράγματα.

Δηλαδή κάθε χριστιανός σήμερα μέσα στην Εκκλησία, τα δόγματα όλα αυτά δεν είναι απλώς

πράγματα που τα ακούμε, που τα μαθαίνουμε, που τα δεχόμαστε. Αυτή είναι η ζωή του χριστιανού. Δεν είναι άσχετο το δόγμα, το περιεχόμενο του δόγματος, το βίωμα που δίδει το δόγμα με το βίωμα που έχει μέσα του ο χριστιανός. Δεν είναι απλώς αφ' υψηλού κάποιες παραγγελίες. Αυτή είναι η ζωή του ανθρώπου του Θεού, η ζωή του πιστού. Εδώ λοιπόν ο προφήτης ζει αυτή την πραγματικότητα.

Στα ανθρώπινα πράγματα, όταν σε οποιαδήποτε περίπτωση καταλάβουμε ότι ένας άνθρωπος ας πούμε λέει καλά πράγματα, ας μην το περιορίσουμε στο θρησκευτικό τομέα, αλλά στα θέματα της υγείας παραδείγματος χάρη, λέει καλά πράγματα στα θέματα γενικά της ζωής, της κοινωνίας, της οικολογίας, τα λέγαμε. Λοιπόν, άλλα ωφέλιμα έτσι. Και τα λέει με τέτοιο τρόπο ώστε συναρπάζεται κάποιος, συναρπάζεται κυριολεκτικά. Δεν μένει μόνο στον εαυτό του, σπεύδει αμέσως να το πει και εις άλλους. Και όχι μόνο να...

Εεε... πει σαν πληροφορία ότι αυτό και αυτό άκουσα, αυτό και αυτό ακούω, αυτό και αυτό νιώθω, αυτό και αυτό συμβαίνει. Αλλά καθώς τους αισθάνεται τους άλλους φίλους του, καθώς τους αισθάνεται τους άλλους δικούς του ανθρώπους, καθώς τους αγαπά, καθώς θέλει και εκείνοι, λοιπόν, σπεύσατε, τους λέει, τρέξτε, τρέξτε να τον γνωρίσετε, τρέξτε να τον ακούσετε, είναι το κάτι άλλο.

Το κάνει διότι έλαβε εντολή και παραγγελία από κάπου, όπως κάνουν τα κόμματα, που και εκεί ακόμη πιστεύουν, άλλο τώρα αν πιστεύουν λάθος, αλλά πιστεύουν ότι αυτό το κόμμα θα σώσει την Ελλάδα ή εκείνο το κόμμα θα σώσει την Ελλάδα, αυτό θα σώσει την κοινωνία, και ξεχύνονται λοιπόν στους δρόμους για να το γνωστοποιήσουν αυτό και στους άλλους. Πολλοί ίσως δεν τα πιστεύουν αυτά και έχουν συμφέροντα και τα κάνουν.

Εδώ όμως σε τέτοια θέματα είναι πηγαίο αυτό. Σκεφτείτε τώρα όταν κανείς γνωρίζει πραγματικά τον Θεό και έχει μέσα του τον Θεό και έχει κοινωνία με τον Θεό και νιώθει όλο αυτό που δίνει ο Θεός στον άνθρωπο, νιώθει όλο αυτό που νιώθει πράγματι ο άνθρωπος όταν είναι ενωμένος με τον Θεό. Αισθάνεται την ανάγκη να δοξολογεί τον Θεό, να ευχαριστεί τον Θεό, να ευγνωμονεί τον Θεό και να διαλαλήσει αυτήν την αλήθεια προς πάσα κατεύθυνση. Όλος ο κόσμος να τα ακούσει. Εδώ κι εμείς έχουμε ακούσει ας πούμε που ο Α ή η Β θεραπεύτηκαν από κάποιον και...

και αισθάνομαι την ανάγκη να το διαλαλήσω προς πάσα κατεύθυνση. Ναι! Κάποιος ήταν στην άγνοια, στην αμαρτωλή κατάσταση, ήρθαν έτσι τα πράγματα, βοήθησε ο Θεός, λυτρώθηκε και θέλω να μπω πάνω σε ένα βουνό και να φωνάξω να το ακούσει όλος ο κόσμος ότι μόνο στον Χριστό υπάρχει σωτηρία κτλ. Λοιπόν, έτσι αισθάνεται εδώ ο προφήτης. Εξομολογείσθε τω Κυρίω και επικαλείσθε το όνομα Αυτού. Απαγγείλατε εν τοις έθνεσι τα έργα Αυτού. Μην τα βλέπουμε, μην τα παίρνουμε μόνο ως παραγγελίες, ως προστακτικές. Είναι βιώματα αυτά, δηλαδή όπως έλεγε ο Απόστολος Παύλος ότι δεν μπορούσε να μην ευαγγελίζεται, να μην κηρύττει το Ευαγγέλιο, όχι με την έννοια ότι τον υποχρέωνε κάποιος, αλλά μέσα του ήταν φωτιά, όπως πιο παλιά ο προφήτης Ιερεμίας που το λέγαμε και άλλη φορά, που πήγε να σταματήσει το κήρυγμα, και συνέχισε να κηρύττει.

Η παρουσία του Θεού, δεν είναι απλώς κάποια παραγγέλματα και κάποιες προτροπές και κάποιες προστακτικές. Και ο ίδιος το νιώθει έτσι καθώς γράφει τον ψαλμό και εκείνοι που ψάλλουν τον ψαλμό νιώθουν έτσι και επίσης προσκαλούν και όλους τους άλλους να νιώσουν έτσι και να δοξολογούν έτσι τον Κύριον και να διαλαλούν και να ευαγγέλλουν τα έργα του Θεού παντού σε όλα τα έθνη. Άσατε Αυτώ και ψάλατε Αυτώ, διηγήσασθε πάντα τα θαυμάσια Αυτού.

Αυτό είναι συνέχεια της δοξολογίας, αλλά κάνετε άσματα, ειδικά άσματα, και να ψάλλετε αυτά τα άσματα και να πείτε αυτά τα άσματα εις τον Θεό. Διηγήσασθε πάντα τα θαυμάσια Αυτού και να διηγήστε όλα αυτά τα θαυμαστά που κάνει ο Θεός, γενικότερα, γενικότερα, αλλά και μέσα στην ψυχή του καθενός.

Για να μπορέσουμε λίγο να καταλάβουμε καλύτερα τα πράγματα, δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς θα είμαστε στον άλλον κόσμο, όμοιοι αυτώ εσόμεθα λέει, και θα δούμε αυτόν καθώς εστίν. Αλλά όμως πώς θα είναι η ζωή, η ζωή του κάθε πλάσματος, του κάθε λογικού πλάσματος, του κάθε ανθρώπου που θα σωθεί; Όπως είναι και των αγγέλων που συνέχεια υμνούν τον Θεό, υμνούν τον Θεό σαν να κάνουν μια δουλειά; Ή σαν να τους υποχρεώνουν να κάνουν αυτή τη δουλειά; Α, είναι βίωμα αυτό μέσα, είναι μια κατάσταση μέσα στην ύπαρξη των αγγέλων, να υμνούν συνεχώς τον Θεό, να λένε Άγιος, Άγιος, Άγιος και να διηγούνται τα θαυμάσια.

Άχαρο είναι, πόσο ανυπόφορο είναι, να μην τα καταλαβαίνει κανείς αυτά και να νομίζει ότι, ε, κάνει αυτό το πράγμα κατά ανάγκη, τι να κάνει. Ενώ κάπου αλλού είναι η καρδιά του, κάπου αλλού τον τραβάει να πάει, κάτι άλλο τον τραβάει να λέει. Και ο άνθρωπος ο οποίος είναι στα λογικά του ας πούμε και σκέφτεται έτσι σωστά και λοιπά θα πει: τι γίνεται εδώ; Εδώ ομιλεί ο Θεός, ομιλούν οι Άγιοι άνθρωποι, τα πράγματα είναι έτσι, εγώ δεν τα νιώθω. Σημαίνει λοιπόν ότι έχει γίνει μεγάλο κακό μέσα μου, υπάρχει μεγάλη διαστροφή για να επιζητώ εγώ άλλα πράγματα. Λέγαμε και άλλη φορά, όταν αλλάξει η γεύση του ανθρώπου, δεν τρώει εκείνο που πρέπει να φάει, εκείνο που είναι ωφέλιμο, του φαίνεται άνοστο και θέλει να φάει άλλα πράγματα.

Ανθυγιεινά είναι, όμως εκείνα του φαίνονται ότι είναι τα νόστιμα και τα επιθυμητά. Δεν έχουμε ακόμη καταλάβει τι κακό έχει κάνει μέσα μας η αμαρτία, πώς ας πούμε η αμαρτία, πώς έκανε τον μέσα μας άνθρωπο και αρεσκόμεθα εις τα πράγματα της αμαρτίας, στα πράγματα τα δαιμονικά. Εκεί πάνε οι άνθρωποι να βρουν την ευχαρίστηση και πάνε οι άνθρωποι να βρουν τη ζωή τους και πάνε να βρουν τη χαρά τους και πάνε να γεμίσει η ψυχή τους, να βρουν παρηγορία κλπ. Γι' αυτό κανείς όταν αρχίζει να σκέφτεται σωστά και κάνει αυτές τις διαπιστώσεις ή λέει τελείως εγώ χάλασα, δεν γίνεται τίποτα, ή που δεν μπορεί να το πει αυτό διότι ο Θεός ομιλεί και αφού ο Θεός υπόσχεται σημαίνει ότι τον καθένα μπορεί να τον φτιάξει, οπότε αρχίζει και κράζει κανείς, κράζει: Θεέ μου, φτιάξε με και εμένα, διόρθωσε με και εμένα.

Γέννησε και εμένα, σεισμός να γίνει, ό,τι κι αν χρειαστεί, ένα πάθος, ένα μόνο, να βγω από αυτόν τον κλοιό, από αυτό το καβούκι στο οποίο βρέθηκα και λιμοκτονεί κυριολεκτικά η ψυχή μου, να βγω, να σε δοξάσω, να σε δοξολογήσω, να σε ευχαριστήσω, να πω ύμνους και ψαλμούς και τα λοιπά και να διηγούμαι τα θαυμάσιά σου. Τα θαυμάσιά σου. Επαινείσθε εν τω ονόματι τω αγίω Αυτού, ευφρανθήτω καρδία ζητούντων τον Κύριον. Αυτό το επαινείσθε εδώ ο Πατήρ Ιωήλ μεταφράζει: Χαρείτε και συγχαρείτε ο εις τον άλλον διότι έχετε τον Άγιο Θεό. Ας ευφρανθεί η καρδία των ανθρώπων οι οποίοι επιστρέφουν στον Κύριο. Το επαινείσθε εν τω ονόματι τω αγίω Αυτού, χαρείτε και συγχαρείτε ο εις τον άλλον.

Διότι έχετε τον Άγιο Θεό.

Αισθάνονται έτσι, αισθάνονται οι χριστιανοί. Μιλούμε τώρα, εμείς είμαστε σήμερα στη χριστιανική εποχή, είμαστε χριστιανοί, είμαστε μέλη της Εκκλησίας. Έτσι αισθάνονται οι χριστιανοί. Δεν είναι κάτι το άχαρο η χριστιανική ζωή, δεν είναι κάτι το κουραστικό η χριστιανική ζωή, δεν είναι κάτι το οποίο για λίγο κανείς το πλησιάζει και ύστερα λέει πότε να φύγει για να πάει να βρει από αλλού την παρηγορία κτλ. Αισθάνεται κανείς ότι βρήκε αυτό ακριβώς που βαθύτερα, βαθύτερα ποθεί η ψυχή του ανθρώπου και το βρήκε, το αισθάνεται και το χαίρεται και το απολαμβάνει και τα λοιπά και αισθάνεται την ανάγκη να το πει και στους άλλους και το ακούει και από τους άλλους.

Επαινεί ο ένας τον άλλον, όχι με την έννοια να εξυψώνει ο ένας τον άλλον και με την έννοια ας πούμε που μπορεί να βλάψει ο ένας να επαινεί τον άλλο, αλλά με την έννοια ακριβώς αυτή που λέει εδώ: χαρείτε και συγχαρείτε ο εις τον άλλον. Δηλαδή, πόσα έχουν να πουν μεταξύ τους οι χριστιανοί όταν μέσα τους υπάρχει αυτή η χαρά του Θεού; Υπάρχουν αυτά τα βιώματα, υπάρχει μέσα τους ουρανός, υπάρχει αυτή η λύτρωση που προσφέρει ο Κύριος. Όταν κανείς λυτρώνεται από το φαρμάκι, από το δηλητήριο των δαιμόνων, από τα πάθη.

Γίνεται όπως δυστυχώς συνήθως γίνεται: πάνε οι Χριστιανοί στην Εκκλησία, εκκλησιάζονται, υποτίθεται ότι εκεί, και αν ακόμη δεν κοινώνησαν το σώμα και το αίμα του Χριστού, πολύ περισσότερο αν κοινώνησαν, υποτίθεται ότι ήρθε μέσα τους ο Χριστός, νιώθανε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα, νιώθανε μέσα τους τη χαρά του Θεού, ήταν στον Παράδεισο και φεύγουν με αυτόν τον Παράδεισο στην καρδιά τους. Όχι ότι φεύγουν από τον Παράδεισο σαν να είναι απλώς τα τουβάρια της εκκλησίας ο Παράδεισος, αλλά το όλο μυστήριο, και αφού κανείς πήρε αυτή τη χάρη, πήρε αυτό το Πνεύμα το Άγιο, έχει μέσα του τον Παράδεισον. Και φεύγει λοιπόν χαριτωμένος και παραδεισένιος.

Και όμως φεύγουν οι χριστιανοί και αρχίζουν τις κουβέντες και αρχίζουν τις συζητήσεις και αρχίζουν τα θέματά τους και αρχίζουν άλλα πράγματα, σαν να επιζητούν κάπου αλλού, στην αργολογία, στον τρόπο που ανταλλάσσουν τις απόψεις ή στα θέματα που αναφέρουν, κάπου εκεί να βρουν την παρηγοριά τους και κάπου εκεί να βρουν τη χαρά τους. Και εκεί ήταν σαν απλώς μια υποχρέωση, πήγανε εκεί, έβγαλαν ίσως μια κάποια αγγαρεία και σηκώθηκαν και έφυγαν. Ενώ ακριβώς όπως λένε και τα τροπάρια, και ιδιαίτερα τα αναστάσιμα τροπάρια και τροπάρια άλλων μεγάλων εορτών, όπως λένε, είναι ότι φεύγουμε ελάμποντες και έχοντας μέσα μας το Πνεύμα το Άγιο, τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, είναι από μια πλευρά όλοι οι πιστοί.

Θεοφόροι, είδομεν το φως το αληθινόν, ελάβομεν Πνεύμα επουράνιον, και τρόπον τινά βλέπει ο ένας τη λάμψη αυτή στον άλλον και χαίρεται ο ένας στον άλλον και με πολλή ταπείνωση και με πολλή συστολή, με την καλή, ναι, συστολή λοιπόν, μιλούν για τα μεγαλεία του Θεού, μιλούν για την αγάπη του Θεού, για τη χαρά του Θεού και λιώνουν κυριολεκτικά καθώς αναλογίζονται ότι ο Θεός ποιος ξέρει πού θα ήταν, και όμως τους έφερε στον δρόμο του, τους έφερε στη βασιλεία του, τους δίνει τη χαρά του, τους δίνει τη χάρη του, τους κάνει τέκνα του, τους χαροποιεί και τους ευφραίνει.

Επαινεί ο ένας τον άλλον, δηλαδή συγχαίρει ο ένας τον άλλον εν τω ονόματι του Αγίου αυτού, και ευφρανθήτω η καρδία ζητούντων τον Κύριο. Και όλοι αυτοί ακριβώς που ζητούν όντως τον Κύριο και τρέχουν στον Κύριο και έχουν ακριβώς αυτά τα βιώματα και έχουν αυτές τις καταστάσεις μέσα τους και έχουν όλη αυτή την ευλογία, ευφρανθήτω η καρδία, ευφραίνει την καρδία.

Τα καταφέραμε και οι χριστιανοί μοιάζουν να είναι οι πιο δυστυχισμένοι άνθρωποι, ή δηλαδή, εκτός αν κάνω λάθος, ή ένα μέρος των χριστιανών προσπαθούν βέβαια να δείχνουν ότι είναι χαρούμενοι, αλλά με άλλα πράγματα. Όχι ότι είναι πηγαία η χαρά, όχι ότι είναι μια χαρά που είναι της χάρης του Αγίου Πνεύματος, της παρουσίας του Θεού μέσα τους, αλλά με άλλα πράγματα όπως χαίρονται οι άλλοι άνθρωποι. Να πιουν λίγο καλά, να φάνε λίγο καλά, να κάνουν κανένα περίπατο, να πούνε χωρατά, να πούνε τέτοια πράγματα για να χαρούν, ψυχαγωγία. Ή κάπως έτσι, ή άλλοι που αποφεύγουν να κάνουν αυτά.

Μελαγχολούν μάλλον, αισθάνονται όχι καλά. Όμως υπάρχει, ούτε στο ένα άκρο να είναι κανείς, ούτε στο άλλο, αλλά να είναι εκεί ακριβώς που πρέπει. Δηλαδή όντως υπάρχει η χαρά που δίνει όμως ο Χριστός, όχι η χαρά που δημιουργούμε εμείς. Η χαρά που δίνει ο Χριστός, η χαρά που δίνει η χάρη του Θεού. Και γίνεται αυτό όταν έχουμε εμπιστοσύνη στον Χριστό και όταν έχουμε καημό. Ποιος δηλαδή, να τα λέμε τώρα αυτά, ποιος πραγματικά έχει καημό, θα τα πιστέψει έτσι αυτά τα πράγματα, θα πιστέψει ότι έτσι γίνεται, δεν θα δώσει ησυχία στον εαυτό του έως ότου θα γίνει αυτό το πράγμα μέσα στην καρδιά του. Μπορεί κάπως να τα λυπίζεται κανείς, αλλά τελικά όμως η ψυχή του θα πάει προς άλλες κατευθύνσεις και άλλα πράγματα θα επιζητήσει κανείς.

Από κάποια πλευρά, ο άνθρωπος, δώη σοι Κύριος κατά την καρδία σου, δίνει ο Θεός. Αυτό ζητάς, αυτό σου δίνει. Τα όποια, ας πούμε, ανθρώπινα πράγματα, αλλά όχι ότι χορταίνουν αυτά την ψυχή. Ο Κύριος θέλει να δει ότι εμείς επιμόνως, επιμόνως, επιμόνως ζητούμε τη χάρη Του, ζητούμε Αυτόν, ζητούμε τον Κύριο, όπως λέω εδώ, με Αυτόν θα ευφρανθεί η καρδία. Άμα ζητάς τον Κύριο, άμα αγαπάς τον Κύριο, άμα πιστεύεις έτσι στον Κύριο, άμα αρχίζεις να προσέχεις το ένα, να προσέχεις το άλλο και να φοβάσαι και να δειλιάζεις και να οπισθοχωρείς και να μην τολμάς να προχωρήσεις κτλ., δεν γίνεται έτσι. Με μισή καρδιά δεν πάει κανείς στον Χριστό με όλη την καρδιά.

Ζητούντες λοιπόν τον Κύριο θα έχουν ευφροσύνη και θα έχουν αγαλλίαση και θα έχουν πανηγύρι στην καρδιά τους. Τελειώνουμε σήμερα και θα συνεχίσουμε την προσεχή φορά.